受三注释
2. Vedanāttikavaṇṇanā
1在受三法里,三种受、色和涅槃——这些法是不可得的,所以说“缘一蕴而有二蕴”等等。“结生刹那的乐受”这句话,是就有因结生来说的。因为苦受在结生时不可得,所以第二转里没有取结生。第三转里的“结生刹那”,也是就有因结生来说的。这里剩下的部分,以及后面诸缘的部分,都按照经文本身自然推演。每一处都说了三转。因此说:“因缘有三……中略……不离有三。”
1. Vedanāttike tisso vedanā rūpaṃ nibbānanti ime dhammā na labbhanti, tasmā ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhātiādi vuttaṃ. Paṭisandhikkhaṇe sukhāya vedanāyāti sahetukapaṭisandhivasena vuttaṃ. Dukkhavedanā paṭisandhiyaṃ na labbhatīti dutiyavāre paṭisandhiggahaṇaṃ na kataṃ. Tatiyavāre paṭisandhikkhaṇeti sahetukapaṭisandhivasena vuttaṃ. Sesamettha ito paresu ca paccayesu yathāpāḷimeva niyyāti. Sabbattha tayo tayo vārā vuttā. Tena vuttaṃ hetuyā tīṇi…pe… avigate tīṇīti.
6在缘的合会中,由于不存在有因的异熟苦受,所以在因根理趣中说异熟中有二。在与增上等缘合会时,异熟中也只有二。为什么呢?因为异熟中,就苦受而言,增上、禅那、道都不存在。那些与之合会时,异熟中可得二分;在与异熟合会时,那些中也只有二。
6. Paccayasaṃsandane pana sahetukāya vipākadukkhavedanāya abhāvato hetumūlakanaye vipāke dveti vuttaṃ. Adhipatiādīhi saddhiṃ saṃsandanesupi vipāke dveyeva. Kasmā? Vipāke dukkhavedanāya adhipatijhānamaggānaṃ abhāvato. Yehi ca saddhiṃ saṃsandane vipāke dve vārā labbhanti, vipākena saddhiṃ saṃsandane tesupi dveyeva.
10在遮遣(否定)的考察中,非前生缘、无色界以及结生时,因为不存在苦受,所以出现了两个方面。即使在非不相应缘的情况下,无色界中也没有苦,所以同样只有两个方面。然而,在此遮遣的考察中,那些摄持一切非色法的俱生等缘被排除了。为什么?因为与受相应之法,是依靠与受相应的法而生起的,离开了俱生等缘就不能生起,离开了后生缘也能生起。
10. Paccanīye napurejāte āruppe ca paṭisandhiyañca dukkhavedanāya abhāvato dve vārā āgatā. Navippayuttepi āruppe dukkhābhāvato dveyeva. Sabbaarūpadhammapariggāhakā pana sahajātādayo paccayā imasmiṃ paccanīyavāre parihāyanti. Kasmā? Vedanāsampayuttassa dhammassa vedanāsampayuttaṃ paṭicca sahajātādīhi vinā anuppattito pacchājātapaccayañca vināva uppattito.
1717. 在缘的合会中,“非前生有一”这句话,是针对无色界和结生,以及无因的不苦不乐受相应来说的。“非业有二”则是就无因唯作相应的思来说的。因为,缘着与乐受及不苦不乐受相应的诸法,与那些受相应的无因唯作思就会生起。在非因缘和非异熟缘中,也是同样的道理。“非不相应有一”是就无色界中的转向来说的。按照这个方法,应当了知一切合会中的计数。
17. Paccayasaṃsandane pana napurejāte ekanti āruppe paṭisandhiyañca ahetukādukkhamasukhavedanāsampayuttaṃ sandhāya vuttaṃ. Nakamme dveti ahetukakiriyasampayuttacetanāvasena vuttaṃ. Sukhāya hi adukkhamasukhāya ca vedanāya sampayutte dhamme paṭicca tāhi vedanāhi sampayuttā ahetukakiriyacetanā uppajjanti. Nahetupaccayā navipākepi eseva nayo. Navippayutte ekanti āruppe āvajjanavasena vuttaṃ. Iminā upāyena sabbasaṃsandanesu gaṇanā veditabbā.
25-37在顺逆中,依逆而得的缘,就只依逆而安立。在逆顺中,一切摄受色法的俱生等缘,只依顺而安立,不依逆。然而,无因的心生起没有增上,所以增上缘不依顺而安立。在缘转等中,后生缘依顺根本不可得,因此被排除。这里,凡依顺可得的,与依逆可得的合在一起转换,也已作了关联。其中,三、二、一的三种转的分段,应到处按适当情况审察。而在这缘转中所说的,在俱生转等中也是同样的注释方式。
25-37. Anulomapaccanīye paccanīye laddhapaccayā eva paccanīyato tiṭṭhanti. Paccanīyānulome sabbā rūpadhammapariggāhakā sahajātādayo anulomatova tiṭṭhanti, na paccanīyato. Ahetukassa pana cittuppādassa adhipati natthīti adhipatipaccayo anulomato na tiṭṭhati. Paṭiccavārādīsu pana pacchājāto anulomato na labbhatiyevāti parihīno. Ye cettha anulomato labbhanti, te paccanīyato labbhamānehi saddhiṃ parivattetvāpi yojitāyeva. Tesu tīṇi dve ekanti tayova vāraparicchedā, te sabbattha yathānurūpaṃ sallakkhetabbā. Yo cāyaṃ paṭiccavāre vutto, sahajātavārādīsupi ayameva vaṇṇanānayo.
38在问分里,所谓“相应蕴”,就是指与它一起相应的诸蕴,或者就是由那些因、由乐受等而相应的。
38. Pañhāvāre pana sampayuttakānaṃ khandhānanti tena saddhiṃ sampayuttakānaṃ khandhānaṃ tehiyeva vā hetūhi sukhavedanādīhi vā.
39“追悔者”:在布施等事情上,先是生起这样的追悔——“我为什么做了这件事?我做得很糟,不做会更好”。而在禅那退失时,则生起这样的追悔——“我的禅那退失了,我真是损失惨重”。“痴生起”:指的是与嗔相应的痴。同样,“缘痴”指的也正是与嗔相应的痴。
39.Vippaṭisārissāti dānādīsu tāva ‘‘kasmā mayā idaṃ kataṃ, duṭṭhu me kataṃ, akataṃ seyyo siyā’’ti evaṃ vippaṭisārissa. Jhānaparihāniyaṃ pana ‘‘parihīnaṃ me jhānaṃ, mahājāniyo vatamhī’’ti evaṃ vippaṭisārissa. Moho uppajjatīti dosasampayuttamoho. Tathā mohaṃ arabbhāti dosasampayuttamohameva.
45与乐受相应的有分,对于与不苦不乐受相应的有分来说,就是称为彼所缘的后有分,属于根本有分的后续。所谓“出起”,就是指彼所缘或有分。因为这两者都是从善、不善速行出起,所以称为“出起”。所谓“唯作出起”,在这里道理也是一样。所谓“果出起”,就是果心相对于有分。因为有分确实是从果出起,所以称为出起。此后,凡是出现“出起”的地方,道理也都是如此。
45.Sukhāya vedanāya sampayuttaṃ bhavaṅgaṃ adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttassa bhavaṅgassāti tadārammaṇasaṅkhātaṃ piṭṭhibhavaṅgaṃ mūlabhavaṅgassa. Vuṭṭhānassāti tadārammaṇassa bhavaṅgassa vā. Ubhayampi hetaṃ kusalākusalajavanato vuṭṭhitattā vuṭṭhānanti vuccati. Kiriyaṃ vuṭṭhānassāti etthāpi eseva nayo. Phalaṃ vuṭṭhānassāti phalacittaṃ bhavaṅgassa. Bhavaṅgena hi phalato vuṭṭhito nāma hoti. Parato ‘‘vuṭṭhāna’’nti āgataṭṭhānesupi eseva nayo.
46与苦受相应的诸蕴,就是与忧俱行的不善蕴。与不苦不乐受相应的出起,是指称为彼所缘的客有分,或者与舍俱行的根本有分。不过,如果根本有分是悦俱的,那就没有彼所缘生起的原因;而在速行所缘之外的其他所缘上,不苦不乐受的不善异熟仍然会生起。因为它也是从速行出起的,所以称为出起。俱生缘等的解说,其含义本身就很清楚。这里没有任何不能按照前面所说的方法来了知的内容,因此应当仔细观察。
46.Dukkhāya vedanāya sampayuttā khandhāti domanassasampayuttā akusalā khandhā. Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttassa vuṭṭhānassāti tadārammaṇasaṅkhātassa āgantukabhavaṅgassa vā upekkhāsampayuttamūlabhavaṅgassa vā. Sace pana somanassasahagataṃ mūlabhavaṅgaṃ hoti, tadārammaṇassa ca uppattikāraṇaṃ na hoti, javanassa ārammaṇato aññasmimpi ārammaṇe adukkhamasukhavedanaṃ akusalavipākaṃ uppajjateva. Tampi hi javanato vuṭṭhitattā vuṭṭhānanti vuccati. Sahajātapaccayādiniddesā uttānatthāyeva. Nahettha kiñci atthi, yaṃ na sakkā siyā heṭṭhā vuttanayena vedetuṃ, tasmā sādhukaṃ upalakkhetabbaṃ.
6262. 现在,为了把每一个缘当中所得到的每一分都归纳起来,用数目显示出来,所以说了“因缘有三种”等等。其中,所有三种都应该按纯粹三句的方式来理解。所缘缘有九种,是一根本、一究竟。增上缘有五种:按俱生增上的方式,不混杂的有三种;按所缘增上的方式,则有“与乐相应的对与乐相应的、与不苦不乐相应的对与不苦不乐相应的”这两种,这两种不应计入。但与乐相应的对不苦不乐相应的、与不苦不乐相应的对与乐相应的,这两种应当计入,这样就是五种。无间缘和等无间缘有七种:乐有两种,苦也一样有两种,不苦不乐有三种,这样就是七种。亲依止缘有九种:与乐相应的对与乐相应的,以三种亲依止缘为缘;对与苦相应的,只以自然亲依止缘为缘;对与舍相应的,以三种为缘。与苦相应的对与苦相应的,以无间亲依止缘和自然亲依止缘为缘;对与乐相应的,以自然亲依止缘为缘;对与不苦不乐相应的,以两种为缘。与不苦不乐相应的对与不苦不乐相应的,以三种为缘;对与乐相应的也一样以三种为缘;对与苦相应的,以无间亲依止缘和自然亲依止缘为缘。这样就是九种。然而,在这里按缘的差别来分,自然亲依止缘有九种,无间亲依止缘有七种,所缘亲依止缘有四种,一共二十种亲依止缘。但前生缘和后生缘在这里被截断。因为前生或后生的无色法,不能成为无色法的缘。
62. Idāni yasmiṃ yasmiṃ paccaye ye ye vārā laddhā, sabbe te saṅkhipitvā gaṇanāya dassetuṃ hetuyā tīṇītiādi vuttaṃ. Tattha sabbāni tīṇi suddhānaṃ tiṇṇaṃ padānaṃ vasena veditabbāni. Ārammaṇe nava ekamūlakekāvasānāni. Adhipatiyā pañca sahajātādhipativasena amissāni tīṇi, ārammaṇādhipativasena ca ‘‘sukhāya sampayutto sukhāya sampayuttassa, adukkhamasukhāya sampayutto adukkhamasukhāya sampayuttassā’’ti dve, tāni na gaṇetabbāni. Sukhāya pana sampayutto adukkhamasukhāya, adukkhamasukhāya sampayutto sukhāyāti imāni dve gaṇetabbānīti evaṃ pañca. Anantarasamanantaresu sattāti sukhā dvinnaṃ, tathā dukkhā, adukkhamasukhā tiṇṇampīti evaṃ satta. Upanissaye navāti sukhasampayutto sukhasampayuttassa tīhipi upanissayehi, dukkhasampayuttassa pakatūpanissayeneva, upekkhāsampayuttassa tīhipi, dukkhasampayutto dukkhasampayuttassa anantarapakatūpanissayehi, sukhasampayuttassa pakatūpanissayena, adukkhamasukhasampayuttassa dvidhā, adukkhamasukhasampayutto adukkhamasukhasampayuttassa tidhāpi, tathā sukhasampayuttassa, dukkhasampayuttassa anantarapakatūpanissayehīti evaṃ nava. Paccayabhedato panettha pakatūpanissayā nava, anantarūpanissayā satta, ārammaṇūpanissayā cattāroti vīsati upanissayā. Purejātapacchājātā panettha chijjanti. Na hi purejātā pacchājātā vā arūpadhammā arūpadhammānaṃ paccayā honti.
业缘有八种:乐相应的法对乐相应的法,以两种方式为缘;对苦相应的法,只以异刹那的方式为缘;对其他(不苦不乐相应)的法,也是这样。苦相应的法对苦相应的法,以两种方式为缘;对乐相应的法,则不存在(这种缘);对其他(不苦不乐相应)的法,只以异刹那的方式为缘。不苦不乐相应的法对不苦不乐相应的法,以两种方式为缘;对其他的法,只以异刹那的方式为缘。这样一共八种。不过,若从缘的类别来分,这里异刹那的有八种,俱生的有三种,合计十一种业缘。就像前生缘和后生缘一样,不相应缘在这里也被排除,因为无色法的法不能成为无色法的法的不相应缘。无有缘和离去缘有七种,和无间缘的情形相同。这样,在这里就有三种、五种、七种、八种、九种,共五种计数分类。按照这些分类,在整理缘的关联时,应当把数目较少的类别拿来合并,去掉关联中多出来的和不可能得到的部分,然后才能了知计数。
Kammeaṭṭhāti sukhasampayutto sukhasampayuttassa dvidhāpi, dukkhasampayuttassa nānākkhaṇikatova tathā itarassa. Dukkhasampayutto dukkhasampayuttassa dvidhāpi, sukhasampayuttassa natthi, itarassa nānākkhaṇikatova adukkhamasukhasampayutto adukkhamasukhasampayuttassa dvidhāpi, itaresaṃ nānākkhaṇikatoti evaṃ aṭṭha. Paccayabhedato panettha nānākkhaṇikā aṭṭha, sahajātā tīṇīti ekādasa kammapaccayā. Yathā ca purejātapacchājātā, evaṃ vippayuttapaccayopettha chijjati. Arūpadhammā hi arūpadhammānaṃ vippayuttapaccayo na honti. Natthivigatesu satta anantarasadisāva. Evamettha tīṇi pañca satta aṭṭha navāti pañca gaṇanaparicchedā. Tesaṃ vasena paccayasaṃsandane ūnataragaṇanena saddhiṃ saṃsandanesu atirekañca alabbhamānañca apanetvā gaṇanā veditabbā.
63-6463-64. 以因来说,与所缘一起是得不到的;无间等缘也是这样。以增上来说有两种,也就是除去“苦”那一项之后剩下的两种。因为与苦相应的因,是不存在增上的,所以它被排除掉了。剩下两种也是同样的道理。这样,在因这一类里,只有两种计数划分,依它们说出了六种组合。其中,第一种是就非异熟、与智不相应、没有增上的诸法来说的;第二种是就这些同样的法但属于异熟来说的;第三和第四种是就这些同样的法与智相应来说的;第五种是就非异熟、有增上、无痴来说的;第六种是就异熟、有增上、无痴来说的。或者也可以说:第一种是就一切因来说的,第二种是就一切异熟因来说的,第三种是就一切无痴因来说的,第四种是就一切异熟无痴因来说的,第五种是就一切有增上无痴来说的,第六种是就一切有增上异熟无痴来说的。
63-64. Hetuyā saddhiṃ ārammaṇaṃ na labbhati, tathā anantarādayo. Adhipatiyā dveti dukkhapadaṃ ṭhapetvā sesāni dve. Dukkhasampayutto hi hetu adhipati nāma natthi, tasmā so na labbhatīti apanīto. Sesadvayesupi eseva nayo. Iti hetumūlake dveyeva gaṇanaparicchedā, tesaṃ vasena cha ghaṭanāni vuttāni. Tesu paṭhamaṃ avipākabhūtānaṃ ñāṇavippayuttanirādhipatidhammānaṃ vasena vuttaṃ, dutiyaṃ tesaññeva vipākabhūtānaṃ, tatiyacatutthāni tesaññeva ñāṇasampayuttānaṃ, pañcamaṃ avipākabhūtasādhipatiamohavasena, chaṭṭhaṃ vipākabhūtasādhipatiamohavasena. Paṭhamaṃ vā sabbahetuvasena, dutiyaṃ sabbavipākahetuvasena, tatiyaṃ sabbāmohahetuvasena, catutthaṃ sabbavipākāmohahetuvasena. Pañcamaṃ sabbasādhipatiamohavasena, chaṭṭhaṃ sabbasādhipativipākāmohavasena.
6666. 在以所缘为根本的增上缘中,有四种。也就是依所缘增上的力量:乐受对乐受、乐受对不苦不乐受、不苦不乐受对不苦不乐受、不苦不乐受对乐受,这样共四种。在亲依止缘中,也是依所缘亲依止缘而说了四种。不过,这里的组合只有一种。在增上根本等当中,也要依照前面所说的方式,把可得和不可得的情况都好好观察清楚,然后了知它们的关联、组合和数目。
66. Ārammaṇamūlake adhipatiyā cattārīti ārammaṇādhipativasena sukhaṃ sukhassa, adukkhamasukhassa, adukkhamasukhaṃ adukkhamasukhassa, sukhassāti evaṃ cattāri. Upanissayepi ārammaṇūpanissayavasena cattāro vuttā. Ghaṭanāni panettha ekameva. Adhipatimūlakādīsupi heṭṭhā vuttanayeneva yaṃ labbhati yañca na labbhati, taṃ sabbaṃ sādhukaṃ sallakkhetvā saṃsandanaghaṭanagaṇanā veditabbā.
83-8783-87. 在遮诠的善三法里,完全按照前面所说的方式,从随顺门中把诸缘提取出来,然后根据在那里得到的诸分,以遮诠的计数方式说“非因缘有九种”,也就是在一切缘中显示了九种分。这些应当依照九种“一根本、一究竟”的解答方式,像“与乐受相应的法,以非因缘为缘,成为与乐受相应的法的缘;以与乐受相应的心行布施之后”等等这样,把巴利文提取出来加以显示。不过在缘的关联中,这里的“非因缘……非亲依止缘有八种”,应当按异刹那业缘来理解。因为微弱的业不会成为异熟的亲依止缘,它只是以异刹那业缘的方式作为缘。其余的在这里,以及在随顺遮诠、遮诠随顺当中,按照各自诸缘组合所得到的诸分,可以像前面所说的方式那样计数,所以不再详细展开。
83-87. Paccanīyamhi kusalattike vuttanayeneva anulomato paccaye uddharitvā tattha laddhānaṃ vārānaṃ vasena paccanīyato gaṇanavasena nahetuyā navāti sabbapaccayesu nava vārā dassitā . Te ekamūlakekāvasānānaṃ navannaṃ vissajjanānaṃ vasena ‘‘sukhāya vedanāya sampayutto dhammo sukhāya vedanāya sampayuttassa dhammassa nahetupaccayena paccayo, sukhāya vedanāya sampayuttena cittena dānaṃ datvā’’tiādinā nayena pāḷiṃ uddharitvā dassetabbā. Paccayasaṃsandane panettha nahetupaccayā…pe… naupanissaye aṭṭhāti nānākkhaṇikakammapaccayavasena veditabbā. Dubbalakammañhi vipākassa na upanissayo hoti. Kevalaṃ pana nānākkhaṇikakammapaccayeneva paccayo hoti. Sesamettha anulomapaccanīyapaccanīyānulomesu ca tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ yoge laddhavāravasena sakkā heṭṭhā vuttanayeneva gaṇetuṃ, tasmā na vitthāritanti.