2. 关于退失的讨论
2. Parihānikathā
论议方法的退失之解释
1. Vādayuttiparihānivaṇṇanā
239239. 现在讨论退失的问题。退失法和不退失法,依据这样的经文——“比丘们,有两种法会导致有学比丘退失”(《增支部》2.185),“比丘们,有五种法会导致时解脱比丘退失”(《增支部》5.149)等等——正量部、犊子部、一切有部以及部分大众部,甚至认为阿罗汉也会退失。因此,不管是他们还是其他持这种见解的人,自宗论师为了破除他们的见解,就提问说:阿罗汉会从阿罗汉果退失吗?这里所说的“退失”有两种:已得的退失和未得的退失。其中,“具寿乔底迦第二次从那时的意解脱退失”(《相应部》1.159),这叫做已得的退失。“不要让追求沙门义的人的沙门义退失”(《中部》1.416-418),这叫做未得的退失。在这里,指的是已得的退失。针对这一点,他宗论师回答“是”,表示承认。不过在自宗看来,这里所说的已得退失只指世间等至,不包括阿罗汉果等沙门果。在他宗那里,也不认为这种退失会在一切沙门果、一切存在、一切时候、一切人身上发生。那只是他们一方的见解而已。为了破除整个见解之网,论中以“于一切处”等方式进一步展开教说。
239. Idāni parihānikathā hoti. Parihānidhammo aparihānidhammo, ‘‘dveme, bhikkhave, dhammā sekkhassa, bhikkhuno parihānāya saṃvattanti’’ (a. ni. 2.185), ‘‘pañcime, bhikkhave, dhammā samayavimuttassa bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’’ti (a. ni. 5.149) evamādīni hi suttāni nissāya sammitiyā vajjiputtakā sabbatthivādino ekacce ca mahāsaṅghikā arahatopi parihāniṃ icchanti, tasmā te vā hontu aññeyeva vā, yesaṃ ayaṃ laddhi, tesaṃ laddhibhindanatthaṃ parihāyati arahā arahattāti pucchā sakavādissa. Tatra parihāyatīti dve parihāniyo pattaparihāni ca appattaparihāni ca. Tattha ‘‘dutiyampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyī’’ti (saṃ. ni. 1.159) ayaṃ pattaparihāni nāma. ‘‘Mā vo sāmaññatthikānaṃ sataṃ sāmaññattho parihāyī’’ti (ma. ni. 1.416-418) ayaṃ appattaparihāni. Tāsu idha pattaparihāni adhippetā. Tañhi sandhāya āmantāti paṭiññā paravādissa. Sakasamaye pana imaṃ pattaparihāniṃ nāma lokiyasamāpattiyāva icchanti, na arahattādīhi sāmaññaphalehi. Parasamayepi naṃ sabbasāmaññaphalesu sabbabhavesu sabbakālesu sabbesañca puggalānaṃ na icchanti. Taṃ pana tesaṃ laddhimattamevāti sabbaṃ laddhijālaṃ bhindituṃ puna sabbatthātiādinā nayena desanā vaḍḍhitā.
这里,他宗论师认为:修行者逐步退失之后,安住于入流果的阿拉汉不会退失,只有安住于更高果位的才会退失。他们也不认为安住于色界、无色界的阿拉汉会退失,但因为存在业乐等能导致退失的法,他们只认为安住于欲界的阿拉汉会退失。所以,当被问“于一切处”时,他否认;再被追问时,他针对欲界而承认。因为一切欲界中都有能导致退失的五欲,所以按照他的见解,认为在那里会退失。
Tattha yasmā paravādī kamena parihāyitvā sotāpattiphale ṭhitassa arahato parihāniṃ na icchati, upariphalesu ṭhitasseva icchati. Yasmā ca rūpārūpabhavesu ṭhitassa na icchati, kammārāmatādīnaṃ pana parihāniyadhammānaṃ bhāvato kāmabhave ṭhitasseva icchati, tasmā ‘‘sabbatthā’’ti puṭṭho paṭikkhipati. Puna daḷhaṃ katvā puṭṭho kāmabhavaṃ sandhāya paṭijānāti. Sabbasmimpi hi kāmabhave parihānikarā kāmaguṇā atthi, tasmā tattha parihāyatīti tassa laddhi.
第三问问的是“退失”,也就是在问能导致退失的法。其中,因为所谓退失,就是业乐等法,尤其是欲贪和瞋恚,而这些在色界、无色界并不存在,所以他宗论师便否认说:“并非如此。”
Tatiyapucchāya parihānīti parihānikare dhamme pucchati. Tattha yasmā parihāni nāma kammārāmatādidhammā, visesato vā kāmarāgabyāpādā eva, te ca rūpārūpabhave natthi, tasmā ‘‘na heva’’nti paṭikkhepo paravādissa.
“一切时”是在问时间。其中,第一问:因为在如理作意的时候不会退失,所以否定。第二问:因为不如理作意的人,无论夜里还是白天,一切时都在退失,所以承认。第三问:当与能导致退失的法结合时,仅仅那一刹那才叫退失;在那之前没有退失的,和在那之后已经退失的,都不叫退失,所以否定。
Sabbadāti kālapucchā. Tattha paṭhamapañhe yonisomanasikārakāle aparihāyanato paṭikkhipati. Dutiye ayonisomanasikaroto rattibhāge vā divasabhāge vā sabbadā parihāyanato paṭijānāti. Tatiye parihānikaradhammasamāyoge sati muhuttameva parihāni nāma hoti, tato pubbe aparihīnassa pacchā parihīnassa ca parihāni nāma natthīti paṭikkhipati.
对于“一切皆是阿罗汉”这一组问题,第一问是针对利根者,所以否认。第二问是针对钝根者,所以承认。第三问同样是指利根者,因为他们一切时都不会退失。这就是他的主张。
Sabbeva arahantoti pañhānaṃ paṭhamasmiṃ tikkhindriye sandhāya paṭikkhipati. Dutiyasmiṃ mudindriye sandhāya paṭijānāti. Tatiyasmimpi tikkhindriyāva adhippetā. Tesañhi sabbesampi parihāni na hotīti tassa laddhi.
在长者譬喻中,第一个问题属于他宗,第二个问题属于自宗。这里的用意是:你们问我:“阿拉汉从阿拉汉果退失时,是从四果退失吗?”对此我反问你们:“有人用四十万金成为长者、行使长者之职,若失去了十万金,这位长者是否就从长者身份退失了呢?”自宗论师针对部分退失而承认后,他宗便问:“那是否连全部财产都失去了?”自宗论师因为并未全部失去,所以回答“不是”,接着反问:“同样地,阿拉汉也会退失,但并非从四果退失。”这是第二个能问,目的是让对方生起这种见解。他宗论师看不出长者有不可能退失的道理,便承认了;当被问到阿拉汉是否可能从四果退失时,他错误地理解“决定趣向正觉”这句话,坚持自己的见解,针对从入流果不能退失这一点加以否认。然而,这只不过是他们自己的执见罢了。
Seṭṭhiudāharaṇe paṭhamapucchā paravādissa, dutiyā sakavādissa. Tatrāyaṃ adhippāyo – yaṃ maṃ tumhe pucchatha – ‘‘arahā arahattā parihāyanto catūhi phalehi parihāyatī’’ti, tatra vo paṭipucchāmi – ‘‘catūhi satasahassehi seṭṭhī seṭṭhittaṃ karonto satasahassehi parihīne seṭṭhī seṭṭhittā parihīno hotī’’ti. Tato sakavādinā ekadesena parihāniṃ sandhāya ‘‘āmantā’’ti vutte sabbasāpateyyā parihīno hotīti pucchati. Tathā aparihīnattā sakavādī na hevāti vatvā atha naṃ ‘‘evameva arahāpi parihāyati ca. Na ca catūhi phalehī’’ti uppannaladdhikaṃ dutiyaṃ bhabbapañhaṃ pucchati. Paravādī seṭṭhino abhabbatāya niyamaṃ apassanto paṭijānitvā arahato catūhi phalehi parihānibhabbataṃ puṭṭho ‘‘niyato sambodhiparāyaṇo’’ti (a. ni. 3.87) vacanassa ayoniso atthaṃ gahetvā laddhiyaṃ ṭhito sotāpattiphalato parihāyituṃ abhabbataṃ sandhāya paṭikkhipati. Taṃ panassa laddhimattamevāti.
2. 关于圣者相互对照及退失的解说
2. Ariyapuggalasaṃsandanaparihānivaṇṇanā
240240. 现在开始对圣者们进行配对比较。其中,有些人认为只有阿拉汉才会退失,有些人认为不来者也会退失,有些人认为一来者也会退失。但对于入流者,所有人都不认为会退失。那些从阿拉汉果退失而住于不来者、一来者状态的人,他们承认这些人有退失,但不是对其他原本的不来者、一来者而言。对于入流者,他们同样在任何情况下都不承认有退失,因此以省略的方式提出问题。其中应当根据各自的见解来理解承认与否认。在“不来者从不来果退失”这个问题上,依据那些不认为不来者有退失的人,是否认;依据那些认为原本的不来者,或从阿拉汉果退失而住于不来者状态的人有退失,则是承认。这是这里的入门方法。依照这个理路,所有省略部分的意义都应当如此理解。
240. Idāni ariyapuggalasaṃsandanā āraddhā. Tattha yasmā keci arahatova parihāniṃ icchanti, keci anāgāminopi, keci sakadāgāmissapi. Sotāpannassa pana sabbepi na icchantiyeva. Ye arahattā parihāyitvā anāgāmisakadāgāmibhāve ṭhitā, tesaṃ parihāniṃ icchanti, na itaresaṃ anāgāmisakadāgāmīnaṃ. Sotāpannassa pana tepi sabbathāpi na icchantiyeva, tasmā peyyālamukhena pucchā katā. Tattha tesaṃ laddhivasena paṭiññā ca paṭikkhepo ca veditabbā. ‘‘Parihāyati anāgāmī anāgāmiphalā’’ti hi pañhasmiṃ ye anāgāmino parihāniṃ na icchanti, tesaṃ vasena paṭikkhepo. Ye pakatianāgāmino vā arahattā parihāyitvā ṭhitaanāgāmino vā parihāniṃ icchanti, tesaṃ vasena paṭiññāti idamettha nayamukhaṃ. Tassānusārena sabbapeyyālā atthato veditabbā.
241这里所说的“在入流果之后无间就亲证阿拉汉果”,是针对退失之后再次精勤而证得阿拉汉果的情况说的。另一方则因为入流果之后不可能无间证得阿拉汉果,所以否认这种说法。
241. Yaṃ panettha ‘‘sotāpattiphalassa anantarā arahattaṃyeva sacchikarotī’’ti vuttaṃ, taṃ parihīnassa puna vāyamato arahattappattiṃ sandhāya vuttaṃ. Itaro sotāpattiphalānantaraṃ arahattassa abhāvā paṭikkhipati.
242此后,为了按“退失可能是因为断除烦恼的力量薄弱,或者因为道修习等没有达到增上,或者因为未见诸谛”等说法来追问,就说了“谁断除的烦恼更多”等话。这一切本来意思就很明白易懂,但诸经的含义应当依照传承义注里所说的方法来理解。
242. Tato paraṃ ‘‘parihāni nāmesā kilesappahānassa vā mandatāya bhaveyya, maggabhāvanādīnaṃ vā anadhimattatāya, saccānaṃ vā adassanenā’’ti evamādīnaṃ vasena anuyuñjituṃ kassa bahutarā kilesā pahīnātiādi vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ uttānādhippāyameva suttānaṃ panattho āgamaṭṭhakathāsu vuttanayeneva veditabbo.
262262. 关于“时解脱的阿拉汉会从阿拉汉果退失”这句话,他们的主张是:钝根者属于时解脱,利根者属于非时解脱。但在自宗看来,定论是这样的:还没有达到自在的得禅定者是时解脱;已经达到自在的得禅定者,以及一切圣者,在圣解脱方面都是非时解脱。而那个人抓住自己的主张,说“时解脱会退失,另一种不会退失”。这里剩下的内容意思都很浅显。
262.Samayavimutto arahā arahattā parihāyatīti ettha mudindriyo samayavimutto, tikkhindriyo asamayavimuttoti tesaṃ laddhi. Sakasamaye pana avasippatto jhānalābhī samayavimutto, vasippatto jhānalābhī ceva sabbe ca ariyapuggalā ariye vimokkhe asamayavimuttāti sanniṭṭhānaṃ. So pana taṃ attano laddhiṃ gahetvā samayavimutto parihāyati, itaro na parihāyatī’’ti āha. Sesamettha uttānatthameva.
3. 依经典证成退失的解释
3. Suttasādhanaparihānivaṇṇanā
265265. 现在以经典来成立。其中,“优劣”是指从殊胜和低劣的区分来说,有优和劣。“行道”就是修行之道。“由沙门所宣说”是指由佛陀沙门所阐明。因为乐行道且速通达的是优,苦行道且迟通达的是劣。其余两种,一方面优,一方面劣。或者,最初所说的就是优,其余三种是劣。依这种种优劣的行道,他们不会两次到达彼岸,意思就是不会以一条道两次证入涅槃。为什么?因为由某条道所断除的烦恼,不会再由那条道重新断除。以此说明不存在退失之法。“那并非一次所得”,意思是那彼岸并非只应触及一次。为什么?因为并非以一条道就能断除一切烦恼。以此说明并非以一条道就能证得阿拉汉果。
265. Idāni suttasādhanā hoti. Tattha uccāvacāti uttamahīnabhedato uccā ca avacā ca. Paṭipādāti paṭipadā. Samaṇena pakāsitāti buddhasamaṇena jotitā. Sukhāpaṭipadā hi khippābhiññā uccā. Dukkhāpaṭipadā dandhābhiññā avacā. Itarā dve ekenaṅgena uccā, ekena avacā. Paṭhamaṃ vuttā eva vā uccā, itaro tissopi avacā. Tāya cetāya uccāvacāya paṭipadāya na pāraṃ diguṇaṃ yanti, ekamaggena dvikkhattuṃ nibbānaṃ na gacchantīti attho. Kasmā? Yena maggena ye kilesā pahīnā, tena tesaṃ puna appahātabbato. Etena parihānidhammābhāvaṃ dīpeti. Nayidaṃ ekaguṇaṃ mutanti tañca idaṃ pāraṃ ekavāraṃyeva phusanārahaṃ na hoti. Kasmā? Ekena maggena sabbakilesānaṃ appahānato. Etena ekamaggeneva arahattābhāvaṃ dīpeti.
有人问:“已经断除了,还有什么可断的?”意思是:对于已经断除的烦恼轮转,还有什么需要再断除的吗?对方针对利根者加以否定,后来再被问到时,又针对钝根者加以肯定。自宗论师引用经文,说明它并不存在。其中,“暴流与套索”指的是烦恼的暴流和烦恼的套索。
Atthi chinnassa chediyanti chinnassa kilesavaṭṭassa puna chinditabbaṃ kiñci atthīti pucchati. Itaro tikkhindriyaṃ sandhāya paṭikkhipitvā puna puṭṭho mudindriyaṃ sandhāya paṭijānāti. Sakavādī suttaṃ āharitvā natthibhāvaṃ dasseti. Tattha oghapāsoti kilesogho ceva kilesapāso ca.
266“所作的增长”是指对已修习之道的再次修习。在这里,否定和肯定也应按照前面的方式理解。
266.Katassa paṭicayoti bhāvitassa maggassa puna bhāvanā. Idhāpi paṭikkhepapaṭijānanāni purimanayeneva veditabbāni.
267“导致退失”:在对方所引的经中,有五法导致未得之退失,也导致世间等至的退失。但他却把它理解为已证得阿罗汉果的退失,因此说“阿罗汉有乐于业”。他先针对非时解脱加以否定,然后又针对另一种加以肯定;或者,他先否定依欲贪而转起的那种,再肯定依其他方式而转起的。然而,当被问及贪等是否存在时,他却无法肯定。
267.Parihānāya saṃvattantīti paravādinā ābhate sutte pañca dhammā appattaparihānāya ceva lokiyasamāpattiparihānāya ca saṃvattanti. So pana pattassa arahattaphalassa parihānāya sallakkheti. Teneva atthi arahato kammārāmatāti āha. Itaropi asamayavimuttaṃ sandhāya paṭikkhipitvā itaraṃ sandhāya paṭijānāti. Kāmarāgavasena vā pavattamānaṃ taṃ paṭikkhipitvā itarathā pavattamānaṃ paṭijānāti. Rāgādīnaṃ pana atthitaṃ puṭṭho paṭijānituṃ na sakkoti.
268“被什么缠缚”的意思是:被什么缠缚、跟随或笼罩?“随眠问”中的否定与承认,也应当按利根与钝根来理解。或者,他只是因为名称上的共通性就承认“善随眠”。“贪增长”是就修习所断的贪而说的。嗔和痴也是如此。至于有身见等,因为是见所断,所以不认为会增长。其余各处都很容易理解。
268.Kiṃ pariyuṭṭhitoti kena pariyuṭṭhito anubaddho ajjhotthato vā hutvāti attho. Anusayapucchāyapi tikkhindriyamudindriyavaseneva paṭikkhepapaṭijānanāni veditabbāni. Kalyāṇānusayoti vacanamattasāmaññena vā paṭijānāti. Rāgo upacayaṃ gacchatīti bhāvanāya pahīnaṃ sandhāyāha. Parato dosamohesupi eseva nayo. Sakkāyadiṭṭhiādīnaṃ pana dassanena pahīnattā upacayaṃ na icchati. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.