根缘有三种:俱生根缘、前生根缘、色命根缘。
Tividho indriyapaccayo sahajātindriyapaccayo pure jātindriyapaccayo rūpajīvitindriyapaccayo.
在这里,十五种根法叫作俱生根缘,也就是:命根、意根、乐根、苦根、悦根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根。与这些根一同生起的心法、心所法和色法,就是它的缘生法。
Tattha pannarasindriyadhammā sahajātindriyapaccayo nāma, jīvitindriyaṃ manindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyanti. Tehi sahajātā cittacetasikadhammā ca rūpadhammā ca tassa paccayuppannā.
五根色是前生根缘,也就是眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。五识的心和心所法,是它的缘生法。
Pañcindriyarūpāni purejātindriyapaccayo, cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ. Pañcaviññāṇacitta cetasika dhammā tassa paccayuppannā.
一个色命根是色命根缘。除了命根色以外,所有业生色都是它的缘生法。
Ekaṃ rūpajīvitindriyaṃ rūpajīvitindriyapaccayo. Sabbāni kammaja rūpāni jīvitarūpavajjitāni tassa paccayuppannāni.
以什么含义称为根?以自在的含义称为根。那么,在哪里有自在?在各自缘所生的诸法上有自在。在什么作用上有自在?在各自的作用上有自在。名命根在令相应诸法活命的作用上有自在。所谓活命的作用,就是令寿命增长的作用,意思是令相续住立、长久安住的作用。意根在执取所缘的作用上,对相应诸法有自在。其余诸根的含义,已如前《根双论释》中所述。
Kenaṭṭhena indriyanti. Issariyaṭṭhena indriyaṃ. Tattha kattha issariyanti. Attano attano paccayuppannesu dhammesu issariyaṃ. Kasmiṃ kasmiṃ kicce issariyanti . Attano attano kicce issariyaṃ. Nāmajīvitaṃ sampayuttadhammānaṃ jīvanakicce issariyaṃ. Jīvanakicceti āyuvaḍḍhanakicce, santatiṭhitiyā cirakālaṭhitikicceti attho. Manindriyaṃ ārammaṇaggahaṇakicce sampayuttadhammānaṃ issariyaṃ. Avaseso indriyaṭṭho pubbe indriyayamakadīpaniyaṃ vuttoyeva.
这里有人可能会问:女根和男根这两种法虽然也是根,为什么在根缘里没有单独列出来呢?因为它们不具备缘的作用。缘的作用有三种:令生的作用、支持的作用和随护的作用。其中,如果某个缘是缘生法生起的缘,没有这个缘,缘生法就生不起来,这个缘的作用就叫令生的作用,比如无间缘。如果某个缘是缘生法住立、增长、广大的缘,没有这个缘,缘生法就住不住、长不大、广不了,这个缘的作用就叫支持的作用,比如后生缘。如果某个缘是缘生法持续运转的缘,没有它,缘生法就不能长久运转,相续就断了,这个缘的作用就叫随护的作用,比如色命根缘。而女根和男根这两种法,在这三种缘的作用里连一种都做不到,所以在根缘里没有把它们单独列出来。
Ettha vadeyya, dve itthindriyapurisindriyadhammā indriyabhūtā samānāpi kasmā indriyapaccaye visuṃ na gahitāti. Paccayakiccassa abhāvato. Tividhañhi paccayakiccaṃ jananakiccañca upatthambhanakiccañca anupālanakiccañca. Tattha yo paccayo paccayuppannadhammassa uppādāya paccayo hoti, yasmiṃ asati paccayuppanno dhammo na uppajjati, tassa paccayakiccaṃ jananakiccaṃ nāma. Yathā anantarapaccayo. Yo paccayo paccayuppannadhammassa ṭhitiyā ca vuḍḍhiyā ca viruḷhiyā ca paccayo hoti, yasmiṃ asati paccayuppanno dhammo na tiṭṭhati na vaḍḍhati na virūhati, tassa paccayakiccaṃ upatthambhanakiccaṃ nāma. Yathā pacchājātapaccayo. Yo paccayo paccayuppannassa dhammassa pavattiyā paccayo hoti, yena vinā paccayuppanno dhammo cirakālaṃ na pavattati, santati gamanaṃ chijjati, tassa paccaya kiccaṃ anupālanakiccaṃ nāma. Yathā rūpa jīvitindriyapaccayo. Ete pana dve indriyadhammā tesu tīsu paccaya kiccesu ekakiccaṃpi nasādhenti, tasmā ete dve dhammā indriya paccaye visuṃ na gahitāti.
既然是这样,这二法也不该被称为根吗?并非不该被称为根。为什么?因为它们确实具有根的作用。那么,它们的根的作用是什么?在性征、性相、行仪、威仪上具有主导性,就是根的作用。就像这样:某个众生的结生刹那生起女根色时,他相续中由业等四种缘所生的五蕴法就转向女性状态,这个自体必定与女性性征、女性性相、女性行仪、女性威仪相应,而不会变成别的样子。女根色并不使那些五蕴法生起,也不支持它们,也不随护它们。而是当那些法依各自的缘生起时,它就像在下命令说“应当这样这样生起”一样,对它们施加自己的影响力。那些法就那样生起,不会变成别的样子。这就是女根色在女性性征等方面所具有的主导性。男根色在男性性征等方面所具有的主导性,也是同样的道理。这样一来,这二法因为在性征等方面具有根的作用,所以被称为根。
Etaṃ sante ete dve dhammā indriyātipi na vattabbāti. No na vattabbā. Kasmā. Indriyakiccasabbhāvatoti. Kiṃ pana etesaṃ indriyakiccanti. Liṅganimittakuttaākappesu issaratā indriya kiccaṃ. Tathā hi yassa puggalassa paṭisandhikkhaṇe itthindriyarūpaṃ uppajjati, tassa santāne catūhi kammādīhi paccayehi uppannā pañcakkhandha dhammā itthibhāvāya pariṇamanti, so attabhāvo ekantena itthiliṅga itthinimitta itthikutta itthākappayutto hoti, no aññathā. Na ca itthindriyarūpaṃ te pañcakkhandhadhamme janeti, na ca upatthambhati, nāpi anupāleti, atha kho te dhammā attano attano paccayehi uppajjamānā evañcevañca uppajjantūti āṇaṃ ṭhapentaṃ viya tesu attano anubhāvaṃ pavatteti. Te ca dhammā tatheva uppajjanti, no aññathāti. Ayaṃ itthindriyarūpassa itthiliṅgādīsu issaratā. Esa nayo purisindriyarūpassa purisaliṅgādīsu issaratāyaṃ. Evaṃ ete dve dhammā liṅgādīsu indriyakicca sabbhāvato indriyā nāma hontīti.
不过,心处色虽然能完成两种识界的依处和所依的作用,却不能完成它们当中的根的作用。因为,对于一个已经修习了心的人来说,无论所生起的心处色是清净的还是不清净的,意识界都不会随它而转。根缘的说明到此结束。
Hadayavatthurūpaṃ pana dvinnaṃ viññāṇadhātūnaṃ nissayavatthukiccaṃ sādhayamānaṃpi tāsu indriyakiccaṃ na sādheti. Na hi bhāvita cittassa puggalassa hadayarūpe pasannevā appasanne vā jātepi manoviññāṇadhātuyo tadanuvattikā hontīti. Indriya paccayadīpanā niṭṭhitā.