12. 《露遮经》的注释巴利
12. Lohiccasuttavaṇṇanā
露遮婆罗门故事的注释巴利
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
501 501. 这样注释完《翅瓦达经》之后,现在要注释《罗希吒经》,为了依次说明获得注释机会的情况,也为了表明紧接着《翅瓦达经》之后结集的那部经就是《罗希吒经》,所以说道:“如是我闻……在憍萨罗国……《罗希吒经》。”“萨罗婆提”这个村名没有别的缘由,是因为以阴性词来称呼它。有人说,是因为没有村长的缘故。“婆提”是指荆棘枝条等做成的围栏。洛希多(Lohita)是这个家族过去的一位先祖,按照那一血脉传承,洛希多的后代就叫罗希吒(Lohicca),这个名字来自婆罗门的种姓。巴利
501. Evaṃ kevaṭṭasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni lohiccasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ, kevaṭṭasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa lohiccasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘evaṃ me sutaṃ…pe… kosalesūti lohiccasutta’’nti āha. Sālavatikāti kāraṇamantarena itthiliṅgavasena tassa gāmassa nāmaṃ. Gāmaṇikābhāvenāti keci. Vatiyāti kaṇṭakasākhādivatiyā. Lohito nāma tassa kule pubbapuriso, tabbaṃsavasena lohitassa apaccaṃ lohiccoti brāhmaṇassa gottato āgatanāmaṃ.
502 “他人又能为他人做什么呢?”——因为缺乏对他人的悲悯,所以这是卑劣的说法。但它并不是断灭见或常见中的哪一种,因此说“然而并非……”等。“邪见”在这里指的只是执取本身,否则,除了执取断灭见或常见之外,根本不存在别的什么见执,所以它必定是其中一种。“已生起”——这是为了表明,这是通用于心中所生和言语所出的说法,因此说“不仅……”等。据说他……确实在宣说,这是说他的这种见解在世间广为人知。然而,相对于自己,他人就是“其他”,所以为了表明:就像被教导者相对于教导者是“其他”,教导者相对于被教导者也是“其他”,而说了“其他”等。这里,为了呼应“什么”这个词,用了“将做”这个未来时动词,或者是为了表明即使在未来,他也没有任何事该为那人做。“善法”指无过失的法、无烦恼的法,意思是解脱法。“我将为他人说法”——被他们簇拥着到处游走,这有什么意义?即使愿望增长,若无随顺迎合,那也不会发生,所以他说:自己……应当这样安住。因此他说:“如此,我说这是邪恶的贪法。”巴利
502. ‘‘Kiñhi paro parassa karissatī’’ti parānukampā virahitattā lāmakaṃ. Na tu ucchedasassatānaṃ aññatarassāti āha ‘‘na panā’’tiādi. Diṭṭhigatanti hi laddhimattaṃ adhippetaṃ, aññathā ucchedasassataggāhavinimutto koci diṭṭhiggāho nāma natthīti tesamaññataraṃ siyā. ‘‘Uppannaṃ hotī’’ti idaṃ manasi, vacasi ca uppannatāsādhāraṇavacananti dasseti ‘‘na kevalañcā’’tiādinā. So kira…pe… bhāsatiyevāti ca tassā laddhiyā loke pākaṭabhāvaṃ vadati. Yasmā pana attato añño paro hoti, tasmā yathā anusāsakato anusāsitabbo paro, evaṃ anusāsitabbatopi anusāsakoti dassetuṃ ‘‘paro’’tiādi vuttaṃ. Kiṃ-saddāpekkhāya cettha ‘‘karissatī’’ti anāgatakālavacanaṃ, anāgatepi vā tena tassa kātabbaṃ natthīti dassanatthaṃ. Kusalaṃ dhammanti anavajjadhammaṃ nikkilesadhammaṃ, vimokkhadhammanti attho. ‘‘Paresaṃ dhammaṃ kathessāmī’’ti tehi attānaṃ parivārāpetvā vicaraṇaṃ kimatthiyaṃ, āsayavuddhassapi anurodhena vinā taṃ na hoti, tasmā attanā…pe… vihātabbanti vadati. Tenāha ‘‘evaṃsampadamidaṃ pāpakaṃ lobhadhammaṃ vadāmī’’ti.
504 “以阴性词性”这句话,是在说明:即使意义是阳性的,也可以给它安上阴性的名称。“他”指露遮婆罗门。“负担”是说,因为世尊身边跟随的大众很多,加上他自己要做的事也很多,所以沉重、难办。巴利
504.‘‘Itthiliṅgavasenā’’ti iminā pulliṅgikassapi atthassa itthiliṅgasamaññāti dasseti. Soti lohiccabrāhmaṇo. Bhāroti bhagavato parisabāhullattā, attano ca bahukiccakaraṇīyattā garu dukkaraṃ.
508 “谈话安乐”的意思是:谈话的舒适,也就是能舒服地说话和听闻。“这位近事男”,说的是理发师罗西迦。“或许会有吧”——这里要理解为因喜悦而重复。正因如此,那被称为“佛陀的吼声”。因为世尊在这样的场合特别生起喜悦和欢悦,所以他先以喜悦而吼,随后又再吼一次。“吼与再吼有什么差别?”为了说明这一点,才说了“此”等话。最初的发言是呼唤,与对方接上时,后面的音缩短。再进一步,一起交谈就是对话。巴利
508.Kathāphāsukatthanti kathāsukhatthaṃ, sukhena kathaṃ kathetuñceva sotuñcāti attho. Ayaṃ upāsakoti rosikanhāpitaṃ āha. Appeva nāma siyāti ettha pītivasena āmeḍitaṃ daṭṭhabbaṃ. Tathā hi taṃ ‘‘buddhagajjita’’nti vuccati. Bhagavā hi īdisesu ṭhānesu visesato pītisomanassajāto hoti, tasmā pītivasena paṭhamaṃ gajjati, dutiyampi anugajjati. Kiṃ visesaṃ gajjanamanugajjananti vuttaṃ ‘‘aya’’ntiādi. Ādo bhāsanaṃ allāpo, saññoge pare rasso. Taduttari saha bhāsanaṃ sallāpo.
对露遮婆罗门诘问的解说巴利
Lohiccabrāhmaṇānuyogavaṇṇanā
509 “由生起而生起”,就是寿命的生起,所以他说“财富的生起”。“从那里”,指从萨罗婆提村。“作利得障碍者”,是指对钱财和谷物的利得制造障碍。“随后的‘或者’一词表示渴望之义”,他用“他想要”这句话来显示这一点。这是注释书之外的另一种说法:以殊胜的利益来悲悯、摄受、护持者,就是“利益悲悯者”。“成就”,是指通过反复修习而达成,变得强有力、不可阻挡,就是这个意思。因此说“成为决定的”。巴利
509.Samudayasañjātīti āyuppādoti āha ‘‘bhoguppādo’’ti. Tatoti sālavatikāya. Lābhantarāyakaroti dhanadhaññalābhassa antarāyakaro. Anupubbo kapi-saddo ākaṅkhanatthoti dasseti ‘‘icchatī’’ti iminā. Ayaṃ aṭṭhakathāto aparo nayo – sātisayena hitena anukampako anuggaṇhanako hitānukampīti. Sampajjatīti āsevanalābhena nippajjati, balavatī hoti avaggahāti attho. Tena vuttaṃ ‘‘niyatā hotī’’ti.
510-511 第二项理由:就是前面“难道不是憍萨罗王波斯匿……”等所说的第二项理由、依据、道理。世尊是通过譬喻来显示原因的;借助这一理由,把你们以及其他人都包括进去,连露遮也一并包括在内,从而生起了警策。而“这些善男子正在孕育天界之胎”是句子的连接。他们因为资粮不圆满,或者智慧尚未成熟,所以不能做到。由于业这一表述并不是在对等的对象上成立,所以在“孕育”这个动作上,通过格位的变化,用主格来表示受格的意义。然而,那些把“paripaccanti”读作业力形态的人认为,由于格位变化,就不需要另起作用,因为业与作者的关系已经成立;但它的意义应当依照第二种解释,理解为布施等福德的殊胜。“非利益悲悯”等,是就具有那种性质的有情来说的。“生于天界的”就是“天界的”。“胎”:因为孕育而把自己系缚于其中,所以叫“胎”,也就是天界。“六欲天界”是举例的说法;因为梵天界也具有天界之胎的性质,是生为天界住处的因。这样,“正在修习修习”这句话也就得到了成立。说了“正在圆满通往天界的行道”之后,为了具体显示那条行道,所以说“布施”等。在这里,“有”是指随其所欲而充满快乐的地方,也就是宫殿。“天界的”,是因为带来天神的境界。“胎”,如前所说。布施等是能导致转生天界的殊胜福德。这里“天界的有”,指的是包含在天界中的结生有。因为带来那种结生的业有前面已经说过,所以说“在天界中的异熟蕴”。巴利
510-511.Dutiyaṃ upapattinti ‘‘nanu rājā pasenadikosalo’’tiādinā vuttaṃ dutiyaṃ upapattiṃ ṭhānaṃ yuttiṃ. Kāraṇañhi bhagavā upamāmukhena dasseti, imāya ca upapattiyā tumhe ceva aññe cāti lohiccampi antokatvā saṃvejanaṃ kataṃ hoti. Ye ca ime kulaputtā dibbā gabbhā paripācentīti yojanā. Upanissayasampattiyā, ñāṇaparipākassa vā abhāvena asakkontā. Kammapadena atulyādhikaraṇattā paripācenti kiriyāya vibhattivipallāsena upayogatthe paccattavacanaṃ. Ye pana ‘‘paripaccantī’’ti kammarūpena paṭhanti, tesaṃ mate vibhattivipallāsena payojanaṃ natthi kammakattubhāvato, attho panassa dutiyavikappe vuttanayena dānādipuññaviseso veditabbo. Ahitānukampāditā ca tassa taṃsamaṅgīsattavasena hoti. Divi bhavāti dibbā. Gabbhenti paripaccanavasena attani pabandhentīti gabbhā, devalokā. ‘‘Channaṃ devalokāna’’nti nidassanavacanametaṃ. Brahmalokassāpi hi dibbagabbhabhāvo labbhateva dibbavihārahetukattā. Evañca katvā ‘‘bhāvanaṃ bhāvayamānā’’ti idampi vacanaṃ samatthitaṃ hoti . ‘‘Devalokagāminiṃ paṭipadaṃ pūrayamānā’’ti vatvā taṃ paṭipadaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘dānaṃ dadamānā’’tiādi vuttaṃ. Bhavanti ettha yathāruci sukhasamappitāti bhavā, vimānāni. Devabhāvāvahattā dibbā. Vuttanayeneva gabbhā.Dānādayo devalokasaṃvattanika puññavisesā. Dibbā bhavāti idha devalokapariyāpannā upapattibhavā adhippetā. Tadāvaho hi kammabhavo pubbe gahitoti āha ‘‘devaloke vipākakkhandhā’’ti.
三种应当被责备的人的注释巴利
Tayocodanārahavaṇṇanā
513 “无限制地”就是没有限定地说:“你是持这种见解的人,你是让众生受害的造作者”——这样没有指明对象地说。由于这种见解遍及整个世界而生起,所以它一直增长到有顶天。“慢”是指“我知道这个,我看见这个”这样生起的智者之慢。“破除”就是摧毁,意思是让他舍弃。三种导师:没有完成自利又不劝导弟子的导师、没有完成自利但劝导弟子的导师、完成了自利但不劝导弟子的导师——这就是三种导师。而第四种,也就是正自觉者,是不应受责难的,所以先指出这三种应受责难的导师,说“被问到的时候我就说”,然后才指出第四种导师。虽然这第四种导师独一无二、无与伦比、不与他人共有,但那些因上人法而被称为“法所成身”的功德,他把这些功德的各个部分作为导师的根据来显示时,世尊说:“这位也是导师,露遮。”巴利
513.Aniyāmitenevāti aniyamiteneva, ‘‘tvaṃ evaṃ diṭṭhiko, evaṃ sattānaṃ anatthassa kārako’’ti evaṃ anuddesikeneva. Sabbalokapatthaṭāya laddhiyā samuppajjanato yāva bhavaggā uggataṃ. Mānanti ‘‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmī’’ti evaṃ pavattaṃ paṇḍitamānaṃ. Bhinditvāti vidhametvā, jahāpetvāti attho. Tayo satthāreti asampāditaattahito anovādakarasāvako ca asampāditaattahito ovādakarasāvako ca sampāditaattahito anovādakarasāvako ceti ime tayo satthāre. Catuttho pana sammāsambuddho na codanāraho, tasmā ‘‘taṃ tena pucchito eva kathessāmī’’ti codanāraheva tayo satthāre paṭhamaṃ dasseti, pacchā catutthaṃ satthāraṃ. Kāmañcettha catuttho satthā eko adutiyo anaññasādhāraṇo, tathāpi so yesaṃ uttarimanussadhammānaṃ vasena ‘‘dhammamayo kāyo’’ti vuccati, tesaṃ samudāyabhūtopi te guṇāvayave satthuṭṭhāniye katvā dassento bhagavā ‘‘ayampi kho lohicca satthā’’ti abhāsi.
“了知”是省略了 ya 音后的说明,就像“自己证知”等例子那样(长部1.28, 37;中部1.154, 444),这里表明它在该义上是成就语,也就是“了知”等说法。因为自称弟子却只是部分遵行他的教导,所以说“没有不间断地行他的教导”。“一再退避”:是指有时那样做、有时又不那样做,这是交替的说法,意思是“随自己的意愿而行”。“退失者”:因为不欢喜、不恭敬而退离,所以说“不欲求者”等。“对一女人”:即对唯一的女人;“交合”:即性行为的结合。“一人欲求”:指另一个男人想要结合,这样连接起来。通过退避等方式显示男女结合,是为了表明那位导师的弟子中,依于在家者与在家者之间的期求而行的行道。由于极度离贪,即使看见了也不想要、转身背对而站的女人。“以贪”:即依于眷属而生起的对利养恭敬的贪着。“如是”:指具有这样本性的导师。“以彼”:即以贪法。“于彼成就”:即令安住于那行道法而后成就。“以身体弯曲等的舍离而令正直”:即令其正直。巴利
Aññāti ya-kāralopaniddeso ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu (dī. ni. 1.28, 37; ma. ni. 1.154, 444) viya, tadatthe cetaṃ sampadānavacananti dasseti ‘‘aññāyā’’tiādinā. Sāvakattaṃ paṭijānitvā ṭhitattā ekadesenassa sāsanaṃ karontīti āha ‘‘nirantaraṃ tassa sāsanaṃ akatvā’’ti. Ukkamitvā ukkamitvāti kadāci tathā karaṇaṃ, kadāci tathā akaraṇañca sandhāya vicchāvacanaṃ, yadicchitaṃ karontīti adhippāyo . Paṭikkamantiyāti anabhiratiyā agāravena apagacchantiyā. Tena vuttaṃ ‘‘anicchantiyā’’tiādi. Ekāyāti adutiyāya itthiyā, sampayoganti methunadhammasamāyogaṃ. Eko iccheyyāti adutiyo puriso sampayogaṃ iccheyyāti ānetvā sambandho. Osakkanādimukhena itthipurisasambandhanidassanaṃ gehassitāgehassitaapekkhavasena tassa satthuno sāvakesu paṭipattidassanatthaṃ. Ativirattabhāvato daṭṭhumpi anicchamānaṃ parammukhiṃ ṭhitaṃ itthiṃ. Lobhenāti parivāraṃ nissāya uppajjanakalābhasakkāralobhena. Īdisoti evaṃsabhāvo satthā. Yenāti lobhadhammena. Tattha sampādehīti tasmiṃ paṭipattidhamme patiṭṭhitaṃ katvā sampādehi. Kāyavaṅkādivigamena ujuṃ karohi.
514 像谷物一样的草,也就是野谷之类的草。巴利
514.Sassarūpakāni tiṇānīti sassasadisāni nīvārāditiṇāni.
515 像这样应受劝导,按照前面所说的方式,从引导弟子们生起少欲知足的角度来说,他应受劝导;不是像第一位那样说“你有这样的贪法”等等,也不是像第二位那样说“你自己先在那里成就吧”等等。为什么?因为第三位已经成就了自身利益。巴利
515.Evaṃ codanaṃ arahatīti vuttanayena sāvakesu appossukkabhāvāpādane niyojanavasena codanaṃ arahati, na paṭhamo viya ‘‘evarūpo tava lobhadhammo’’tiādinā, na ca dutiyo viya ‘‘attānameva tāva tattha sampādehī’’tiādinā. Kasmā? Sampāditaattahitatāya tatiyassa.
不应受劝导之导师的注释巴利
Nacodanārahasatthuvaṇṇanā
516 “不应受劝导”在这里的意思是:所谓应受劝导,要么是因为导师行为不正,要么是因为弟子行为不正,要么是因为两者行为都不正。而这一切在这位导师身上都不存在,所以说他不应受劝导。为了说明这个意思,才说了“ayañhi”(因为这位)等话。“Assavā”的意思是回响。巴利
516.Na codanārahoti ettha yasmā codanārahatā nāma satthuvippaṭipattiyā vā sāvakavippaṭipattiyā vā ubhayavippaṭipattiyā vā hoti, tayidaṃ sabbampi imasmiṃ satthari natthi, tasmā na codanārahoti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ayañhī’’tiādi vuttaṃ. Assavāti paṭissavā.
517 “我所执取的见”,是指对一位完全无可指责、无可非难、行于正道的导师,以及在他正确地为他人开示正行道时,以把不实的过失强加给导师的方式,错误执取、会导向地狱的恶见。“地狱深渊”,就是被称为地狱的大深渊。众生堕入其中,所以叫深渊。“以说法之手”,就是以被称为说法的手。“于天道平原”,就是处于通往天界的善法平原,或者说处于四大王天等天界、预流果等圣道所说的平原。其余部分很容易理解。巴利
517.Mayā gahitāya diṭṭhiyāti sabbaso anavajje anupavajje sammāpaṭipanne, paresañca sammadeva sammāpaṭipattiṃ dassente satthari abhūtadosāropanavasena micchāgahitāya nirayagāminiyā pāpadiṭṭhiyā. Narakapapātanti narakasaṅkhātaṃ mahāpapātaṃ. Papatanti etthāti hi papāto. Dhammadesanāhatthenāti dhammadesanāsaṅkhātena hatthena. Saggamaggathaleti saggagāmimaggabhūte puññadhammathale, cātumahārājikādisaggasotāpattiādimaggasaṅkhāte vā thale. Sesaṃ suviññeyyameva.
以上是《善吉祥悦意》——即《长部注》中名为《善吉祥悦意》、阐明极其微细深奥难解之义、能让人生起清净广大智慧与善巧的《露遮经注释》之《显扬隐义》篇——的显扬隐义部分,到此结束。巴利
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā lohiccasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.