增上缘有两种:所缘增上缘和俱生增上缘。其中,什么是所缘增上缘?在所缘缘中所说的那些所缘里,凡是极其可爱、极其可喜、极其合意、被看重的所缘,这些所缘就是所缘增上缘。其中,极其可爱是指:无论从自性上说它们是可爱还是不可爱,只要是被这个或那个人极其想要的所缘,在这里就称为极其可爱。巴利
Duvidho adhipatipaccayo ārammaṇādhipatipaccayo saha jātādhipatipaccayo ca. Tattha katamo ārammaṇādhipatipaccayo. Ārammaṇapaccaye vuttesu ārammaṇesu yāni ārammaṇāni atiiṭṭhāni honti atikantāni atimanāpāni garukatāni. Tāni ārammaṇāni ārammaṇādhipatipaccayo. Tattha atiiṭṭhānīti sabhāvato iṭṭhāni vā hontu aniṭṭhāni vā, tena tena puggalena atiicchitāni ārammaṇāni idha atiiṭṭhāni nāma.
不过,从法的角度来看,除了两种嗔根心生起、两种痴根心生起,以及苦俱行的身识心生起之外,其余所有欲界心与心所,以及所有色界、无色界、出世间的心与心所,还有一切非可意之色,都可以是。巴利
Tāni pana dhammato dve dosamūlacittuppāde ca dve momūha cittuppāde ca dukkhasahagatakāyaviññāṇacittuppāde ca ṭhapetvā avasesāni sabbāni kāmāvacaracittacetasikāni ca rūpārūpa lokuttaracittacetasikāni ca sabbāni atiiṭṭharūpāni ca honti.
在这些人当中,只有对欲界所缘作尊重的人,那些所缘才是所缘增上缘。不尊重的人,就没有所缘增上缘。然而,证得禅那的人对自己所证得的广大禅那,以及圣弟子对自己所证得的出世间法,不可能不尊重。巴利
Tesupi kāmārammaṇāni garuṃ karontasseva ārammaṇā dhipatipaccayo. Garuṃ akarontassa ārammaṇādhipatipaccayo na hoti. Jhānalābhino pana attanā paṭiladdhāni mahaggatajhānāni ariyasāvakā ca attanā paṭiladdhe lokuttaradhamme garuṃ akarontā nāma natthi.
哪些法是那个缘的缘生法?八种贪根心、八种欲界善心、四种欲界智相应唯作心、八种出世间心,这些就是那个缘的缘生法。巴利
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā. Aṭṭha lobha mūlacittāni aṭṭha kāmāvacarakusalacittāni cattāri kāmāvacara ñāṇasampayuttakiriyacittāni aṭṭha lokuttaracittāni tassa paccayassa paccayuppannā.
其中,世间六所缘是贪根心的缘。十七种世间善心是四种智不相应善心的缘。那些善心、较低的道与果以及涅槃,是四种智相应善心的缘。阿罗汉道果与涅槃是四种智相应唯作心的缘。涅槃是八种出世间心的缘。巴利
Tattha lokiyāni chaḷārammaṇāni lobhamūlacittānaṃ paccayo. Sattarasa lokiyakusalāni catunnaṃ ñāṇavippayutta kusalānaṃ. Tāni kusalāniceva heṭṭhimamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakusalānaṃ. Arahattamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakiriyānaṃ. Nibbānaṃ aṭṭhannaṃ lokuttara cittānanti.
以什么含义称为所缘?以什么含义称为主导?以能被缘取的含义,称为所缘;以支配的含义,称为主导。什么是支配的含义?当所缘使自身成为值得尊重的东西,而在生起的心与心所中具有主宰地位,这就是支配的含义。应当把所缘主导缘的法看作世间的主人,把缘所生的法看作奴仆。巴利
Kenaṭṭhena ārammaṇaṃ, kenaṭṭhena adhipati. Ālambi tabbaṭṭhena ārammaṇaṃ, ādhipaccaṭṭhena adhipati. Ko ādhipaccaṭṭho. Attānaṃ garuṃ katvā pavattesu cittacetasikesu issarabhāvo ādhipaccaṭṭho. Loke sāmikā viya ārammaṇādhipatipaccaya dhammā daṭṭhabbā, dāsā viya paccayuppannadhammā daṭṭhabbā.
在《须陀素摩本生》里,食人王非常看重人肉,因为人肉而舍弃了王位,在森林中游荡。在那里,人肉的香与味等法,是所缘增上缘。食人王的贪根心,是缘生法。须陀素摩王非常看重真实法,因为真实法而舍弃了王位财富、亲族以及自己的性命,又回到食人王手中。在那里,真实法是所缘增上缘。须陀素摩王的善心,是缘生法。这个道理适用于一切被看重的所缘。巴利
Sutasomajātake rājā porisādo manussamaṃsaṃ garuṃ karonto manussamaṃsahetu rajjaṃ pahāya araññe vicarati. Tattha manussamaṃse gandharasa dhammā ārammaṇādhipatipaccayo. Rañño porisādassa lobhamūlacittaṃ paccayuppannadhammo. Rājā suta somo saccadhammaṃ garuṃ katvā saccadhammahetu rajjasampattiñca ñāti saṅghañca attano jīvitañca chaṭṭetvā puna rañño porisādassa hatthaṃ upagato. Tattha saccadhammo ārammaṇādhipatipaccayo. Rañño sutasomassa kusalacittaṃ paccayuppannadhammo. Esanayo sabbesu garukatesu ārammaṇesu.
什么是俱生增上缘?达到增上状态的四法——欲、心、精进、观——就是俱生增上缘。巴利
Katamo sahajātādhipatipaccayo. Adhipatibhāvaṃ pattā cattāro dhammā adhipatipaccayo, chando cittaṃ vīriyaṃ vīmaṃsā.
哪些法是那个缘的缘生法?与增上相应的心和心所,以及由增上产生的心生色法,就是那个缘的缘生法。巴利
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā. Adhipati sampayuttā cittacetasikā ca adhipatisamuṭṭhitā cittajarūpadhammā ca tassa paccayassa paccayuppannā.
从什么意义上说是俱生?从什么意义上说是增上?巴利
Kenaṭṭhena sahajāto, kenaṭṭhena adhipati.
因为一起生起,所以叫俱生;因为能压伏一起生起的诸法,所以叫增上。其中,“因为一起生起”的意思是:某一法在自己生起时,也让自己俱生的法一起生起;就是由于它使俱生法一起生起,所以叫俱生。巴利
Sahuppādanaṭṭhena sahajāto, sahajātānaṃ dhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipati. Tattha sahuppādanaṭṭhenāti yo dhammo sayaṃ uppajjamāno attanā sahajātadhamme ca attanā saheva uppādeti, tassa attanā sahajātadhammānaṃ sahuppādanaṭṭhena.
“压倒”的意思就是征服、覆盖。就像转轮王靠自己的福德威力,征服、压伏整个岛上所有的居民,让他们服从自己的控制,岛上的居民也都服从他的控制。同样,处于主导地位的这四种法,在各自的范围内征服、压伏与自己同时生起的法,让它们服从自己的控制,那些同时生起的法也都服从它们的控制。又像石柱中的地界、水聚中的水界、火聚中的火界、风聚中的风界,各自征服、压伏与自己同时生起的其余三界,让它们随自己的去向而去,那些同时生起的界也都随它们的去向而去。同样,处于主导地位的这四种法,以自己的力量让同时生起的法随自己的去向而去,同时生起的法也都随它们的去向而去。这就是以征服同时生起的法之义[来解释“压倒”]。巴利
Abhibhavanaṭṭhenāti ajjhottharaṇaṭṭhena. Yathā rājā cakkavatti attano puññiddhiyā sakaladīpavāsino abhibhavanto ajjhottharanto attano vase vattāpeti, sakaladīpavāsino ca tassa vase vattanti. Tathā adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano attano visaye sahajātadhamme abhibhavantā ajjhottharantā attano vase vattāpenti, sahajātadhammā ca tesaṃ vase vattanti. Yathā vā silāthambhe pathavidhātu udakakkhandhe āpodhātu aggikkhandhe tejodhātu vātakkhandhe vāyodhātu attanā sahajātā tisso dhātuyo abhibhavantā ajjhottharantā attano gatiṃ gamāpenti, sahajātadhātuyo ca tāsaṃ gatiṃ gacchanti, evameva adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano balena sahajātadhamme attano gatiṃ gamāpenti, sahajātadhammā ca tesaṃ gatiṃ gacchanti, evaṃ sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena.
这里有人可能会说:如果因为能支配俱生诸法而称为主导,那么贪本身就应当称为主导了。既然如此,欲暂且不论,贪就应该是主导,因为贪比欲更强,能支配俱生诸法而活动。对此可以回答:贪比欲更强,只在愚痴凡夫身上才如此;在智者身上,欲确实比贪更强,能支配俱生诸法而活动。如果贪真的比欲更强,那么这些陷在贪的控制下的众生,怎么能舍弃生存的成就和财富的成就,修满出离之法,从而脱离轮回之苦呢?正因为欲确实比贪更强,这些陷在贪的控制下的众生,才能舍弃生存的成就和财富的成就,修满出离之法,从而脱离轮回之苦。所以,欲确实比贪更强,欲才是主导,贪不是。对嗔等其余诸法,道理也是这样。巴利
Ettha vadeyyuṃ, yadi sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipatināma siyā. Evaṃ sati tiṭṭhatu chando, lobho eva adhipatināma siyā, so hi chandatopi balavataro hutvā saha jātadhamme abhibhavanto pavattatīti. Vuccate, bālaputhujjanesu eva lobho chandato balavataro hoti, paṇḍitesu pana chando eva lobhato balavataro hutvā sahajātadhamme abhi bhavanto pavattati. Sace hi lobho eva chandato balavataro siyā, kathaṃ ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasammattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissareyyuṃ. Yasmā pana chando eva lobhato balavataro hoti, tasmā ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasampattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissaranti. Tasmā chando eva lobhato balavataro hoti, chando eva adhipati, na lobhoti. Esa nayo dosādīsupīti.
在这里,当世间出现极为难行的男子汉事业时,这四种法能促成事业的成功。怎样促成呢?巴利
Tattha loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti. Kathaṃ.
志欲低劣的多数人,看到极为难行的男子事业,就退失了欲求。他们不想去做,心想“这不是我们能做到的”,便不再理会。而志欲超胜的人,看到这样的男子事业,志向就高涨起来,极其想去做,下定决心:“这是我能做到的。”他被这股欲求拉着走,只要那事业还没完成,就绝不会中途放弃。这样一来,即使那事业极其宏大,终有一天也会成就。巴利
Hīnacchandā bahujjanā mahantāni sudukkarāni purisakammāni disvā nivattacchandā honti. Kātuṃ na icchanti, amhākaṃ avisayoti nirapekkhā ṭhapenti. Chandādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatacchando hoti, ativiya kātuṃ icchati, mama visayo esoti adhiṭṭhānaṃ gacchati. So chandena abhikaḍḍhito yāva taṃ kammaṃ na sijjhati, tāva antarā taṃ kammaṃ chaṭṭetuṃ na sakkoti. Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati.
精进低劣的多数人,看到这样的男子汉事业,就退失了精进。他们想:“做这个事业,我会受很多身苦或心苦”,于是就退缩了。而精进超胜的人,看到这样的男子汉事业,精进就高涨起来,想要立刻起身去做。他即使长时间做那个事业,承受很多身苦或心苦,也不会对那精进的事业感到厌倦;没有大精进,他就不可能做成。他以这样的精进度过日夜,获得内心的快乐。这样一来,即使那个事业极其巨大,也终有一时能够完成。巴利
Hīnavīriyā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivatta vīriyā honti, idaṃ me kammaṃ karontassa bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā bhavissatīti nivattanti. Vīriyādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatavīriyo hoti, idāneva uṭṭhahitvā kātuṃ icchati. So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā anubhavantopi tasmiṃ vīriya kamme nanibbindati, mahantena kammavīriyena vinā bhavituṃ na sakkoti, tādisena vīriyena rattidivaṃ khepento cittasukhaṃ vindati. Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati.
心性低劣的众多人见到这类行为,心就退缩了,甚至不再去关注它。而心性较强的人见到这类行为,心就振奋起来,甚至无法把心遣除开,时时刻刻都把心系在那上面。他被心所控制,即使长期做那件事,承受许多身苦或喜等,也应当从“欲增上”的角度来说明。巴利
Hīnacittā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattacittā honti. Puna ārammaṇaṃpi na karonti. Cittādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatacitto hoti, cittaṃ vinodetuṃpi na sakkoti, niccakālaṃ tattha nibandhacitto hoti. So cittavasiko hutvā cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃvāpītiādinā chandādhipatinayena vattabbaṃ.
智慧迟钝的多数人见到这类事业,就变得智慧退缩。他们看不到事业的开始,也看不到结束,就像走进黑暗中一样,心里也不愿意去做那些事业。但智慧强的人见到这类事业,智慧就变得高涨。他看得到事业的开始,也看得到结束,看得到果报,看得到利益。他看得到以快乐成就事业的各种方法。即使长期做那件事,也应当用精进增上来说明。但在这里,应当说以广大的事业抉择,或者说以那样的事业抉择。巴利
Mandapaññā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattapaññā honti, kammānaṃ ādimpi na passanti, antapi na passanti, andhakāre pavisantā viya honti, tāni kammāni kātuṃ cittaṃpi na namati. Paññādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatapañño hoti, kammānaṃ ādiṃpi passati, antaṃpi passati, phalaṃpi passati, ānisaṃsaṃpi passati. Sukhena kammasiddhiyā nānāupāyaṃpi passati. So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karontotiādinā vīriyādhipatinayena vattabbaṃ. Idha pana mahatiyā kammavīmaṃsāyāti ca tādisiyā kamma vīmaṃsāyāti ca vattabbaṃ.
在世间,当人们面对极为艰难、难以完成的伟大事业时,这四种法能帮助事业成功。正因为这四种增上法存在,世间才出现了被称为人中殊胜者的人,出现了被称为一切知佛的人,出现了被称为一切知菩萨的人,出现了被称为独觉佛的人,出现了被称为独觉菩萨的人,出现了被称为上首弟子的人,出现了被称为大弟子的人,出现了被称为声闻菩萨的人。也正因为世间有这样的人中殊胜者,才可见到为了一切众生的利益、福祉与安乐而展现出的种种智慧与技艺上的殊胜,以及种种受用物品上的殊胜。增上缘的说明到此结束。巴利
Evaṃ loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti. Imesañca catunnaṃ adhipatīnaṃ vijjamānattā loke purisavisesā nāma dissanti, sabbaññubuddhā nāma dissanti, sabbaññubodhisattā nāma dissanti, paccekabuddhā nāma dissanti, paccekabodhisattānāma dissanti, aggasāvakānāma mahāsāvakā nāma sāvakabodhisattā nāma dissanti. Lokepi evarūpānaṃ purisavisesānaṃ vasena satta lokassa atthāya hitāya sukhāya paññāsippavisesā ca paribhogavatthuvisesā ca dissantīti. Adhipatipaccayadīpanā niṭṭhitā.