《五怖畏经》的注释
1. Pañcaverabhayasuttavaṇṇanā
4141. 在《居士品》的第一经里,“当”就是“那时”的意思。“怖畏与怨”指的是带来怖畏和怨恨的思心所。“以入流支”方面,入流支有两种:一种是还在前行阶段、能导向证得入流果的,也就是经里说的“亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行”(《长部》3.311);另一种是已经获得功德、证得入流果并安住其中的人所具备的支分,也就是入流者的支分,这是指“对佛陀具有不动摇的净信”等四种法。这里指的是后一种。“圣”是指无过咎、无可指责。“理”是指了知缘生而住之智,亦是缘起。正如所说:“理称为缘起,圣八支道也称为理。”以慧是指以相续生起的观慧。“善见”是指以相续生起之见而善见。
41. Gahapativaggassa paṭhame yatoti yadā. Bhayāni verānīti bhayaveracetanāyo. Sotāpattiyaṅgehīti duvidhaṃ sotāpattiyā aṅgaṃ, (sotāpattiyā ca aṅgaṃ,) yaṃ pubbabhāge sotāpattipaṭilābhāya saṃvattati, ‘‘sappurisasaṃsevo saddhammassavanaṃ yonisomanasikāro dhammānudhammappaṭipattī’’ti (dī. ni. 3.311) evaṃ āgataṃ, paṭiladdhaguṇassa ca sotāpattiṃ patvā ṭhitassa aṅgaṃ, yaṃ sotāpannassa aṅgantipi vuccati, buddhe aveccappasādādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Idamidha adhippetaṃ. Ariyoti niddoso nirupārambho. Ñāyoti paṭiccasamuppannaṃ ñatvā ṭhitañāṇampi paṭiccasamuppādopi. Yathāha – ‘‘ñāyo vuccati paṭiccasamuppādo, ariyopi aṭṭhaṅgiko maggo ñāyo’’ti. Paññāyāti aparāparaṃ uppannāya vipassanāpaññāya. Sudiṭṭho hotīti aparāparaṃ uppajjitvā dassanavasena suṭṭhu diṭṭho.
“我已灭尽地狱”等说法中,因为未来不会再在那里投生,所以说“我的地狱已灭尽”,因此他就是“已灭尽地狱的人”。这个道理适用于所有同类情况。“入流者”:已经进入圣道之流。“不退堕法”:其本性不会堕入恶趣。“必定者”:由称为初道的正性决定而成为必定。“至正觉彼岸者”:更高的三道称为正觉,正觉是他最终的去处,因此他就是“至正觉彼岸者”,意思是说他必将现证那正觉。
Khīṇanirayotiādīsu āyatiṃ tattha anuppajjanatāya khīṇo nirayo mayhanti so ahaṃ khīṇanirayo. Esa nayo sabbattha. Sotāpannoti maggasotaṃ āpanno. Avinipātadhammoti na vinipātasabhāvo . Niyatoti paṭhamamaggasaṅkhātena sammattaniyāmena niyato. Sambodhiparāyanoti uttarimaggattayasaṅkhāto sambodhi paraṃ ayanaṃ mayhanti sohaṃ sambodhiparāyano, taṃ sambodhiṃ avassaṃ abhisambujjhanakoti attho.
“因为杀生”是指以杀生这种行为作为原因。“怖畏与怨”在含义上是一回事。而这个“怨”有两种:外在的怨和内在的怨。比如,一个人的父亲被别人杀了,他心想:“听说就是这个人杀了我的父亲,我也要杀掉他。”于是拿着锋利的刀到处寻找。在另一个人内心生起的这种怀有怨恨的思,就叫外在的怨。而这个人自己心想:“听说这个人要杀我,正在到处找我,我得先下手杀了他。”这样生起的思,就叫内在的怨。这两种还只是属于今生今世的。再说,那个人看见自己投生到地狱中,又见地狱狱卒拿起燃烧的铁棒、心中生起“我要打他”的思——这对那个人来说,就是来世的外在怨。而那个人自己生起“这狱卒无缘无故要来打我,我得先打他”的思,这就是他来世的内在怨。其中,外在的怨在注释书里称为“人怨”。“苦与忧”在含义上也是一回事。在这里如此,在其余文句中也是一样,应当以这样的方式理解怨的生起:“这个人偷了我的东西”“这个人侵犯了我的妻子”“这个人说了谎,破坏了我的利益”“因为饮酒沉醉而做了这样那样的事”等等。以已证得、不可动摇的净信。以圣者所喜爱的五戒。因为那些戒是圣者所喜爱、所珍爱的。即使投生到别的存在中,圣者也不会舍弃它们,所以称为“圣者所喜爱的”。这里其余应当说明的内容,全部都已经在《清净道论》随念的解说中讲过了。第一。
Pāṇātipātapaccayāti pāṇātipātakammakāraṇā. Bhayaṃ veranti atthato ekaṃ. Verañca nāmetaṃ duvidhaṃ hoti bāhiraṃ ajjhattikanti. Ekena hi ekassa pitā mārito hoti, so cintesi ‘‘etena kira me pitā mārito, ahampi taṃyeva māressāmī’’ti nisitaṃ satthaṃ ādāya carati. Yā tassa abbhantare uppannaveracetanā, idaṃ bāhiraṃ veraṃ nāma. Yā pana itarassa ‘‘ayaṃ kira maṃ māressāmīti carati, ahameva naṃ paṭhamataraṃ māressāmī’’ti cetanā uppajjati, idaṃ ajjhattikaṃ veraṃ nāma. Idaṃ tāva ubhayampi diṭṭhadhammikameva. Yā pana taṃ niraye uppannaṃ disvā ‘‘etaṃ paharissāmī’’ti jalitaṃ ayamuggaraṃ gaṇhato nirayapālassa cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ bāhiraveraṃ. Yā cassa ‘‘ayaṃ niddosaṃ maṃ paharissāmīti āgacchati, ahameva naṃ paṭhamataraṃ paharissāmī’’ti cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ ajjhattaveraṃ. Yaṃ panetaṃ bāhiraveraṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘puggalavera’’nti vuttaṃ. Dukkhaṃ domanassanti atthato ekameva. Yathā cettha, evaṃ sesapadesupi ‘‘iminā mama bhaṇḍaṃ haṭaṃ , mayhaṃ dāresu cārittaṃ āpannaṃ, musā vatvā attho bhaggo, surāmadamattena idaṃ nāma kata’’ntiādinā nayena veruppatti veditabbā. Aveccappasādenāti adhigatena acalappasādena. Ariyakantehīti pañcahi sīlehi. Tāni hi ariyānaṃ kantāni piyāni. Bhavantaragatāpi ariyā tāni na vijahanti, tasmā ‘‘ariyakantānī’’ti vuccanti. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ visuddhimagge anussatiniddese vuttameva. Paṭhamaṃ.
2. 第二五怖畏经的注释
2. Dutiyapañcaverabhayasuttavaṇṇanā
42在第二经里,唯一的差别只是对比丘们讲述这一点。第二。
42. Dutiye bhikkhūnaṃ kathitabhāvamattameva viseso. Dutiyaṃ.
3. 《苦经》的注释
3. Dukkhasuttavaṇṇanā
43第三经中,“苦”是指轮回之苦。“集”有两种:刹那集和缘集。观见缘集的比丘,也观见刹那集;观见刹那集的比丘,也观见缘集。“灭”也有两种:毕竟灭和坏灭。观见毕竟灭的人,也观见坏灭;观见坏灭的人,也观见毕竟灭。“我将开示”:意思是,我将开示这轮回之苦的集与灭,也就是它的生起与坏灭,你们要听。“缘”:是依所依和所缘的方式作为条件。“三者和合而有触”:就是三者和合时便有触。“诸比丘,这就是苦之集”:这就是轮回之苦的生起。“灭”:就是坏灭。这样,轮回之苦就破碎了,不再有结生。第三经结束。
43. Tatiye dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Samudayanti dve samudayā khaṇikasamudayo ca paccayasamudayo ca. Paccayasamudayaṃ passantopi bhikkhu khaṇikasamudayaṃ passati, khaṇikasamudayaṃ passantopi paccayasamudayaṃ passati. Atthaṅgamopi accantatthaṅgamo bhedatthaṅgamoti duvidho. Accantatthaṅgamaṃ passantopi bhedatthaṅgamaṃ passati, bhedatthaṅgamaṃ passantopi accantatthaṅgamaṃ passati. Desessāmīti idaṃ vaṭṭadukkhassa samudayaatthaṅgamaṃ nibbattibhedaṃ nāma desessāmi, taṃ suṇāthāti attho. Paṭiccāti nissayavasena ceva ārammaṇavasena ca paccayaṃ katvā. Tiṇṇaṃ saṅgati phassoti tiṇṇaṃ saṅgatiyā phasso. Ayaṃ kho, bhikkhave, dukkhassa samudayoti ayaṃ vaṭṭadukkhassa nibbatti nāma. Atthaṅgamoti bhedo. Evañhi vaṭṭadukkhaṃ bhinnaṃ hoti appaṭisandhiyaṃ. Tatiyaṃ.
4. 《世间经》的注释
4. Lokasuttavaṇṇanā
44第四经里说的“世间”,指的是行世间。这里的不同之处就在这里。第四经结束。
44. Catutthe lokassāti saṅkhāralokassa. Ayamettha viseso. Catutthaṃ.
5. 《那提咖经》的注释
5. Ñātikasuttavaṇṇanā
4545. 第五部经的注释。“亲属”(ñātike)指两位亲属所在的村庄。“砖瓦堂”(giñjakāvasathe)指用砖建成的大殿堂。“法门”(dhammapariyāya)指法的因由。“近闻处”(upassuti)指靠近听闻的地方,意思是到了那个位置就能听到世尊的声音,他就站在那里。据说他是为了打扫香室的庭院而来,放下自己的事务,站在那里听世尊说法的声音。“看见了”(addasā):据说那时世尊从一开始就在作意缘起,当他这样思维“这个依这个缘而生,那个依那个缘而起”时,整个有顶天都变得通彻无碍。导师放下作意,转而以言语诵出,顺着前后的关联完成了开示。然后他又想:“有没有人听到了这个法门呢?”当他这样观察时,就看见了那位比丘。因此说“世尊看见了”。
45. Pañcame ñātiketi dvinnaṃ ñātakānaṃ gāme. Giñjakāvasatheti iṭṭhakāhi kate mahāpāsāde. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Upassutīti upassutiṭṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti bhagavato saddaṃ sotuṃ, tattha ṭhitoti attho. So kira gandhakuṭipariveṇasammajjanatthaṃ āgato attano kammaṃ pahāya bhagavato dhammaghosaṃ suṇanto aṭṭhāsi. Addasāti tadā kira bhagavato āditova paccayākāraṃ manasikarontassa ‘‘idaṃ iminā paccayena hoti, idaṃ iminā’’ti āvajjato yāva bhavaggā ekaṅgaṇaṃ ahosi, satthā manasikāraṃ pahāya vacasā sajjhāyaṃ karonto yathānusandhinā desanaṃ niṭṭhapetvā, ‘‘api nu kho imaṃ dhammapariyāyaṃ koci assosī’’ti āvajjento taṃ bhikkhumaddasa. Tena vuttaṃ ‘‘addasā kho bhagavā’’ti.
“听见了吗”意思是:确实听见了吗?或者,“听见了”是指(有人)听见了我们这些正在说话的人。“你要学习”等句子里,听了之后默不作声地把内容练熟,就叫作“学习”。把字句前后连贯起来,通过言语反复练习,就叫作“遍学”。通过这两种方式把内容练到纯熟、能够记牢在心,就叫作“持”。与义理相应,是指依于道理。“初梵行之始”,是指道之梵行的开端,是基础和所依。这样,在这三部经里,说的都是轮回与还灭。第五。
Assosinoti assosi nu. Atha vā assosi noti amhākaṃ bhāsantānaṃ assosīti. Uggaṇhāhītiādīsu sutvā tuṇhībhūtova paguṇaṃ karonto uggaṇhāti nāma. Padānupadaṃ ghaṭetvā vācāya paricitaṃ karonto pariyāpuṇāti nāma. Ubhayathāpi paguṇaṃ ādhārappattaṃ karonto dhāreti nāma. Atthasaṃhitoti kāraṇanissito. Ādibrahmacariyakoti maggabrahmacariyassa ādi patiṭṭhānabhūto. Iti tīsupi imesu suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ. Pañcamaṃ.
6. 某婆罗门经的注释
6. Aññatarabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
4646. 第六经中,“某位”是指一位名字不为人知的婆罗门。第六经。
46. Chaṭṭhe aññataroti nāmavasena apākaṭo aññataro brāhmaṇo. Chaṭṭhaṃ.
第7篇 生闻经的注释
7. Jāṇussoṇisuttavaṇṇanā
4747. 在第七经中,“生闻”这个称呼是因为他的职位而得来的,他是一位拥有八亿财富的大祭酒。第七经结束。
47. Sattame jāṇussoṇīti ṭhānantaravasena evaṃladdhanāmo asītikoṭivibhavo mahāpurohito. Sattamaṃ.
8. 《世俗论者经》的注释
8. Lokāyatikasuttavaṇṇanā
48第八经。“顺世论者”是指对名为《顺世论》的诡辩之书已经练熟了的人。“这是第一顺世论”,就是最初的顺世论。而“顺世论”是指世间的延伸,是愚痴凡夫世间的延伸;应当理解,人们以为它广大而深奥,其实只是一种渺小、浅薄的邪见。问“单一”,是指同一种性质,也就是问是否只有一种恒常不变的性质。问“种种”,是指与前面的性质不同的种种性质,也就是暗指:先前是天、人等,后来就不存在了,这是就断灭而问。在这里应当知道,“一切存在”“一切同一”这两种是常见,“一切不存在”“一切种种”这两种是断见。第八经。
48. Aṭṭhame lokāyatikoti vitaṇḍasatthe lokāyate kataparicayo. Jeṭṭhametaṃ lokāyatanti paṭhamaṃ lokāyataṃ. Lokāyatanti ca lokasseva āyataṃ, bālaputhujjanalokassa āyataṃ, mahantaṃ gambhīranti upadhāritabbaṃ parittaṃ bhāvaṃ diṭṭhigataṃ. Ekattanti ekasabhāvaṃ, niccasabhāvamevāti pucchati. Puthuttanti purimasabhāvena nānāsabhāvaṃ, devamanussādibhāvena paṭhamaṃ hutvā pacchā na hotīti ucchedaṃ sandhāya pucchati. Evamettha ‘‘sabbamatthi, sabbamekatta’’nti imā dvepi sassatadiṭṭhiyo, ‘‘sabbaṃ natthi, sabbaṃ puthutta’’nti imā dve ucchedadiṭṭhiyoti veditabbā. Aṭṭhamaṃ.
9. 《圣弟子经》的注释
9. Ariyasāvakasuttavaṇṇanā
49第九经。“为何呢”这一句,是在显示疑惑生起的情形。“集”就是生起的意思。第九经。
49. Navame kiṃ nu khoti saṃsayuppattiākāradassanaṃ. Samudayatīti uppajjati. Navamaṃ.
第10节《第二圣弟子经》的注释
10. Dutiyaariyasāvakasuttavaṇṇanā
50第十部。这两种理趣在这里是合在一起说的。它和前面那部的差别就在这里,其余部分完全相同。第十部终。
50. Dasame dvepi nayā ekato vuttā. Idameva purimena nānattaṃ, sesaṃ tādisamevāti. Dasamaṃ.