11. 翅瓦德经注释巴利
11. Kevaṭṭasuttavaṇṇanā
翅瓦德居士子因缘注释巴利
Kevaṭṭagahapatiputtavatthuvaṇṇanā
481 这样注释完《须跋经》之后,现在注释《翅瓦德经》,为了依次说明适合开始注释的地方已经到来,或者为了表明紧接《须跋经》之后结集的经就是《翅瓦德经》,所以说:“如是我闻……在那烂陀,《翅瓦德经》。”所谓“巴瓦利迦的”,是指一位名叫巴瓦利迦的长者。所谓“庵婆林”,是指芒果树很多的园林。据说那位长者为世尊建了合适的香室,又为比丘僧团建了夜间住处、白天住处、小屋、凉亭等,四周筑起围墙,设有门楼,然后奉献给以佛陀为首的僧团。不过按照先前的叫法,这座精舍还是被称为“巴瓦利迦庵婆林”。“翅瓦德”只是一个名字。有人说:“因为受到渔夫们的保护,或者是在他们附近觉悟的,所以叫翅瓦德。”关于“居士子”,这里他当时虽然已经处在居士的身份上,但因为父亲去世不久,所以按照先前的称呼,仍然被称为“居士子”。因此说“居士大财主”,意思是由于财富巨大而成为大财主的居士;把 ra 音变成 la 音,所以说成“大财主”,就像“被障碍”那个词一样。具信、净信:就是依凡夫的信心而具备对三宝的信仰,因此净信三宝;或者依对业与业果的信仰而具信,因为对三宝的净信很多,所以称为净信。“正是信增上”:这是对他那样思惟的原因的说明,因为信增上的人就像发狂了一样。巴利
481. Evaṃ subhasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni kevaṭṭasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ, subhasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa kevaṭṭasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘evaṃ me sutaṃ…pe… nāḷandāyanti kevaṭṭasutta’’nti āha. Pāvārikassāti evaṃnāmakassa seṭṭhino. Ambavaneti ambarukkhabahule upavane. Taṃ kira so seṭṭhi bhagavato anucchavikaṃ gandhakuṭiṃ, bhikkhusaṅghassa ca rattiṭṭhānadivāṭṭhānakuṭimaṇḍapādīni sampādetvā pākāraparikkhittaṃ dvārakoṭṭhakasampannaṃ katvā buddhappamukhassa saṅghassa niyyātesi, purimavohārena panesa vihāro ‘‘pāvārikambavana’’ntveva vuccati. ‘‘Kevaṭṭo’’ tidaṃ nāmamattaṃ. ‘‘Kevaṭṭehi saṃrakkhitattā, tesaṃ vā santike sambuddhattā’’ti keci. Gahapatiputtassāti ettha kāmañcesa tadā gahapatiṭṭhāne ṭhito, pitu panassa acirakālakatatāya purimasamaññāya ‘‘gahapatiputto’’tveva voharīyati. Tenāha ‘‘gahapatimahāsālo’’ti, mahāvibhavatāya mahāsāro gahapatīti attho, ra-kārassa pana la-kāraṃ katvā ‘‘mahāsālo’’ti vuttaṃ yathā ‘‘palibuddho’’ti (cūḷani. 15; mi. pa. 6.3.7; jā. aṭṭha. 2.3.102) saddho pasannoti pothujjanikasaddhāvasena ratanattayasaddhāya samannāgato, tatoyeva ratanattayappasanno. Kammakammaphalasaddhāya vā saddho, ratanattayappasādabahulatāya pasanno. Saddhādhikattāyevāti tathācintāya hetuvacanaṃ, saddhādhiko hi ummādappatto viya hoti.
“Samiddhā”(繁荣)的意思是:真正地繁荣,因为财富成就达到广大圆满,充满、遍满,这里聚集了很多人,就是根据这个意思说了“以肩聚”等话。“来,比丘!你每半月、每月或每年,为了让人生起信心,展现神通吧”——像这样命令一位比丘,就是“指示”;而把这件事安立在那位比丘身上,就叫做“安置”,所以说“安置在别的职位上”。“超人之法”:是指比普通凡人更超胜的最上等人,也就是佛陀等禅修者以及圣者们。“从法”:是从证得之法,从禅那、神通、道、果之法,这是关于限定语的从格表达。因为从那里限定神通。“如是,把‘超’这个词与人这个词合为一词之后,现在要与‘神通’一词连接,而将它作为单独的词,说了‘或从十善之称’等。”从人法”:从普通人法。“燃烧的灯”:正在燃烧的灯。“油润”:油洒。“王舍城长者事”:在王舍城长者布施檀香片的事中(小品252)。“制定学处”:即“诸比丘,不应向在家人显示超人之法的神通。若显示者,犯突吉罗罪”(小品252),这是禁止神变神通的学处,他制定了这个学处。巴利
Samiddhāti sammadeva iddhā, vibhavasampattiyā vepullappattā sampuṇṇā, ākiṇṇā bahū manussā etthāti atthaṃ sandhāya ‘‘aṃsakūṭenā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Ehi tvaṃ bhikkhu anvaddhamāsaṃ, anumāsaṃ, anusaṃvaccharaṃ vā manussānaṃ pasādāya iddhipāṭihāriyaṃ karohī’’ti ekassa bhikkhuno āṇāpanameva samādisanaṃ, taṃ pana tasmiṃ ṭhāne ṭhapanaṃ nāmāti āha ‘‘ṭhānantare ṭhapetū’’ti . Uttarimanussānanti pakatimanussehi uttaritarānaṃ uttamapurisānaṃ buddhādīnaṃ jhāyīnaṃ, ariyānañca. Dhammatoti adhigamadhammato, jhānābhiññāmaggaphaladhammatoti attho, niddhāraṇe cetaṃ nissakkavacanaṃ. Tato hi iddhipāṭihāriyaṃ niddhāreti. Evaṃ uttarisaddaṃ manussasaddena ekapadaṃ katvā idāni pāṭihāriyasaddena sambajjhitabbaṃ visumeva padaṃ karonto ‘‘dasakusalasaṅkhātato vā’’tiādimāha. Manussadhammatoti pakatimanussadhammato. Pajjalitapadīpoti pajjalantapadīpo. Telasnehanti telasecanaṃ. Rājagahaseṭṭhivatthusminti rājagahaseṭṭhino candanapattadānavatthumhi (cūḷava. 252). Sikkhāpadaṃ paññāpesīti ‘‘na bhikkhave gihīnaṃ uttarimanussadhammaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassetabbaṃ. Yo dasseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 252) vikubbaniddhipaṭikkhepakaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ paññapesi.
482 这是为了说明“不是以毁坏功德”这句话,是就功德成就而不退失来说的。因此接着说“戒的破坏”等话。所谓“没有敢做的人”,就是在被禁止的地方,没有敢做的人。为了说明即使这样,这个人也会因为别的理由而敢做,所以说了“然而这个人”等话。因为他是可信赖的,所以要增长信赖——这样连接。“增长”就是使之增长,使之明显、显露出来的意思。巴利
482. Guṇasampattito acāvanaṃ sandhāya etaṃ vuttanti dasseti ‘‘na guṇavināsanenā’’ti iminā. Tenāha ‘‘sīlabheda’’ntiādi. Visahanto nāma natthīti nivāritaṭṭhāne ussahanto nāma natthi. Evampi iminā kāraṇantarenāyaṃ ussahantoti dassetuṃ ‘‘ayaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Yasmā vissāsiko, tasmā vissāsaṃ vaḍḍhetvāti yojanā. Vaḍḍhetvāti ca brūhetvā, vibhūtaṃ pākaṭaṃ katvāti attho.
神变奇迹的解说巴利
Iddhipāṭihāriyavaṇṇanā
483-4 “过患”就是过失。为了说明它是怎么造下的、又是在哪里生起的,所以接着说“据说在那里……”等等。“由一位”是指由一位名叫犍陀罗的仙人。这样前后文才对得上。这个名叫“犍陀罗”的明咒,分为“小犍陀罗”和“大犍陀罗”两种。其中,“小犍陀罗”是能知道三岁以内死去众生投生到哪里的明咒,这里《鹏耆舍事》可以作为例证。“大犍陀罗”不仅能知道他们的投生处,还能进一步成就神变智的作用。因为这种明咒大多是用来成就神变智的。据说修成这种明咒的人,在合适的地方和时间念诵咒语后,能把自己变化出很多个,也能变现象等,也能隐身,也能让火定住,也能让水定住,也能让自己出现在空中。这一切都应当看作像幻术一样。“受苦”就是遭受痛苦、被逼迫,所以说“被压迫”。巴利
483-4.Ādīnavanti dosaṃ. Kathaṃ tena katā, kattha vā uppannāti āha ‘‘tattha kirā’’tiādi. Ekenāti gandhārena nāma isināva. Evañhi pubbenāparaṃ saṃsandatīti. Gandhārī nāmesā vijjā cūḷagandhārī, mahāgandhārīti duvidhā hoti. Tattha cūḷagandhārī nāma tivassato oraṃ matasattānaṃ upapannaṭṭhānajānanā vijjā. Vaṅgīsavatthu (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.220; a. ni. aṭṭha. 1.1.212) cettha sādhakaṃ. Mahāgandhārī nāma tassa ceva jānanā, taduttari ca iddhividhañāṇakammassa sādhikā vijjā. Yebhuyyena hesā iddhividhañāṇakiccaṃ sādheti. Tassā kira vijjāya sādhako puggalo tādise dese, kāle ca mantaṃ parijappetvā bahudhāpi attānaṃ dasseti, hatthiādīnipi dasseti, adassanīyopi hoti, aggithambhampi karoti, jalathambhampi karoti, ākāsepi attānaṃ dasseti, sabbaṃ indajālasadisaṃ daṭṭhabbaṃ. Aṭṭoti dukkhito bādhito. Tenāha ‘‘pīḷito’’ti.
记说神变的注释巴利
Ādesanāpāṭihāriyavaṇṇanā
485 485. 确实,“心所”这个词,是对那些系属于心、与心相应之法的通称;不过,当采用通称时,心的差别也就显示出来了。而共相的说明要落在差别上,所以为了显示“心所”这个词所意指的义理,就说“意指喜与忧”。在这里,通过举出“喜”,就显示了与喜同组的贪等以及信等法;通过举出“忧”,就显示了嗔等。至于寻与伺,则是以它们自身的形态显示出来的。“pi”这个词有总括应说之法的意思,很容易理解,所以说“你的心如此”,意思是:你的心以这种方式运作。以什么方式呢?于是说“或从喜……”等等。“你的心也如此”这一句,只是显示具有喜等状态这一点,并不是要显示某人因何而有喜或有忧;为了显示那种心,在圣典中说“你的心也如此”。这里的“iti”这个词是举例的意思,就像“迦旃延!‘有’,这是一个极端”等语句中那样。因此说“此义及彼义”。“pi”在这里也是总括已说之法的意思。能思惟、了知他人之心,所以叫“思惟宝石”(cintāmaṇi),这是把na变成ṇa,它本身去掉前分后就成了“宝石”(maṇikā)。所谓“思惟”,不能离开心而存在,所以说“了知他人之心”。有人说:“据说,那明咒的成就者,在适当的地方、适当的时间,诵念咒语之后,想要了知谁的心,就通过辨认所见所闻等特征,推测那人的心念活动,然后说出来。”另一些人说:“他是发出声音之后,在那里根据对字母的辨认来说的。”不过,那明咒应当通过《本生经》中脚注善巧之类的故事来说明。巴利
485. Kāmaṃ ‘‘cetasika’’nti idaṃ ye cetasi niyuttā cittena sampayuttā, tesaṃ sādhāraṇavacanaṃ, sādhāraṇe pana gahite cittaviseso dassito nāma hoti. Sāmaññajotanā ca visese avatiṭṭhati, tasmā cetasikapadassa yathādhippetamatthaṃ dassento ‘‘somanassadomanassaṃ adhippeta’’nti āha. Somanassaggahaṇena cettha tadekaṭṭhā rāgādayo, saddhādayo ca dhammā dassitā honti, domanassaggahaṇena dosādayo. Vitakkavicārā pana sarūpeneva dassitā. Pi-saddassa vattabbasampiṇḍanattho suviññeyyoti āha ‘‘evaṃ tava mano’’ti, iminā pakārena tava mano pavattoti attho. Kena pakārenāti vuttaṃ ‘‘somanassito vā’’tiādi. ‘‘Evampi te mano’’ti idaṃ somanassitatādimattadassanaṃ, na pana yena somanassito vā domanassito vā, taṃ dassananti taṃ cittaṃ dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘itipi te citta’’nti vuttaṃ. Itisaddo cettha nidassanattho ‘‘atthīti kho kaccāna ayameko anto’’tiādīsu (saṃ. ni. 2.15; 3.90) viya. Tenāha ‘‘idañcidañca attha’’nti. Pi-saddo idhāpi vuttasampiṇḍanattho. Parassa cintaṃ manati jānāti etāyāti cintāmaṇi na-kārassa ṇa-kāraṃ katvā, sā eva pubbapadamantarena maṇikā. Cintā nāma na cittena vinā bhavatīti āha ‘‘paresaṃ cittaṃ jānātī’’ti. ‘‘Tassā kira vijjāya sādhako puggalo tādise dese, kāle ca mantaṃ parijappitvā yassa cittaṃ jānitukāmo, tassa diṭṭhasutādivisesasañjānanamukhena cittācāraṃ anuminanto kathetī’’ti keci. ‘‘Vācaṃ niccharāpetvā tattha akkharasallakkhaṇavasena kathetī’’ti apare. Sā pana vijjā padakusalajātakena (jā. 1.9.49 ādayo) dīpetabbā.
教诫神变的注释巴利
Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā
486 “令其转起”的意思是:成为使它们运转起来的人,也就是以运转的方式去思惟,这就是这句话要表达的内容。这里说的“如此”,是指按照所教导的教诫,从应当做的规则和应当禁止的遮止这两个方面,来把握心运转的方式。而那个教诫,是通过显示正思惟和邪思惟各自运转的方式,来阐明其中的利益和过患。只是无常想,不是常想。加上“只”这个字,是为了遮止与之相反的那一面。这里“如此”这个词的含义和作用,也应当按前面所说的方式来理解。“此”这个字的用法也是一样。“五欲功德贪”只是一种举例,因为也想要断除其他种类的贪以及嗔等烦恼,而断除那些烦恼,就像放出腐血之前先要排除腐肉一样,是断除其他贪等的方便手段。“只是出世间法”这个限定语,因为它是与有罪法相对立的,所以应当理解为旨在遮止有罪法,因为成就此法的方法和利益所包含的其他无罪法,并不是无间缘。显示“神变”就是“神通神变”,是把神通本身就当作一种神变。剩下两个词也是同样的道理。巴利
486.Pavattentāti pavattanakā hutvā, pavattanavasena vitakkethāti vuttaṃ hoti. Evanti hi yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena, paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ, sā ca anusāsanī sammāvitakkānaṃ, micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena tattha ānisaṃsassa, ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ pavattati. Aniccasaññameva, na niccasaññaṃ. Paṭiyogīnivattanatthañhi eva-kāraggahaṇaṃ. Idhāpi evaṃ-saddassa attho, payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ. Idaṃ-gahaṇepi eseva nayo. Pañcakāmaguṇikarāganti nidassanamattaṃ tadaññarāgassa ceva dosādīnañca pahānassa icchitattā, tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato duṭṭhalohitavimocanassa pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya. Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantarikabhāvato. Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhiyeva pāṭihāriyanti katvā. Sesapadadvayepi eseva nayo.
关于“神变”这个词的词义,有人解释说:“因为能去除对立面,能清除贪等烦恼,所以叫神变。”可是世尊身上并没有需要去除的贪等对立面。即使是凡夫,当心远离了随烦恼、具备八支功德时,在已经去除对立面的心中,神通也会生起。所以不能根据那种情况下的用法,就在这里说“神变”。不过,如果以大悲世尊所度化众生的烦恼作为对立面,因为去除了这些烦恼而说“神变”,这样讲就说得通。另一种说法是:世尊和教法的对立面就是外道,因为去除了他们,所以叫神变。因为他们被神通、记心、教诫去除、排除了——从见解被去除的角度来说,也从无法显示自己见解的角度来说。或者,“paṭi”这个词表示“之后”的意思,就像《波罗延那经》里“在他进去之后,另一个婆罗门来了”这句中的用法一样。因此,在心已得定、远离随烦恼之后,由已经完成修行任务的人后来去去除、令其运作,就是神变。或者,以自己的随烦恼被第四禅和道去除之后,后续的去除作用就是神变。而神通、记心、教诫,也应由远离随烦恼、已完成任务的人,为了众生的利益再次令其运作。并且,在自己的随烦恼被去除之后,又能成为去除其他众生随烦恼的手段,所以名为神变。神变本身就是神变。或者,在神通、记心、教诫这三者的集合中,每一种都叫神变。或者,神变就是第四禅和道,因为它们能去除对立面;从那里生起的,或者以那里为因的,或者从那里来的,就是神变。或者,通过神通、记心、教诫去除其他众生心中的不信等对立烦恼,按前面说的方式,就是神变。“恒常说法”:是指一切时中皆当宣说的说法。巴利
Pāṭihāriyapadassa pana vacanatthaṃ (udā. aṭṭha. paṭhamabodhisuttavaṇṇanā; itivu. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘paṭipakkhaharaṇato, rāgādikilesāpanayanato pāṭihāriya’’nti vadanti, bhagavato pana paṭipakkhā rāgādayo na santi ye haritabbā. Puthujjanānampi vigatupakkilese aṭṭhaṅgaguṇasamannāgate citte hatapaṭipakkhe iddhividhaṃ pavattati, tasmā tattha pavattavohārena ca na sakkā idha ‘‘pāṭihāriya’’nti vattuṃ. Sace pana mahākāruṇikassa bhagavato veneyyagatā ca kilesā paṭipakkhā, tesaṃ haraṇato ‘‘pāṭihāriya’’nti vuttaṃ, evaṃ sati yuttametaṃ. Atha vā bhagavato ceva sāsanassa ca paṭipakkhā titthiyā, tesaṃ haraṇato pāṭihāriyaṃ. Te hi diṭṭhiharaṇavasena, diṭṭhippakāsane asamatthabhāvena ca iddhiādesanānusāsanīhi haritā apanītā hontīti. ‘‘Paṭī’’ti vā ayaṃ saddo ‘‘pacchā’’ti etassa atthaṃ bodheti ‘‘tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo’’ti (su. ni. 985; cūḷani. 4) pārāyanasuttapade viya, tasmā samāhite citte vigatupakkilese ca katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ, attano vā upakkilesesu catutthajjhānamaggehi haritesu pacchā haraṇaṃ paṭihāriyaṃ, iddhiādesanānusāsaniyo ca vigatupakkilesena katakiccena ca sattahitatthaṃ puna pavattetabbā, haritesu ca attano upakkilesesu parasattānaṃ upakkilesaharaṇāni hontīti paṭihāriyāni nāma bhavanti, paṭihāriyameva pāṭihāriyaṃ. Paṭihāriye vā iddhiādesanānusāsanisamudāye bhavaṃ ekekaṃ ‘‘pāṭihāriya’’nti vuccati. Paṭihāriyaṃ vā catutthajjhānaṃ, maggo ca paṭipakkhaharaṇato, tattha jātaṃ, tasmiṃ vā nimittabhūte, tato vā āgatanti pāṭihāriyaṃ, iddhiādesanānusāsanīhi vā parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa kilesassa haraṇato vuttanayena pāṭihāriyaṃ. Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā.
“以神通变化”这句话,是和“俱”连在一起说的,表示工具格,意思是“与它一起惯行”。其余的地方也按这个道理理解。应当理解为“法将(舍利弗)所惯行的”。为了用犍度中的事例来证明这个意思,就说了“提婆达多”等话。“在象头山”:离伽耶村不远的地方,有一块叫象头山的岩石,形状像象额,上面能容纳一千位比丘,就是指在那块岩石上。用“了知心行”来显示他心通,用“说法”来显示教诫神通,用“示现变化”来显示神通变化。“大龙”,就是大漏尽者阿拉汉。因为“龙”是阿拉汉的称呼,意思是“他没有罪过、没有恶行”。正如《萨毗耶经》中所说——巴利
Iddhipāṭihāriyenāti sahādiyoge karaṇavacanaṃ, tena saddhiṃ āciṇṇanti attho. Itaratthāpi esa nayo. Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojetabbaṃ. Tamatthaṃ khandhakavatthunā sādhento ‘‘devadatte’’tiādimāha. Gayāsīseti gayāgāmassa avidūre gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇo atthi, yattha bhikkhusahassassapi okāso hoti, tasmiṃ piṭṭhipāsāṇe. ‘‘Cittācāraṃ ñatvā’’ti iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti, ‘‘dhammaṃ desesī’’ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ, ‘‘vikubbanaṃ dassetvā’’ti iminā iddhipāṭihāriyaṃ. Mahānāgāti mahākhīṇāsavā arahanto. ‘‘Nāgo’’ti hi arahato adhivacanaṃ natthi āgu pāpametassāti katvā. Yathāha sabhiyasutte –
在世间,他不造作任何恶行,
彻底舍弃一切束缚和枷锁,
在一切处都不执著,已经解脱。
像龙象一样的人被称为“如是者”,因为他就是这样。巴利
‘‘Āguṃ na karoti kiñci loke, Sabbasaṃyoge visajja bandhanāni; Sabbattha na sajjatī vimutto, Nāgo tādi pavuccate tathattā’’ti. (su. ni. 527; mahāni. 80; cūḷani. 27, 139);
不过,在这里的义注中说:“听闻法将(舍利弗)说法后,五百位比丘证入入流果;听闻大目犍连说法后,证入阿罗汉果。”(《长部义注》1.486)但在《破僧犍度》的巴利经文中则说:“那时,那些比丘由尊者舍利弗以教诫神通——即他心通与教诫——加以教导,又由尊者大目犍连以神通变化与教诫加以教诫、教导时,生起了远离尘垢、清净无染的法眼:‘凡是集起之法,那一切都将灭尽。’”(《小品》345)这里显示的是,两位长老说法时,那些比丘都获得了法眼。应当知道,这种说法上的差异,是因为长部诵者与犍度诵者见解不同。因为这部巴利经典是结集者所说的,而义注也是由他们结集而成的。此外,应当知道,巴利经文中所说的“法眼生起”,也能包含更高的道与果,就像在《梵摩经》(《中部》2.343)和《小罗睺罗教诫经》(《中部》3.416)中那样。巴利
Aṭṭhakathāyaṃ panettha ‘‘dhammasenāpatissa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatā bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Mahāmoggallānassa dhammadesanaṃ sutvā arahattaphale’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.486) vuttaṃ. Saṅghabhedakakkhandhakapāḷiyaṃ pana ‘‘atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ āyasmatā sāriputtena ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā, āyasmatā ca mahāmoggallānena iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ovadiyamānānaṃ anusāsiyamānānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti’’ (cūḷava. 345) ubhinnampi therānaṃ dhammadesanāya tesaṃ dhammacakkhupaṭilābhova dassito, tayidaṃ visadisavacanaṃ dīghabhāṇakānaṃ, khandhakabhāṇakānañca matibhedenāti daṭṭhabbaṃ. Saṅgāhakabhāsitā hi ayaṃ pāḷi, aṭṭhakathā ca teheva saṅgahamāropitā, apica pāḷiyaṃ uparimaggaphalampi saṅgahetvā ‘‘dhammacakkhuṃ udapādī’’ti vuttaṃ yathā taṃ brahmāyusutte, (ma. ni. 2.343) cūḷarāhulovādasutte (ma. ni. 3.416) cāti veditabbaṃ.
“教诫神通是诸佛恒常的说法”,这是针对它的殊胜性而说的。前两种神通之所以应受责备,是因为按前面所说,它们会被类似的东西所责难。它们之所以有过失,是因为它们不是断除他人所加之过失的适当方法。正因为有过失,所以不能长久存续,不能长时间保持。因为不能长久存续,所以不导向出离——这是由果推因。正因为不导向出离,所以它们不能长久。教诫神通则无可责备,因为它从清净中产生,又以清净为依止。正因如此,它没有过失。因为在它那里,并不存在前后矛盾等过失。正因为它没有过失,所以能长久存续,不会被外道的风、烦恼的风所摧毁。因为能长久存续,所以导向出离——这里同样是由果推因。正因为导向出离,所以它能长久。因此,依据所说的理由,以应受责备等和无可责备等这两方面,依次把它们当作前两种神通具有应呵责性、教诫神通具有应赞叹性的原因,而作总结。巴利
‘‘Anusāsanīpāṭihāriyaṃ pana buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā’’ti sātisayatāya vuttaṃ. Saupārambhāni yathāvuttena patirūpakena upārambhitabbato. Sadosāni parāropitadosasamucchindanassa anupāyabhāvato. Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti. Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ. Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni. Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato, visuddhinissayato ca. Tatoyeva niddosaṃ. Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo atthi. Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati parappavādavātehi, kilesavātehi ca anupahantabbato. Addhānaṃ tiṭṭhanato niyyātīti idhāpi phalena hetuno anumānaṃ. Niyyānikatāya hi taṃ addhaniyaṃ. Tasmāti yathāvuttakāraṇato, tena ca upārambhādiṃ, anupārambhādiñcāti ubhayaṃ yathākkamaṃ ubhayattha gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati.
大种灭尽者之事解说巴利
Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā
487 为了显示这两种神通不具有导出的性质:因为那位寻求大种的比丘,虽然在前两种神通上已经达到自在,而且非常善巧,却仍然没有证悟所谓“大种无余灭尽”的涅槃,所以这两种神通由于不具备能导向导出的作用,就是不导出的。为了显示它们不导出的性质,才这样说。为了显示导出的性质:教诫神通对于修行它的人,必定能带来导出,所以是为了显示它本身就是导出的性质。巴利
487.Aniyyānikabhāvadassanatthanti yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto sukusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhi, tasmā tadubhayāni niyyānāvahattābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ. Niyyānikabhāvadassanatthanti anusāsanīpāṭihāriyaṃ takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ.
这样显示了这部教说的主要目的之后,现在为了显示附带的目的,就开始说“而且”等话。因为这部教说的主要目的确实就是导出,它本身就是以这个意义为内容。而诸佛的伟大则是附带的目的,这是由义理必然要推出来的。问“到底是怎样的比丘呢”,接着就说“那位大种”等话。“寻求”是指以无余灭尽的方式寻求大种,也就是探究它们的无余灭尽,这是这句话的意思。“游历后”是指被法性推动而四处行游。据说这是法性所决定的,也就是说那位比丘如此游历,犹如在受生时大地震动等一样。解答处就是解答的处所,也有“vissajjakara”的文本,意思是解答者。因此,因为只向佛陀询问后便无疑惑,且唯有佛陀有能力解答,所以这样说。为了显示伟大,是为了在包括天界和梵天的世间中,显示诸佛不共的伟大,即大威力。这也是一个理由,即“在一切诸佛的教法中,这样一位比丘能显示那时的威力”。巴利
Evaṃ etissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikapayojanaṃ dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi āraddhaṃ. Niyyānameva hi etissā desanāya mukhyapayojanaṃ tassa tadatthabhāvato. Buddhānaṃ pana mahantabhāvo anusaṅgikapayojanaṃ atthāpattiyāva gantabbato. Kīdiso nāmesa bhikkhūti āha ‘‘yo mahābhūte’’tiādi. Pariyesantoti apariyesaṃ nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto, tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti vuttaṃ hoti. Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno paricaritvā. Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ, yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi. Vissajjokāsanti vissajjaṭṭhānaṃ, ‘‘vissajjakara’’ntipi pāṭho, vissajjakanti attho. Tasmāti buddhameva pucchitvā nikkaṅkhattā, tasseva vissajjituṃ samatthatāyāti vuttaṃ hoti. Mahantabhāvappakāsanatthanti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ. Idañca kāraṇanti ‘‘sabbesampi buddhānaṃ sāsane ediso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsako hotī’’ti imampi kāraṇaṃ.
“在哪里”是指示相中的处所格;为了说明“在什么地点、作为什么原因”这个意思,所以说“依什么”。意思是:依什么所缘、以什么为缘而证得,那就是证得的因。因此他说“已得什么”。这里的关联是:已证得什么所缘的人,那些大种灭去?这是带有原因的定语。“四”就是四大种。“以不转起的方式”:就是以不再生起的方式。“以一切行相”:就是从语词之义、定义、作用、现起、近因、等起、聚、极微、一与异、有分与无分、同分与异分、内摄与外摄、缘的圆满、缘的分别等行相;以及从有资粮的略说、有资粮的广分别、相的略说、相的广分别等行相——以这一切行相。巴利
Katthāti nimitte bhummaṃ, kasmiṃ ṭhāne kāraṇabhūteti atthaṃ dassetuṃ ‘‘kiṃ āgammā’’ti vuttaṃ, kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā adhigamanahetūti attho. Tenāha ‘‘kiṃ pattassā’’ti. Kimārammaṇaṃ pattassa puggalassa nirujjhantīti sambandho, hetugabbhavisesanametaṃ. Teti mahābhūtā. Appavattivasenāti puna anuppajjanavasena. Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhāna-samuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogā- vinibbhogasabhāga-visabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākārato , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena.
488 488. 在这里,具足五种欲乐功德而生活、嬉戏、闪耀的众生就是天神,也就是天界。他们由此前往、到达,所以叫“天所趣”,就像“导出”一词中,后缀“-anīya”是作格的意义,这里则应理解为具格的意义。正如论中所说“因此这些”等等。关于“行使自在”,这里“自在转”指的是随心所欲前往任何地方。“彼”指的是神足智。四大天王是他们的主宰,所以叫四大王天。那么,为什么他不向近在眼前、照亮整个天界与人间的世尊请问,反而去问远处的天神呢?为了回应这个质疑,论中说“站在近处”等等。他们心想:“那些证得道果的天神虽然能部分了解这个道理,但这个问题属于佛陀的领域”,于是说“我们不知道”。因此论中说“在佛陀的领域”等等。“不可能”就是做不到。这里“压迫”指的是用提问来逼恼对方,所以说“一再追问”。“我们将从手中释放”是习惯用语,意思是“来,我们把他带到远处去”。“更超胜”:这里前缀“abhi”有“ati”(更、超越)的意思,所以论中说“更超越”,意思是凭色相的圆满以及智慧、辩才等功德,超越我们和其他人,比他人更令人向往。因此说“更优越”。“更殊胜”就是更上等。因此论中说“最上等”。巴利
488. Dibbanti ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti, kīḷanti, jotenti cāti devā, devalokā. Te yanti upagacchanti etenāti devayāniyo yathā ‘‘niyyānikā’’ti (dha. sa. dukamātikā 97) ettha anīyasaddo katvatthe, tathā idha karaṇattheti daṭṭhabbaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘tena hesā’’tiādi. Vasaṃ vattentoti ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ. Tanti iddhividhañāṇaṃ. Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā. Kasmā panesa samīpe ṭhitaṃ sadevakalokapajjotaṃ bhagavantaṃ apucchitvā dūre deve upasaṅkamīti codanamapaneti ‘‘samīpe ṭhita’’ntiādinā. ‘‘Ye devā maggaphalalābhino, tepi tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ, buddhavisayo panāyaṃ pañho pucchito’’ti cintetvā ‘‘na jānāmā’’ti āhaṃsu. Tenāha ‘‘buddhavisaye’’tiādi. Na labbhāti na sakkā, ajjhottharaṇaṃ nāmettha pucchāya nibbādhananti vuttaṃ ‘‘punappunaṃ pucchatī’’ti. ‘‘Hatthato mocessāmā’’ti vohāravasena vuttaṃ, handa naṃ dūramapanessāmāti vuttaṃ hoti. Abhikkantatarāti ettha abhisaddo atisaddatthoti āha ‘‘atikkantatarā’’ti, rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarāti attho. Paṇītatarāti uḷāratarā. Tena vuttaṃ ‘‘uttamatarā’’ti.
491-493 不过,千眼帝释天王是已经证悟、已得圣果、通达教法的人,那他为什么还要用善巧方便让那位比丘去做这件事呢?为了消除这个责难,论师就以“然而这是特殊之处”等话来说明。巴利
491-493. Sahassakkho pana sakko abhisametāvī āgataphalo viññātasāsano, so kasmā taṃ bhikkhuṃ upāyena niyyojesīti anuyogamapaneti ‘‘ayaṃ pana viseso’’tiādinā.
萤火虫,就是夜里发光的小虫。像在吹气一样,就是像在从嘴里吹出风来。确实存在的话,意思是:如果真有这样一位寻求大种的人存在,他事后自己就会知道我并没有被派去。此后,就是那样想之后。因为这里指的正是神足智,所以就跟天所趣一样。“或者天所趣之道……或作证智,这一切都只是神足智的名称”,这是圣典里的说法;在诸注释书中,也是按各处流传的惯用名称而说的。因为在所有神通中,天所趣之道等名称,都会随场合而有一心刹那、安止等叫法。巴利
Khajjopanakanti rattiṃ jalantaṃ khuddakakimiṃ. Dhamanto viyāti mukhavātaṃ dento viya. Atthi cevāti ediso mahābhūtapariyesako puggalo nāma vijjamāno eva bhaveyya, mayā apesitoyeva pacchā jānissatīti adhippāyo. Tatoti tathā cintanato paraṃ. Iddhividhañāṇasseva adhippetattā devayāniyasadisova. ‘‘Devayāniyamaggoti vā…pe… abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāma’’nti idaṃ pāḷiyaṃ, aṭṭhakathāsu ca tattha tattha āgataruḷhināmavasena vuttaṃ. Sabbāsupi hi abhiññāsu devayāniyamaggādiekacittakkhaṇikaappanādināmaṃ yathārahaṃ sambhavati.
494 “来临前分的相”,就是梵天来临之前生起的相。“从生起之前分”是把这层意思带进来连接起来的。“这些”指的是梵类诸天。“以记说”就是以说明。“心未专一”就是心没调顺、不满足。“过失”就是嗔恚。“散乱”就是以言语作各种排遣。巴利
494.Āgamanapubbabhāgenimittanti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjanakanimittaṃ. Udayato pubbabhāgeti ānetvā sambandho. Imeti brahmakāyikā. Veyyākaraṇenāti byākaraṇena. Anāraddhacittoti anārādhitacitto atuṭṭhacitto. Vādanti dosaṃ. Vikkhepanti vācāya vividhā khepanaṃ.
495 “诡诈之行”:按照前面所说的方式,以不真实的事情想要让别人迷惑。有些人读作“隐秘之行”,也把它解释为想要隐藏的意思。巴利
495.Kuhakattāti vuttanayena abhūtato aññesaṃ vimhāpetukāmattā. ‘‘Guhakattā’’ti paṭhitvā guyhitukāmattāti atthampi vadanti keci.
岸边鸟譬喻的解释巴利
Tīradassīsakuṇūpamāvaṇṇanā
497 “部分地”是指以一部分,也就是指被执受的、属于有情相续的部分。“于非执受亦然”是指于非根所系缚的。“无余地”是指毫无剩余。“因此”是因为这样问的缘故,意思是所问不恰当。“问之愚者”是因为不知道怎样问,所以对提问迷惑。“问之愚者”就是说不如实提问的人,就像“道之愚者”一样。显示问的过失,就是通过他所提出的问题,把发问方式的过失揭示出来。问答就是对这样教导过的、如实之问的回答。因为回答必须与问相符,要按与问相应的方式来回答;而如来不会拒绝回答,也不会在拒绝之后才按所问的方式回答;又因为回答与义相符,发问者不能理解那个义,就会迷惑,所以应当知道:先教导如何提问,然后对如实之问作答,这是诸佛的惯例。因此他说“为何”等。难以令其了知,就是按所说的理由难以使(他)了知。巴利
497.Padesenāti ekadesena, upādinnakena sattasantānapariyāpannenāti attho. Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi. Nippadesatoti anavasesato. Tasmāti tathā pucchitattā, pucchāya ayuttabhāvatoti adhippāyo. Pucchāmūḷhassāti pucchitumajānanato pucchāya sammūḷhassa. Vitathapañho hi ‘‘pucchāmūḷho’’ti vuccati yathā ‘‘maggamūḷho’’ti. Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā. Pucchāvissajjananti tathā sikkhāpitāya avitathapucchāya vissajjanaṃ. Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ, pucchāsabhāgena vissajjetabbato, na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ virajjhitvāva vissajjenti, atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti, tasmā pucchaṃ sikkhāpetvā avitathapucchāya vissajjanaṃ buddhānamāciṇṇanti veditabbaṃ. Tenāha ‘‘kasmā’’tiādi. Duviññāpayoti yathāvuttakāraṇena duviññāpetabbo.
498 不确立,是指把它作为缘之后仍不确立。问“在哪里”,这是就相而说的处格,所以回答说“依什么”。不确立就是没有缘,意思是因完全彻底断尽了。唯所执受,就是只与根相系。因为对于朝向一方、以相续方式众多安立的色聚,生起长的想;依这个,对于其中少量安立的,生起短的想;而这两者,特别是通过取色的方式被了知,所以说“依形状”等。在少量、非量的色聚中,生起细的想;依这个,对于其中大的,生起粗的想;这两者也特别是通过取色的方式被了知,所以说“以此也”等。他们说:这里用“也”字,把“依形状而说所造色”这句话里所说的只是颜色这个意思也总括进去了。这里,颜色一词就是色处的同义词。美,就是好看,是可意的意思。不美,就是不好看,是不可意的意思。因此说“可意与不可意之所缘,是这样说的”。应当知道:长、短、细、粗、美、不美,在这三处中,都是通过色处之门对所造色的执取,因为大种色已被单独执取。因为“水、地、火、风在哪里不存?”这里大种色是被单独执取的。名,是指受等四蕴。因为它朝向所缘而弯曲,以及能命名,所以称为名。为了显示下面以长、短等所说的,在这里是以变坏之义为色想所执取,所以说“长等类别”。用“等”字也摄入了水等。又因为长等之名并非只以色处为基础,而是也以大种色为基础。确实,形状也通过触的方式被执取,因此以长、短等的执取,大种色也被执取。为了说明这个意思,就只说“长等类别之色”。依什么,就是依止什么、证得什么,以什么为证得它的因。“灭”是就无生之灭而说的,不是刹那灭,所以说“这一切无余不再生起”。巴利
498.Na patiṭṭhātīti paccayaṃ katvā na patiṭṭhahati. ‘‘Katthā’’ti idaṃ nimitte bhummanti āha ‘‘kiṃ āgammā’’ti. Appatiṭṭhāti appaccayā, sabbena sabbaṃ samucchinnakāraṇāti attho. Upādinnaṃyevāti indriyabaddhameva. Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena bahudhā saṇṭhite rūpappabandhe dīghasaññā, tamupādāya tato appakaṃ saṇṭhite rassasaññā, tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati, tasmā ‘‘saṇṭhānavasenā’’tiādi vuttaṃ. Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusaññā, tadupādāya tato mahati thūlasaññā, idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhatīti āha ‘‘imināpī’’tiādi. ‘‘Pi-saddena cettha ‘saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vutta’’nti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinātī’’ti vadanti. Vaṇṇasaddo hettha rūpāyatanapariyāyova. Subhanti sundaraṃ, iṭṭhanti attho . Asubhanti asundaraṃ, aniṭṭhanti attho. Tenāha ‘‘iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathita’’nti. Dīghaṃ rassaṃ aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhanti tīsupi ṭhānesu rūpāyatanamukhena upādārūpasseva gahaṇaṃ bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattāti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Kattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhatī’’ti hi bhūtarūpāni visuṃ gayhanti. Nāmanti vedanādikkhandhacatukkaṃ. Tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato, nāmakaraṇato ca ‘‘nāma’’nti vuccati. Heṭṭhā ‘‘dīghaṃ rassa’’ntiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena rūpasaññāya gahitanti dasseti ‘‘dīghādibheda’’nti iminā. Ādisaddena āpādīnañca saṅgaho. Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva, atha kho bhūtarūpavatthukāpi. Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati, tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti imamatthaṃ viññāpetuṃ ‘‘dīghādibhedaṃ rūpa’’ micceva vuttaṃ. Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissa adhigamanahetu. ‘‘Uparujjhatī’’ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ, na khaṇanirodhanti āha ‘‘asesametaṃ nappavattatī’’ti.
499 “对此有记说”这句话,是说:先讲了只是连接语句的散句读法之后,接着说了作为记说语句的“识”等偈颂,这就是它的意旨。“应被了知”,是指应当以殊胜的智慧去了知,应当以最上的一切智、以圣道智直接现前地知道,这就是意思。因此说“这是涅槃的名称”。“被指示”,就是指示,是眼所能识知的;不是指示,就是无指示,不是眼所能识知的,他们这样解释其含义。或者,指示就是譬喻,这个没有那个,所以是无指示。因为对于恒常、独一、究竟殊胜自性的涅槃,从任何地方都得不到相似的譬喻。凡是没有而后生起的,生起之后又灭去的,那是有为法,具有生灭两端;而无为涅槃是恒常的,那两端都不存在,正因如此,被称为无老相状态的“老”对它也不存在,所以说“生端或”等。其中,“生端”是生起状态。“灭端”是坏灭状态。“住者的变异”说的是老。以剩余者的摄取,住的状态也被认可。“立者”是饮立者。其中,以“渴爱”等显示其词源解释。“饮”是种种地饮。正如阿阇梨所说:“这里饮,所以说饮。这里确实饮,是饮立。”以词源方式,或依如字相,将pa音作bha音。“一切”是从一切业处门。因此说“在三十八种业处中,以何种门”。这是从义注而来的另一种方式——种种地宣说、显明,是光辉;从一切有光辉,所以是一切光辉;由于不被任何东西染污,遍一切光明清净,这就是意思。这里,“涅槃”以“依此涅槃”显示处格中的相。以何涅槃证得,那对属于相续的法,这里只以不生不灭为意趣,所以说“所取法生起灭去,不转起”。巴利
499.Tatra veyyākaraṇaṃ bhavatīti anusandhivacanamattaṃ cuṇṇiyapāṭhaṃ vatvā veyyākaraṇavacanabhūtaṃ viññāṇantiādiṃ silokamāhāti adhippāyo. Viññātabbanti visiṭṭhena ñāṇena ñātabbaṃ, sabbañāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho. Tenāha ‘‘nibbānassetaṃ nāma’’nti. Nidassīyateti nidassanaṃ, cakkhuviññeyyaṃ, na nidassanaṃ anidassanaṃ, acakkhuviññeyyanti atthaṃ vadanti. Nidassanaṃ vā upamā, tadetassa natthīti anidassanaṃ. Na hi nibbānassa niccassa ekabhūtassa accantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti. Yaṃ ahutvā sambhoti, hutvā paṭiveti, taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ, asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi, tato eva navabhāvāpagamasaṅkhātā jaratāpi tassa natthīti vuttaṃ ‘‘uppādanto vā’’tiādi. Tattha uppādantoti uppādāvatthā. Vayantoti bhaṅgāvatthā. Ṭhitassa aññathattantoti jaratā vuttā. Avasesaggahaṇena ṭhitāvatthā anuññātā hoti. Titthassāti pānatitthassa. Tattha nibbacanaṃ dasseti ‘‘tañhī’’tiādinā. Papantīti pakārena pivanti. Tathā hi ācariyena vuttaṃ ‘‘papanti etthāti papanti vuttaṃ. Ettha hi papanti pānatittha’’nti (dī. ni. ṭī. 1.499) niruttinayena, yathārutalakkhaṇena vā pa-kārassa bha-kāro kato.Sabbatoti sabbakammaṭṭhānamukhato. Tenāha ‘‘aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhenā’’ti. Ayaṃ aṭṭhakathāto aparo nayo – pakārena bhāsanaṃ jotanaṃ pabhā, sabbato pabhā assāti sabbatopabhaṃ, kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaraṃ visuddhanti attho. Ettha nibbāneti nimitte bhummaṃ dasseti ‘‘idaṃ nibbānaṃ āgammā’’ti iminā. Yena nibbānamadhigataṃ, taṃ santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati, appavattaṃ hotī’’ti.
这里说的“于此”,就是指前面所说的“由识的灭尽”这一句,指那个地方。这里把“识”单独提出来,是因为它需要被分别解释。“最后识”是指阿罗汉的死心,也就是般涅槃心。“行识”是指福行等的行心。此在这里止灭,就是说这个名色在这个涅槃中,在无余依涅槃界中灭尽。因此说“如燃尽……的状态”。“如燃尽之灯焰”就是像熄灭了的灯焰。“行识也……”等话,是通过有余涅槃界来实际说明无余依涅槃界,因为这里指的是名色完全无余的止灭。因此说“以不再生起的方式而止灭”。“以预流道智”是作者格,或者是以工具格当工具格用;而“由灭”是因格。“于此”就是在涅槃中。其余各处,意思都很容易明白。巴利
Tatthāti yadetaṃ ‘‘viññāṇassa nirodhenā’’ti padaṃ vuttaṃ, tasmiṃ. Viññāṇaṃ uddharati tassa vibhajjitabbattā. Carimakaviññāṇanti arahato cuticittasaṅkhātaṃ parinibbānacittaṃ. Abhisaṅkhāraviññāṇanti puññādiabhisaṅkhāracittaṃ. Etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā nirujjhati. Tenāha ‘‘vijjhāta…pe… bhāvaṃ yātī’’ti. Vijjhātadīpasikhā viyāti nibbutadīpasikhā viya. ‘‘Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī’’tiādinā saupādisesanibbānadhātumukhena anupādisesanibbānadhātumeva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā. Tena vuttaṃ ‘‘anuppādavasena uparujjhatī’’ti. Sotāpattimaggañāṇenāti kattari, karaṇe vā karaṇavacanaṃ, nirodhenāti pana hetumhi. Etthāti nibbāne. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva.
以上就是《吉祥悦意》——长部注中,为了阐明极精微、甚深、难解之义,为了让人生起极清净、广大智慧与辩才,名为《善悦》的《坚固经》释义中,对隐晦义的开显。巴利
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.