应当首先追求智慧,
慧力最为广大。
善男子的力量,就是慧。
到底有什么是不能成就的呢?
Paññaṃ pathamamesehi, Paññā-balaṃ bahuttamaṃ; Kula-putta balaṃ paññā, Kiṃhināma na sādhyati.
断除种种疑惑的人,
能揭示隐藏之义的。
一切眼目的论典,
对于他,没有盲目,他便是那样。
Aneka-saṃsayucchedi , Parokkhatthassa dassakaṃ; Sabbassa locanaṃ satthaṃ, Yassa natthyandhameva so.
慧辨明了所闻。
能让名声和声望增长;
有智慧的人在这教法里,
他确实得到了安乐。
Paññā sutaṃ vinicchindi, Kitti-siloka-vaḍḍhanī; Paññāsahito naro idha, Api sukhānivindati.
一切知佛与独觉
四谛通达者就是这样。
在四佛之中,只有一佛。
人应当成为多闻者。
Sabbaññubuddha-pacceka , Catusacca-sutā iti; Catu-buddhesu ekova, Bahussuto naro bhave.
擅长书写的人,或者擅长言辞的人,
精通典籍,也善于言辞;
善于安排、勇敢无畏,
无苦,自己的业。
Lekhacheko vācacheko, Ganthacheko suvācako; Vidhāyakacheko sūro, Niddukkhova sakammani.
善巧的人们说:慧确实是最殊胜的。
犹如星宿之王在群星中;
戒律即是荣光,也是善人的法,
它们必定成为具慧者的随行者。
Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti, Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ; Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo, Anvāyikā paññāvato bhavanti.
应当亲近诸佛——那些善巧、博学多闻的觉者,
善于领受教法的人,以及善于提问的人;
应当恭敬地聆听善说之言,
像这样做的人,就是有智慧的人。
Sevetha buddhe nipuṇe bahussutte, Uggāhako ca paripucchako; Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni, Evaṃ karo paññavā hoti macco.
以衰老来询问名声,
以安住为住处,如理地。
讨论与亲密交往,
还有适宜的住处。
Vayena yasa-pucchāhi, Tiṭṭha-vāsena yoniso; Sākacchā snehasaṃsevā, Patirūpa-vāsenaca.
这八处
让智慧变得清净明亮的因由。
这些人具备了这些
他们的智慧就破裂了。
Etāni aṭṭhaṭhānāni, Buddhi-visada-kāraṇā; Yesaṃ etāni sambhonti, Tesaṃ buddhi pabhijjati.
64比丘们,有四种法能带来智慧的成长。是哪四种呢?亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行。比丘们,这四种法能带来智慧的成长。
64. Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro. Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.
具足眼净色的人,
也能以眼睛看见;
盲人、独眼者和视力良好的人,
盲人并非能看见一切。
Cakkhupasāda-sampanno , Acchimantañca passati; Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ, Andho sabbaṃ na passati.
看见者就看见那个正在看的人,
他看见未看见者,并且
不见者,不见者。
并且看不见正在看的人。
Passatti passo passantaṃ, A-passantañca passati; A-passanto a-passantaṃ, Passantañca na passati.
明显而没有遮盖,
用眼净色来看色。
不见其他,而是一切都能见。
以如实的智眼。
Pākaṭaṃ a-paṭicchannaṃ, Rūpaṃ pasāda-cakkhunā; Nāññaṃ passatti sabbaṃpi, Tathato ñāṇa-cakkhunā.
所有善与不善的众生,
就算从功德方面来说,也是远离者。
他们不亲近远离。
在不乐远离之人身旁
Sujanāsujanā sabbe, Guṇenāpi vivekino; Vivekaṃ na samāyanti, A-vivekījanantike.
而凡对已生起之义
不能很快领悟;
随恶友之支配。
后来却后悔了。
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, Na khippamanubujjhati; A-mittavasamanveti, Pacchā ca anutappati.
如此,具有大神力的慧,
她思虑精妙,善于审察。
为了现世的利益,
或者为了来世的安乐。
Evaṃ mahiddhikā paññā, Nipuṇā sādhucintinī; Diṭṭhadhamma-hitatthāya, Samparāya-sukhāya vā.
在诸力之中,这个力是最殊胜的。
智慧之力是最上等的力。
依靠智慧之力而得到支撑,
智者如是得之。
Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭha, Agga paññābalaṃ balaṃ; Paññābalenupatthaddho, Etthaṃ vindati paṇḍitto.
圣者们凭哪种智慧觉悟?
圣者们已经完成了该做的事。
那智慧之宝已获得,
胜者之子们,你们要努力精进。
Yena ñāṇena bujjhanti, Ariyā kata-kiccataṃ; Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ, Vāyāmetha jinorasā.
智慧宝珠之鬘的
生命不会长久存在。
他很快让人看见不死。
他也不欢喜生存。
Paññāratanamālassa , Na ciraṃ vattate bhavo; Khippaṃ dasseti amataṃ, Na ca so rocate bhave.
他们精勤于放逸。
愚痴无智的人们,
有智慧的人也不放逸,
他守护它,就像守护最珍贵的财宝一样。
Pamādamanuyuñjanti , Bālā dummedhino janā; Appamādañca medhāvī, Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
凭财富、福德和智慧的获得,
智者会消磨时光。
愚者因嬉戏,
或者因为睡眠,或者因为争吵。
Dhana-puñña-dhī-lābhena , Kālaṃ khiyyati paṇḍito; Kīḷanena ca dummedho, Niddāya kalahena vā.
用不放逸来对治放逸,
当智者消除懈怠之时;
登上智慧的高台,
没有忧愁的人,看着被忧愁缠住的众生,
就像立于山顶而俯视大地者,
智者观察愚者。
Pamādaṃ appamādena, Yadā nūdati paṇḍito; Paññāpāsāda-māruyha, A-soko sokiniṃ pajaṃ, Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe, Dhīro bāle avekkhati.
没有哪种爱比得上对自己的爱。
没有什么财富能比得上谷物。
没有哪一种光明能和智慧相比,
雨确实是最殊胜的池。
Natti attasamaṃ pemaṃ, Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ; Natthi paññāsamā ābhā, Vuṭṭhi ve paramā sarā.
在现世中,何为利益,
凡是来世的利益,
通达利益的智者,
被称为智者。
Diṭṭhe dhamme ca yo attho, Yo cattho samparāyiko; Atthābhisamayā dhīro, Paṇḍitoti pavuccati.
光凭这个,他算不上智者,
话说得再多,
没有怨恨,没有恐惧,内心安稳。
他被称为智者。
Na tena paṇḍito hoti, Yāvatā bahu bhāsati; Khemī a-verī a-bhayo, Paṇḍitotti pavuccati.
在谁那里有真实和法,
不伤害、自我约束、调伏自心;
那位确实已吐尽污垢的智者,
他被称为长老。
Yamhi saccañca dhammo ca, A-hiṃsā saṃyamo damo; Sa ve vantamalo dhīro, Thero iti pavuccatti.
自己的功德,自己的过失,
谁了知,谁就是智者。
他人的功德,他人的过失,
凡能了知者,彼即是智者。
Saka-guṇaṃ saka-dosaṃ, Yo jānāti sapaṇḍito; Para-guṇaṃ para-dosaṃ, Yo jānāti sapaṇḍito.
以正念、精进和智慧,
如果有人行持威仪,
他确实是智者,愿他成为。
兼得现世与后世两利者。
Sati-vīriya-paññāya , Yo karoti iriyāpathe; So paṇḍito have bhave, Ubhayattha-pariggaho.
知恩感恩,具足明。
出身高贵,拥有财富,这是真的;
他具有审查的品质,
愿智者无苦。
一切众生都是自己业的主人,
业把众生区分开来。
Kataññū vijjā-sampanno, Jātimā dhanavā have; So vicāraṇa-sīlo ca, Niddukkho paṇḍito bhave. Sabbe kammassakā sattā, Kammaṃ satte vibhajjati.
谁看见了眼前的事实,
而且有谁也在这些当中看见轮回的意义,
最后这位才值得供养,
因为对两方面都彻底看清了。
Yo passati paccakkhatthaṃ, Yo ca saṃsāratthaṃ tesu; Pacchimova pūjanīyo, Ubhayattha-sudiṭṭhattā.
以少而无过
知足于容易得到的东西;
知量而易于供养,
智者应当行。
Appena anavajjena, Santuṭṭho sulabhena ca; Mattaññū subharo hutvā, Careyya paṇḍito naro.
先把自己本身
应当安住在适宜的地方。
然后他应该去教导别人,
智者不会被染污。
Attānameva pathamaṃ, Patirūpe nivesaye; Athaññamanusāseyya, Na kilisseyya paṇḍito.
在殊胜的会众中,确实。
他说出了最上等的话。
应当宣说呵责的详细展开,
她在三界中是无价的。
Uttama-parisāya ve, Utttamaṃ vācamuttamo; Bhaṇeyyākhepa-vitthāraṃ, Sā anagghyā lokattaye.
智者说出的善语
智者确实善加辨别。
没智慧的人不懂他,
智者珍爱智者。
Paṇḍitassa subhāsittaṃ, Paṇḍitova sujāniyā; Dummedho taṃ na jānāti, Dhīro dhīraṃ mamāyati.
不管用什么外表样子,
别人就会获得装饰。
如果话语有含义,
智者不会说那种话。
Yena kenaci vaṇṇena, Paro labhati rūppanaṃ; Attho vācāya ce hoti, Taṃ na bhāseyya paṇḍito.
为了吃,为了说,
不能说“这是嘴”;
不管是什么,只要到了嘴边,
有智慧的人的话。
Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ, Mukhaṃ hotītti no vade; Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ, Vacanaṃ paṇḍito naro.
把别人的力量当成自己的力量,
朋友当中的人,确实很难看透。
此人知道自己的能力,
何必谈别人的能力呢?
Para-sattitto sa-sattiṃ, Dujjāno hi naro mite; Ce jāne saka-sattiṃca, Kā kathā para-sattiyā.
谁对他人所作的功德,
有智慧的人会做出补救。
他能知道,也能说出来。
愚人不以德行为己有。
Katta-guṇaṃ paresaṃ yo, Paṭikaroti paṇḍito; Jānāti so ācikkhati, Na bālo guṇa-māmako.
不应做太多。
不应思虑未来。
以当下这个时间来说,
有智慧的人四处游化。
Pabhūtaṃ neva kātabbaṃ, Bhavissaṃ neva cintaye; Vattamānena kālena, Vicaranti vicakkhaṇā.
在诸法中,正念才是所希求的。
在各种味道里,盐才是人们想要的。
在国王的事务中,大臣(是需要的)。
一切情况下的智者。
Dhammesu sati icchitā, Rasesu loṇamicchitaṃ; Rāja-kiccesu amaccaṃ, Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.
在众人当中,刹帝利最为殊胜。
那些执着于出身种姓的人;
具足明与行,
他就是天与人中最殊胜的那位。
Khattiyo seṭṭho jane tasmiṃ, Ye gottapaṭisārino; Vijjā-caraṇa-sampanno, So seṭṭho deva-mānuse.
正等觉者是两足众生中最殊胜的。
良马,四足者。
Sussusā是妻子们当中最贤淑的。
而对儿子们顺从的人。
Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho, Ājānīyo catuppadaṃ; Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ, Yo ca puttānamassavo.
既有利益,也不迷惑,
适合的,行境也同样。
这四种应当学习,
能增长正知者。
Sātthako ca a-sammoho, Sappāyo gocaro tathā; Cattārimāni sikkheyyuṃ, Sampajaññābhivaḍḍhakā.
不听闻智慧者,
没有人能证得。
不亲近多闻者,
法住不分别
Paññañca kho a-sussusaṃ, Na koci adhigacchati; Bahussutaṃ anāgamma, Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.
意图难知,
因为巴利三藏中确实存在这样的说法,
因此,应当承事受持。
敬重值得敬重的人,他们是有智慧的人。
Adhippāyo sudubbodho, Yasmā vijjati pāḷiyaṃ; Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe, Garuṃ garumataṃ vidū.