亲依止缘
9. Upanissayapaccayo
亲依止缘有三种:所缘亲依止、无间亲依止、本性亲依止。其中,所缘亲依止类似于所缘增上缘,无间亲依止类似于无间缘。
Tividho upanissayapaccayo, ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayo. Tattha ārammaṇūpa nissayo ārammaṇādhipatipaccayasadiso, anantarūpanissayo anantarapaccayasadiso.
什么是本性亲依止?一切过去、未来、现在,内在与外在的心、心所、色法,以及涅槃和施设,都随各自相应的情况,成为现在一切心、心所法的本性亲依止。
Katamo pakatūpanissayo. Sabbepi atītānāgata paccuppannā ajjhattabahiddhābhūtā cittacetasikarūpadhammā ca nibbānañca paññatti ca sabbesaṃ paccuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ yathārahaṃ pakatūpanissayo.
在这里,已经入般涅槃的过去诸佛、法与圣弟子僧团,以及代代相传的僧团,都是我们这些后来的人行善的自然亲依止缘。同样,世间上已经去世的父母、老师、智者、沙门、婆罗门、有名的各种外道导师,以及有大神通、大威力的古代国王们,也都是后来的人行善、作恶、感受快乐与痛苦的天然亲依止缘。因为他们当年正是为了后来人的利益,才预先设立了各种正法的教说或非正法的教说,以及各种世间的生活设施。后来的人继承他们所设立的布施、持戒等法,或者世间的行为规范、家族与种姓的规范,或者各种见解和主张,或者各种职业、技艺、学问领域,或者他们所建立的村庄、城镇、城市、田地、湖泊、池塘、水井等,或者房屋、车辆、推车、船只等交通工具,或者金、银、宝石、珍珠等财物,就这样在世间延续发展。
Tattha atīto parinibbuto amhākaṃ buddho ca dhammo ca ariyasāvakasaṅgho ca sammutisaṅghaparamparā ca amhākaṃ pacchima janānaṃ kusaluppattiyā pakatūpanissayapaccayo. Tathā loke atītā kālaṅkatā mātāpitaro ca ācariyā ca paṇḍitasamaṇabrāhmaṇā ca pākaṭā nānātitthācariyā ca mahiddhikā mahānubhāvā porāṇakarājāno ca pacchimakānaṃ janānaṃ kusaluppattiyā vā akusaluppattiyā vā sukhadukkhuppattiyā vā pakatūpanissayo. Tathā hi te pacchimakānaṃ janānaṃ atthāya nānāsaddhammapaññattiyo vā nānāasaddhammapaññattiyo vā nānālokūpakaraṇāni vā pure paṭṭhapesuṃ. Pacchimajanā ca tehi paṭṭhapitesu dānasīlādidhammesu vā lokacāritta kulagottacāritta dhammesu vā nānādiṭṭhivādesu vā nānākammāyatanasippāyatana vijjāṭhānesu vā yathāpaṭṭhapitesu gāmanigamanagarakhettavatthu taḷākapokkharaṇiāvāṭādīsu vā geharathasakaṭanāvā sampotasambandhādīsu vā jātarūparajatamaṇimuttādīsu vā dāyajjaṃ paṭipajjantā loke vaḍḍhanti.
未来的弥勒佛、他的法和他的僧团,对现在的大众来说,是积累波罗蜜和福德的自然亲依止缘。同样,在这一生中将来会获得的权威地位、财富和粮食等成就,对先前存在的大众来说,是生起种种造作的自然资源依止缘。在未来世将会体验到的生存成就、受用成就以及道果涅槃成就,对现在生活在今生的大众来说,是生起布施、持戒等福业的自然亲依止缘。就像世间人在冬天时想着“我们要得到谷物果实”,于是在雨季就开始耕作播种;想着“事业成功后我们要得到种种财富”,于是在之前就付出种种努力或运用种种智慧。在这里,得到谷物果实和得到种种财富,是种种事业开始的未来自然亲依止缘;而种种事业的开始,则是得到谷物果实和得到种种财富的过去自然亲依止缘。同样,大众预见并希求未来种种业果,现在就开始做种种福业。在这里,福果是福业的未来自然亲依止缘,福业是福果的过去自然亲依止缘。因此,未来自然亲依止缘和过去自然亲依止缘一样,是非常广大的缘。
Anāgatopi metteyyo nāma buddho ca tassa dhammo ca tassa saṅgho ca etarahi bahujjanānaṃ pāramipuññappavattiyā pakatūpanissayapaccayo. Tathā imasmiṃ bhave ca pacchime kāle paṭilabhissamānā issariyaṭṭhānadhanadhaññasampattiyo purime kāle ṭhitānaṃ mahājanānaṃ nānābhisaṅkhāruppattiyā pakatūpanissaya paccayo. Anāgatabhave ca anubhavissamānā bhavasampatti bhoga sampattiyo maggaphalanibbānasampattiyo ca etarahi paccuppannabhave ṭhitānaṃ dānasīlādipuññakiriyuppattiyā pakatūpanissayapaccayo. Yathā hi loke hemante kāle dhaññapphalāni labhissāmāti vassike kāle kassanavappanakammāni ārabhanti, kamme siddhe taṃ taṃ dhanaṃ labhissāmāti pubbabhāge taṃ taṃ vīriyakammaṃ vā taṃ taṃ paññākammaṃ vā ārabhanti. Tattha dhaññapphalappaṭilābho ca taṃ taṃ dhanappaṭi lābhoca taṃ taṃ kammārambhassa anāgatapakatūpanissayapaccayo taṃ taṃ kammārambho ca dhaññapphalappaṭilābhassa ca taṃ taṃ dhanappaṭi lābhassa ca atītapakatūpanissayapaccayo. Evameva pacchime anāgate kāle nānākammapphalāni sampassantā patthayantā mahājanā purime paccuppanne kāle nānāpuññakammāni ārabhanti. Tattha puññapphalāni puññakammānaṃ anāgatapakatūpanissayapaccayo. Puññakammāni puññapphalānaṃ atītapakatūpanissayapaccayo. Tasmā anāgatapakatūpanissayopi atītapakatūpanissayo viya atimahanto paccayo hoti.
现在的诸佛,对现在的人、天、梵天来说,是现在的自然亲依止缘;现在的父母,对现在的儿女等人来说,是现在的自然亲依止缘。这是很清楚明白的。
Paccuppannā buddhāyo paccayā paccuppannānaṃ manussadevabrahmānaṃ paccuppannā mātāpitaro paccuppannānaṃ puttadhītādīnaṃ paccuppannapakatūpa nissayo nāma. So supākaṭoyeva.
内在的自然亲依止缘法,是指在诸佛等有情的相续中生起的缘法。外在的自然亲依止缘法,是指作为众生依止处的大地、山、河、海等,对各类众生有大帮助的树林、森林、树木、草、谷物、豆类等,月亮、太阳、行星、星宿等,以及雨、水、火、风、冷、热等。所有这些,对于众生生起善或不善、生起乐或苦,都是强有力的缘。
Ajjhattabhūtā pakatūpanissayadhammā nāma buddhādīsu saviññāṇakasantānesu uppannā paccayadhammā. Bahiddhābhūtā pakatūpanissayadhammā nāma sattānaṃ patiṭṭhānabhūtā pathavipabbatanadī samuddādayo tesaṃ tesaṃ sattānaṃ bahūpakārā araññavanarukkha tiṇapubbaṇṇāparaṇṇādayo candasūriyagahanakkhattādayo vassodakaaggivātasītauṇhādayo ca sabbepi te sattānaṃ kusaluppattiyā vā akusaluppattiyā vā sukhuppattiyā vā dukkhuppattiyā vā balavapaccayā honti.
这些人想:“我们要在今生就般涅槃”,于是修习菩提分法;或者想:“我们要在未来佛出世时般涅槃”,于是圆满波罗蜜法。在这里,涅槃就是这些法生起的强力缘。
Ime janā diṭṭheva dhamme parinibbāyissāmāti bodhipakkhiya dhamme vā bhāventi, anāgate buddhakāle parinibbāyissāmāti pāramīdhamme vā paripūrenti. Tattha nibbānaṃ tesaṃ dhammānaṃ uppattiyā balavapaccayo hoti.
世间种种的名目概念,以及佛陀教法中属于三藏教法的名目概念,都是为了让人们了解各自对应的意义而成为强有力的缘。
Loke nānāvohārabhūtā nāmapaññattiyo ca buddha sāsane tipiṭakapariyattidhammabhūtā nāmapaññattiyo ca tesaṃ tesaṃ atthānaṃ jānanatthāya balavapaccayo.
在这里,有为法要依靠条件才生起,条件不具备就不生起;生起之后,也要依靠条件才能安住,条件不具备就不能安住。所以,它们的生起或安住都必须依靠条件。而涅槃和施设是无为法,是不生法、无生法、常法、恒法,所以它们的生起或安住都不依靠任何条件。
Tattha saṅkhatadhammā nāma paccaye sati uppajjanti, asati nuppajjanti. Uppajjitvāpi paccaye sati tiṭṭhanti, asati na tiṭṭhanti. Tasmā tesaṃ uppattiyā vā ṭhitiyā vā paccayo nāma icchitabbo. Nibbānaṃ pana paññatti ca asaṅkhatadhammā honti ajātidhammā anuppādadhammā nicca dhammā dhuvadhammā. Tasmā tesaṃ uppādāya vā ṭhitiyā vā paccayo nāma natthīti.
善法可以作为善法的亲依止缘,这一点很清楚:比如依靠信心去布施、去持戒等等。同样,不善法可以作为不善法的亲依止缘,无记法可以作为无记法的亲依止缘,这一点也很清楚:比如依靠贪心去杀生、去偷盗等等;又比如依靠适宜的气候、适宜的食物而感受到身体上的快乐等等。
Kusalo kusalassa upanissayo. Saddhaṃ upanissāya dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyatītiādinā supākaṭo. Tathā rāgaṃ upanissāya pāṇaṃ hanati, adinnaṃ ādiyatītiādinā sappāyaṃ utuṃ sappāyaṃ bhojanaṃ upanissāya kāyikaṃ sukhaṃ paccanubhotītiādinā ca akusalo akusalassa, abyākato abyākatassa upanissayopi supākaṭo.
不过,善法也可以成为不善法强有力的亲依止。有人布施之后,就拿这次布施来抬高自己、贬低别人;同样,持戒圆满之后、修定圆满之后、修慧圆满之后,也会抬高自己、贬低别人。
Kusalo pana akusalassapi balavūpanissayo. Dānaṃ datvā tena dānena attānaṃ ukkaṃseti, paraṃ vambheti. Tathā sīla sampanno hutvā samādhisampanno hutvā paññāsampanno hutvā attānaṃ ukkaṃseti, paraṃ vambheti.
善法也能成为无记法的强有力亲依止。一切四地善业,或者伴随这些业的诸善,都能在别的时刻成为四地异熟无记法的强有力亲依止。在圆满布施波罗蜜的过程中,修行者会经历许多身体上的痛苦。持戒波罗蜜、出离波罗蜜、智慧波罗蜜、精进波罗蜜、忍辱波罗蜜、真实波罗蜜、决意波罗蜜、慈波罗蜜、舍波罗蜜也是如此。修习禅那和修习道也是同样的道理。
Kusalo abyākatassapi balavūpanissayo. Sabbāni catubhūmikakusalakammāni vā kammaparivārāni kusalāni vā kālantare catubhūmikānaṃ vipākābyākatānaṃ balavūpanissayo. Dānapāramiṃ pūrentā pūraṇakāle bahuṃ kāyikadukkhaṃ paccanubhavanti. Tathā sīlapāramiṃ nikkhamapāramiṃ paññāpāramiṃ vīriyapāramiṃ khantipāramiṃ saccapāramiṃ adhiṭṭhānapāramiṃ mettāpāramiṃ upekkhā pāramiṃ. Eseva nayo jhānabhāvanā maggabhāvanāsupi.
不善也能成为善强有力的亲依止。这里,有人做了恶之后心生后悔,为了断除那恶行,便去修成布施、持戒、禅那、道等种种善法。那恶行就成了这些善法强有力的亲依止。
Akusalo kusalassapi balavūpanissayo. Idhekacco pāpaṃ katvā pacchā vippaṭisārī hutvā tassa pāpassa pahānāya dānasīlajhānamaggakusalāni sampādeti. Taṃ pāpaṃ tesaṃ kusalānaṃ balavūpanissayo.
不善也能成为无记法的强有力亲依止。在这里,许多人做了恶行之后,堕入四种恶趣,承受恶趣的痛苦。有些人就在今生,因为自己或他人的恶行,而承受许多痛苦。有些人靠恶行得到钱财,享受快乐。许多人因为以贪为根的许多痛苦而承受痛苦,也因为以嗔为根的、以见为根的、以慢为根的而承受许多痛苦。
Akusalo abyākatassapi balavūpanissayo. Idha bahū janā duccaritāni katvā catūsu apāyesu patitvā apāyadukkhaṃ paccanubhavanti. Diṭṭhadhammepi keci attano vā parassa vā duccaritakamma paccayā bahuṃ dukkhaṃ paccanubhavanti. Keci duccaritakammena dhanaṃ labhitvā sukhaṃ paccanubhavanti. Bahujjanā rāgamūlakaṃ bahuṃ dukkhaṃ paccanubhavanti, dosamūlakaṃ diṭṭhimūlakaṃ mānamūlakanti.
无记法也是善法的强有力亲依止。以财富的具足而行布施、持戒、修慧;或者得到适合修行的住处、山洞、石窟、树下、树林、山上、托钵村落,或者适宜的气候、适宜的食物之后,就修习相应的禅修。
Abyākato kusalassapi balavūpanissayo. Dhana sampattiyā dānaṃ deti, sīlaṃ pūreti, paññaṃ pūreti, bhāvanāsappāyaṃ āvāsaṃ vā leṇaṃ vā guhaṃvā rukkhaṃ vā araññaṃ vā pabbataṃ vā gocaragāmaṃ vā utusappāyaṃ vā āhārasappāyaṃ vā labhitvā taṃ taṃ bhāvanaṃ bhāveti.
无记法也是不善法的强力亲依止。在世间,依靠眼根具足,会生起许多以见为根的不善法。耳根具足等也是同样的道理。同样,手具足、足具足、刀具足、武器具足等,也应这样说明。如此,亲依止有三种。
Abyākato akusalassapi balavūpanissayo. Loke cakkhusampadaṃ nissāya bahūni dassanamūlāni akusalāni uppajjanti. Esa nayo sotasampadādīsu . Tathā hatthasampadaṃ pādasampadaṃ satthasampadaṃ āvudhasampadantiādināpi vattabbo. Evaṃ upanissayo tividho hoti.
在这里,也应该讲一讲以经教为亲依止的情况。“依靠善友、依靠恶友、依靠村落、依靠林野”等等,在很多地方都出现过。另外,五种定法是有情世间、行世间、空间世间这三种世间不间断运转的强大助缘。这个道理,我们已经在《定律显示》里详细说明了。
Idha suttantūpanissayopi vattabbo. Kalyāṇamittaṃ upa nissāya pāpamittaṃ upanissāya gāmaṃ upanissāya araññaṃ upanissāyātiādinā bahūsu ṭhānesu āgato. Api ca pañcaniyāmadhammā sattaloka saṅkhāraloka okāsaloka saṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ lokānaṃ avicchinnappavattiyā balavapaccayā honti. Ayañca attho niyāmadīpaniyaṃ amhehi vitthārato dīpitoti.
以什么含义称为所缘亲依止?作为主导的所缘本身,以它对能缘诸法构成强力依止的含义,就是所缘亲依止。
Kenaṭṭhena ārammaṇūpanissayoti. Adhipatibhūtaṃ ārammaṇameva ārammaṇikadhammānaṃ balavanissayaṭṭhena ārammaṇūpa nissayo.
从什么意义上说它是无间亲依止呢?前一个无间心对于后一个无间心的生起,以强有力的依止这一意义,成为无间亲依止。前一个心就像母亲,后一个心就像儿子。就像母亲对于紧接着自己出生的孩子来说是强有力的亲依止,前一个心对于后一个心的生起也是如此。
Kenaṭṭhena anantarūpanissayoti. Purimaṃ anantaracittameva pacchimassa anantaracittassa uppajjanatthāya balavanissayaṭṭhena anantarūpanissayo. Mātā viya purimacittaṃ, putto viya pacchimacittaṃ. Yathā mātā attano anantare puttassa uppajjanatthāya balavūpa nissayo hoti, tathā purimacittaṃ pacchimacittassa uppajjanatthāyāti.
以什么含义称为自然亲依止?世间有智慧的人本来就清楚知道的亲依止,就是自然亲依止。
Kenaṭṭhena pakatūpanissayoti. Pakatiyāva loke paṇḍitānaṃ pākaṭo upanissayo pakatūpanissayo.
在这里,无间亲依止缘的力量只遍及无间心;而自然亲依止缘的力量即使距离很远也能遍及。就像这样:在这一生中,过去几天、几个月或几年里所见、所闻、所嗅、所尝、所触、所识的所缘,后来只要有相应条件的出现,即使过了一百年,也会来到意门面前。众生就这样回忆说“这个我过去见过,这个我听过”等等。化生的众生也能回忆前世。人类当中也有一些获得了宿命通的人能回忆前世。同样,过去在几十万件事物中所见等的对象,后来在某一刹那看见或听见一件事物时,就在那一刹那,许多那些对象也在意识相续中扩散并生起。亲依止缘的说明到此结束。
Ettha ca anantarūpanissayānubhāvo anantaracitte eva pharati. Pakatūpanissayānubhāvo pana dūrepi pharatiyeva. Tathā hi imasmiṃ bhave purimesu divasesu vā māsesu vā saṃvaccharesu vā diṭṭhasutaghāyitasāyitaphusitaviññātāni ārammaṇāni pacchātathārūpe paccaye sati vassasatepi manodvāre āpātaṃ āgacchanti. Idaṃ nāma pubbe mayā diṭṭhaṃ sutantiādinā sattā anussaranti. Opapātikasattā pana purimabhavaṃpi anussaranti. Tathā manussesupi appekacce jātissarasaññālābhino. Tathā pubbe anekasatasahassesu diṭṭhādīsu vatthūsu pacchā ekasmiṃ khaṇe ekaṃ vatthuṃ disvā vā sutvā vā tasmiṃ eva khaṇe bahūsupi tesu manoviññāṇasantānaṃ pharamānaṃ pavattatīti. Upanissayapaccaya dīpanā niṭṭhitā.