因缘分别的注释
1. Hetupaccayaniddesavaṇṇanā
1现在,为了按照已列举的顺序说明所有这些缘,他说“因缘——诸因对于与因相应的诸法以及由它们所生的诸色,以因缘的方式成为缘”等等。其中,“因缘”一词,是在二十四缘中,按照所列的顺序,最先应当解释的那个词的提取。对于其余的缘,也应当依照同样的方法,先提取应当最先解释的词,然后作出解答,应当这样理解。而在这里,它们的关联是这样的:在缘的列举中被列举为“因缘”的那个,应当从解释的角度这样理解:“诸因对于与因相应的诸法以及由它们所生的诸色,以因缘的方式成为缘”。依照这个方法,对于一切缘,都应当理解所应解释的词与其解答之间的关联。
1. Idāni sabbepi te paccaye uddiṭṭhapaṭipāṭiyā niddisitvā dassetuṃ hetupaccayoti hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayotiādimāha. Tattha hetupaccayoti catuvīsatiyā paccayesu nikkhittapaṭipāṭiyā sabbapaṭhamaṃ bhājetabbassa paduddhāro. Sesapaccayesupi imināva nayena paṭhamaṃ bhājetabbapadaṃ uddharitvā vissajjanaṃ katanti veditabbaṃ. Ayaṃ panettha sambandho – yo paccayuddese hetupaccayoti uddiṭṭho, so niddesato ‘‘hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti evaṃ veditabbo . Iminā upāyena sabbapaccayesu bhājetabbassa padassa vissajjanena saddhiṃ sambandho veditabbo.
现在,在“诸因对与因相应的”这一句里,为什么不说“与因相应的”,而说“诸因对与因相应的”?这是为了确定缘和缘所生法。因为如果只说“与因相应的”,那意思就会是:对于与因相应的诸法,是以因缘作为缘。这样一来,就无法确定“某个具体的法是以因缘作为缘”这种缘的界定。或者,如果不取“与因相应的”是指“与因相应的诸法”这个意思,而理解成“诸因对任何相应的法,都以因缘作为缘”,那么与因不相应的眼识等也成了相应的,与因相应的善法等也成了相应的。在这种情况下,就无法确定缘所生法,即“这个因是某个相应法的缘”。所以,为了确定缘和缘所生法,才说“诸因对与因相应的”。它的意思是:对于与因相应的善法等诸法,那个与它们相应的因,是以因缘作为缘。这里不说“缘”而说“以因缘”,是为了排除因以其他方式成为缘。因为这个因既以因缘成为缘,也以俱生等缘成为缘。为了排除它依俱生等缘而以其他方式成为缘,所以说“以因缘”。既然如此,为什么不说“与彼相应的”,而说“与因相应的”?因为应被指明的对象不明确。如果说“与彼相应的”,那么“它们由于什么才被称为与彼相应,这个叫什么”这个应被指明的对象就不明确。由于它不明确,所以为了说明“与什么相应,它们才被称为与彼相应”这件事本身,才说“与因相应的”。
Idāni hetū hetusampayuttakānanti ettha ‘‘hetusampayuttakāna’’nti avatvā ‘‘hetū hetusampayuttakāna’’nti kasmā vuttanti? Paccayassa ceva paccayuppannānañca vavatthāpanato. Hetusampayuttakānanti hi vutte hetunā sampayuttakānaṃ hetupaccayena paccayoti attho bhaveyya. Evaṃ sante asuko nāma dhammo hetupaccayena paccayoti paccayavavatthānaṃ na paññāyeyya. Athāpi hetunā sampayuttakānaṃ hetusampayuttakānanti atthaṃ aggahetvāva yesaṃ kesañci sampayuttakānaṃ hetū hetupaccayena paccayoti attho bhaveyya, evaṃ sante hetunā vippayuttā cakkhuviññāṇādayopi sampayuttakāyeva, hetunā sampayuttā kusalādayopi. Tattha ayaṃ hetu asukassa nāma sampayuttakadhammassa paccayoti paccayuppannavavatthānaṃ na paññāyeyya. Tasmā paccayañceva paccayuppannañca vavatthāpento ‘‘hetū hetusampayuttakāna’’nti āha. Tassattho – hetusampayuttakānaṃ kusalādidhammānaṃ yo hetu sampayuttako, so hetupaccayena paccayoti. Tatrāpi ‘‘paccayo’’ti avatvā ‘‘hetupaccayenā’’ti vacanaṃ hetuno aññathā paccayabhāvapaṭisedhanatthaṃ. Ayañhi hetu hetupaccayenāpi paccayo hoti, sahajātādipaccayenāpi. Tatrāssa yvāyaṃ sahajātādipaccayavasena aññathāpi paccayabhāvo, tassa paṭisedhanatthaṃ hetupaccayenāti vuttaṃ. Evaṃ santepi ‘‘taṃsampayuttakāna’’nti avatvā kasmā ‘‘hetusampayuttakāna’’nti vuttanti? Niddisitabbassa apākaṭattā. Taṃsampayuttakānanti hi vutte yena te taṃsampayuttakā nāma honti , ayaṃ nāma soti niddisitabbo apākaṭo. Tassa apākaṭattā yena sampayuttā te taṃsampayuttakāti vuccanti, taṃ sarūpatova dassetuṃ ‘‘hetusampayuttakāna’’nti vuttaṃ.
这里用“彼所生”这个说法,是因为要指出的东西已经很明显,所以才用“彼”来指代。这里的含义是:那些因以及与因相应的心所法,是这些色的生起来源,所以这些色就叫“彼所生”。所谓“彼所生”,就是由那些因以及与因相应之法所产生出来的。这个说法是在指心生色。那么,它是不是也能从心以外的其他法生起呢?是的,能生起。因为一切心和心所一起运作时,就会生起色法。不过在世间法的教说中,因为心占主导地位,所以那种色就被称为心生色。因此说:心和心所法,对于心生色,是以俱生缘的方式作为缘。
Taṃsamuṭṭhānānanti ettha pana niddisitabbassa pākaṭattā taṃ-gahaṇaṃ kataṃ. Ayañhettha attho – te hetū ceva hetusampayuttakā ca dhammā samuṭṭhānaṃ etesanti taṃsamuṭṭhānāni. Tesaṃ taṃsamuṭṭhānānaṃ, hetuto ceva hetusampayuttadhammehi ca nibbattānanti attho. Iminā cittasamuṭṭhānarūpaṃ gaṇhāti . Kiṃ pana taṃ cittato aññenapi samuṭṭhātīti? Āma, samuṭṭhāti. Sabbepi hi cittacetasikā ekato hutvā rūpaṃ samuṭṭhāpenti. Lokiyadhammadesanāyaṃ pana cittassa adhikabhāvato tathāvidhaṃ rūpaṃ cittasamuṭṭhānanti vuccati. Tenevāha cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ sahajātapaccayena paccayoti.
如果这样,那么在这里为什么不说“心生色”,而说“彼所生”呢?因为这样能把非心生色也包含进来。在《问分》里说:“在结生刹那,异熟无记的诸因,对相应的诸蕴和业生色,以因缘的方式成为缘。”为了把这种情况也包含进来,这里就不说“心生色”,而说“彼所生”。它的意思是:那些因以及与因相应的心所法,即使没有产生心生色,也通过俱生等缘的力量,成为那些色的生起之源,所以那些色就叫“彼所生”。对于这些“彼所生”的色——也就是转起时的心生色和结生时的业生色——诸因以因缘的方式成为它们的缘。在其他出现“彼所生”的地方,也应当按这个道理来理解。
Yadi evaṃ idhāpi ‘‘taṃsamuṭṭhānāna’’nti avatvā cittasamuṭṭhānānanti kasmā na vuttanti? Acittasamuṭṭhānānampi saṅgaṇhanato. Pañhāvārasmiñhi ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ hetupaccayena paccayoti āgataṃ’’. Tassa saṅgaṇhanatthaṃ idha cittasamuṭṭhānānanti avatvā taṃsamuṭṭhānānanti vuttaṃ. Tassattho – cittajarūpaṃ ajanayamānāpi te hetū hetusampayuttakā dhammā sahajātādipaccayavasena samuṭṭhānaṃ etesanti taṃsamuṭṭhānāni. Tesaṃ taṃsamuṭṭhānānaṃ pavatte cittajānaṃ paṭisandhiyañca kaṭattārūpānampi hetū hetupaccayena paccayoti. Iminā upāyena aññesupi taṃsamuṭṭhānānanti āgataṭṭhānesu attho veditabbo.
那么,为什么这个因只在结生时作为业生色的因缘,而不在转起时呢?因为在结生时,业生色的生起是系属于心的。在结生时,业生色的生起系属于心,依心而生起、依心而住立。在那个刹那,心不能产生心生色,而那些业生色也不能离开心而生起或住立。因此说:“缘于识而有名色,当识住立时,名色得以入胎。”但在转起时,即使心存在,那些业生色的生起也只是系属于业,而不是系属于心。即使心不存在,入灭尽定者的业生色也照样生起。
Kasmā panāyaṃ hetu paṭisandhiyameva kaṭattārūpānaṃ hetupaccayo hoti, na pavatteti? Paṭisandhiyaṃ kammajarūpānaṃ cittapaṭibaddhavuttitāya. Paṭisandhiyañhi kammajarūpānaṃ cittapaṭibaddhā pavatti, cittavasena uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca. Tasmiñhi khaṇe cittaṃ cittajarūpaṃ janetuṃ na sakkoti, tānipi vinā cittena uppajjituṃ vā ṭhātuṃ vā na sakkonti. Tenevāha – ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe nāmarūpassa avakkanti hotī’’ti (saṃ. ni. 2.39). Pavattiyaṃ pana tesaṃ citte vijjamānepi kammapaṭibaddhāva pavatti, na cittapaṭibaddhā. Avijjamāne cāpi citte nirodhasamāpannānaṃ uppajjantiyeva.
为什么在结生那一刻,心不能产生心生色呢?因为那时心被业的力量抛掷,又没有已安住的依处,所以力量很弱。那时,心被业的力量抛掷,没有先前生起的依处,因此称为没有安住的依处,所以很微弱。所以,就像一个人刚掉下悬崖,不能做任何技艺一样,心也不能产生色;只有业生色代替了心生色的位置。而且,那心处于业生色的种子之位。业好比田地,烦恼好比水。所以,虽然田和水都有了,但在最初生起的时候,就像依靠种子的力量长出树来一样,在结生那一刻,是依靠心的力量生起色身。可是种子消失以后,就像依靠地和水的作用,树还能继续往上长一样;应当知道,不靠心,仅仅从业,业生色也能继续生起。这也正如所说的:业是田地,识是种子,渴爱是湿润。
Kasmā pana paṭisandhikkhaṇe cittaṃ cittajarūpaṃ janetuṃ na sakkotīti? Kammavegakkhittatāya ceva appatiṭṭhitavatthutāya ca dubbalattā. Tañhi tadā kammavegakkhittaṃ apurejātavatthukattā ca appatiṭṭhitavatthukanti dubbalaṃ hoti. Tasmā papāte patitamatto puriso kiñci sippaṃ kātuṃ viya rūpaṃ janetuṃ na sakkoti; kammajarūpameva panassa cittasamuṭṭhānarūpaṭṭhāne tiṭṭhati. Tañca kammajarūpasseva bījaṭṭhāne tiṭṭhati. Kammaṃ panassa khettasadisaṃ, kilesā āpasadisā. Tasmā santepi khette āpe ca paṭhamuppattiyaṃ bījānubhāvena rukkhuppatti viya paṭisandhikkhaṇe cittānubhāvena rūpakāyassa uppatti. Bīje pana vigatepi pathavīāpānubhāvena rukkhassa uparūpari pavatti viya; vinā cittena kammatova kaṭattārūpānaṃ pavatti hotīti veditabbā. Vuttampi cetaṃ – ‘‘kammaṃ khettaṃ viññāṇaṃ bījaṃ taṇhā sneho’’ti (a. ni. 3.77).
这个道理也要从“处所”的角度来理解。处所有三种:名处所、色处所、名色处所。其中,无色界叫做名处所。因为在无色界,连心所依处色都没有,不需要色的助缘,只有无色法生起。无想有情界叫做色处所。因为在无想有情界,连结生心都没有,不需要无色法的助缘,只有色法生起。五蕴界叫做名色处所。因为在五蕴界结生时,没有所依处色,无色法就生不起来;没有结生心,连业生色法也生不起来。色法和无色法是同时生起的。就像在有主人、有国王的宫殿里,设有守门人,没有国王的命令,谁也不能首先进去;但后来,即使没有命令,靠着先前命令的效力也能进去。同样,在五蕴界,没有结生识这个“国王”的俱生等缘的力量,色法就不可能以结生的方式最初生起。但后来,即使没有结生识的俱生等缘的力量,靠着先前力量的效力而获得进入,色法就从业而转起。然而,无想有情界不是无色处所,所以在那里,即使没有无色法的助缘,因为它是无想处所,色法照样转起,就像无主人的空屋,或者像人进入自己的家一样。无色界也不是色处所,所以在那里,即使没有色法的助缘,因为是别的处所,无色法照样转起。而五蕴界则是色与无色的处所,因此在此界结生刹那,若无非色法为助缘,色法则不能生起。因此,这里说的“因”,只是在结生时作为业生色的缘,不是在转起时。
Ayañca panattho okāsavaseneva gahetabbo. Tayo hi okāsā – nāmokāso, rūpokāso, nāmarūpokāsoti. Tattha arūpabhavo nāmokāso nāma. Tatra hi hadayavatthumattampi rūpapaccayaṃ vinā arūpadhammāva uppajjanti. Asaññabhavo rūpokāso nāma. Tatra hi paṭisandhicittamattampi arūpapaccayaṃ vinā rūpadhammāva uppajjanti. Pañcavokārabhavo nāmarūpokāso nāma. Tatra hi vatthurūpamattampi vinā paṭisandhiyaṃ arūpadhammā, paṭisandhicittañca vinā kammajāpi rūpadhammā nuppajjanti. Yuganaddhāva rūpārūpānaṃ uppatti. Yathā hi sassāmike sarājake gehe sadvārapālake rājāṇattiṃ vinā paṭhamappaveso nāma natthi, aparabhāge pana vināpi āṇattiṃ purimāṇattiānubhāveneva hoti, evameva pañcavokāre paṭisandhiviññāṇarājassa sahajātādipaccayataṃ vinā rūpassa paṭisandhivasena paṭhamuppatti nāma natthi. Aparabhāge pana vināpi paṭisandhiviññāṇassa sahajātādipaccayānubhāvaṃ purimānubhāvavasena laddhappavesassa kammato pavatti hoti. Asaññabhavo pana yasmā arūpokāso na hoti, tasmā tattha vināva arūpapaccayā asaññokāsattā rūpaṃ pavattati, assāmike suññagehe attano gehe ca purisassa paveso viya. Arūpabhavopi yasmā rūpokāso na hoti, tasmā tattha vināva rūpapaccayā aññokāsattā arūpadhammā pavattanti. Pañcavokārabhavo pana rūpārūpokāsoti natthettha arūpapaccayaṃ vinā paṭisandhikkhaṇe rūpānaṃ uppattīti. Iti ayaṃ hetu paṭisandhiyameva kaṭattārūpānaṃ paccayo hoti, na pavatteti.
既然说“因以因缘为缘,对于俱生法”,这个意思不是已经全部包含了吗?那为什么还要说“对于与因相应的法以及由它们所生的色法”呢?这是为了排除在转起时业生色等具有缘性。因为如果那样说,在转起时与因同一刹那生起的业生色以及时节生、食生色,也会变成因是它们的因缘,但这个因并不是那些色的缘。因此应当知道,这是为了排除它们具有缘性才这么说的。
Nanu ‘‘hetū sahajātānaṃ hetupaccayena paccayoti vutte sabbopi ayamattho gahito hoti, atha kasmā ‘‘hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpāna’’nti idaṃ gahitanti? Pavattiyaṃ kaṭattārūpādīnaṃ paccayabhāvapaṭibāhanato. Evañhi sati yāni pavattiyaṃ hetunā saha ekakkhaṇe kaṭattārūpāni ceva utuāhārasamuṭṭhānāni ca jāyanti, tesampi hetū hetupaccayoti āpajjeyya, na ca so tesaṃ paccayo. Tasmā tesaṃ paccayabhāvassa paṭibāhanatthametaṃ gahitanti veditabbaṃ.
现在要依“种种差别”和“缘所生”这两句话来了知这里的判定。其中,先说“种种差别”:因从生起的种类来说,有善、不善、异熟、唯作四种。这当中,善因按它所处的界地来分,有欲界等四种;不善因只属于欲界;异熟因按界地来分,也有欲界等四种;唯作因则分欲界、色界、无色界三种。其中,欲界善因按名称来说,有无贪等三种。色界等地的善因也是这样。不善因按贪等来分有三种。异熟因和唯作因则各按无贪等分为三种。不过,如果按与各种心相应的情况来看,这些因的种种差别其实是多种多样的。这样,首先应当依“种种差别”来了知这里的判定。
Idāni ‘‘nānappakārabhedato paccayuppannato’’ti imesaṃ padānaṃ vasenettha viññātabbo vinicchayo. Tesu nānappakārabhedatoti ayañhi hetu nāma jātito kusalākusalavipākakiriyabhedato catubbidho. Tattha kusalahetu bhūmantarato kāmāvacarādibhedena catubbidho, akusalahetu kāmāvacarova vipākahetu kāmāvacarādibhedena catubbidho, kiriyahetu kāmāvacaro rūpāvacaro arūpāvacaroti tividho. Tattha kāmāvacarakusalahetu nāmato alobhādivasena tividho. Rūpāvacarādikusalahetūsupi eseva nayo. Akusalahetu lobhādivasena tividho. Vipākakiriyahetū pana alobhādivasena tayo tayo honti. Taṃtaṃcittasampayogavasena pana tesaṃ tesaṃ hetūnaṃ nānappakārabhedoyevāti evaṃ tāvettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
关于“缘所生”:应当这样理解——以这个缘,这些法生起;这些法确实以此缘为它们的缘。这就是此处抉择的含义。在这里的因缘当中,先说欲界善因:它在欲界和色界里,既是与自己相应的诸法的因缘,也是心生色的因缘;在无色界里,则只是相应诸法的因缘。色界善因在欲界和色界里,既是相应诸法的因缘,也是心生色的因缘。无色界善因和欲界善因的情形一样。出世间善因也是如此,不善因也是如此。欲界异熟因则只在欲界里,是自己相应诸法、结生时业生色以及转起时心生色的因缘。色界异熟因在色界里,只是上述那类法的因缘。无色界异熟因在无色界里,只是相应诸法的因缘。出世间异熟因在欲界和色界里,既是相应诸法的因缘,也是心生色的因缘;在无色界里,只是无色法的因缘。至于唯作因,属于三地的唯作因也和善因的情形一样充当缘。这样,在这里也应当从“缘所生”的角度来了知这一抉择。
Paccayuppannatoti iminā paccayena ime dhammā uppajjanti, imesaṃ nāma dhammānaṃ ayaṃ paccayoti evampi viññātabbo vinicchayoti attho. Tattha imasmiṃ tāva hetupaccaye kāmāvacarakusalahetu kāmabhavarūpabhavesu attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca hetupaccayo hoti, arūpabhave sampayuttadhammānaṃyeva. Rūpāvacarakusalahetu kāmabhavarūpabhavesuyeva sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca hetupaccayo. Arūpāvacarakusalahetu kāmāvacarakusalahetusadisova. Tathā apariyāpannakusalahetu, tathā akusalahetu. Kāmāvacaravipākahetu pana kāmabhavasmiṃyeva attanā sampayuttadhammānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānaṃ, pavatte cittasamuṭṭhānarūpānañca hetupaccayo. Rūpāvacaravipākahetu rūpabhave vuttappakārānaññeva hetupaccayo. Arūpāvacaravipākahetu arūpabhave sampayuttakānaññeva hetupaccayo. Apariyāpannavipākahetu kāmabhavarūpabhavesu sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca arūpabhave arūpadhammānaññeva hetupaccayo. Kiriyahetūsu pana tebhūmakesupi kusalahetusadisova paccayoti. Evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
2. 所缘缘的详细解说
2. Ārammaṇapaccayaniddesavaṇṇanā
2在“所缘缘”的解说中,“色处”就是指称为色的处。其余各处也是同样的道理。“眼识界”就是指称为眼识的界。其余各句也是同样的道理。“与彼相应者”是指:与那眼识界相应的三蕴,以及一切以眼净色为依处的四蕴,以色处为所缘缘而成为缘,这就是它的意思。从这里往后也都是同样的道理。“意界”是指:连同相应法的三种意界,以色处等五者为所缘缘而成为缘,但并不是在同一刹那。“一切法”是指:这色处等五者,以及其余一切应知之法,除了这六界之外,对于连同相应法的其余意识界,以所缘缘而成为缘,这就是它的意思。“缘于任何法”这句话说明:凡是为这七识界所说的那些所缘之法,它们在成为那些界的所缘而生起的那一刹那,就成为所缘缘。这样说明的同时,也说明:它们并不是一起成为缘,而是缘于任何法,任何心生起,那些法就各自分别地成为那些心的所缘缘。“生起”这个词,应当理解为像“诸河奔流,诸山屹立”那样,是总摄一切时来说的。由此可以成立:无论缘于什么法而已经生起的,或者缘于什么法而将会生起的,这一切确实都是以所缘缘而生起、将会生起。“心与心所法”这一句,是对前面所说的“任何法”,从它们的自性上加以举例说明。“彼彼法”是指那些所缘法。“彼彼者”是指那些心与心所法。以上便是这里对巴利文的解释。
2. Ārammaṇapaccayaniddese rūpāyatananti rūpasaṅkhātaṃ āyatanaṃ. Sesesupi eseva nayo. Cakkhuviññāṇadhātuyāti cakkhuviññāṇasaṅkhātāya dhātuyā. Sesapadesupi eseva nayo. Taṃsampayuttakānanti tāya cakkhuviññāṇadhātuyā sampayuttakānaṃ tiṇṇaṃ khandhānaṃ, sabbesampi cakkhupasādavatthukānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ rūpāyatanaṃ ārammaṇapaccayena paccayoti attho. Ito paresupi eseva nayo. Manodhātuyāti sasampayuttadhammāya tividhāyapi manodhātuyā rūpāyatanādīni pañca ārammaṇapaccayena paccayo, no ca kho ekakkhaṇe. Sabbe dhammāti etāni ca rūpāyatanādīni pañca avasesā ca sabbepi ñeyyadhammā imā cha dhātuyo ṭhapetvā sesāya sasampayuttadhammāya manoviññāṇadhātuyā ārammaṇapaccayena paccayoti attho. Yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbhāti iminā ye ete etāsaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ ārammaṇadhammā vuttā, te tāsaṃ dhātūnaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjanakkhaṇeyeva ārammaṇapaccayo hontīti dīpeti. Evaṃ hontāpi ca na ekato honti, yaṃ yaṃ ārabbha ye ye uppajjanti, tesaṃ tesaṃ te te visuṃ visuṃ ārammaṇapaccayo hontītipi dīpeti. Uppajjantīti idaṃ yathā najjo sandanti, pabbatā tiṭṭhantīti sabbakālasaṅgahavasena, evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Tena yepi ārabbha ye uppajjiṃsu, yepi uppajjissanti, te sabbe ārammaṇapaccayeneva uppajjiṃsu ca uppajjissanti cāti siddhaṃ hoti. Cittacetasikā dhammāti idaṃ ‘‘ye ye dhammā’’ti vuttānaṃ sarūpato nidassanaṃ. Te te dhammāti te te ārammaṇadhammā. Tesaṃ tesanti tesaṃ tesaṃ cittacetasikadhammānaṃ. Ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个所缘,按类别来分有六种:色所缘、声所缘、香所缘、味所缘、触所缘、法所缘。其中,除了概念以外,其余按地来分,有欲界……(中略)……出世间,共四种。在这当中,欲界的所缘,按善、不善、果报、唯作、色的区别,有五种;色界的所缘,按善、果报、唯作,有三种;无色界也是这样;出世间的所缘,按善、果报、涅槃,有三种。或者,这一切全部按善、不善、果报、唯作、色、涅槃、概念的区别,有七种。其中,善按地的区别有四种,不善只是欲界,果报有四种地,唯作有三种地,色只有欲界这一种地,涅槃也只有出世间这一种地,概念则不属于任何地。这样,在这里应当知道,由种种不同的区别而来的抉择。
Idaṃ pana ārammaṇaṃ nāma rūpārammaṇaṃ saddagandharasaphoṭṭhabbadhammārammaṇanti koṭṭhāsato chabbidhaṃ hoti. Tattha ṭhapetvā paññattiṃ avasesaṃ bhūmito kāmāvacaraṃ…pe… apariyāpannanti catubbidhaṃ hoti. Tattha kāmāvacaraṃ kusalākusalavipākakiriyarūpabhedato pañcavidhaṃ; rūpāvacaraṃ kusalavipākakiriyato tividhaṃ, tathā arūpāvacaraṃ, apariyāpannaṃ kusalavipākanibbānavasena tividhaṃ hoti. Sabbameva vā etaṃ kusalākusalavipākakiriyarūpanibbānapaññattibhedato sattavidhaṃ hoti. Tattha kusalaṃ bhūmibhedato catubbidhaṃ hoti, akusalaṃ kāmāvacarameva, vipākaṃ catubhūmakaṃ, kiriyaṃ tibhūmakaṃ, rūpaṃ ekabhūmakaṃ kāmāvacarameva, nibbānampi ekabhūmakaṃ apariyāpannameva, paññatti bhūmivinimuttāti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
当所缘这样分类之后,欲界善所缘对于欲界善、色界善、不善、欲界果报、欲界唯作、色界唯作这六类,成为所缘缘。色界善所缘对于那六类中除了欲界果报以外的五类,成为所缘缘。无色界善所缘对于欲界善、色界善、无色界善、不善、无色界果报、欲界唯作、色界唯作、无色界唯作这八类,成为所缘缘。出世间善所缘只对欲界和色界的善与唯作,成为所缘缘。不善所缘对于欲界善、色界善、不善、欲界果报、欲界唯作、色界唯作这六类,成为所缘缘。
Evaṃ bhinne panetasmiṃ ārammaṇe kāmāvacarakusalārammaṇaṃ kāmāvacarakusalassa, rūpāvacarakusalassa, akusalassa, kāmāvacaravipākassa, kāmāvacarakiriyassa, rūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Rūpāvacarakusalārammaṇaṃ tesu chasu rāsīsu kāmāvacaravipākavajjānaṃ pañcannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Arūpāvacarakusalārammaṇaṃ kāmāvacarakusalassa, rūpāvacarakusalassa, arūpāvacarakusalassa, akusalassa, arūpāvaracaravipākassa, kāmāvacarakiriyassa, rūpāvacarakiriyassa, arūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ aṭṭhannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Apariyāpannakusalārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarato kusalakiriyānameva ārammaṇapaccayo hoti. Akusalārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalassa, akusalassa, kāmāvacaravipākassa, kāmāvacararūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
欲界果报所缘,对欲界善、色界善、不善、欲界果报、欲界唯作、色界唯作这六类,成为所缘缘。色界果报所缘,对欲界善、色界善、不善、欲界唯作、色界唯作这五类,成为所缘缘。无色界果报所缘,也同样只对这五类,成为所缘缘。出世间果报所缘,只对欲界善、色界善、欲界唯作、色界唯作这四类,成为所缘缘。
Kāmāvacaravipākārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalassa, akusalassa, kāmāvacaravipākassa, kāmāvacararūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Rūpāvacaravipākārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalassa, akusalassa, kāmāvacararūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ pañcannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Arūpāvacaravipākārammaṇampi imesaṃyeva pañcannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Apariyāpannavipākārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalakiriyānaññeva ārammaṇapaccayo hoti.
欲界唯作的所缘,对欲界善、色界善、不善、欲界果报、欲界唯作、色界唯作这六类,成为所缘缘。色界唯作的所缘,对这六类中除去欲界果报后的五类,成为所缘缘。无色界唯作的所缘,对那五类以及无色界唯作,共六类,成为所缘缘。由四种原因所生的、称为色蕴的色所缘,对欲界善、色界善、不善、欲界果报、欲界唯作、色界唯作这六类,成为所缘缘。涅槃所缘,对欲界善、色界善、出世间善、出世间善果报、欲界唯作、色界唯作这六类,成为所缘缘。有些论师不认可色界善和色界唯作以涅槃为所缘,这一点应当依道理来考量。至于种种不同的概念所缘,对三地善、不善、色界果报、无色界果报、三地唯作这九类,成为所缘缘。在这里,任何所缘对任何心成为缘,那些心就称为该缘所生。如此,从缘所生这一角度也应了知这里的判定。
Kāmāvacarakiriyārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalassa, akusalassa, kāmāvacaravipākassa, kāmāvacararūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Rūpāvacarakiriyārammaṇaṃ imesu chasu rāsīsu kāmāvacaravipākavajjānaṃ pañcannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Arūpāvacarakiriyārammaṇaṃ tesaṃ pañcannaṃ arūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Catusamuṭṭhānaṃ rūpakkhandhasaṅkhātaṃ rūpārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalassa akusalassa kāmāvacaravipākassa kāmāvacararūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Nibbānārammaṇaṃ kāmāvacararūpāvacarakusalassa, apariyāpannato kusalavipākassa, kāmāvacararūpāvacarakiriyassa cāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Rūpāvacarakusalakiriyānaṃ keci nicchanti, taṃ yuttito upadhāretabbaṃ. Nānappakārakaṃ pana paññattiārammaṇaṃ tebhūmakakusalassa, akusalassa, rūpāvacaravipākassa, arūpāvacaravipākassa, tebhūmakakiriyassa cāti imesaṃ navannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Tattha yaṃ yaṃ ārammaṇaṃ yesaṃ yesaṃ paccayo, te te taṃtaṃpaccayuppannā nāma hontīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
增上缘解说之注释
3. Adhipatipaccayaniddesavaṇṇanā
3在增上缘的解说中,“欲增上”就是指以欲为增上。当以欲为前导、以欲为上首而令心识生起时,这个生起的想要去做的欲,就叫做欲增上。其余几种增上也是同样的道理。那为什么在因缘的解说里说的是“因对于与因相应之法”,而这里却不这样说“增上对于与增上相应之法”,反而用“欲增上对于与欲相应之法”这样的方式来开示呢?因为它们不可能在同一刹那中存在。在前面那种说法里,两个因或三个因即使在同一刹那,也仍然以根本的意义成为因缘,因为它们不会舍弃资助的作用。但增上是以最胜的意义来资助的,而同一刹那中不可能有多个最胜者。所以,即使这些法同时生起,在同一刹那中也不具备增上缘的性质。正因为增上缘的性质在同一刹那中不存在,所以这里才这样开示。
3. Adhipatipaccayaniddese chandādhipatīti chandasaṅkhāto adhipati. Chandaṃ dhuraṃ katvā chandaṃ jeṭṭhakaṃ katvā cittuppattikāle uppannassa kattukamyatāchandassetaṃ nāmaṃ. Sesesupi eseva nayo. Kasmā pana yathā hetupaccayaniddese hetū hetusampayuttakāna’’nti vuttaṃ, evamidha ‘‘adhipatī adhipatisampayuttakānanti avatvā ‘‘chandādhipati chandasampayuttakāna’’ntiādinā nayena desanā katāti? Ekakkhaṇe abhāvato. Purimanayasmiñhi dve tayo hetū ekakkhaṇepi hetupaccayo honti mūlaṭṭhena. Upakārakabhāvassa avijahanato. Adhipati pana jeṭṭhakaṭṭhena upakārako, na ca ekakkhaṇe bahū jeṭṭhakā nāma honti. Tasmā ekato uppannānampi nesaṃ ekakkhaṇe adhipatipaccayabhāvo natthi. Tassa adhipatipaccayabhāvassa ekakkhaṇe abhāvato idha evaṃ desanā katāti.
像这样说明了俱生增上之后,现在为了说明所缘增上,就开始讲“把某某法当作尊重的对象”等这一段。其中,“某某法”指的是某某所缘法。“当作尊重的对象”是指以尊重恭敬的方式,或者以贪著品味的方式,把它看作值得尊重、值得重视、应予获得、不能舍弃、不能轻视的。“那些法”就是指那些应当被尊重的法。“对于那些法的”就是指对于那些作尊重的法。“以增上缘”是指以所缘增上缘作为缘。以上就是这里对经文注释的说明。
Evaṃ sahajātādhipatiṃ dassetvā idāni ārammaṇādhipatiṃ dassetuṃ yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvātiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃ yaṃ dhammanti yaṃ yaṃ ārammaṇadhammaṃ. Garuṃ katvāti garukāracittīkāravasena vā assādavasena vā garuṃ bhāriyaṃ laddhabbaṃ avijahitabbaṃ anavaññātaṃ katvā. Te te dhammāti te te garukātabbadhammā. Tesaṃ tesanti tesaṃ tesaṃ garukārakadhammānaṃ. Adhipatipaccayenāti ārammaṇādhipatipaccayena paccayo hotīti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个增上,则依俱生和所缘而有两种。其中,俱生增上依欲等而分四种。这四种里,每一种又依欲界等诸地而分四种。其中,欲界增上依善、不善、唯作而分三种。不过在这里,不善当中找不到观增上。色界和无色界增上依善和唯作而分两种,出世间增上依善和果报而分两种。所缘增上则依种类差别,按善、不善、果报、唯作、色、涅槃而分六种。应当知道,这里就是依种种差别所作的抉择。
Ayaṃ pana adhipati nāma sahajātārammaṇavasena duvidho. Tattha sahajāto chandādivasena catubbidho. Tesu ekeko kāmāvacarādivasena bhūmito catubbidho. Tattha kāmāvacaro kusalākusalakiriyavasena tividho. Akusalaṃ patvā panettha vīmaṃsādhipati na labbhati. Rūpārūpāvacaro kusalakiriyavasena duvidho, apariyāpanno kusalavipākavasena duvidho. Ārammaṇādhipati pana jātibhedato kusalākusalavipākakiriyarūpanibbānānaṃ vasena chabbidhoti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
在这样分类之后,这里先讲俱生增上:所谓欲界的善与唯作增上,就是在二因心与三因心生起时,以欲等其中的某一种作为最胜,当它生起时,对自己相应的诸法以及心生色法成为增上缘。所谓色界的善与唯作增上,也是同样的道理。不过,这种增上是一定会有的,因为那些法不可能没有俱生增上而生起。至于所谓无色界的善与唯作增上,在五蕴有中,和色界增上类似;但在四蕴有中,它只对相应诸法成为增上缘。同样,在那里生起的一切欲界增上也是如此。出世间的增上,不论是善还是果报,在五蕴有中,一定对相应诸法以及心生色法成为增上缘;在四蕴有中,则只对无色法成为增上缘。不善的增上,在欲有中,对于邪决定性之心,一定对相应诸法以及心生色法成为增上缘。而不定性的增上,在欲有和色有中,当自己成为增上时,也只对那些相应法及心生色法成为增上缘;在无色有中,则只对无色法成为增上缘。以上就是关于俱生增上的方法。
Evaṃ bhinne panettha sahajātādhipatimhi tāva kāmāvacarakusalakiriyasaṅkhāto adhipati duhetukatihetukesu cittuppādesu chandādīnaṃ aññataraṃ jeṭṭhakaṃ katvā uppattikāle attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca adhipatipaccayo hoti. Rūpāvacarakusalakiriyasaṅkhātepi eseva nayo. Ayaṃ pana ekanteneva labbhati. Na hi te dhammā sahajātādhipatiṃ vinā uppajjanti. Arūpāvacarakusalakiriyasaṅkhāto pana pañcavokāre rūpāvacaraadhipatisadisova catuvokāre pana sampayuttadhammānaññeva adhipatipaccayo hoti. Tathā tatthuppanno sabbopi kāmāvacarādhipati. Apariyāpanno kusalatopi vipākatopi pañcavokāre ekanteneva sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca adhipatipaccayo hoti, catuvokāre arūpadhammānaññeva. Akusalo kāmabhave micchattaniyatacittesu ekanteneva sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca adhipatipaccayo hoti. Aniyato kāmabhavarūpabhavesu attano adhipatikāle tesaññeva. Arūpabhave arūpadhammānaññeva adhipatipaccayo hoti. Ayaṃ tāva sahajātādhipatimhi nayo.
在所缘增上方面,欲界的善心若以所缘为增上,就对两类法成为所缘增上缘:一是欲界的善法,二是与贪相应的不善法。色界和无色界的善法以所缘为增上时,道理也一样。至于出世间的善法以所缘为增上,则对欲界中与智相应的善法和与智相应的唯作法成为所缘增上缘。不善法中以所缘为增上的,就是指与贪相应的心生起,它只对与贪相应的不善法成为所缘增上缘。欲界的果报法以所缘为增上,也只对与贪相应的不善法成为所缘增上缘。色界、无色界的果报法以所缘为增上,同样如此。出世间的果报法以所缘为增上,则只对欲界中与智相应的善法和与智相应的唯作法成为所缘增上缘。欲界等三种唯作法以所缘为增上,也只对与贪相应的不善法成为所缘增上缘。由四种原因生起的色,也就是色蕴,以所缘为增上时,也只对与贪相应的不善法成为所缘增上缘。涅槃则对四类法成为所缘增上缘:欲界中与智相应的善法、与智相应的唯作法、出世间的善法、出世间的果报法。在这里,应当从所缘增上缘所生起的角度来理解这一判定。
Ārammaṇādhipatimhi pana kāmāvacarakusalo ārammaṇādhipati kāmāvacarakusalassa lobhasahagatākusalassāti imesaṃ dvinnaṃ rāsīnaṃ ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Rūpāvacarārūpāvacarepi kusalārammaṇādhipatimhi eseva nayo. Apariyāpannakusalo pana ārammaṇādhipati kāmāvacarato ñāṇasampayuttakusalassa ceva ñāṇasampayuttakiriyassa ca ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Akusalo pana ārammaṇādhipati nāma lobhasahagatacittuppādo vuccati. So lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Kāmāvacaro pana vipākārammaṇādhipati lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Tathā rūpāvacarārūpāvacaravipākārammaṇādhipati. Lokuttaro pana vipākārammaṇādhipati kāmāvacarato ñāṇasampayuttakusalakiriyānaññeva ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Kāmāvacarādibhedato pana tividhopi kiriyārammaṇādhipati lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Catusamuṭṭhānikarūpasaṅkhāto rūpakkhandho ārammaṇādhipati lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti. Nibbānaṃ kāmāvacarato ñāṇasampayuttakusalassa ñāṇasampayuttakiriyassa lokuttarakusalassa lokuttaravipākassa cāti imesaṃ catunnaṃ rāsīnaṃ ārammaṇādhipatipaccayo hotīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
4. 无间缘解说的注释
4. Anantarapaccayaniddesavaṇṇanā
44. 在“无间缘”的解说中,“意界”指的是异熟意界。“意识界”指的是执行推度作用、无因的异熟意识界。从那之后,执行确定、速行、彼所缘、有分作用的那些意识界,本来也应该说明,虽然这里没有说,但依同样的理路就能了解,所以开示了这个理路之后,开示就简略了。在“前前诸善法”等第六理趣中,那些已经包含在内了,所以这里没有再说的,应当知道。其中,“前前”应当理解为在六门中无间灭去的善速行法。“后后”指的是无间生起的那些。“善”指同类的善。“无记”这里是指善无间之后的彼所缘、有分、果等至。“以不善根为因的无记”指的就是被称为彼所缘和有分的那些。“以无记为根的无记”指依转向、速行或有分而起的唯作、异熟无记法;从唯作意界开始,一直到执行确定作用的意识界,在生起的路心过程中,这个理路同样适用。“善”指五门中确定心无间之后、意门中转向心无间之后的首个速行善心。“不善”也同样如此。“凡这些”指的是所有无间缘法。以上是简略解释特相,到这里是对圣典文句的注释。
4. Anantarapaccayaniddese manodhātuyāti vipākamanodhātuyā. Manoviññāṇadhātuyāti santīraṇakiccāya ahetukavipākamanoviññāṇadhātuyā. Tato paraṃ pana voṭṭhabbanajavanatadārammaṇabhavaṅgakiccā manoviññāṇadhātuyo vattabbā siyuṃ, tā avuttāpi imināva nayena veditabbāti nayaṃ dassetvā desanā saṅkhittā. ‘‘Purimā purimā kusalā dhammā’’tiādike ca chaṭṭhanaye tā saṅgahitātipi idha na vuttāti veditabbā. Tattha purimā purimāti chasu dvāresupi anantarātītā kusalajavanadhammā daṭṭhabbā. Pacchimānaṃ pacchimānanti anantarauppajjamānānaññeva. Kusalānanti sadisakusalānaṃ. Abyākatānanti idaṃ pana kusalānantaraṃ tadārammaṇabhavaṅgaphalasamāpattivasena vuttaṃ. Akusalamūlake abyākatānanti tadārammaṇabhavaṅgasaṅkhātānaññeva. Abyākatamūlake abyākatānanti āvajjanajavanavasena vā bhavaṅgavasena vā pavattānaṃ kiriyavipākābyākatānaṃ kiriyamanodhātuto paṭṭhāya pana yāva voṭṭhabbanakiccā manoviññāṇadhātu, tāva pavattesu vīthicittesupi ayaṃ nayo labbhateva. Kusalānanti pañcadvāre voṭṭhabbanānantarānaṃ manodvāre āvajjanāntarānaṃ paṭhamajavanakusalānaṃ. Akusalānanti padepi eseva nayo. Yesaṃ yesanti idaṃ sabbesampi anantarapaccayadhammānaṃ. Saṅkhepalakkhaṇanti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个无间缘,应当知道:除了涅槃以外,就是四地所摄的非色法聚。它按生起类别分为善、不善、异熟、唯作四种。其中,善按欲界等的区别有四种;不善只属于欲界;异熟通于四地;唯作无间缘则通于三地。这样,在这里按种种差别分类,应当了知这一抉择。
Ayaṃ pana anantarapaccayo nāma ṭhapetvā nibbānaṃ catubhūmako arūpadhammarāsiyevāti veditabbo. So jātivasena kusalākusalavipākakiriyato catudhā bhijjati. Tattha kusalo kāmāvacarādibhedato catubbidho hoti, akusalo kāmāvacarova vipāko catubhūmako, kiriyānantarapaccayo pana te bhūmakoti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样分类之后,在这里,欲界善对自己同类的欲界善,是它的无间缘。而与智相应的欲界善,对色界善、无色界善、出世间善这三类,是它们的无间缘。欲界善对欲界异熟、色界和无色界异熟、与智相应的出世间异熟这四类,是它们的无间缘。色界善对色界善、与智相应的欲界异熟、色界异熟这三类,是它们的无间缘。无色界善对那两种异熟以及它自己的善异熟,总的来说对这四类,是它们的无间缘。但在这里特别要说的是,非想非非想处善对被称为阿那含果的出世间异熟,也是无间缘。出世间善只对出世间异熟是无间缘。不善,总的来说对不善、善和不善异熟是无间缘。但在这里特别要说的是,与乐受和舍受相应的不善,对色界和无色界异熟也是无间缘,也就是对这四类,是它们的无间缘。
Evaṃ bhinne panettha kāmāvacarakusalo attanā sadisasseva kāmāvacarakusalassa anantarapaccayo hoti. Ñāṇasampayuttakāmāvacarakusalo pana rūpāvacarakusalassa arūpāvacarakusalassa lokuttarakusalassāti imesaṃ tiṇṇaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Kāmāvacarakusalo ca kāmāvacaravipākassa, rūpāvacarārūpāvacaravipākassa, ñāṇasampayutto lokuttaravipākassāpīti imesaṃ catunnaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Rūpāvacarakusalo rūpāvacarakusalassa, ñāṇasampayuttakāmāvacaravipākassa, rūpāvacaravipākassāti imesaṃ tiṇṇaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Arūpāvacarakusalo tesaṃ dvinnaṃ vipākānaṃ attano kusalassa vipākassa cāti avisesena catunnaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Visesena panettha nevasaññānāsaññāyatanakusalo anāgāmiphalasaṅkhātassa lokuttaravipākassapi anantarapaccayo hoti. Lokuttarakusalo lokuttaravipākasseva anantarapaccayo hoti. Akusalo avisesena akusalassa ceva kusalākusalavipākassa ca. Visesena panettha sukhamajjhattavedanāsampayutto akusalo rūpāvacarārūpāvacaravipākassāpīti imesaṃ catunnaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti.
欲界异熟中,不论是与智相应的异熟,还是与智不相应的异熟,对欲界唯作意门转向心都是无间缘;不过,这里与智相应的异熟,对于以结生方式生起的色界异熟和无色界异熟来说,也是无间缘——这样,对这四种聚都是无间缘。色界异熟对有因的欲界异熟、色界异熟、无色界异熟和欲界唯作意门转向心,即对这四种聚是无间缘。无色界异熟对三因的欲界异熟、无色界异熟和欲界唯作意门转向心,即对这三种聚是无间缘。出世间异熟对三因的欲界异熟、色界异熟、无色界异熟和出世间异熟,即对这四种聚是无间缘。
Kāmāvacaravipākassa ñāṇasampayutto vā ñāṇavippayutto vā vipāko kāmāvacarakiriyāvajjanassa, ñāṇasampayuttavipāko panettha paṭisandhivasena uppajjamānassa rūpāvacarārūpāvacaravipākassāpīti imesaṃ catunnaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Rūpāvacaravipāko sahetukakāmāvacaravipākassa rūpāvacarārūpāvacaravipākassa kāmāvacarakiriyāvajjanassāti imesaṃ catunnaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Arūpāvacaravipāko tihetukakāmāvacaravipākassa arūpāvacaravipākassa kāmāvacarakiriyāvajjanassāti tiṇṇaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Lokuttaravipāko tihetukakāmāvacaravipākassa rūpāvacarārūpāvacaralokuttaravipākassāti catunnaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti.
欲界唯作心,对欲界善心、不善心,对四地异熟,对三地唯作,也就是对这九种聚,成为无间缘。色界唯作心,对三因欲界异熟、色界异熟、色界唯作,也就是对这三种聚,成为无间缘。无色界唯作心,对三因欲界异熟、色界异熟、无色界异熟、出世间异熟以及无色界唯作,也就是对这五种聚,成为无间缘。如此,在这里也应当从缘所生法的角度来了知这一抉择。
Kāmāvacarakiriyaṃ kāmāvacarakusalākusalassa catubhūmakavipākassa tebhūmakakiriyassāti navannaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Rūpāvacarakiriyaṃ tihetukakāmāvacaravipākassa rūpāvacaravipākassa rūpāvacarakiriyassāti tiṇṇaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hoti. Arūpāvacarakiriyaṃ tihetukakāmāvacaravipākassa rūpāvacarārūpāvacaralokuttaravipākassa arūpāvacarakiriyassāti pañcannaṃ rāsīnaṃ anantarapaccayo hotīti. Evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
等无间缘的详细解释
5. Samanantarapaccayaniddesavaṇṇanā
5等无间缘的说明,也是和这个相同的理路。不过这两种缘内容非常广博,所以要按一切心生起的情况来审察它们,然后掌握详细的解释。
5. Samanantarapaccayaniddesopi iminā samānagatikova. Ime pana dve paccayā mahāvitthārā, tasmā sabbacittuppattivasena tesaṃ upaparikkhitvā vitthāro gahetabboti.
6. 俱生缘说明的注释
6. Sahajātapaccayaniddesavaṇṇanā
6在俱生缘的解说中,“彼此”是指一个对另一个。通过这个,说明了这些法在同一刹那既是缘,又是缘所生法。“入胎刹那”是指在五蕴有中的结生刹那。因为在那一个刹那,名色就像进入、就像跳入、就像从他方世界来到这个世界而进去一样生起,所以那个刹那被称为“入胎刹那”。而这里所说的“色”,只指心所依处色本身。因为那色对名、名对那色,彼此都遍及俱生缘的地位。“心与心所”是指在转起中的四蕴。在“以俱生缘”这里,心生色对心与心所并不遍及缘的地位,所以没有说“彼此”。同样,所造色对大种也是如此。“有色法对非有色法”是指心所依处对四蕴。“于某时”是指在某个时候。“以俱生缘”是就结生而说的,“非以俱生缘”是就转起而说的。
6. Sahajātapaccayaniddese aññamaññanti añño aññassa. Iminā etesaṃ dhammānaṃ ekakkhaṇe paccayabhāvañceva paccayuppannabhāvañca dīpeti. Okkantikkhaṇeti pañcavokārabhave paṭisandhikkhaṇe. Tasmiñhi khaṇe nāmarūpaṃ okkantaṃ viya pakkhandantaṃ viya paralokato imaṃ lokaṃ āgantvā pavisantaṃ viya uppajjati, tasmā so khaṇo ‘‘okkantikkhaṇo’’ti vuccati. Ettha ca rūpanti hadayavatthumattameva adhippetaṃ. Tañhi nāmassa, nāmañca tassa aññamaññaṃ sahajātapaccayaṭṭhaṃ pharati. Cittacetasikāti pavattiyaṃ cattāro khandhā. Sahajātapaccayenāti ettha cittasamuṭṭhānarūpā cittacetasikānaṃ paccayaṭṭhaṃ na pharanti, tasmā ‘‘aññamañña’’nti na vuttaṃ. Tathā upādārūpā bhūtānaṃ. Rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānanti hadayavatthu catunnaṃ khandhānaṃ. Kiñci kāleti kismiñci kāle. Sahajātapaccayenāti paṭisandhiṃ sandhāya vuttaṃ. Na sahajātapaccayenāti pavattiṃ sandhāya vuttaṃ.
这个“四种无色蕴彼此以俱生缘为缘”的说法,是依六种分类而安立的。其中,三种分类是就“彼此”来说的,三种不是就“彼此”来说的。在这当中,第一种分类里只有无色法,它既是缘,也是缘所生法;第二种里只有色法;第三种里是名色二者;第四种里,缘是无色法,缘所生法是色法;第五种里,缘和缘所生法都只是色法;第六种里,缘是色法,缘所生法是无色法。以上便是这里对巴利原文的解释。
Ayaṃ pana ‘cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo’ti evaṃ chahi koṭṭhāsehi ṭhito. Tattha tayo koṭṭhāsā aññamaññavasena vuttā, tayo na aññamaññavasena. Tattha paṭhamakoṭṭhāse arūpameva paccayo ceva paccayuppannañca, dutiye rūpameva, tatiye nāmarūpaṃ, catutthe paccayo arūpaṃ, paccayuppannaṃ rūpaṃ; pañcame paccayopi paccayuppannampi rūpameva; chaṭṭhe paccayo rūpaṃ, paccayuppannaṃ arūpanti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个俱生缘,按种类来分,可以分成五种:善、不善、果报、唯作、色。其中,善按地来分有四种;不善只有一种;果报有四种;称为唯作的有三种;色只有一种,而且只属于欲界。到这里,就应该按这些种种差别来理解这个抉择。
Ayaṃ pana sahajātapaccayo jātivasena kusalo akusalo vipāko kiriyaṃ rūpanti pañcadhā bhijjati. Tattha kusalo bhūmito catubbidho hoti, akusalo ekavidhova vipāko catubbidho, kiriyasaṅkhāto tividho, rūpaṃ ekavidhaṃ kāmāvacaramevāti evaṃ tāvettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样分类之后,在这里,属于四地的善法在五蕴有中,对自己相应的诸法以及心生色,是俱生缘;不善法也是这样。而在这里,凡是在无色界生起的,就只是无色法的俱生缘。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakampi kusalaṃ pañcavokārabhave attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātapaccayo hoti, tathā akusalaṃ. Yaṃ panettha arūpe uppajjati, taṃ arūpadhammānaṃyeva sahajātapaccayo hoti.
欲界果报心和色界果报心,对心生色以及相应诸法,是俱生缘。不过,这里不令色生起的心,就只对相应诸法(是俱生缘)。在结生时生起的(异熟心),也对业生色是俱生缘。无色界果报心只对相应诸法(是俱生缘)。出世间果报心在五蕴有中,对相应诸法以及心生色(是俱生缘);在四蕴有中,只对非色法(是俱生缘)。欲界唯作心和无色界唯作心,在五蕴有中,对相应诸法以及心生色是俱生缘;在四蕴有中,只对非色法(是俱生缘)。色界唯作心则必定对相应诸法以及心生色是俱生缘。
Kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ cittasamuṭṭhānarūpassa ceva sampayuttadhammānañca sahajātapaccayo hoti. Yaṃ panettha rūpaṃ na samuṭṭhāpeti, taṃ sampayuttadhammānaññeva. Yaṃ paṭisandhiyaṃ uppajjati, taṃ kaṭattārūpānañcāpi sahajātapaccayo hoti. Arūpāvacaravipākaṃ sampayuttadhammānaññeva. Lokuttaravipākaṃ pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca, catuvokāre arūpānaññeva. Kāmāvacaraarūpāvacarakiriyā pañcavokāre sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca sahajātapaccayo hoti, catuvokāre arūpānaññeva. Rūpāvacarakiriyā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca ekantena sahajātapaccayo hoti.
对于有四种生起的色法,在业生色当中,一个大种以俱生缘作为另外三个大种的缘,三个大种以俱生缘作为一个大种的缘,两个大种以俱生缘作为另外两个大种的缘;诸大种以俱生缘作为所造色的缘。在欲界和色界结生的那一刹那,所依色以俱生缘作为果报诸蕴的缘。而在时节生、心生和食生当中,诸大种彼此之间以俱生缘互为缘,也以俱生缘作为所造色的缘。在这里,应当这样了知:从缘和缘所生法两方面来做决断。
Catusamuṭṭhānikassa rūpassa kammasamuṭṭhānarūpe ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ mahābhūtānaṃ, mahābhūtā upādārūpassa sahajātapaccayena paccayo. Kāmāvacararūpāvacarapaṭisandhikkhaṇe vatthurūpaṃ vipākakkhandhānaṃ sahajātapaccayena paccayo. Utucittāhārasamuṭṭhānesu pana mahābhūtāni aññamaññañceva upādārūpassa ca sahajātapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
相互缘的解说之注释
7. Aññamaññapaccayaniddesavaṇṇanā
7在相互缘的解说中,依照俱生缘解说里前三个部分,引出了巴利经文。那里的解释和那边所说的一样,所以不再重复采纳。这个相互缘,按生起的种类来分,有善、不善、果报、唯作、色五种。其中,善按地来分有四种。一切都和前面所说相同。在这里,应当这样依种种差别来了知决断。
7. Aññamaññapaccayaniddese sahajātapaccayaniddesassa purimānaṃ tiṇṇaṃ koṭṭhāsānaṃ vasena pāḷi āgatā. Tassā tattha vuttasadisāva vaṇṇanāti puna na gahitā. Ayampi ca aññamaññapaccayo jātivasena kusalo akusalo vipāko kiriyaṃ rūpanti pañcadhā bhinno. Tattha kusalo bhūmito catubbidho. Sabbaṃ purimasadisamevāti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样分类之后,在这里,一切属于四地的善法,都以相互缘的方式,作为缘助与自己相应的诸法。不善法也是这样。至于果报,欲界和色界的果报,在结生时作为依止色的缘,在转起时只作为相应诸法的缘。无色界和出世间的果报,只以相互缘的方式,作为缘助与自己相应的诸法。一切唯作法也同样只以相互缘的方式,作为缘助与自己相应的诸法。在四种所生色当中,业生色方面,一个大种以相互缘的方式作为三个大种的缘,三个大种作为一个大种的缘,两个大种作为两个大种的缘。在欲界和色界的结生中,依止色以相互缘的方式作为果报诸蕴的缘。在时节生、心生和食生色当中,只是大种以相互缘的方式作为大种的缘。在这里,应当这样依缘所生法来了知这个决断。
Evaṃ bhinne panettha sabbampi catubhūmakaṃ kusalaṃ attanā sampayuttadhammānaṃ aññamaññapaccayena paccayo. Tathā akusalaṃ. Vipāke pana kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ paṭisandhiyaṃ vatthurūpassa, pavatte sampayuttadhammānaññeva. Arūpāvacaralokuttaravipākaṃ attanā sampayuttadhammānaññeva aññamaññapaccayena paccayo. Sabbampi kiriyaṃ sampayuttadhammānaññeva aññamaññapaccayena paccayo. Catusamuṭṭhānikarūpassa kammasamuṭṭhāne ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ mahābhūtānaṃ aññamaññapaccayena paccayo. Kāmāvacararūpāvacarapaṭisandhiyaṃ vatthurūpaṃ vipākakkhandhānaṃ aññamaññapaccayena paccayo. Utucittāhārasamuṭṭhānesu mahābhūtāneva mahābhūtānaṃ aññamaññapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第八,依止缘的解说
8. Nissayapaccayaniddesavaṇṇanā
8在依止缘的解说中,先用俱生缘解说里的前五个部分说明俱生依止的方式,然后再用第六个部分说明前生依止的方式,因此开始了“眼处对眼识界……”等文。其中,“依止某色”是就依处色而说的。依止那色,三种意界,以及除无色异熟之外的七十二种意识界——这七十五种心生起,这是此处对巴利文的注释。这依止缘本身,按生起的种类,仅从善等差别来分,就分为五种。其中,善按地来说有四种,不善有一种,异熟有四种,唯作有三种,色只有一种。应当这样从种种差别来了知此处的判定。
8. Nissayapaccayaniddese sahajātapaccayaniddesassa purimānaṃ pañcannaṃ koṭṭhāsānaṃ vasena sahajātanissayanayaṃ dassetvā puna chaṭṭhena koṭṭhāsena purejātanissayanayaṃ dassetuṃ cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyātiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃ rūpaṃ nissāyāti vatthurūpaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi nissāya tividhā manodhātu, ṭhapetvā arūpavipākaṃ dvāsattatividhā manoviññāṇadhātūti imāni pañcasattati cittāni vattantīti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā. Ayampi nissayapaccayo jātivasena kusalādibhedato pañcadhāva bhijjati. Tattha kusalo bhūmito catubbidhova akusalo ekavidho vipāko catubbidho, kiriyasaṅkhāto tividho, rūpaṃ ekavidhamevāti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,属于四地的善法,在五蕴有的情况下,以依止缘作为相应诸蕴和心生色的缘。不善法也是这样。不过,在这里,生起于无色界的善法,只作为无色法的依止缘。欲界和色界的异熟,在转起时作为相应诸法和心生色的依止缘,在结生时也作为业生色的依止缘。无色界的异熟只作为相应诸蕴的依止缘。出世间的异熟,在五蕴有的情况下,作为相应诸法和心生色的依止缘;在四蕴有的情况下,只作为无色法的依止缘。欲界和无色界的唯作,在五蕴有的情况下,作为相应诸法和心生色的依止缘;在四蕴有的情况下,只作为无色法的依止缘。色界的唯作,必定作为相应诸法和心生色的依止缘。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakampi kusalaṃ pañcavokāre sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca nissayapaccayena paccayo hoti. Tathā akusalaṃ . Yaṃ panettha āruppe uppajjati, taṃ arūpadhammānaññeva nissayapaccayo hoti. Kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ pavatte sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpassāpi nissayapaccayo hoti. Arūpāvacaravipākaṃ sampayuttakkhandhānaṃyeva hoti. Lokuttaravipākaṃ pañcavokāre; sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, catuvokāre arūpasseva nissayapaccayo hoti. Kāmāvacaraarūpāvacarakiriyā pañcavokāre sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca nissayapaccayo hoti, catuvokāre arūpānaññeva. Rūpāvacarakiriyā sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca ekantena nissayapaccayo hoti.
对于四因所生色法:在业生色里,一个大种作为三个大种的依止,三个大种作为一个大种的依止,两个大种作为两个大种的依止;大种作为所造色的依止;依处色在五蕴有中,作为四地善法、不善法、除了无色异熟和两种五识之外的其余三地异熟、三地唯作这四种法聚的依止缘。眼处等五处,作为各自相应的眼识等的依止缘。而在时节生、心生、食生色中,大种作为大种以及所造色的依止缘。应当这样从缘所生法的角度来了知这里的抉择。
Catusamuṭṭhānikarūpassa ca kammasamuṭṭhānarūpe ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ mahābhūtānaṃ, mahābhūtā upādārūpānaṃ, vatthurūpaṃ pañcavokārabhave catubhūmakakusalassa, akusalassa, ṭhapetvā āruppavipākañceva dve pañcaviññāṇāni ca sesatebhūmakavipākassa, tebhūmakakiriyassāti imesaṃ catunnaṃ dhammarāsīnaṃ nissayapaccayo hoti. Cakkhāyatanādīni pañca sasampayuttānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ nissayapaccayo hoti. Utucittāhārasamuṭṭhānesu pana mahābhūtā mahābhūtānañceva upādārūpassa ca nissayapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第九 亲依止缘解说的注释
9. Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā
9在解说亲依止缘的部分,“前面的、前面的”这句话:在无间亲依止中,指的是无间灭去的那些法;在所缘亲依止和自然亲依止中,则是按不同心路过程来说更前面的那些法。这三类法,在善法的情况下,可以在善的条目中找到;但善法对于不善法,无间灭去的那些法找不到。因此说:“对某些不善法,以亲依止缘为缘。”这确实是针对以下这个理路说的:“善法对不善法,以亲依止缘为缘,即所缘亲依止和自然亲依止。所缘亲依止是:布施之后、受戒之后、做布萨之后,把那个善行看得很重,因而感到欢喜、感到满意;因为看重它,贪生起、见生起。对以前做过的善行看得很重,因而感到欢喜、感到满意;因为看重它,贪生起、见生起。从禅那出定后,把禅那看得很重,因而感到欢喜、感到满意;因为看重它,贪生起、见生起。自然亲依止是:依靠信,而生起慢、执取见;依靠戒、所闻、舍、慧,而生起慢、执取见。信、戒、所闻、舍、慧对贪、嗔、痴、慢、见、渴爱,以亲依止缘为缘。”这段话就是针对这个理路说的。善法对无记法,三类亲依止都能找到;同样,不善法对不善法也是如此。
9. Upanissayapaccayaniddese purimā purimāti anantarūpanissaye samanantarātītā labbhanti, ārammaṇūpanissayapakatūpanissayesu nānāvīthivasena purimatarā. Te tayopi rāsayo kusalavasena kusalapade labbhanti, kusalena pana akusale samanantarātītā na labbhanti. Teneva vuttaṃ – ‘‘akusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo’’ti . Idañhi – ‘‘kusalo dhammo akusalassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo; ārammaṇūpanissayo pakatūpanissayo. Ārammaṇūpanissayo – dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā assādeti abhinandati, taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati, diṭṭhi uppajjati, pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā assādeti abhinandati, taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati, diṭṭhi uppajjati. Jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃ katvā assādeti abhinandati, taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati diṭṭhi uppajjati. Pakatūpanissayo – saddhaṃ upanissāya mānaṃ jappeti, diṭṭhiṃ gaṇhāti. Sīlaṃ sutaṃ cāgaṃ paññaṃ upanissāya mānaṃ jappeti, diṭṭhiṃ gaṇhāti. Saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo paññā rāgassa dosassa mohassa mānassa diṭṭhiyā patthanāya upanissayapaccayena paccayo’’ti imaṃ nayaṃ sandhāya vuttaṃ. Kusalena abyākate tayopi labbhanti, tathā akusalena akusale.
不善法对善法来说,不能作为无间灭去的缘而获得。因此说:“对某些善法,以亲依止缘为缘。”这里确实是针对《问分》中以这种方式所说的自然亲依止而言的:“不善法对善法,以亲依止缘为缘。自然亲依止是:依止贪而布施、受戒、行布萨、生起禅那、生起观、生起道、生起神通、生起等至;依止嗔、痴、慢、见、渴爱而布施……乃至……生起等至。贪、嗔、痴、慢、见、渴爱对信、戒、闻、施、慧,以亲依止缘为缘。杀生之后,为了消除由此产生的障碍而布施”等等。不善法对善法不能作为所缘亲依止。为什么?因为不尊重它,它便不生起。因此应当知道,就像无间亲依止一样,所缘亲依止在这里也不可得。不善法对无记法这一项中,所缘亲依止不可得,因为无记法不会尊重不善法。然而,由于无间性可得,所以这里没有说“某些”。无记法对无记法、善法、不善法这三种情形中,三种亲依止都可以获得。个人和住所这两者,是依自然亲依止而说的。因为这两者是善和不善生起的强缘。而在这里,它们的缘性应当以间接的方式来了知。以上就是此处圣典注释的部分。
Akusalena pana kusale samanantarātītā na labbhanti. Tena vuttaṃ – ‘‘kusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo’’ti. Idampi hi – ‘‘akusalo dhammo kusalassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo. Pakatūpanissayo – rāgaṃ upanissāya dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, jhānaṃ uppādeti vipassanaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādeti, samāpattiṃ uppādeti; dosaṃ mohaṃ mānaṃ diṭṭhiṃ patthanaṃ upanissāya dānaṃ deti…pe… samāpattiṃ uppādeti. Rāgo doso moho māno diṭṭhi patthanā saddhāya sīlassa sutassa cāgassa paññāya upanissayapaccayena paccayo. Pāṇaṃ hantvā tassa paṭighātatthāya dānaṃ detī’’tiādinā nayena pañhāvāre āgataṃ pakatūpanissayameva sandhāya vuttaṃ. Akusalaṃ pana kusalassa ārammaṇūpanissayo na hoti. Kasmā? Taṃ garuṃ katvā tassa appavattanatoti yathā anantarūpanissayo, evaṃ ārammaṇūpanissayopettha na labbhatīti veditabbo. Akusalena abyākatapade ārammaṇūpanissayova na labbhati. Na hi abyākatā dhammā akusalaṃ garuṃ karonti . Yasmā pana anantaratā labbhati, tasmā ettha ‘‘kesañcī’’ti na vuttaṃ. Abyākatena pana abyākate kusale akusaleti tīsu nayesu tayopi upanissayā labbhanteva. Puggalopi senāsanampīti idaṃ dvayaṃ pakatūpanissayavasena vuttaṃ. Idañhi dvayaṃ kusalākusalapavattiyā balavapaccayo hoti. Paccayabhāvo cassa panettha pariyāyavasena veditabboti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个亲依止缘,连同某一分施设,涵盖了一切四地法。若按类别来分,则有三种:所缘亲依止、无间亲依止、自然亲依止。其中,所缘亲依止与所缘增上没有差别,应当像前面所说的那样,按种种分类来理解。无间亲依止与无间缘没有差别,也应当像前面所说的那样,按种种分类来了知。对于从缘所生法的角度来判定它们,也应当像前面所说的那样来了知。自然亲依止则按生起的种类,分为善、不善、异熟、唯作、色五种;而善等又按地的差别而有多种。如此,在这里首先应当从种种分类来了知这一判定。
Ayaṃ pana upanissayapaccayo nāma saddhiṃ ekaccāya paññattiyā sabbepi catubhūmakadhammā. Vibhāgato pana ārammaṇūpanissayādivasena tividho hoti. Tattha ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatinā ninnānākaraṇoti heṭṭhā vuttanayeneva nānappakārabhedato gahetabbo. Anantarūpanissayo anantarapaccayena ninnānākaraṇo, sopi heṭṭhā vuttanayeneva nānappakārabhedato veditabbo. Paccayuppannatopi nesaṃ tattha vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Pakatūpanissayo pana jātivasena kusalākusalavipākakiriyarūpabhedato pañcavidho hoti, kusalādīnaṃ pana bhūmibhedato anekavidhoti evaṃ tāvettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,三地善法对四地善法、不善法、异熟法、唯作法这四类,都是自然亲依止缘。出世间法不会对不善法成为这种缘。但按照我们的阿阇梨所说“出世间法已生起”这一方式,它对其他一些不善法也可以成为缘。或者,当它对无上解脱生起向往时,对于将要生起于其相续中的法,按这一方式也确实是缘。不善法对一切四地蕴都是自然亲依止缘,三地异熟法也是如此。在出世间异熟法中,下面三个果对不善法不成其为缘,最上面的果对善法也不成其为缘。但按前面所说的方式,对于其他法,或者对于将要生起于某人相续中的法,一切出世间异熟法对一切善法等非色蕴都是自然亲依止缘。称为唯作的法,对四地的不善等蕴也同样是自然亲依止缘;称为色的法也是如此。不过,色法本身在这部《发趣大论》所讲的方式中得不到亲依止缘,但按经教的方式则可以得到,这样说才合适。如此,在这里也应当从缘所生法的角度来了知这一判定。
Evaṃ bhinne panettha tebhūmakakusalo catubhūmakassāpi kusalassa akusalassa vipākakiriyassāti catunnaṃ rāsīnaṃ pakatūpanissayo hoti. Lokuttaro akusalasseva na hoti. Amhākaṃ ācariyena ‘‘lokuttaradhammo nibbattito’’ti iminā pana nayena aññesaṃ akusalassāpi hoti. Yassa vā uppajjissati, tassāpi anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato iminā nayena hotiyeva. Akusalo sabbesampi catubhūmakānaṃ khandhānaṃ pakatūpanissayo hoti, tathā tebhūmakavipāko. Lokuttaravipāke heṭṭhimāni tīṇi phalāni akusalasseva na honti, upariṭṭhimaṃ kusalassāpi. Purimanayena pana aññesaṃ vā yassa vā uppajjissati, tassa santāne sabbopi lokuttaravipāko sabbesaṃ kusalādīnaṃ arūpakkhandhānaṃ pakatūpanissayo hoti. Kiriyasaṅkhātopi pakatūpanissayo catubhūmakānaṃ akusalādikhandhānaṃ hotiyeva, tathā rūpasaṅkhāto. Sayaṃ pana rūpaṃ imasmiṃ paṭṭhānamahāpakaraṇe āgatanayena upanissayapaccayaṃ na labhati, suttantikapariyāyena pana labhatīti vattuṃ vaṭṭati. Evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
前生缘的详细解说
10. Purejātapaccayaniddesavaṇṇanā
1010. 在前生缘的解说中,“以前生缘为缘”这句话里,所谓“前生”,是指作为某法的缘、比该法更早生起、已经过了生起的刹那而到达住立的刹那的法。“眼处”等说法,是就依处前生而说的;“色处”等说法,是就所缘前生而说的。“有时以前生缘”,是针对转起说的;“有时不以前生缘”,是针对结生说的。这样一来,从各方面来看,这段经文是依五门中的依处和所缘、以及意门中的依处而流传下来的;不过在问分中,因为有“所缘前生——有学或凡夫以无常、苦、无我的方式观察眼”这样的说法,所以在意门中也同样可以得到所缘前生。而这里则是以有所保留的方式来做开示的。以上就是对这段经文的解释。
10. Purejātapaccayaniddese purejātapaccayena paccayoti ettha purejātaṃ nāma yassa paccayo hoti, tato purimataraṃ jātaṃ jātikkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitikkhaṇappattaṃ. Cakkhāyatanantiādi vatthupurejātavasena vuttaṃ. Rūpāyatanantiādi ārammaṇapurejātavasena. Kiñcikāle purejātapaccayenāti pavattiṃ sandhāya vuttaṃ. Kiñcikāle na purejātapaccayenāti paṭisandhiṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ sabbathāpi pañcadvāre vatthārammaṇavasena, manodvāre vatthuvasenevāyaṃ pāḷi āgatā, pañhāvāre pana ‘‘ārammaṇapurejātaṃ – sekkhā vā puthujjanā vā cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassantī’’ti āgatattā manodvārepi ārammaṇapurejātaṃ labbhateva. Idha pana sāvasesavasena desanā katāti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个前生缘只是纯粹色法。而且它是已经越过了生时、达到住时的十八种完成色,也只是色法本身。这一切又分为两种:依处前生和所缘前生。其中,眼处……乃至……身处,是依处色,这叫依处前生。其余在这段巴利文中已提到和未提到的——色、声、香、味、四大种、三根、段食,这十二种色,叫所缘前生缘。这样,在这里应当从种种分类的差别来了知这个判定。
Ayaṃ pana purejātapaccayo suddharūpameva hoti. Tañca kho uppādakkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitippattaṃ aṭṭhārasavidhaṃ rūparūpameva. Taṃ sabbampi vatthupurejātaṃ ārammaṇapurejātanti dvidhā ṭhitaṃ. Tattha cakkhāyatanaṃ…pe… kāyāyatanaṃ vatthurūpanti idaṃ vatthupurejātaṃ nāma. Sesaṃ imāya pāḷiyā āgatañca anāgatañca vaṇṇo saddo gandho raso catasso dhātuyo tīṇi indriyāni kabaḷīkāro āhāroti dvādasavidhaṃ rūpaṃ ārammaṇapurejātapaccayo nāmāti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,眼处对两种眼识来说,是以前生缘为缘;同样地,其余四处也对耳识等识各自为缘。而依处色,除了双五识和四种无色异熟之外,对其余一切四地所摄的善、不善、无记的心与心所,都是前生缘。色等五种所缘,对双五识和意界,则决定是前生缘。这十八种完成色,对欲界善、色界善中属于神通的善、不善、以彼为所缘的欲界异熟、欲界唯作、色界唯作中属于神通的唯作——对这六类,都是前生缘。因此,在这里也应当从缘所生法的角度来理解这一判定。
Evaṃ bhinne panettha cakkhāyatanaṃ dvinnaṃ cakkhuviññāṇānaṃ purejātapaccayena paccayo, tathā itarāni cattāri sotaviññāṇādīnaṃ. Vatthurūpaṃ pana ṭhapetvā dvipañcaviññāṇāni cattāro ca āruppavipāke sesānaṃ sabbesampi catubhūmakānaṃ kusalākusalābyākatānaṃ cittacetasikānaṃ purejātapaccayo hoti. Rūpādīni pana pañcārammaṇāni dvipañcaviññāṇānañceva manodhātūnañca ekanteneva purejātapaccayā honti. Aṭṭhārasavidhampi panetaṃ rūparūpaṃ kāmāvacarakusalassa rūpāvacarato abhiññākusalassa akusalassa tadārammaṇabhāvino kāmāvacaravipākassa kāmāvacarakiriyassa rūpāvacarato abhiññākiriyassāti imesaṃ channaṃ rāsīnaṃ purejātapaccayo hotīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
后生缘的解说
11. Pacchājātapaccayaniddesavaṇṇanā
11在“后生缘”的解说中,“后生”是指那些作为某身的缘、在该身已经生起并住立之后才生起的法。“前生”是指比这些法更早生起、已经过了生起那一刹那而达到住立的法。“此身”是指由四种生源或三种生源所生的大种和所造色构成的身。这里,三种生源所成的身,因为没有食生色,应当理解为梵众天等天界众生的身体。以上是此处对文句的解释。然而,这个称为后生缘的缘,简要来说,就是除去无色界异熟之外的四地非色蕴。它按生起的种类,分为善、不善、异熟、唯作四种。因此,应当从这些不同的分类来理解此处的抉择。
11. Pacchājātapaccayaniddese pacchājātāti yassa kāyassa paccayā honti, tasmiṃ uppajjitvā ṭhite jātā. Purejātassāti tesaṃ uppādato paṭhamataraṃ jātassa jātikkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitippattassa. Imassa kāyassāti imassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikabhūtaupādārūpasaṅkhātassa kāyassa. Ettha ca tisamuṭṭhānikakāyoti āhārasamuṭṭhānassa abhāvato brahmapārisajjādīnaṃ kāyo veditabbo. Ayamettha pāḷivaṇṇanā. Ayaṃ pana pacchājātapaccayo nāma saṅkhepato ṭhapetvā āruppavipāke avasesā catubhūmakā arūpakkhandhā. So jātivasena kusalākusalavipākakiriyabhedena catudhā bhijjatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
在这样区分的时候,对于在五蕴有中已生起的四地善法和不善法,对于越过了生起的那一刹那、达到住立状态的由四种生源或三种生源所生的色身,就成为后生缘。在果报方面,除了结生果报以外,其余欲界和色界的果报,对那同一个色身必定是后生缘。在五蕴有中已生起的出世间果报,对那同一个色身也是后生缘。在五蕴有中已生起的三地唯作法,对上述那样的色身也是后生缘。因此,在这里也应当从缘所生法的角度来理解这一抉择。
Evaṃ bhinne panettha pañcavokārabhave uppannaṃ catubhūmakakusalañca akusalañca uppādakkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitippattassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikarūpakāyassa pacchājātapaccayo hoti. Vipākepi ṭhapetvā paṭisandhivipākaṃ avaseso kāmāvacararūpāvacaravipāko tasseva ekantena pacchājātapaccayo hoti. Lokuttaropi pañcavokāre uppannavipāko tasseva pacchājātapaccayo hoti. Tebhūmakakiriyāpi pañcavokāre uppannāva vuttappakārassa kāyassa pacchājātapaccayo hotīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
习行缘解说的注释
12. Āsevanapaccayaniddesavaṇṇanā
12在习行缘的解说中,“前面的、前面的”这一说法,在一切论法方式里都应理解为指无间过去的那些法。那么,为什么这里不像无间缘那样,用“前面的、前面的善法对后面的、后面的无记法”这样的方式,连同不同种类的法一起来解说呢?因为不同种类的法没有能力让自身趣向被把握住。不同种类的无色法,在以习行的功德让不同种类的无色法变得熟练、有力时,并不能让自身善等状态这种趣向被把握住。所以不跟它们一起解说,而只跟那些能通过称为熏习的习行,让自身善等状态这种趣向被把握住——也就是具有更熟练、更有力这种殊胜性的法——以同种类的法一起解说,应当这样理解。那么,为什么不取异熟无记呢?因为没有习行。异熟是由业力而达到异熟状态、被业所支配而运作的,没有努力、软弱无力,所以它不能靠习行的功德让自性被把握住、被修习;既不能产生别的异熟,也不能执取先前异熟的力量而生起。它是被业力之势抛出,像坠落一样生起的。因此,异熟中完全没有习行,因为没有习行,所以不取异熟。即使它是在善、不善、唯作之后生起的,由于系属于业而运作,也不获得习行的功德,所以善等法也不是它的习行缘。再者,由于种类不同,它们也根本不是习行缘。不过,从地或从所缘来说,并不存在种类不同的问题。因此,欲界善、唯作、色界善、唯作,以及以行作为所缘的随顺善,对于以涅槃为所缘的种姓善来说,确实都是习行缘。以上就是对这段巴利文的解说。而这个习行缘,从种类上说,分为善、不善、唯作无记三种。其中,善从地来说,有欲界、色界、无色界三种;不善只有欲界一种;唯作无记则有欲界、色界、无色界三种。出世间的习行缘是不存在的。应当这样从种种分类差别来理解这里的抉择。
12. Āsevanapaccayaniddese purimā purimāti sabbanayesu samanantarātītāva daṭṭhabbā. Kasmā panettha anantarapaccaye viya ‘‘purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammāna’’ntiādinā nayena bhinnajātikehi saddhiṃ niddeso na katoti? Attano gatiṃ gāhāpetuṃ asamatthatāya. Bhinnajātikā hi bhinnajātikānaṃ arūpadhammānaṃ āsevanaguṇena paguṇabalavabhāvaṃ sādhayamānā attano kusalādibhāvasaṅkhātaṃ gatiṃ gāhāpetuṃ na sakkonti. Tasmā tehi saddhiṃ niddesaṃ akatvā ye yesaṃ vāsanāsaṅkhātena āsevanena paguṇatarabalavatarabhāvavisiṭṭhaṃ attano kusalādibhāvasaṅkhātaṃ gatiṃ gāhāpetuṃ sakkonti, tesaṃ tehi samānajātikeheva saddhiṃ niddeso katoti veditabbo. Atha vipākābyākataṃ kasmā na gahitanti? Āsevanābhāvena. Vipākañhi kammavasena vipākabhāvappattaṃ kammapariṇāmitaṃ hutvā vattati nirussāhaṃ dubbalanti taṃ āsevanaguṇena attano sabhāvaṃ gāhāpetvā paribhāvetvā neva aññaṃ vipākaṃ uppādetuṃ sakkoti, na purimavipākānubhāvaṃ gahetvā uppajjitunti. Kammavegakkhittaṃ pana patitaṃ viya hutvā uppajjatīti sabbathāpi vipāke āsevanaṃ natthīti āsevanābhāvena vipākaṃ na gahitaṃ. Kusalākusalakiriyānantaraṃ uppajjamānampi cetaṃ kammapaṭibaddhavuttitāya āsevanaguṇaṃ na gaṇhātīti kusalādayopissa āsevanapaccayā na honti. Apica nānājātikattāpete na hontiyeva. Bhūmito pana ārammaṇato vā nānājātikattaṃ nāma natthi. Tasmā kāmāvacarakusalakiriyāmahaggatakusalakiriyānampi, saṅkhārārammaṇañca anulomakusalaṃ nibbānārammaṇassa gotrabhukusalassa āsevanapaccayo hotiyevāti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā. Ayaṃ pana āsevanapaccayo jātito tāva kusalo akusalo kiriyābyākatoti tidhā ṭhito. Tattha kusalo bhūmito kāmāvacaro rūpāvacaro arūpāvacaroti tividho hoti, akusalo kāmāvacarova kiriyābyākato kāmāvacaro rūpāvacaro arūpāvacaroti tividhova, lokuttaro āsevanapaccayo nāma natthīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
在这里,当这样区分时,欲界善法只对紧接在自己之后的欲界善法本身成为习行缘。不过,其中与智相应的那些,则对与自己感受相似的色界善法、无色界善法、出世间善法这些类别成为习行缘。色界善法只对色界善法本身成为习行缘。无色界善法只对无色界善法本身成为习行缘。不善法只对不善法本身成为习行缘。至于唯作,先说称为欲界唯作的,只对欲界唯作本身成为习行缘。其中与智相应的那些,则对与自己感受相似的色界唯作、无色界唯作这些类别成为习行缘。称为色界唯作的,只对色界唯作本身成为习行缘;称为无色界唯作的,只对无色界唯作本身成为习行缘。至于异熟,则无论是一法对一法,还是任何法对异熟,都没有习行缘。因此,在这里也应当从缘所生法的角度来理解这一判定。
Evaṃ bhinne panettha kāmāvacarakusalaṃ attano anantarassa kāmāvacarakusalasseva. Yaṃ panettha ñāṇasampayuttaṃ, taṃ attanā sadisavedanassa rūpāvacarakusalassa arūpāvacarakusalassa lokuttarakusalassāti imesaṃ rāsīnaṃ āsevanapaccayo hoti. Rūpāvacarakusalaṃ pana rūpāvacarakusalasseva. Arūpāvacarakusalaṃ arūpāvacarakusalasseva. Akusalaṃ pana akusalasseva āsevanapaccayo hoti. Kiriyato pana kāmāvacarakiriyasaṅkhāto tāva kāmāvacarakiriyasseva. Yo panettha ñāṇasampayutto, so attanā sadisavedanassa rūpāvacarakiriyassa arūpāvacarakiriyassāti imesaṃ rāsīnaṃ āsevanapaccayo hoti. Rūpāvacarakiriyasaṅkhāto pana rūpāvacarakiriyasseva, arūpāvacarakiriyasaṅkhāto arūpāvacarakiriyasseva āsevanapaccayo hoti. Vipāko pana ekadhammassāpi ekadhammopi vā koci vipākassa āsevanapaccayo natthīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
业缘解说的注释
13. Kammapaccayaniddesavaṇṇanā
1313. 在业缘的解说中,“业”就是指思本身。“以及由已作业而生起的诸色”,是指由业的造作而生起的诸色。“以业缘”,意思是:以那种即使经过无数劫之后、在头顶上也能产生自己果报的异刹那业缘为缘。善业和不善业在自己生起的那个刹那,并不会给出果报。如果它当时就给果报,那么当一个人做了能投生天界的善业时,凭那个善业的威力,他在那一刹那就应该变成天人了。然而,在造下那个业的刹那之后,在另一个刹那,即使那个业已不存在,也仅仅由于已作业之力,在现法、或次生、或更远的某一世,当其余诸缘具足时,它就能产生果报,就像已经灭去的前手动作,经过一段时间后,能产生后手动作一样。因此,这被称为异刹那业缘。“思,对于与它相应的诸法”,是指任何思,对于与自己相应的诸法。“由彼等所生起的”,以此,也摄取了结生刹那的已作业色。“以业缘”,这是就俱生思而说的。因为在善等法中,任何俱生思都以被称为心努力作用的造作状态,对其余诸法有资助作用。因此,这被称为俱生业缘。到这里,是关于经文的注释。
13. Kammapaccayaniddese kammanti cetanākammameva. Kaṭattā ca rūpānanti kammassa kaṭattā uppannarūpānaṃ. Kammapaccayenāti anekānampi kappakoṭīnaṃ matthake attano phalaṃ uppādetuṃ samatthena nānākkhaṇikakammapaccayenāti attho. Kusalākusalañhi kammaṃ attano pavattikkhaṇe phalaṃ na deti. Yadi dadeyya, yaṃ manusso devalokūpagaṃ kusalakammaṃ karoti, tassānubhāvena tasmiṃyeva khaṇe devo bhaveyya. Yasmiṃ pana khaṇe taṃ kataṃ, tato aññasmiṃ khaṇe avijjamānampi kevalaṃ kaṭattāyeva diṭṭheva dhamme upapajje vā apare vā pariyāye avasesapaccayasamāyoge sati phalaṃ uppādeti niruddhāpi purimasippādikiriyā viya kālantare pacchimasippādikiriyāya. Tasmā nānākkhaṇikakammapaccayoti vuccati. Cetanā sampayuttakānaṃ dhammānanti yā kāci cetanā attanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ. Taṃsamuṭṭhānānanti iminā paṭisandhikkhaṇe kaṭattārūpampi gaṇhāti. Kammapaccayenāti idaṃ sahajātacetanaṃ sandhāya vuttaṃ. Kusalādīsu hi yā kāci sahajātacetanā sesadhammānaṃ cittapayogasaṅkhātena kiriyābhāvena upakārikā hoti. Tasmā sahajātakammapaccayoti vuccati. Ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个业缘,从含义上说,就是指四地思本身而已。它按种类来分,则分为善、不善、异熟、唯作四种。其中,善的按地来分,有欲界等四种。不善的只有一种,异熟的有四种,唯作的有三种。这样,对业缘的判定,应当从这些种种差别来了知。
Ayaṃ pana kammapaccayo atthato catubhūmikacetanāmattameva. So hi jātibhedato kusalo akusalo vipāko kiriyāti catudhā bhijjati. Tattha kusalo bhūmito kāmāvacarādivasena catudhā bhijjati. Akusalo ekadhāva vipāko catudhā, kiriyā tidhāvāti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,俱生的欲界善思:在五蕴有中,以俱生业缘作为与自己相应的诸法以及心生色的缘;在四蕴有中,则仅以俱生业缘作为与自己相应的诸蕴的缘。它生起后已灭,又以异刹那业缘作为自己的果报诸蕴以及业生色的缘。不过这只是在五蕴有中,不在其他地方。
俱生的色界善思:以俱生业缘作为与自己相应的诸法以及心生色的缘,而且必定只是以俱生业缘。它生起后已灭,又以异刹那业缘作为自己的果报以及业生色的缘。
无色界和出世间的俱生善思:在五蕴有中,以俱生业缘作为与自己相应的诸法以及心生色的缘;在四蕴有中,则仅以俱生业缘作为与自己相应的诸蕴的缘。它生起后已灭,这两种(无色界和出世间的善思)都仅以异刹那业缘作为各自果报诸蕴的缘。
俱生的不善思:在五蕴有中,以俱生业缘作为与自己相应的诸蕴以及心生色的缘;在四蕴有中,则仅以俱生业缘作为无色诸蕴的缘。它生起后已灭,又以异刹那业缘作为果报诸蕴以及业生色的缘。
Evaṃ bhinne panettha sahajātā kāmāvacarakusalacetanā pañcavokāre attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, catuvokāre sampayuttakkhandhānaññeva sahajātakammapaccayo hoti. Uppajjitvā niruddhā pana attano vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ nānākkhaṇikakammapaccayena paccayo hoti. Sā ca kho pañcavokāreyeva, na aññattha. Sahajātā rūpāvacarakusalacetanā attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca ekanteneva sahajātakammapaccayena paccayo. Uppajjitvā niruddhā pana attano vipākānañceva kaṭattārūpānañca nānākkhaṇikakammapaccayena paccayo. Arūpāvacarā pana lokuttarā ca sahajātā kusalacetanā pañcavokāre attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca, catuvokāre sampayuttakkhandhānaññeva sahajātakammapaccayena paccayo. Uppajjitvā niruddhā panesā duvidhāpi attano attano vipākakkhandhānaññeva nānākkhaṇikakammapaccayena paccayo. Sahajātā akusalacetanā pañcavokāre attanā sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca catuvokāre arūpakkhandhānaññeva sahajātakammapaccayena paccayo. Uppajjitvā niruddhā pana vipākakkhandhānañceva kaṭattārūpānañca nānākkhaṇikakammapaccayena paccayo.
欲界和色界的异熟思,在转起的时候,通过俱生业缘,成为与自己相应的诸法以及心生色的缘;在结生的时候,则通过俱生业缘,成为业生色的缘。无色界的异熟思,只通过俱生业缘,成为与自己相应的诸法的缘。出世间的异熟思,在五蕴有中,通过俱生业缘,成为与自己相应的诸法以及心生色的缘;在四蕴有中,则只通过俱生业缘,成为无色法的缘。三地的唯作思,在五蕴有中,通过俱生业缘,成为与自己相应的诸法以及心生色的缘。而在这里,在无色界生起的唯作思,只通过俱生业缘,成为无色法的缘。如此,在这里也应当从缘所生法的角度来了知和抉择。
Kāmāvacararūpāvacarato vipākacetanā attanā sampayuttadhammānaṃ pavatte cittasamuṭṭhānarūpānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañca sahajātakammapaccayena paccayo. Arūpāvacaravipākacetanā attanā sampayuttadhammānaññeva sahajātakammapaccayena paccayo. Lokuttaravipākacetanā pañcavokāre attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, catuvokāre arūpasseva sahajātakammapaccayena paccayo. Tebhūmikā kiriyacetanā pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātakammapaccayena paccayo. Yā panettha āruppe uppajjati, sā arūpadhammānaññeva sahajātakammapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第14章 异熟缘的详细解说
14. Vipākapaccayaniddesavaṇṇanā
14在解说果报缘的部分,说到“果报的四蕴”,是因为即使是由业产生的色法,也不是果报,所以先说了“果报”,然后才说“四蕴”。这样一来,这段巴利经文就只是针对无色法的果报缘来说的。不过,在《问分》中,因为有“果报无记的一个蕴,以果报缘为缘,缘助三个蕴以及心生色;在结生刹那,果报无记的一个蕴,以果报缘为缘,缘助三个蕴以及业生色”这样的说法,所以心生色和业生色也能得到果报缘。而在这里,是依照有所保留的方式来做开示的。以上就是对这段经文的注释。这个果报缘,从果报性的种类来看只有一种;从地的区别来看,则分为欲界等四种。因此,在这里应当从种种不同的区别来了知和抉择。
14. Vipākapaccayaniddese vipākā cattāro khandhāti yasmā kammasamuṭṭhānāpi rūpā vipākā na honti, tasmā ‘‘vipākā’’ti vatvā ‘‘cattāro khandhā’’ti vuttaṃ. Evaṃ ayaṃ pāḷi arūpadhammānaññeva vipākapaccayavasena āgatā. Pañhāvāre pana ‘‘vipākābyākato eko khandho tiṇṇaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ vipākapaccayena paccayo. Paṭisandhikkhaṇe vipākābyākato eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ vipākapaccayena paccayo’’ti āgatattā cittasamuṭṭhānakammasamuṭṭhānarūpānampi vipākapaccayo labbhati. Idha pana sāvasesavasena desanā katāti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā. Ayaṃ pana vipākapaccayo vipākabhāvena jātito ekavidho, bhūmibhedato kāmāvacarādivasena catudhā bhijjatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
当这样区分之后,在这里,欲界和色界的果报,对自己相应的诸法,在转起时对心生色,在结生时对业生色,都是果报缘。无色界的果报,只对自己相应的诸法(是果报缘)。出世间的果报,在五蕴有中,对自己相应的诸法以及心生色(是果报缘),在四蕴有中,只对自己相应的诸蕴(是果报缘)。这样,在这里,也应该从缘所生法的角度来了知和抉择。
Evaṃ bhinne panettha kāmāvacararūpāvacaravipāko attanā sampayuttadhammānaṃ pavatte cittasamuṭṭhānarūpānaṃ paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañca vipākapaccayo hoti. Arūpāvacaravipāko sampayuttadhammānaññeva. Lokuttaravipāko pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, catuvokāre sampayuttakkhandhānaññeva vipākapaccayo hotīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第15章 食缘的详细解说
15. Āhārapaccayaniddesavaṇṇanā
1515. 在解说食缘时,“段食”是指四种相续所生的诸色中的食素,称为食。不过,因为它只有被捏成团块并吞下去之后才起食的作用,而不是在体外就能起作用,所以不直接说“食”,而说“段食”。或者说,因为它是被捏成团块后应当吞下的东西,所以“段食”就是它的名称。“无色食”是指触食、思食、识食。“它们所生的”在这里同样是指业所生的色法。这在问论分中已经说过:“在结生刹那,异熟无记的食,以食缘为缘,缘于相应的诸蕴以及业所生色。”以上就是对这里圣典文的注释。
15. Āhārapaccayaniddese kabaḷīkāro āhāroti catusantatisamuṭṭhāne rūpe ojā āhāro nāma. So pana yasmā kabaḷaṃ karitvā ajjhoharitova āhārakiccaṃ karoti, na bahi ṭhito, tasmā āhāroti avatvā ‘‘kabaḷīkāro āhāro’’ti vuttaṃ. Kabaḷaṃ karitvā ajjhoharitabbavatthukattā vā kabaḷīkāroti nāmametaṃ tassa. Arūpino āhārāti phassacetanāviññāṇāhārā . Taṃsamuṭṭhānānanti idhāpi kammasamuṭṭhānāni gahitāneva. Vuttañhetaṃ pañhāvāre – paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā āhārā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayoti. Ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个食缘,简单来说,就是段食、触、思、识这四种法。其中,除了段食以外,其余三种无色食,按种类来分,有善、不善、异熟、唯作的差别,一共分成四种。再按地的差别来分,善的有四种,不善的只有一种,异熟的有四种,唯作的有三种,这样就有多种分类。而段食,按种类是无记的,按地来说只属于欲界。所以在这里,应该从这些种种差别来理解和判定。
Ayaṃ pana āhārapaccayo saṅkhepato kabaḷīkāro āhāro, phasso, cetanā, viññāṇanti cattārova dhammā honti. Tattha ṭhapetvā kabaḷīkārāhāraṃ sesā tayo arūpāhārā jātivasena kusalākusalavipākakiriyabhedato catudhā bhijjanti. Puna bhūmibhedena kusalo catudhā, akusalo ekadhā, vipāko catudhā, kiriyā tidhāti evaṃ anekadhā bhijjanti. Kabaḷīkārāhāro pana jātito abyākato, bhūmito kāmāvacarovāti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,属于四地的三种善食,在五蕴有中,以食缘作为与自己相应的诸法以及心生色的缘;但是,除了色界(的善食)之外,其余(善食)在无色界中,只以食缘作为相应诸法的缘。不善食也是同样的道理。四地的异熟食,则在一切情况下都以食缘作为相应诸法的缘。在这里,欲界和色界的异熟食在五蕴有中生起时,在转起阶段以食缘作为心生色的缘,在结生时也作为业生色的缘。出世间的(异熟食)则只作为心生色的缘;在无色界中生起的(出世间异熟食)不作为色的缘。三地的三种唯作食,在五蕴有中以食缘作为相应诸法以及心生色的缘;而欲界和无色界的(唯作食)在无色界中,只以食缘作为相应诸法的缘。段食能令四种相续生起;虽然笼统地说“对这个身体”,但在这里特别地,它既是食生色的生起者,也是其守护者,以食缘为缘;对于其余三种相续所生的色,则只是守护者,以食缘为缘。在这里,也应该从所生法的角度来理解这一判定。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakāpi tayo kusalāhārā pañcavokāre attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca āhārapaccayena paccayo, ṭhapetvā pana rūpāvacaraṃ avasesā āruppe sampayuttadhammānaññeva āhārapaccayena paccayo. Akusalāhāresupi eseva nayo. Catubhūmakavipākāhārā pana sabbattha sampayuttakānaṃ āhārapaccayā honti. Kāmāvacararūpāvacaravipākā panettha pañcavokāre uppajjamānā pavatte cittasamuṭṭhānarūpassa paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpassāpi āhārapaccayā honti. Lokuttarā pana cittasamuṭṭhānarūpasseva, āruppe uppannā rūpassa paccayā na honti. Tebhūmakāpi tayo kiriyāhārā pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, kāmāvacarārūpāvacarā pana āruppe sampayuttadhammānaññeva āhārapaccayena paccayo . Catusantatisamuṭṭhāno kabaḷīkārāhāro kiñcāpi ‘‘imassa kāyassā’’ti avisesato vutto, visesato panāyamettha āhārasamuṭṭhānarūpassa janako ceva anupālako ca hutvā āhārapaccayena paccayo hoti, sesatisantatisamuṭṭhānassa anupālakova hutvā āhārapaccayena paccayo hotīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
16. 根缘分别的注释
16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
1616. 在根缘的分别解说中,“眼根”就是指名为眼的根。“以根缘”是说,它自己作为前生而存在,从无色法生起的那一刻开始,直到坏灭为止,都以根缘的方式作为缘。耳根等也是这样。在“无色根”中,这里也包括无色命根。在“彼所生”中,按照前面所说的方式,也包括业所生色。因为在《问分》中这样说:“在结生刹那,异熟无记的诸根以根缘为缘,成为相应诸蕴以及业所生色的缘。”在这里,首先应当这样理解巴利文的解说。
16. Indriyapaccayaniddese cakkhundriyanti cakkhusaṅkhātaṃ indriyaṃ. Indriyapaccayenāti sayaṃ purejāto hutvā arūpadhammānaṃ uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā indriyapaccayena paccayo hoti. Sotindriyādīsupi eseva nayo. Arūpino indriyāti ettha arūpajīvitindriyampi saṅgahitaṃ. Taṃsamuṭṭhānānanti ettha heṭṭhā vuttanayeneva kaṭattārūpampi saṅgahitaṃ. Vuttañhetaṃ pañhāvāre – paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā indriyā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayoti. Evaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā veditabbā.
这个根缘是除开女根和男根之外,依据其余二十种根而安立的。女根和男根虽然是女性特征、男性特征等的种子,但在羯罗蓝等阶段,即使它们存在,由于那时女性特征、男性特征等还没有出现,所以它们既不能对女根男根等发挥根缘的作用,也不能对其他法发挥根缘的作用。因为凡是根缘,在它自己存在的那个刹那,不可能不对与它不相分离的诸法发挥根缘的作用,所以它们不是根缘。然而,对于那些以它们为种子的法,按照经教的说法,它们具有本性亲依止的性质。因此应当知道,根缘是依据二十种根而安立的。它从种类上,按善、不善、异熟、唯作、色分为五种。其中,善的按地分为四种;不善的只在欲界;异熟的也分为四种;称为唯作的分为三种;色的只在欲界。这样,它就被区分为许多种。在此,首先应当从种种分类差别来了知这一判定。
Ayaṃ pana indriyapaccayo itthindriyapurisindriyavajjānaṃ samavīsatiyā indriyānaṃ vasena ṭhito. Itthindriyapurisindriyāni hi kiñcāpi itthiliṅgapurisaliṅgādīnaṃ bījabhūtāni, kalalādikāle pana vijjamānesupi tesu itthiliṅgapurisaliṅgādīnaṃ abhāvā tāni neva tesaṃ, na aññesaṃ indriyapaccayataṃ pharanti. Indriyapaccayo hi attano vijjamānakkhaṇe avinibbhuttadhammānaṃ indriyapaccayataṃ apharanto nāma natthi, tasmā tāni indriyapaccayā na honti. Yesaṃ panetāni bījabhūtāni, tesaṃ tāni suttantikapariyāyena pakatūpanissayabhāvaṃ bhajanti. Iti indriyapaccayo samavīsatiyā indriyānaṃ vasena ṭhitoti veditabbo. So jātito kusalākusalavipākakiriyarūpavasena pañcadhā bhijjati. Tattha kusalo bhūmivasena catudhā, akusalo kāmāvacarova vipāko catudhāva kiriyāsaṅkhāto tidhā, rūpaṃ kāmāvacaramevāti evaṃ anekadhā bhijjatīti evaṃ tāvettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,属于四地的善根缘,在五蕴有的情况下,既以根缘作为与它相应诸法的缘,也以根缘作为心生色的缘;不善根缘也是这样。不过,除了色界善根以外,其余善与不善的根缘,在无色界中只以根缘作为与它相应诸法的缘。属于四地的异熟根缘,则一定只以根缘作为与它相应诸法的缘。在这里,欲界和色界的异熟根缘,因为在五蕴有中生起,所以在转起时以根缘作为心生色的缘,在结生时也以根缘作为业生色的缘。出世间的异熟根缘,则只以根缘作为心生色的缘。在无色界中生起的出世间异熟根,不以根缘作为色的缘。属于三地的唯作根,在五蕴有中,既以根缘作为与它相应诸法的缘,也以根缘作为心生色的缘;但欲界和无色界的唯作根,在无色界中只以根缘作为与它相应诸法的缘。按眼根等分为六种色根来说:眼根以根缘,作为由善、不善异熟所生的、与它相应的两种眼识的缘;耳根等也同样,各自作为同类耳识等的缘;色命根在自身与俱生诸色存在的刹那,以根缘作为这些俱生色的缘。不过,它并没有俱生缘的性质。在这里,也应该从缘所生法的角度来理解这一判定。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakopi kusalindriyapaccayo pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca indriyapaccayena paccayo, tathā akusalo. Ṭhapetvā pana rūpāvacarakusalaṃ avasesā kusalākusalā āruppe sampayuttadhammānaññeva indriyapaccayena paccayo. Catubhūmako vipākindriyapaccayo ekanteneva sampayuttakānaṃ indriyapaccayena paccayo. Kāmāvacararūpāvacarā panettha pañcavokāre uppajjanato pavatte cittasamuṭṭhānarūpassa, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpassāpi indriyapaccayena paccayā honti. Lokuttarā cittasamuṭṭhānarūpasseva. Āruppe uppannā lokuttaravipākā indriyā rūpassa paccayā na honti. Tebhūmakā kiriyindriyā pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, kāmāvacarārūpāvacarā pana āruppe sampayuttadhammānaññeva indriyapaccayataṃ pharanti. Cakkhundriyādivasena chabbidhe rūpindriye cakkhundriyaṃ kusalākusalavipākato sampayuttadhammānaṃ dvinnaṃ cakkhuviññāṇānaṃ, sotindriyādīni tathāvidhānaññeva sotaviññāṇādīnaṃ, rūpajīvitindriyaṃ attanā sahajātarūpānaṃ ṭhitikkhaṇe indriyapaccayena paccayo. Sahajātapaccayatā pana tassa natthīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第17章 禅那缘的详细解释
17. Jhānapaccayaniddesavaṇṇanā
1717. 在“禅那缘分别”中,“禅那支”是指:在除去两种五识之外的其余诸心中生起的、被称为寻、伺、喜、悦、忧、舍、心一境性的七支。然而,对五种识身来说,由于它们只是投向所缘而已,其中虽然存在舍、乐、苦,但因为缺乏审虑的行相,所以不列为禅那支。在这里,由于已被断除,其余无因心中也不列禅那支。“它们所生起的”在这里也应知道包括了业生色。因为在《问分》中这样说:“在结生刹那,异熟无记的禅那支,以禅那缘作为相应诸蕴以及业生色的缘。”以上就是此处对巴利文的注释。然而,这个禅那缘虽然是依七禅那支而成立,但从种类差别来看,按善、不善、异熟、唯作分为四种;再按地分为四种;又有一类、四类、三类,总共分为十二种。在这里,应当这样从种种分类差别来了知这一判定。
17. Jhānapaccayaniddese jhānaṅgānīti dvipañcaviññāṇavajjesu sesacittesu uppannāni vitakkavicārapītisomanassadomanassupekkhācittekaggatāsaṅkhātāni satta aṅgāni. Pañcannaṃ pana viññāṇakāyānaṃ abhinipātamattattā tesu vijjamānānipi upekkhāsukhadukkhāni upanijjhānākārassa abhāvato jhānaṅgānīti na uddhaṭāni. Tattha pacchinnattā pana sesāhetukesupi jhānaṅgaṃ na uddhaṭameva. Taṃsamuṭṭhānānanti idhāpi kaṭattārūpaṃ saṅgahitanti veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ pañhāvāre – ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatāni jhānaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo’’ti. Ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā. Ayaṃ pana jhānapaccayo sattannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena ṭhitopi jātibhedato kusalākusalavipākakiriyavasena catudhā bhijjati, puna bhūmivasena catudhā; ekadhā, catudhā, tidhāti dvādasadhā bhijjatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
当这样区分时,这里四地所摄的善禅支,在五蕴有中,对相应诸法和心等起色以禅那缘为缘;在无色界中,则只对相应诸法以禅那缘为缘,色界所摄的除外。不善的禅支也是这样。欲界和色界的异熟,在转起时,对相应诸法和心等起色以禅那缘为缘;在结生时,对相应诸法和业生色以禅那缘为缘。无色界的异熟,只对相应诸法以禅那缘为缘。而在无色界生起的出世间异熟,也只是对相应诸法以禅那缘为缘。但在五蕴有中,它也对心等起色以禅那缘为缘。三地所摄的唯作禅支,在五蕴有中,对相应诸法和心等起色以禅那缘为缘。而在这里,于无色界生起的,只对相应诸法以禅那缘为缘。应当这样从缘与缘所生法两方面来了知这里的判定。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakampi kusalajhānaṅgaṃ pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, ṭhapetvā rūpāvacaraṃ avasesaṃ āruppe sampayuttadhammānaññeva jhānapaccayena paccayo. Akusalepi eseva nayo. Kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ pavatte sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, paṭisandhiyaṃ sampayuttadhammānañceva kaṭattārūpassa ca, āruppavipākaṃ sampayuttadhammānaññeva, yañca āruppe lokuttaravipākaṃ uppajjati, tañca. Pañcavokāre pana taṃ cittasamuṭṭhānarūpassapi jhānapaccayena paccayo hoti. Tebhūmakampi kiriyajhānaṅgaṃ pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca. Yaṃ panettha āruppe uppajjati, taṃ sampayuttadhammānaññeva jhānapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第18章 道缘解说的注释
18. Maggapaccayaniddesavaṇṇanā
1818. 在道缘的解说中,“道支”指的是:除了无因心之外,在其余诸心中生起的慧、寻、正语、正业、正命、精进、念、定、邪见、邪语、邪业、邪命,这十二支。不过,因为道是以因作为最后的条件,所以在无因心里不列出道支。“由它们所生起的”——这里同样也包括了业生色。因为在《问分》中已经说过:“在结生的刹那,异熟无记的道支,对于相应的诸蕴以及业生色,是以道缘为条件的。”以上是先对巴利圣典所作的注释。
18. Maggapaccayaniddese maggaṅgānīti ahetukacittuppādavajjesu sesacittesu uppannāni paññā, vitakko, sammāvācākammantājīvā, vīriyaṃ, sati, samādhi, micchādiṭṭhi, micchāvācākammantājīvāti imāni dvādasaṅgāni. Maggassa pana hetupacchimakattā ahetukacittesu maggaṅgāni na uddhaṭāni. Taṃsamuṭṭhānānanti idhāpi kaṭattārūpaṃ saṅgahitameva. Vuttañhetaṃ pañhāvāre – ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatāni maggaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo’’ti. Ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个道缘,虽然按十二道支而成立,但若按种类来分,依善等差别有四种;善等又依欲界等地的差别分成十二种。这样,在这里就应当按种种差别来了解决择。若这样区分之后,这里四地所摄的善道支,在五蕴有中,对相应诸法以及心生色,以道缘为缘;除了色界之外,在无色界中则只对相应诸法,以道缘为缘。这一切都应像禅那缘那样详细说明。这样,在这里也应当从缘所生法的角度来了解决择。
Ayaṃ pana maggapaccayo dvādasannaṃ maggaṅgānaṃ vasena ṭhitopi jātibhedato kusalādivasena catudhā, kusalādīnañca kāmāvacarādibhūmibhedato dvādasadhā bhijjatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo . Evaṃ bhinne panettha catubhūmakampi kusalamaggaṅgaṃ pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, ṭhapetvā rūpāvacaraṃ avasesaṃ āruppe sampayuttadhammānaññeva maggapaccayena paccayoti sabbaṃ jhānapaccaye viya vitthāretabbanti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
第19章 相应缘的详细解说注释
19. Sampayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
1919. 在相应缘的解说中,巴利原文的意思本来就很清楚。不过,这个所谓“相应缘”,简单说就是一切非色蕴。如果加以分析,它又按种类分为善等,按地分为欲界等,因此有多种多样的区分。所以在这里,应当依照种种不同的区分来了知和判定。作了这样的区分之后,在四地所摄的善蕴中,一个蕴对三个蕴、三个蕴对一个蕴、两个蕴对两个蕴,一切彼此之间都以相应缘为缘。在不善、异熟、唯作的蕴中,也是同样的道理。因此在这里,也应当依照缘所生法来了知和判定。
19. Sampayuttapaccayaniddese pāḷi uttānatthā eva. Ayaṃ pana sampayuttapaccayo nāma saṅkhepato sabbepi arūpino khandhā. Pabhedato panesa jātito kusalādīnaṃ, bhūmito ca kāmāvacarādīnaṃ vasena anekadhā bhijjatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo. Evaṃ bhinne panettha catubhūmakesupi kusalakkhandhesu eko khandho tiṇṇaṃ khandhānaṃ, tayo ekassa, dve dvinnanti evaṃ sabbepi aññamaññaṃ sampayuttapaccayena paccayo. Akusalavipākakiriyakkhandhesupi eseva nayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
不相应缘解说的注释
20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
20在“不相应缘”的解说中,“色法对非色法”这一句,应当依心所依处以及眼根等来理解。因为在色法里,只有这六类(即五净色与心所依处)是以不相应缘作为非色蕴的缘。而色处等所缘法虽然也是不相应法,却不是不相应缘。为什么呢?因为对它们没有“是否相应”的疑虑。非色蕴生起时,就像从眼等依处内部出来一样。这时会有疑问:“这些和那些是相应,还是不相应?”但所缘法对于依止依处而生起的心法来说,只是所缘而已,所以对它们没有“是否相应”的疑虑。因此,由于没有相应性的疑虑,它们就不是不相应缘。只有心所依处等,才应当理解为具有这种不相应缘的性质。《问分》中也这样说:所依对善蕴以不相应缘为缘;所依对不善蕴以不相应缘为缘;眼处对眼识以不相应缘为缘;耳处……鼻处……舌处……身处对身识以不相应缘为缘;所依对异熟无记蕴、唯作无记蕴以不相应缘为缘。
20. Vippayuttapaccayaniddese rūpino dhammā arūpīnanti idaṃ tāva hadayavatthuno ceva cakkhundriyādīnañca vasena veditabbaṃ. Rūpadhammesu hi eteyeva cha koṭṭhāsā arūpakkhandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayā honti. Rūpāyatanādayo pana ārammaṇadhammā kiñcāpi vippayuttadhammā, vippayuttapaccayā pana na honti. Kiṃ kāraṇā? Sampayogāsaṅkāya abhāvato. Arūpino hi khandhā cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ abbhantarato nikkhamantā viya uppajjanti. Tattha āsaṅkā hoti – ‘‘kiṃ nu kho ete etehi sampayuttā, udāhu vippayuttā’’ti. Ārammaṇadhammā pana vatthunissayena uppajjamānānaṃ ārammaṇamattā hontīti natthi tesu sampayogāsaṅkā. Iti sampayogāsaṅkāya abhāvato na te vippayuttapaccayā. Hadayavatthuādīsu eva panāyaṃ vippayuttapaccayatā veditabbā. Vuttampi cetaṃ pañhāvāre – vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Sota… ghāna… jivhā… kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Vatthu vipākābyākatānaṃ kiriyābyākatānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayoti.
非色法不是色法这一句,应当依据四蕴来理解。因为在非色法中,只有四蕴对俱生色法和前生色法构成不相应缘;而涅槃虽然也是非色法,却不成为色的不相应缘。因为论中说过“与四相应,与四不相应”。所以应当知道,只有四非色蕴具有不相应缘的性质。这一点在《问分》中也说过:俱生善蕴对心所生色法以不相应缘为缘。后生善蕴对此前已生的身体以不相应缘为缘。在结生刹那,异熟无记蕴对业生色法以不相应缘为缘,蕴对所依。以上先应这样理解圣典的注释。
Arūpinodhammā rūpīnanti idaṃ pana catunnaṃ khandhānaṃ vasena veditabbaṃ. Arūpadhammesu hi cattāro khandhāva sahajātapurejātānaṃ rūpadhammānaṃ vippayuttapaccayā honti, nibbānaṃ pana arūpampi samānaṃ rūpassa vippayuttapaccayo na hoti. ‘‘Catūhi sampayogo catūhi vippayogo’’ti hi vuttaṃ. Iti catunnaṃ arūpakkhandhānaṃyeva vippayuttapaccayatā veditabbā. Vuttampi cetaṃ pañhāvāre – sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayo. Paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo, khandhā vatthussāti. Evaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā veditabbā.
这个“不相应缘”,简单来说,就是在五蕴有中现起的色法和非色法。其中,色法按所依处和眼等(诸根)来分,共有六种;非色法则按在五蕴有中生起的善、不善、异熟、唯作来分,共有四种。按它所依的境地来分,则有欲界等四种、一种、三种、三种,合计十一种分类。因为无色界的异熟不能成为不相应缘。这样,在这里应当从种种不同的分类来了知这一判定。
Ayaṃ pana vippayuttapaccayo nāma saṅkhepato pañcavokārabhave vattamānā rūpārūpadhammā. Tesu rūpaṃ vatthuno cakkhādīnañca vasena chadhā bhinnaṃ, arūpaṃ pañcavokārabhave uppannakusalākusalavipākakiriyavasena catudhā bhinnaṃ. Tassa bhūmito kāmāvacarādivasena catudhā, ekadhā, tidhā, tidhāti ekadasadhā bhedo hoti. Āruppavipākañhi vippayuttapaccayo na hotīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,五蕴有中生起的四地善与不善,以俱生不相应缘,作为它们自己所生起的心生色的缘。但它越过生刹那、到达住刹那之后,则以随后不相应缘,作为先前已生的四因生、三因生色身的缘。这里说的三因生身,因为没有食生色,应当理解为梵众天等众生的身体。欲界和色界的异熟,在转起时以俱生不相应缘作为心生色的缘,在结生时以俱生不相应缘作为业生色的缘。出世间的异熟,只以俱生不相应缘作为心生色的缘。但这三种异熟,也都以随后不相应缘作为先前已生的四因生、三因生身体的缘。三地所摄的唯作,以俱生不相应缘作为心生色的缘,以随后不相应缘作为先前已生的四因生、三因生身体的缘。在六种色法中,依处色在结生刹那以俱生不相应缘作为欲界、色界异熟的缘;在转起时,以先前已生不相应缘作为生起的四地善、不善(除去双五识)、三地异熟和三地唯作的缘。眼处等以先前已生不相应缘作为眼识等的缘。如此,在这里应当从缘和缘生法两方面了知这一抉择。
Evaṃ bhinne panettha pañcavokārabhave uppannaṃ catubhūmakampi kusalaṃ akusalañca attanā samuṭṭhāpitacittasamuṭṭhānarūpassa sahajātavippayuttapaccayena paccayo hoti. Uppādakkhaṇaṃ pana atikkamitvā ṭhitikkhaṇaṃ pattassa purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikarūpakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo hoti. Ettha ca tisamuṭṭhānikakāyoti āhārasamuṭṭhānassa abhāvato brahmapārisajjādīnaṃ kāyo veditabbo. Kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ pana pavatte cittasamuṭṭhānarūpassa, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpassa ca sahajātavippayuttapaccayena paccayo hoti. Lokuttaravipākaṃ cittasamuṭṭhānarūpasseva. Tividhampi panetaṃ purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo. Tebhūmakampi kiriyaṃ cittasamuṭṭhānassa sahajātavippayuttapaccayena paccayo, purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo. Chadhā ṭhitesu pana rūpesu vatthurūpaṃ paṭisandhikkhaṇe kāmāvacararūpāvacaravipākānaṃ sahajātavippayuttapaccayena paccayo, pavatte uppajjamānānaṃ catubhūmakakusalānaṃ akusalānaṃ dvipañcaviññāṇavajjānaṃ tebhūmakavipākānaṃ tebhūmakakiriyānañca purejātavippayuttapaccayena paccayo. Cakkhāyatanādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ purejātavippayuttapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
21. 有缘解说注释
21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā
2121. 在有缘的说明里,用“四蕴”等,是依俱生来说有缘;用“眼处”等,是依前生来说。在“依止某色”这句里,则是依俱生和前生来说有缘。所以这段巴利文是只按俱生和前生这两种有缘来的。但在问分里,因为提到了俱生、前生、后生、食、根这些,所以依后生、食、根也能成立有缘。不过这里是不完整地开示的。以上就是对这段巴利文的注释。
21. Atthipaccayaniddese cattāro khandhātiādīhi sahajātavasena atthipaccayo niddiṭṭho. Cakkhāyatanantiādīhi purejātavasena. Yaṃ rūpaṃ nissāyāti ettha sahajātapurejātavasena atthipaccayo niddiṭṭho. Evamayaṃ pāḷi sahajātapurejātānaññeva atthipaccayānaṃ vasena āgatā. Pañhāvāre pana sahajātaṃ, purejātaṃ, pacchājātaṃ, āhāraṃ, indriyanti imesaṃ vasena āgatattā pacchājātaāhārindriyavasenāpi atthipaccayo labbhati. Idha pana sāvasesavasena desanā katāti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个有缘其实有两种:互相的和不互相的。其中,互相的有三种:非色对非色、色对色、色非色对色非色。比如在“四非色蕴”这句里,是依一切心生起的情况,说非色对非色;在“四大种”这句里,是依一切相续的情况,说色对色;在“入胎刹那的名色”这句里,是依结生蕴和依处的情况,说色非色对色非色。不互相的也有三种:在“非色对色、色对色、色对非色的心与心所法”这句里,是依五蕴有的情况,说非色对色;在“大种对造色”这句里,是依一切相续的情况,说色对色;在“眼处对眼识界”等句里,是依依处和所缘的情况,说色对非色是有缘。
Ayaṃ pana atthipaccayo nāma duvidho – aññamaññato, na aññamaññato. Tattha aññamaññaṃ tividhaṃ – arūpaṃ arūpena, rūpaṃ rūpena, rūpārūpaṃ rūpārūpena. ‘‘Cattāro khandhā arūpino’’ti ettha hi sabbacittuppattivasena arūpaṃ arūpena vuttaṃ. ‘‘Cattāro mahābhūtā’’ti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpena. ‘‘Okkantikkhaṇe nāmarūpa’’nti ettha paṭisandhikhandhānañceva vatthuno ca vasena rūpārūpaṃ rūpārūpena vuttaṃ. Na aññamaññampi tividhaṃ – ‘‘arūpaṃ rūpassa, rūpaṃ rūpassa, rūpaṃ arūpassa cittacetasikā dhammā’’ti ettha hi pañcavokāravasena arūpaṃ rūpassa vuttaṃ. ‘‘Mahābhūtā upādārūpāna’’nti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpassa. ‘‘Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā’’tiādīsu vatthārammaṇavasena rūpaṃ arūpassa atthipaccayoti vuttaṃ.
再者,这个有缘,简要来说,就是达到三刹那的名与色,也可以说为现行的五蕴。它按种类划分,依善、不善、异熟、唯作、色而分为五种。其中,善的有缘依俱生和后生而有两种,不善、异熟、唯作也同样如此。在这些当中,善的依欲界等的差别分为四种;不善只属于欲界;异熟通四地;唯作通三地。称为色的有缘只属于欲界。而它又依俱生和前生分为两种。其中,五种依处和所缘都是前生的,心所依处则可能是俱生,也可能是前生。不过在《问分》中提到的食与根,则不具有俱生等的差别。如此,在这里应当依种种差别来了知这一抉择。
Apicesa atthipaccayo nāma saṅkhepato khaṇattayappattaṃ nāmañceva rūpañca, vattamānā pañcakkhandhātipi vattuṃ vaṭṭati. So jātibhedato kusalākusalavipākakiriyarūpavasena pañcadhā bhijjati . Tattha kusalo sahajātapacchājātavasena duvidho hoti, tathā akusalo vipākakiriyasaṅkhāto ca. Tesu kusalo kāmāvacarādibhedena catudhā bhijjati, akusalo kāmāvacarova vipāko catubhūmako, kiriyāsaṅkhāto tibhūmako. Rūpasaṅkhāto atthipaccayo kāmāvacarova. So pana sahajātapurejātavasena duvidho. Tattha pañca vatthūni ārammaṇāni ca purejātāneva, hadayavatthu sahajātaṃ vā hoti purejātaṃ vā. Pañhāvāre pana āgato āhāro indriyañca sahajātādibhedaṃ na labhatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里还要知道:四界善法中的俱生善,在五蕴有中以“一蕴对三蕴”等方式,作为有缘,助成彼此相应的诸蕴以及心生色法;然而,除去色界善法,在无色有中,其余的俱生善只作为有缘,助成与之相应的诸蕴。这四界善法在五蕴有中,还作为后生善的有缘,助成四因生和三因生的身体。不善法也是同样的道理。它在五蕴有中,作为俱生不善的有缘,助成相应的诸蕴以及心生色法;在四蕴有中,只助成相应的诸蕴。在五蕴有中,它又作为后生不善的有缘,助成四因生和三因生的身体。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakakusalopi sahajāto atthipaccayo pañcavokāre ‘‘eko khandho tiṇṇannaṃ khandhāna’’ntiādinā nayena aññamaññaṃ khandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca ṭhapetvā pana rūpāvacarakusalaṃ avaseso āruppe sampayuttakkhandhānaññeva sahajātakusalo atthipaccayena paccayo hoti. Catubhūmako panesa pañcavokāre catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājāto kusalo atthipaccayena paccayo hoti. Akusalepi eseva nayo. Sopi hi pañcavokāre sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, catuvokāre sampayuttakkhandhānaññeva sahajātākusalo atthipaccayena paccayo. Pañcavokāre catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātākusalo atthipaccayena paccayo.
从异熟的角度来说,欲界异熟作为有缘,在结生刹那必定以俱生有缘的方式,资助诸蕴以及业所生色。在转起阶段,则以俱生有缘的方式资助相应诸蕴和心生色法,又以彼后生有缘的方式资助已住立的四因生与三因生之身。无色界异熟以及在无色界生起的出世间异熟,只以俱生有缘的方式资助与自身相应的诸蕴。在五蕴有中,出世间异熟以俱生有缘的方式资助相应诸蕴和心生色法,又以彼后生有缘的方式资助四因生与三因生之身。从唯作的角度来说,色界唯作作为有缘,以俱生有缘的方式资助相应诸蕴和心生色法,又以彼后生有缘的方式资助四因生与三因生之身。欲界和色界的唯作,在无色有中只资助相应诸蕴,在五蕴有中也资助心生色法,都是以俱生有缘的方式;又以彼后生有缘的方式资助四因生与三因生之身。
Vipākato pana kāmāvacararūpāvacaro atthipaccayo niyameneva paṭisandhikkhaṇe khandhānañceva kaṭattārūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo. Pavatte pana sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo, ṭhitippattassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo. Arūpāvacaravipāko pana āruppe uppannalokuttaravipāko ca attanā sampayuttakkhandhānaññeva sahajātatthipaccayena paccayo. Pañcavokāre lokuttaravipāko sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo, catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo. Kiriyato rūpāvacaro atthipaccayo sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo, catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo. Kāmāvacarārūpāvacaro pana āruppe sampayuttakkhandhānaññeva, pañcavokāre cittasamuṭṭhānarūpassāpi sahajātatthipaccayena paccayo, catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthi paccayena paccayo.
色法称为有缘,共有四种:俱生、前生、食、根。其中,俱生色有缘按四种生起来源分为四类。这里,业生色:一个大种作为三个大种的缘,三个大种作为一个大种的缘,两个大种作为两个大种的缘,大种作为所造色的缘——这样以俱生有缘的方式成为缘。在结生刹那,心所依处色以俱生有缘的方式,成为欲界和色界异熟蕴的缘。那些蕴的三因生色也是:一个大种作为三个大种的缘,三个大种作为一个大种的缘,两个大种作为两个大种的缘,大种作为所造色的缘——这样以俱生有缘的方式成为缘。前生有缘则分为两种:心所依处前生和所缘前生。这两种都应按照前面讲前生缘时所说的方法来理解。食有缘也应按照前面讲段食缘时所说的方法来理解。不过在这里,它是指在其自身尚未灭的刹那,以缘的状态而称为有缘。色命根也应按照前面讲根缘时所说色命根的应用方法来理解。但在这里,也是指它仅在自身尚未灭的刹那,以缘的状态而称为有缘。这样,在这里也应该从缘所生法的角度来了知这一抉择。
Rūpasaṅkhāto pana atthipaccayo sahajāto, purejāto, āhāro, indriyanti catubbidho. Tattha sahajātarūpatthipaccayo catusamuṭṭhānavasena catudhā ṭhito. Tattha kammasamuṭṭhāno ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇannaṃ mahābhūtānaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ, mahābhūtā upādārūpānanti evaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti. Paṭisandhikkhaṇe vatthurūpaṃ kāmāvacararūpāvacaravipākakkhandhānaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti. Tesampi tisamuṭṭhānikarūpaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇannaṃ mahābhūtānaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ, mahābhūtā upādārūpānanti evaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti. Purejātatthipaccayo pana vatthupurejātaārammaṇapurejātavasena duvidho hoti. So duvidhopi heṭṭhā purejātapaccaye vuttanayeneva yojetvā gahetabbo. Āhāratthipaccayopi heṭṭhā kabaḷīkārāhārapaccaye yojitanayeneva yojetabbo. Idha panesa attano aniruddhakkhaṇe paccayabhāvena atthipaccayoti vutto. Rūpajīvitindriyampi heṭṭhā indriyapaccaye rūpajīvitindriyayojanāyaṃ vuttanayeneva yojetabbaṃ. Idha panetampi attano aniruddhakkhaṇeyeva paccayabhāvena atthipaccayoti vuttanti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
22. 无有缘解说的注释
22. Natthipaccayaniddesavaṇṇanā
22在“无有缘”的解说中,“等无间灭去的”是指:不被另一心生所间隔之后,随即灭去。“已生起的”是指现在已生起的。这里通过“无有缘给予机会”这一含义,成立无有缘的状态。因为如果前法以灭去的方式,不给后法生起的机会,那么后法就不会有“现在已生起”的状态——这是此处经文注释的意思。其余一切应按照无间缘中已说的方法来理解。这里只是缘的相状不同,而缘与缘所生法之间并没有差别。只不过在那里,是以“眼识界及与它相应的诸法对意界”这样的方式,从各自的具体形态上说明了缘与缘所生法;而在这里,则是以“等无间灭去的心与心所法对已生起的心与心所法”这样的方式,从灭与生的角度,共通地说明了一切。
22. Natthipaccayaniddese samanantaraniruddhāti aññena cittuppādena anantarikā hutvā samanantaraniruddhā. Paṭuppannānanti paccuppannānaṃ. Iminā natthipaccayassa okāsadānaṭṭhena natthipaccayabhāvaṃ sādheti. Purimesu hi nirodhavasena pacchimānaṃ pavattanokāsaṃ adentesu tesaṃ paṭuppannabhāvo na siyāti ayamettha pāḷivaṇṇanā. Sesaṃ sabbaṃ anantarapaccaye vuttanayeneva veditabbaṃ. Paccayalakkhaṇameva hettha nānaṃ, paccayānaṃ pana paccayuppannānañca nānākaraṇaṃ natthi. Kevalaṃ pana tattha ‘‘cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā’’tiādinā nayena paccayā ca paccayuppannā ca sarūpato dassitā. Idha pana ‘‘samanantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammāna’’nti sabbepi te nirodhuppādavasena sāmaññato dassitāti.
23. 离去缘解说的注释
23. Vigatapaccayaniddesavaṇṇanā
23在离去缘的解说中,“等无间离去”就是等无间地离去。这里显示:离去缘正是以正在离去的状态而成为缘。因此,无有缘和这个缘只是在文字上有差别,在意义上并没有不同。
23. Vigatapaccayaniddese samanantaravigatāti samanantarameva vigatā. Iminā vigatapaccayassa vigacchamānabhāveneva paccayabhāvaṃ dasseti. Iti natthipaccayassa ca imassa ca byañjanamatteyeva nānattaṃ, na attheti.
不离去缘的说明注释
24. Avigatapaccayaniddesavaṇṇanā
24在“不离去缘的说明”中,“四蕴”等的含义,应当完全按照“有缘的说明”里已经讲过的方式来理解。因为这种缘和有缘,只是在文字表达上有差别,在含义上并没有不同。
24. Avigatapaccayaniddese cattāro khandhātiādīnaṃ sabbākārena atthipaccayaniddese vuttanayeneva attho veditabbo. Imassapi hi paccayassa atthipaccayena saddhiṃ byañjanamatteyeva nānattaṃ, na attheti.
缘说明中杂项抉择的讨论
Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathā
现在,对于以上述总说和分说所显示的这二十四种缘,为了使智的行境清晰明了,应当从十种角度来理解杂项抉择:多法作为一种缘、一法作为多种缘、一种缘作为多种缘、缘的同类、缘的异类、成对、能生与不能生、一切处与非一切处、色对色等的分别,以及有的差别。其中,“多法作为一种缘”是指,在这些缘当中,除了业缘之外,在其余二十三种缘里,多种法共同作为一种缘。而业缘只是唯一的思法。因此,首先应从这里,以“多法作为一种缘”的方式来了知抉择。
Idāni evaṃ uddesaniddesato dassitesu imesu catuvīsatiyā paccayesu ñāṇacārassa visadabhāvatthaṃ anekadhammānaṃ ekapaccayabhāvato, ekadhammassa anekapaccayabhāvato, ekapaccayassa anekapaccayabhāvato, paccayasabhāgato, paccayavisabhāgato, yugaḷakato, janakājanakato, sabbaṭṭhānikāsabbaṭṭhānikato, rūpaṃ rūpassātiādivikappato, bhavabhedatoti imesaṃ dasannaṃ padānaṃ vasena pakiṇṇakavinicchayo veditabbo. Tattha anekadhammānaṃ ekapaccayabhāvatoti etesu hi ṭhapetvā kammapaccayaṃ avasesesu tevīsatiyā paccayesu anekadhammā ekato paccayā honti. Kammapaccayo pana eko cetanādhammoyevāti evaṃ tāvettha anekadhammānaṃ ekapaccayabhāvato vinicchayo veditabbo.
一种法有多种缘,这一点应当这样理解:先说因缘,无痴是一种法,它不作为前生缘、业缘、食缘、禅那缘,而是依其余二十种缘的力量成为缘。无贪和无嗔不作为根缘和道缘,而是依其余十八种缘的力量成为缘。贪和痴不作为异熟缘,而是依其余十七种缘的力量成为缘。嗔不作为增上缘,而是依其余十六种缘的力量成为缘。在所缘缘方面,色处对眼识界来说,以所缘、前生、有、不离去这四种方式成为缘;对意界和无因意识界也是这样。但对有因意识界来说,它还以所缘增上、所缘亲依止的方式成为缘。按照这个道理,应当知道一切作为所缘缘的法都具有多种缘。
Ekadhammassa anekapaccayabhāvatoti hetupaccaye tāva amoho eko dhammo. So purejātakammāhārajhānapaccayova na hoti, sesānaṃ vīsatiyā paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Alobhādosā indriyamaggapaccayāpi na honti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā honti. Lobhamohā vipākapaccayāpi na honti, sesānaṃ sattarasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā honti. Doso adhipatipaccayopi na hoti, sesānaṃ soḷasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Ārammaṇapaccaye rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā ārammaṇapurejātaatthiavigatavasena catudhā paccayo; tathā manodhātuyā ahetukamanoviññāṇadhātuyā ca. Sahetukāya pana ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayavasenāpi paccayo hoti. Iminā nayena sabbesaṃ ārammaṇapaccayadhammānaṃ anekapaccayabhāvo veditabbo.
在增上缘里,所缘增上法的多种缘性,应当完全按照所缘缘中已说的方式来了知。在俱生增上法中,伺察就像无痴因一样,以二十种方式成为缘。欲不作为因缘、前生缘、业缘、食缘、根缘、禅那缘、道缘,而是依其余十七种缘的力量成为缘。心不作为因缘、前生缘、业缘、禅那缘、道缘,而是依其余十九种缘的力量成为缘。精进不作为因缘、前生缘、业缘、食缘、禅那缘,而是依其余十九种缘的力量成为缘。
Adhipatipaccaye ārammaṇādhipatino ārammaṇapaccaye vuttanayeneva anekapaccayabhāvo veditabbo. Sahajātādhipatīsu vīmaṃsā amohahetu viya vīsatidhā paccayo hoti. Chando hetupurejātakammaāhāraindriyajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ sattarasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Cittaṃ hetupurejātakammajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Vīriyaṃ hetupurejātakammāhārajhānapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti.
在无间缘里,按照“眼识界”等那样说到的四种蕴当中,受蕴不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘、道缘,而是以其余十九种缘的方式成为缘。想蕴也不会成为根缘、禅那缘,而是以其余十七种缘的方式成为缘。行蕴里的因,按照因缘中说的方式;欲和精进,按照增上缘中说的方式,成为缘。触不会成为因缘、前生缘、业缘、根缘、禅那缘、道缘,而是以其余十八种缘的方式成为缘。思不会成为因缘、前生缘、根缘、禅那缘、道缘,而是以其余十九种缘的方式成为缘。寻不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘、根缘,而是以其余十九种缘的方式成为缘。伺也不会成为道缘,而是以其余十八种缘的方式成为缘。喜也是以这些同样的缘的方式成为缘。心一境性不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘,而是以其余二十种缘的方式成为缘。信不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘、禅那缘、道缘,而是以其余十八种缘的方式成为缘。念连同那些缘以及道缘一起,以十九种方式成为缘。命根以信所说的那十八种方式成为缘。惭和愧从中去掉根缘后,以其余十七种方式成为缘。同样,身轻安等一对一对的,以及杂项里的胜解、作意、中舍性、悲、喜,也是这样。离则连同那些缘以及道缘一起,以十八种方式成为缘。邪见从中去掉异熟缘后,以十七种方式成为缘;邪语、邪业、邪命则连同那些缘以及业缘、食缘一起,以十九种方式成为缘。无惭、无愧、慢、昏沉、睡眠、掉举这些,不会成为因缘、前生缘、业缘、异熟缘、食缘、根缘、禅那缘、道缘,而是以其余十六种缘的方式成为缘。疑、嫉妒、悭吝、追悔这些,从中去掉增上缘后,以十五种方式成为识蕴的缘。增上缘中说的多种缘的方式,应当同样理解。等无间缘中也是同样的道理。
Anantarapaccaye ‘‘cakkhuviññāṇadhātū’’tiādinā nayena vuttesu catūsu khandhesu vedanākkhandho hetupurejātakammāhāramaggapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Saññākkhandho indriyajhānapaccayopi na hoti, sesānaṃ sattarasannaṃ vasena paccayo hoti. Saṅkhārakkhandhe hetū hetupaccaye vuttanayena, chandavīriyāni adhipatipaccaye vuttanayeneva paccayā honti. Phasso hetupurejātakammaindriyajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Cetanā hetupurejātaindriyajhānamaggapaccayo na hoti. Sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Vitakko hetupurejātakammāhārindriyapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Vicāro maggapaccayopi na hoti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Pīti tesaññeva vasena paccayo hoti. Cittekaggatā hetupurejātakammāhārapaccayo na hoti, sesānaṃ vīsatiyā vasena paccayo hoti. Saddhā hetupurejātakammāhārajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Sati tehi ceva maggapaccayena cāti ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Jīvitindriyaṃ saddhāya vuttānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Hirottappaṃ tato indriyapaccayaṃ apanetvā sesānaṃ sattarasannaṃ vasena paccayo hoti. Tathā kāyapassaddhādīni yugaḷakāni, yevāpanakesu adhimokkhamanasikāratatramajjhattatā karuṇāmuditā ca. Viratiyo pana tehi ceva maggapaccayena cāti aṭṭhārasadhā paccayā honti. Micchādiṭṭhi tato vipākapaccayaṃ apanetvā sattarasadhā, micchāvācākammantājīvā tehi ceva kammāhārapaccayehi cāti ekūnavīsatidhā. Ahirikaṃ anottappaṃ māno thinaṃ middhaṃ uddhaccanti ime hetupurejātakammavipākāhārindriyajhānamaggapaccayā na honti, sesānaṃ pana soḷasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā honti. Vicikicchāissāmacchariyakukkuccāni tato adhipatipaccayaṃ apanetvā pannarasadhā viññāṇakkhandhassa. Adhipatipaccaye vuttanayeneva anekapaccayabhāvo veditabbo. Samanantarapaccayepi eseva nayo.
在俱生缘里,先说四蕴中每一法具有多种缘的情况,应当依照前面所说的方法来理解。四大种以所缘、所缘增上、俱生、相互、依止、亲依止、前生、有、不离去这九种方式作为缘。心所依处则对他们以及不相应法,以十种方式作为缘。相互缘中没有新的内容。依止缘中,眼处等以所缘、所缘增上、依止、亲依止、前生、根、不相应、有、不离去这九种方式作为缘。亲依止缘中没有新的内容。前生缘中,色、声、香、味处以所缘、所缘增上、亲依止、前生、有、不离去这六种方式作为缘。这里只有这些是新的内容。后生缘等中没有新的内容。食缘中,段食以所缘、所缘增上、亲依止、食、有、不离去这六种方式作为缘。根缘等中没有新的内容。这样,在这里应当知道,一法具有多种缘这一判定。
Sahajātapaccaye catūsu tāva khandhesu ekekassa dhammassa anekapaccayabhāvo vuttanayeneva veditabbo. Cattāri mahābhūtāni ārammaṇaārammaṇādhipatisahajātaaññamaññanissayaupanissayapurejātaatthiavigatavasena navadhā paccayā honti. Hadayavatthu tesañceva vippayuttassa ca vasena dasadhā paccayo hoti. Aññamaññapaccaye apubbaṃ natthi. Nissayapaccaye cakkhāyatanādīni ārammaṇaārammaṇādhipatinissayaupanissayapurejātaindriyavippayuttaatthiavigatavasena navadhā paccayā honti. Upanissaye apubbaṃ natthi. Purejātapaccaye rūpasaddagandharasāyatanāni ārammaṇaārammaṇādhipatiupanissayapurejātaatthiavigatavasena chadhā paccayā honti. Ettakamevettha apubbaṃ. Pacchājātādīsu apubbaṃ natthi. Āhārapaccaye kabaḷīkārāhāro ārammaṇaārammaṇādhipatiupanissayaāhāraatthiavigatavasena chadhā paccayo hoti. Indriyādīsu apubbaṃ natthi. Evamettha ekadhammassa anekapaccayabhāvatopi viññātabbo vinicchayo.
“一缘有多缘性”的意思是:在因缘等当中,任何一个缘,它以某种方式、某种意义成为缘生法的缘,在不肯离那种方式和那种意义的同时,又以其他方式、其他意义,在同一刹那,对这些法具有多缘性;因此,应当从多缘性来理解对它的判定。比如:无痴是因缘,它在不肯离因缘性的同时,还以增上、俱生、相互、依止、异熟、根、道、相应、不相应、有、不离去这些方式,另外以十一种方式具有多缘性。无贪和无嗔则从这些当中去掉增上、根、道三种缘,以其余的方式具有多缘性。这种情况只在异熟因当中才有;而在善和唯作当中,就缺少异熟缘性。贪、嗔、痴三者,去掉异熟等四种缘,以其余的方式具有多缘性。
Ekapaccayassa anekapaccayabhāvatoti hetupaccayādīsu yassa kassaci ekassa paccayassa yenākārena yenatthena yo paccayuppannānaṃ paccayo hoti, taṃ ākāraṃ taṃ atthaṃ avijahitvāva aññehipi yehākārehi yehi atthehi so tasmiññeva khaṇe tesaṃ dhammānaṃ anekapaccayabhāvaṃ gacchati, tato anekapaccayabhāvato tassa vinicchayo veditabboti attho. Seyyathidaṃ – amoho hetupaccayo, so hetupaccayattaṃ avijahantova adhipatisahajātaaññamaññanissayavipākaindriyamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi ekādasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Alobhādosā tato adhipatiindriyamaggapaccaye tayo apanetvā sesānaṃ vasena anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Idaṃ vipākahetūsuyeva labbhati, kusalakiriyesu pana vipākapaccayatā parihāyati. Lobhadosamohā te tayo vipākañcāti cattāro apanetvā sesānaṃ vasena anekapaccayabhāvaṃ gacchanti.
所缘缘在不舍弃自己的所缘缘性质的同时,还依据所缘增上、依止、亲依止、前生、不相应、有、不离去这另外七种方式,而成为多种缘。这是这里的最高限定。不过,对于无色法,或者对于过去、未来的色法,当它们作为所缘缘时,只能进一步得到所缘增上和所缘亲依止而已。在增上缘中,伺与无痴的情况相同。欲作为增上缘,在不舍弃自己的增上缘性质的同时,还依据俱生、相互、依止、异熟、相应、不相应、有、不离去这另外八种方式,而成为多种缘。精进则除了这些之外,还依据根缘和道缘,以这十种方式成为多种缘。心则去掉道缘,加入食缘,依据这些,在增上缘之外以十种方式成为多种缘。至于所缘增上,应当知道它就像前面在所缘缘中所说的那样,成为多种缘。
Ārammaṇapaccayo taṃ ārammaṇapaccayattaṃ avijahantaṃyeva ārammaṇādhipatinissayaupanissayapurejātavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi sattahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayamettha ukkaṭṭhaparicchedo, arūpadhammānaṃ pana atītānāgatānaṃ vā rūpadhammānaṃ ārammaṇapaccayabhāve sati ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayamattaññeva uttari labbhati. Adhipatipaccaye vīmaṃsā amohasadisā. Chando adhipatipaccayo adhipatipaccayattaṃ avijahantova sahajātaaññamaññanissayavipākasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi aṭṭhahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Vīriyaṃ tesañceva indriyamaggapaccayānañcāti imesaṃ vasena aparehipi dasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Cittaṃ tato maggapaccayaṃ apanetvā āhārapaccayaṃ pakkhipitvā imesaṃ vasena adhipatipaccayato uttari dasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ārammaṇādhipatino pana heṭṭhā ārammaṇapaccaye vuttanayeneva anekapaccayabhāvo veditabbo.
无间缘和等无间缘,在不肯舍弃自己作为无间缘、等无间缘的性质的同时,还以亲依止、业、习行、无有、离去这另外五种方式,成为多种缘。在这里,只有圣道思才能获得业缘的性质,其余诸法不能。俱生缘在不肯舍弃自己作为俱生缘的性质的同时,还以因、增上、相互、依止、业、异熟、食、根、禅那、道、相应、不相应、有、离去这另外十四种方式,成为多种缘。这也是最高的限定;不过,依于依处俱生等情况,在这里也应该知道因缘等是不存在的。在相互缘中,也是同样的道理。
Anantarasamanantarapaccayā anantarasamanantarapaccayattaṃ avijahantāva upanissayakammaāsevananatthivigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Ariyamaggacetanāyeva cettha kammapaccayataṃ labhati, na sesadhammā. Sahajātapaccayo sahajātapaccayattaṃ avijahantova hetuadhipatiaññamaññanissayakammavipākaāhāraindriyajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehi cuddasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayampi ukkaṭṭhaparicchedo vatthusahajātādīnaṃ pana vasenettha hetupaccayādīnaṃ abhāvopi veditabbo. Aññamaññapaccayepi eseva nayo.
依止缘在不舍弃自己的依止缘性的同时,在二十四缘当中,除了它自己的依止缘性,以及无间、等无间、后生、习行、有、无有、离去这七缘之外,以其余十七种方式,也能成为多种缘。这也是最全面的判定。不过,在这里应当依据依处依止等情况,理解因缘等的不存在。
Nissayapaccayo nissayapaccayattaṃ avijahantova catuvīsatiyā paccayesu attano nissayapaccayattañceva anantarasamanantarapacchājātaāsevananatthivigatapaccaye ca cha apanetvā sesānaṃ vasena aparehipi sattarasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayampi ukkaṭṭhaparicchedova vatthunissayādīnaṃ pana vasenettha hetupaccayādīnaṃ ābhāvopi veditabbo.
在亲依止缘里,所缘亲依止和所缘增上类似。无间亲依止在不舍弃自己作为无间亲依止缘的身份的同时,还通过无间、等无间、业、习行、有、不离去这另外六种方式,成为多种缘。在这里,只有圣道思才获得业缘的身份,其他法不能。本性亲依止就是本性亲依止。前生缘在不舍弃自己作为前生缘的身份的同时,还通过所缘、所缘增上、依止、亲依止、根、不相应、有、不离去这另外八种方式,成为多种缘。这也是最详细的说明;不过在这里,所缘前生不具有依止、根、不相应这三种缘的身份。从此以后,应当知道哪些可得、哪些不可得。后生缘在不舍弃自己作为后生缘的身份的同时,还通过不相应、有、不离去这另外三种方式,成为多种缘。习行缘在不舍弃自己作为习行缘的身份的同时,还通过无间、等无间、亲依止、有、不离去这另外五种方式,成为多种缘。
Upanissayapaccaye ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatisadiso. Anantarūpanissayo anantarūpanissayapaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantarakammaāsevananatthivigatānaṃ vasena aparehipi chahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ariyamaggacetanāyeva cettha kammapaccayataṃ labhati, na sesadhammā. Pakatūpanissayo pakatūpanissayova. Purejātapaccayo attano purejātapaccayattaṃ avijahantova ārammaṇaārammaṇādhipatinissayaupanissayaindriyavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi aṭṭhahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayampi ukkaṭṭhaniddesova ārammaṇapurejāte panettha nissayaindriyavippayuttapaccayatā na labbhati. Ito uttaripi labbhamānālabbhamānaṃ veditabbaṃ. Pacchājātapaccayo attano pacchājātapaccayabhāvaṃ avijahantova vippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi tīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Āsevanapaccayo āsevanapaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantaraupanissayanatthivigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati.
业缘在不舍弃业缘性的同时,单刹那的(业)先以俱生、相互、依止、异熟、食、相应、不相应、有、不离去这另外九种方式,成为多种缘。多刹那的(业)则以亲依止、无间、等无间、有、不离去这另外五种方式,成为多种缘。异熟缘在不舍弃异熟缘性的同时,先以因、增上、俱生、相互、依止、业、食、根、禅那、道、相应、不相应、有、不离去这另外十四种方式,成为多种缘。在食缘中,段食在不舍弃食缘性的同时,以有、不离去这另外两种方式,成为多种缘。其余三种食在不舍弃食缘性的同时,随各自情况,以增上、俱生、相互、依止、业、异熟、根、相应、不相应、有、不离去这另外十一种方式,成为多种缘。
Kammapaccayo kammapaccayattaṃ avijahantova ekakkhaṇiko tāva sahajātaaññamaññanissayavipākaāhārasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi navahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Nānākkhaṇiko upanissayaanantarasamanantaranatthivigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Vipākapaccayo vipākapaccayattaṃ avijahantova hetuadhipatisahajātaaññamaññanissayakammaāhāraindriyajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi cuddasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Āhārapaccaye kabaḷīkāro āhāro āhārapaccayattaṃ avijahantova atthiavigatānaṃ vasena aparehipi dvīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Sesā tayo āhārapaccayattaṃ avijahantāva yathānurūpaṃ adhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākaindriyasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi ekādasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti.
在根缘里,具有色法的五根不离开根缘性,就依止缘、前生缘、不相应缘、有缘、不离缘,以另外五种方式成为多种缘。色命根也不离开根缘性,就有缘、不离缘,以另外两种方式成为多种缘。非色法的诸根也不离开根缘性,随其所应,就因缘、增上缘、俱生缘、相互缘、依止缘、异熟缘、食缘、禅那缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、不离缘,以另外十三种方式成为多种缘。禅那缘不离开禅那缘性,随其所应,就俱生缘、相互缘、依止缘、异熟缘、根缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、不离缘,以另外十种方式成为多种缘。道缘不离开道缘性,随其所应,就禅那缘中所说的十种以及因缘、增上缘,以另外十二种方式成为多种缘。
Indriyapaccaye rūpino pañcindriyā indriyapaccayattaṃ avijahantāva nissayapurejātavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Rūpajīvitindriyampi indriyapaccayattaṃ avijahantaññeva atthiavigatānaṃ vasena aparehipi dvīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Arūpino indriyānipi yathānurūpaṃ indriyapaccayattaṃ avijahantāneva hetuadhipatisahajātaaññamaññanissayavipākaāhārajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi terasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Jhānapaccayo jhānapaccayattaṃ avijahantova yathānurūpaṃ sahajātaaññamaññanissayavipākaindriyamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi dasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Maggapaccayo maggapaccayattaṃ avijahantova yathānurūpaṃ jhānapaccaye vuttānaṃ dasannaṃ hetuadhipatīnañcāti imesaṃ vasena aparehipi dvādasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati.
相应缘在保持自己作为相应缘的性质不丢失的前提下,按照各自的情况,通过因、增上、俱生、相互、依止、业、异熟、食、根、禅那、道、有、不离这些缘,又以另外十三种方式,成为多种缘。不相应缘在保持自己作为不相应缘的性质不丢失的前提下,除去无间缘、等无间缘、习缘、相应缘、无有缘、离去缘这六种缘,再按其余缘各自的情况,又以另外十七种方式,成为多种缘。在这里,应当了解色法与非色法在缘上的分别。有缘在保持自己作为有缘的性质不丢失的前提下,除去无间缘、等无间缘、习缘、无有缘、离去缘这五种缘,再按其余缘各自的情况,又以另外十八种方式,成为多种缘。无有缘和离去缘,与无间缘相同。不离缘则与有缘相同。这样,在这里就应当知道:一种缘也可以成为多种缘,这个判定要这样理解。
Sampayuttapaccayo sampayuttapaccayattaṃ avijahantova yathānurūpaṃ hetuadhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākaāhāraindriyajhānamaggaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi terasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Vippayuttapaccayo vippayuttapaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantaraāsevanasampayuttanatthivigatasaṅkhāte cha paccaye apanetvā sesānaṃ vasena yathānurūpaṃ aparehipi sattarasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Tattha rūpassa ca arūpassa ca paccayavibhāgo veditabbo. Atthipaccayo atthipaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantaraāsevananatthivigatasaṅkhāte pañca paccaye apanetvā sesānaṃ vasena yathānurūpaṃ aparehi aṭṭhārasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Natthipaccayavigatapaccayā anantarapaccayasadisā . Avigatapaccayo atthipaccayasadisoyevāti evamettha ekapaccayassa anekapaccayabhāvatopi viññātabbo vinicchayo.
从缘的同类这方面来说:在这二十四缘当中,无间缘、等无间缘、无间依止缘、习缘、有缘、离去缘是同类;同样地,所缘缘、所缘增上缘、所缘依止缘也是同类。用这样的方法,应当知道这里关于缘的同类方面的判别。
Paccayasabhāgatoti etesu hi catuvīsatiyā paccayesu anantarasamanantaraanantarūpanissayaāsevananatthivigatā sabhāgā, tathā ārammaṇaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayāti iminā upāyenettha paccayasabhāgatopi viññātabbo vinicchayo.
在这里,前生缘和后面生的缘性质相反,同样,相应缘和不相应缘相反,有缘和无有缘相反,已离去缘和未离去缘相反。通过这种方法,应当了解这里对缘的类别差异的判定。
Paccayavisabhāgatoti purejātapaccayo panettha pacchājātapaccayena visabhāgo, tathā sampayuttapaccayo vippayuttapaccayena, atthipaccayo natthipaccayena, vigatapaccayo avigatapaccayenāti iminā upāyenettha paccayavisabhāgatopi viññātabbo vinicchayo.
关于成对:在这里,应当通过义理相似、名称相似、时间相对、因果性、相互对立这些理由,来了知成对的判别。无间缘和等无间缘因为义理相似而成为一对;依止缘和亲依止缘因为名称相似,前生缘和后生缘因为时间相对,业缘和异熟缘因为因果性,相应缘和不相应缘因为相互对立,各成为一对;同样,有缘和无有缘、离去缘和不离去缘也各成为一对。这样,在这里就应当通过成对来了知判别。
关于能生和不能生:在这里,无间缘、等无间缘、无间依止缘、自然亲依止缘、习缘、异刹那业缘,以及业缘、无有缘、离去缘,这些缘只是能生,不是不能生。后生缘只是支持,不是能生。其余的缘既是能生,也是不能生,也是支持。这就是这里的含义。这样,在这里就应当通过能生和不能生来了知判别。
Yugaḷakatoti etesu ca atthasarikkhatāya, saddasarikkhatāya, kālapaṭipakkhatāya, hetuphalatāya, aññamaññapaṭipakkhatāyāti imehi kāraṇehi yugaḷakato viññātabbo vinicchayo. Anantarasamanantarā hi atthasarikkhatāya ekaṃ yugaḷakaṃ nāma; nissayūpanissayā saddasarikkhatāya, purejātapacchājātā kālapaṭipakkhatāya, kammapaccayavipākapaccayā hetuphalatāya, sampayuttavippayuttapaccayā aññamaññapaṭipakkhatāya ekaṃ yugaḷakaṃ nāma, tathā atthinatthipaccayā, vigatāvigatapaccayā cāti evamettha yugaḷakatopi viññātabbo vinicchayo. Janakājanakatoti etesu ca anantarasamanantarānantarūpanissayapakatūpanissayāsevanapaccayā nānākkhaṇiko, kammapaccayo, natthivigatapaccayāti ime paccayā janakāyeva, na ajanakā. Pacchājātapaccayo kevalaṃ upatthambhakoyeva, na janako. Sesā janakā ca ajanakā ca upatthambhakā cāti attho. Evamettha janakājanakatopi viññātabbo vinicchayo.
在这些缘里,俱生缘、依止缘、有缘、不离缘叫作“一切处”,意思是:它们是一切有为的色法和非色法生起的处所和原因。没有这些缘,哪怕一个法也生不起来。所缘缘、所缘增上缘、无间缘、等无间缘、无间依止缘、自然亲依止缘、习缘、相应缘、无有缘、离去缘叫作“非一切处”,意思是:它们不是一切色法和非色法的处所,而只是非色蕴的处所和原因。因为只有非色法依靠这些缘生起,色法不依靠它们生起。前生缘和后生缘也是非一切处,因为它们依次只是非色法和色法的缘。其余所说的缘,由于只是某些色法和非色法生起的原因,也不是一切处。这样,在这里就应当知道一切处和非一切处的判别。
Sabbaṭṭhānikāsabbaṭṭhānikatoti etesu ca sahajātanissayaatthiavigatapaccayā sabbaṭṭhānikā nāma, sabbesaṃ saṅkhatānaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhānabhūtā kāraṇabhūtāti attho. Etehi vinā uppajjamāno ekadhammopi natthīti. Ārammaṇaārammaṇādhipatianantarasamanantarānantarūpanissayapakatūpanissayāsevanasampayuttanatthivigatapaccayā asabbaṭṭhānikā nāma. Na sabbesaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhānabhūtā, arūpakkhandhānaññeva pana ṭhānabhūtā kāraṇabhūtāti attho. Arūpadhammāyeva hi etehi uppajjanti, na rūpadhammā. Purejātapacchājātāpi asabbaṭṭhānikā arūparūpānaññeva yathākkamena paccayabhāvato. Vuttāvasesāpi ekaccānaṃ rūpārūpadhammānaṃ uppattihetuto na sabbaṭṭhānikāti evamettha sabbaṭṭhānikā sabbaṭṭhānikatopi viññātabbo vinicchayo.
从“色对色”等分别来看:在这二十四种缘当中,没有任何一种缘是纯粹作为色法而只成为色法的缘。但是,有一种缘是纯粹作为色法而只成为非色法的缘。是哪一种呢?就是前生缘。因为前生缘纯粹作为色法,而只成为非色法的缘。也没有任何一种缘是纯粹作为色法而只成为色法和非色法两者的缘;但是,有一种缘是纯粹作为非色法而只成为非色法的缘。是哪一种呢?就是无间、等无间、习、相应、有、离去这六种缘。因为它们全部都是纯粹作为非色法,而只成为非色法的缘。也有纯粹作为非色法而只成为色法的缘。是哪一种呢?就是后生缘。因为后生缘纯粹作为非色法,而只成为色法的缘。但是,也有纯粹作为非色法而成为色法和非色法两者的缘。是哪一种呢?就是因、业、果、禅那、道这五种缘。因为它们全部都是纯粹作为非色法,而成为色法和非色法两者的缘。也没有任何一种缘是纯粹作为色法和非色法而只成为色法的缘,但是有只成为非色法的缘。是哪一种呢?就是所缘缘和亲依止缘。因为这两种缘是纯粹作为色法和非色法,而只成为非色法的缘。但是,也有纯粹作为色法和非色法而只成为色法和非色法两者的缘。是哪一种呢?就是增上、俱生、相互、依止、食、根、不相应、有、无有这九种缘。因为它们全部都是纯粹作为色法和非色法,而只成为色法和非色法两者的缘。这样,在这里应当通过“色对色”等分别来了知这一判定。
Rūpaṃ rūpassātiādivikappatoti etesu ca catuvīsatiyā paccayesu ekapaccayopi ekantena rūpameva hutvā rūpasseva paccayo nāma natthi, ekantena pana rūpaṃ hutvā arūpasseva paccayo nāma atthi. Kataro panesoti? Purejātapaccayo. Purejātapaccayo hi ekantena rūpameva hutvā arūpasseva paccayo hoti. Ekantena rūpameva hutvā rūpārūpasseva paccayo nāmātipi natthi, ekantena pana arūpaṃ hutvā arūpasseva paccayo nāma atthi. Kataro panesoti? Anantarasamanantaraāsevanasampayuttanatthivigatavasena chabbidho. So hi sabbopi ekantena arūpameva hutvā arūpasseva paccayo hoti. Ekantena arūpameva hutvāpi ekantena rūpasseva paccayo nāmātipi atthi. Kataro panesoti? Pacchājātapaccayo. So hi ekantena arūpaṃ hutvā rūpasseva paccayo hoti; ekantena pana arūpadhammova hutvā rūpārūpānaṃ paccayopi atthi. Kataro panesoti? Hetukammavipākajhānamaggavasena pañcavidho. So hi sabbopi ekantena arūpameva hutvā rūpadhammānaṃ arūpadhammānampi paccayo hoti. Ekantena pana rūpārūpameva hutvā rūpasseva paccayo nāmātipi natthi, arūpasseva pana hoti. Kataro panesoti? Ārammaṇapaccayo ceva upanissayapaccayo ca. Idañhi dvayaṃ ekantena rūpārūpameva hutvā arūpasseva paccayo hoti. Ekantena rūpārūpameva hutvā pana rūpārūpasseva paccayo nāmātipi atthi. Kataro panesoti? Adhipatisahajātaaññamaññanissayaāhāraindriyavippayuttaatthiavigatavasena navavidho. So hi sabbopi ekantena rūpārūpameva hutvā rūpārūpasseva paccayo hotīti evamettha rūpaṃ rūpassātiādivikappatopi viññātabbo vinicchayo.
从“有的差别”来看:在这二十四缘当中,先说五蕴有,没有任何一种缘是得不到的。但在四蕴有里,除了前生缘、后生缘、不相应缘这三种,剩下的二十一种才可得。在一蕴有里,则只有俱生、相互、依止、业、根、有、不离这七种可得。而在外在的无根所系色法中,只有俱生、相互、依止、有、不离这五种可得。这样,在这里就应当通过“有的差别”来理解这一抉择。
Bhavabhedatoti imesu pana catuvīsatiyā paccayesu pañcavokārabhave tāva na koci paccayo na labbhati nāma. Catuvokārabhave pana tayo purejātapacchājātavippayuttapaccaye apanetvā sesā ekavīsatimeva labbhanti. Ekavokārabhave sahajātaaññamaññanissayakammaindriyaatthiavigatavasena satteva labbhanti. Bāhire pana anindriyabaddharūpe sahajātaaññamaññanissayaatthiavigatavasena pañceva labbhantīti evamettha bhavabhedatopi viññātabbo vinicchayoti.
缘的随顺解说
1. Paccayānulomavaṇṇanā
在《随顺发趣》等当中,按照三法发趣等方式,把二十四缘全部收摄进《发趣大论》时,因为那些三法发趣等是依着三法等等而被说明的,所以就说这是“三法发趣”“二法发趣”……乃至“二法二法发趣”。先不涉及这些,而是先以“论母安立缘分别”这一部分,从略说和广说两方面,把那些三法发趣等所依据的缘展示出来;现在,为了把那些依之而说为“三法发趣”“二法发趣”……乃至“二法二法发趣”的三法发趣等,按照这些缘详细展开说明,就依每一个三法、二法,用七种大章来开示。这七章的名称是:缘起章、俱生章、缘章、依止章、相杂章、相应章、问章。
Evaṃ anulomapaṭṭhānādīsu tikapaṭṭhānādivasena catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhāne paṭṭhānamahāpakaraṇe ye tikādayo nissāya niddiṭṭhattā etaṃ tikapaṭṭhānaṃ, dukapaṭṭhānaṃ…pe… dukadukapaṭṭhānanti vuttaṃ. Te anāmasitvā yesaṃ paccayānaṃ vasena te tikādayo vibhattā, te paccaye eva tāva iminā mātikānikkhepapaccayavibhaṅgasaṅkhātena vārena uddesato ca niddesato ca dassetvā, idāni ye tikādayo nissāya niddiṭṭhattā etaṃ tikapaṭṭhānaṃ, dukapaṭṭhānaṃ…pe… dukadukapaṭṭhānanti vuttaṃ. Te tikādayo imesaṃ paccayānaṃ vasena vitthāretvā dassetuṃ ekekaṃ tikadukaṃ nissāya sattahi mahāvārehi desanā katā. Tesaṃ imāni nāmāni – paṭiccavāro, sahajātavāro, paccayavāro, nissayavāro, saṃsaṭṭhavāro, sampayuttavāro, pañhāvāroti.
在这其中,以“缘于善法,善法生起”这样的方式,通过“缘”这个说法来宣说的,叫做“缘起章”。以“与善法俱生的善法”这样的方式,通过“俱生”这个说法来宣说的,叫做“俱生章”。它在意义上和前面的缘起章没有差别。不过,是为了让通过“缘”这个说法而领悟的人能明白,所以先说第一个;是为了让通过“俱生”这个说法而领悟的人能明白,所以说第二个。在这两章里,都应该知道,缘和缘所生的法,都是就色法和非色法来说的。而且它们只能是俱生的,不可能有前生和后生的情况。以“以善法为缘,有善法”这样的方式,通过“缘”这个说法来宣说的,叫做“缘章”。它也像前面两章一样,应该知道是就色法和非色法来说的。不过在这里,前生缘也是可以有的。这就是它和前面两章的不同之处。紧接着,以“依止善法,有善法”这样的方式,通过“依止”这个说法来宣说的,叫做“依止章”。它在意义上和前面的缘章没有差别。不过,是为了让通过“缘”这个说法而领悟的人能明白,所以先说第一个;是为了让通过“依止”这个说法而领悟的人能明白,所以说第二个。再往后,以“与善法相杂的善法”这样的方式,通过“相杂”这个说法来宣说的,叫做“相杂章”。以“与善法相应的善法”这样的方式,通过“相应”这个说法来宣说的,叫做“相应章”。它在意义上和前面的相杂章没有差别。是为了让通过“相杂”这个说法而领悟的人能明白,所以先说第一个;是为了让通过“相应”这个说法而领悟的人能明白,所以说第二个。在这两章里,都应该知道,缘和缘所生的法,只是就非色法来说的。而在第七章里,因为先以“善法对于善法,以因缘为缘”这样的方式,把那些问题一个个提出来,然后又以“善因对于相应诸蕴”这样的方式,把全部问题都毫无遗漏地分别清楚,所以这一章因为把问题很好地分别开显了,就叫做“问章”。在这里,也应该知道,缘和缘所生的法,是就色法和非色法来说的。
Tattha ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo’’ti evaṃ paṭiccābhidhānavasena vutto paṭiccavāro nāma. Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto kusalo dhammo’’ti evaṃ sahajātābhidhānavasena vutto sahajātavāro nāma. So purimena paṭiccavārena atthato ninnānākaraṇo. Paṭiccābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena pana paṭhamo vutto, sahajātābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena dutiyo. Dvīsupi cetesu rūpārūpadhammavasena paccayā ceva paccayuppannadhammā ca veditabbā. Te ca kho sahajātāva, na purejātapacchājātā labbhanti. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo’’ti evaṃ paccayābhidhānavasena vutto pana paccayavāro nāma. Sopi purimavāradvayaṃ viya rūpārūpadhammavaseneva veditabbo. Paccayo panettha purejātopi labbhati. Ayamassa purimavāradvayato viseso. Tadanantaro ‘‘kusalaṃ dhammaṃ nissāya kusalo dhammo’’ti evaṃ nissayābhidhānavasena vutto nissayavāro nāma. So purimena paccayavārena atthato ninnānākaraṇo. Paccayābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena pana paṭhamo vutto, nissayābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena dutiyo. Tato paraṃ ‘‘kusalaṃ dhammaṃ saṃsaṭṭho kusalo dhammo’’ti evaṃ saṃsaṭṭhābhidhānavasena vutto saṃsaṭṭhavāro nāma. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ sampayutto kusalo dhammo’’ti evaṃ sampayuttābhidhānavasena vutto sampayuttavāro nāma. So purimena saṃsaṭṭhavārena atthato ninnānākaraṇo. Saṃsaṭṭhābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena pana paṭhamo vutto, sampayuttābhidhānavasena dutiyo. Dvīsupi cetesu arūpadhammavaseneva paccayā paccayuppannā ca veditabbā. Sattamavāre pana yasmā ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā nayena te te pañhe uddharitvā puna ‘‘kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhāna’’ntiādinā nayena sabbepi te pañhā nijjaṭā niggumbā ca katvā vibhattā, tasmā so vāro pañhānaṃ sādhukaṃ vibhattattā pañhāvārotveva saṅkhyaṃ gato. Rūpārūpadhammavaseneva panettha paccayāpi paccayuppannāpi veditabbā.
在这其中,先说那个叫做“略说分”的部分,它从略说和广说两方面来看有两种。其中,略说分是第一,也叫“问分”。“施设分”也是它的名称。为什么呢?因为它缘于善等法、以善等法之因缘等方式而被略说,所以叫“略说分”;因为它缘于善等法、以因缘等方式追问善等法的生起,所以叫“问分”;因为它缘于善等法、以因缘等方式施设善等法的生起,所以也叫“施设分”。
Tattha yo tāva esa sabbapaṭhamo paṭiccavāro nāma, so uddesato niddesato ca duvidho hoti. Tattha uddesavāro paṭhamo, pucchāvārotipi vuccati. Paṇṇattivārotipi tasseva nāmaṃ. So hi kusalādayo paṭicca kusalādīnaṃ hetupaccayādīnaṃ vasena uddiṭṭhattā uddesavāro, kusalādayo paṭicca hetupaccayādivasena kusalādīnaṃ uppattiyā pucchitattā pucchāvāro, kusalādayo paṭicca hetupaccayādivasena kusalādīnaṃ uppattiyā paññāpitattā paṇṇattivārotipi vutto.
25-34在这里,可能会有一个假设性的提问:善法是不是以善法为条件,然后以因缘的方式生起?这里的意思是:那个以因缘生起的善法,它是不是依于善法呢?或者说,依于善法而那个以因缘生起的善法,它是不是以因缘的方式存在呢?这就是这里的含义。其中,“paṭi”这个词用在“相似”的意思上。因为相似的人被称为“paṭipuggala”(对应的人),相似的部分被称为“paṭibhāga”(对应的部分)。“icca”这个词是表示前进、努力的说法。把两者合在一起,“paṭicca”就是“前往而到达”的意思,也就是以所谓俱生的相似状态到达,或者说与它一起达到俱生的状态。因此,这是在问:善法是不是以俱生的方式依于善法,以因缘而生起。或者,“paṭicca”的意思是“作为缘”。而这种作为缘的情况,在前生缘里也能找到,在俱生缘里也能找到,但这里指的是俱生。在“善法依善法,不善法……”等问句里,也是同样的道理。其中,虽然从俱生的角度来说,依善法的不善法并不存在,但在这个提问的部分里,凡是解答时在道理上能成立的和不能成立的,全部都按照提问的方式列了出来。而在后面的解答中,则舍弃不能成立的,只解答能成立的。
25-34. Tattha siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayāti parikappapucchā. Ayañhettha attho – yo kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā, kiṃ so kusalaṃ dhammaṃ paṭicca siyāti atha vā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca yo kusalo dhammo uppajjeyya, so hetupaccayā siyāti ayamettha attho. Tattha paṭīti sadisatthe vattati. Sadisapuggalo hi paṭipuggalo, sadisabhāgo ca paṭibhāgoti vuccati. Iccāti gamanussukkavacanametaṃ. Ubhayaṃ ekato katvā paṭiccāti paṭigantvā sahuppattisaṅkhātena sadisabhāvena patvā, tena saddhiṃ ekato uppattibhāvaṃ upagantvāti vuttaṃ hoti. Kusalo dhammoti evaṃ sahuppattibhāvena kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayāti pucchati. Atha vā paṭiccāti paccayaṃ katvā. Taṃ pana paccayakaraṇaṃ purejātepi paccaye labbhati sahajātepi. Idha sahajātaṃ adhippetaṃ. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalotiādīsupi eseva nayo. Tattha kiñcāpi sahajātavasena kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo natthi, imasmiṃ pana pucchāvāre yampi vissajjiyamānaṃ atthato labbhati, yampi na labbhati, taṃ sabbaṃ pucchāvasena uddhaṭaṃ. Parato pana vissajjane yaṃ na labbhati, taṃ pahāya yaṃ labbhati, tadeva vissajjitaṃ.
在这里,先弄清了这些提问的含义和提问方式之后,现在应当按数目来了解提问的分类。这里,从“依善法”这一善的表述开始,到善、不善、无记为止,有三个提问;再以同样的善为起点,按善、无记等分成两类,直到两类组合结束,有三个提问;再以同样的善为起点,直到三类组合结束,有一个提问。这样,从“依善法”开始的善等七问,同样地,从不善等开始的七问,从无记等开始的七问,从善、无记等开始的七问,从不善、无记等开始的七问,从善、不善等开始的七问,从善、不善、无记等开始的七问——全部加起来,按七组七问来计算,围绕善等三法,在因缘中一共有四十九个提问。
Evamettha pucchānaṃ atthañceva pucchāgatiñca ñatvā idāni gaṇanavasena pucchāparicchedo veditabbo . Ettha hi ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭiccā’’ti kusalapadaṃ ādiṃ katvā kusalākusalābyākatantā tisso pucchā, puna tadevādiṃ katvā kusalābyākatādivasena dukappabhedantā tisso, puna tadevādiṃ katvā tikantā ca ekā, evaṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalādikā satta pucchā, tathā akusalādikā, tathā abyākatādikā, tathā kusalābyākatādikā, akusalābyākatādikā, kusalākusalādikā, kusalākusalābyākatādikāti sabbāpi sattannaṃ sattakānaṃ vasena kusalattikaṃ nissāya hetupaccaye ekūnapaññāsaṃ pucchā.
在这里,按根来分类也应这样理解:根为一种而结束为一类的有九种;根为一种而结束为两类(两种法)的有九种;根为一种而结束为三类(三种法)的有三种。根为两种而结束为一类的有九种;根为两种而结束为两类(两种法)的有九种;根为两种而结束为三类(三种法)的有三种。根为三种而结束为一类的有三种;根为三种而结束为两类(两种法)的有三种;根为三种而结束为三类(三种法)的有一种。正如在因缘中有四十九问,在所缘缘等其余诸缘中也是同样。在全部二十四缘中——
Tattha ekamūlakāvasānā nava, ekamūladukāvasānā nava, ekamūlatikāvasānā tisso, dukamūlaekāvasānā nava, dukamūladukāvasānā nava, dukamūlatikāvasānā tisso, tikamūlaekāvasānā tisso, tikamūladukāvasānā tisso, tikamūlatikāvasānā ekāti evametā mūlavasenāpi veditabbā. Yathā ca hetupaccaye ekūnapaññāsaṃ, ārammaṇapaccayādīsupi tathevāti sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu –
一千一百七十七,
问题被汇总起来,是依于一个根本理趣。
Sahassamekañca sataṃ, chasattati punāparā; Pucchā sampiṇḍitā honti, nayamhi ekamūlake.
35-3635-36. 从那之后,以“因缘、所缘缘”为开头的双根理趣就开始了。其中,因-所缘双……(中略)……因-不离双,连同因缘一起,共有二十三个双。在这些双中,就像因缘那样,在因-所缘双里也有四十九个问题,但巴利圣典里只显示了其中两个。就像在因-所缘双里有四十九个问题一样,在因-增上双等当中也是如此。其中,按照第一个问题的顺序,先依次列出了因-增上双、因-无间双、因-等无间双这三个双,最后列出了因-不离双,其余的则简略带过。而问题的分类,在这里应当这样理解。
35-36. Tato paraṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayāti dumūlakanayo āraddho. Tattha hetārammaṇaduko…pe… hetuavigatadukoti hetupaccayena saddhiṃ tevīsati dukā honti. Tesu hetupaccaye viya hetārammaṇadukepi ekūnapaññāsaṃ pucchā, tāsu pāḷiyaṃ dveyeva dassitā. Yathā ca hetārammaṇaduke ekūnapaññāsaṃ tathā hetādhipatidukādīsupi. Tattha paṭhamapucchāvasena hetādhipatiduko, hetānantaraduko, hetusamanantaradukoti paṭipāṭiyā tayo duke dassetvā pariyosāne hetuavigataduko dassito, sesaṃ saṅkhittaṃ. Pucchāparicchedo panettha evaṃ veditabbo.
一千一百二十七,
在二十三个双处中,诸问均为双根。
Sahassamekañca sataṃ, sattavīsatimeva ca; Dukesu tevīsatiyā, pucchā honti dumūlake.
3737. 从那以后,以因缘、所缘缘、增上缘为三种根本的理趣就开始了。其中,与因-所缘这一对一起,在增上缘等二十二种缘中,按照每一个缘各自组合的方式,共有二十二个三集。在这些三集中,按照第一问的方式,显示了第一个三集和第二个三集,最后的三集也显示了,其余则简略。然而,就像在双集中那样,在三集中也一样,对每一个三集作四十九问,在全部二十二个三集中——
37. Tato paraṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayāti timūlakanayo āraddho. Tattha hetārammaṇadukena saddhiṃ adhipatipaccayādīsu bāvīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena bāvīsati tikā honti. Tesu paṭhamapucchāvasena paṭhamattikañca dutiyattikañca dassetvā pariyosānatiko dassito, sesaṃ saṅkhittaṃ. Yathā pana dukesu, evaṃ tikesupi ekamekasmiṃ tike ekūnapaññāsaṃ katvā sabbesupi bāvīsatiyā tikesu –
一千零一个问题以及七十八个,
问题按数目来算,都落在三根理趣里。
Sahassamekaṃ pucchānaṃ, aṭṭhasattatimeva ca; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi tikamūlake.
3838. 从那以后,以因缘、所缘缘、增上缘、无间缘为开端,开始了“四根理趣”。其中,配合第一组三法,在无间缘等二十一种缘中,按逐一搭配的方式,共有二十一组四句。在这些当中,先显示了两组四句,其余的则简略说明。在这里也一样,每一组四句中作四十九问,在全部二十一组四句中——
38. Tato paraṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayāti catumūlakanayo āraddho. Tattha paṭhamattikena saddhiṃ anantarapaccayādīsu ekavīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena ekavīsati catukkā honti. Tesu dve catukke dassetvā sesaṃ saṅkhittaṃ. Idhāpi ekamekasmiṃ catukke ekūnapaññāsaṃ katvā sabbesupi ekavīsatiyā catukkesu –
一千零一个问题,再加上二十九个,就是一千零三十个。
从数目来算,诸问存在于四根理趣中。
Sahassamekaṃ pucchānaṃ, ekūnatiṃsa punāparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi catumūlake.
从那之后,以五根这一组为开头,直到一切根的整段开示讲完,把这一切归纳起来,再把前面已说的和后面要说的合在一起,于是在巴利圣典中给出了这样的方法:“不混淆地,应当以一根、二根、三根、四根、五根、一切根来详细展开。”其中,在一根等各组里应当说的内容,前面已经说过了。而在五根这一组中,配合第一个四分组,在无间缘等二十种缘里,按每一种缘逐一搭配的方式,就有二十个五集。在其中的每一个五集里,各有四十九——
Tato paraṃ pañcamūlakaṃ ādiṃ katvā yāva sabbamūlakā desanā katā, taṃ sabbaṃ saṅkhipitvā heṭṭhā vuttañca upari vattabbañca ekato katvā pāḷiyaṃ ‘‘ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ, pañcamūlakaṃ, sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabba’’nti nayo dassito. Tattha ekamūlakādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ vuttameva. Pañcamūlake pana paṭhamacatukkena saddhiṃ samanantarapaccayādīsu samavīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena samavīsati pañcakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有九百个,另外还有八十个。
按数目来算,这些就是五根理趣里的问句。
Satāni nava pucchānaṃ, asīti ca punāparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi pañcamūlake.
在六集中,配合第一个五组,按照俱生缘等十九种缘里每一种缘的结合方式,共有十九种六集。在每一种当中,各作四十九——
Chamūlake paṭhamapañcakena saddhiṃ sahajātapaccayādīsu ekūnavīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena ekūnavīsati chakkā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有九百个,再有三十一个。
按数目来算,提问存在于六根本的导法中。
Satāni nava pucchānaṃ, ekatiṃsa tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi chakkamūlake.
在七集当中,和第一个六组一起,在相互缘等十八种缘里,按照一一对应结合的方式,共有十八个七集。在它们每一个当中,各作四十九——
Sattamūlake paṭhamachakkena saddhiṃ aññamaññapaccayādīsu aṭṭhārasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena aṭṭhārasa sattakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有八百条,再加上八十二条。
问句按数目来算,是在七根理趣这一方法里。
Satāni aṭṭha pucchānaṃ, dvāsīti ca tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi sattamūlake.
在八根的基础上,加上第一个七组,在依止缘等十七种缘当中,按一一对应的方式计算,就有十七个八组。在每一个八组当中,各作四十九——
Aṭṭhamūlake paṭhamasattakena saddhiṃ nissayapaccayādīsu sattarasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena sattarasa aṭṭhakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有八百个,此外还有三十三个。
问句按数目来算,不在八根本理趣中。
Satāni aṭṭha pucchānaṃ, tettiṃsā ca tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi aṭṭhamūlake.
在九根本组中,连同第一个八组,在亲依止缘等十六种缘里,按一一对应结合的方式,就有十六个九组。在它们每一个当中,各作四十九——
Navamūlake paṭhamaaṭṭhakena saddhiṃ upanissayapaccayādīsu soḷasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena soḷasa navakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
七百问句,以及另外八十四问及其余的。
问句按数目来算,就在九根理趣之中。
Satāni satta pucchānaṃ, caturāsīti tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi navamūlake.
在十根里,配合第一组九法,在前生缘等十五种缘中,按每一种缘逐一结合的方式,就有十五个十组。在其中的每一组里,算成四十九——
Dasamūlake paṭhamanavakena saddhiṃ purejātapaccayādīsu pannarasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena pannarasa dasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有七百个,接着还有三十五个。
提问按数目来算,是在十根理趣中。
Satāni satta pucchānaṃ, pañcatiṃsa tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi dasamūlake.
在十一根理趣中,与第一组十根一起,依后生缘等十四种缘,每一种缘各自连结,就有十四个十一组。在每一组中,各计为四十九——
Ekādasamūlake paṭhamadasakena saddhiṃ pacchājātapaccayādīsu cuddasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena cuddasa ekādasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
六百个问题,此后还有八十六个;
在理趣中,问句被计算,以十一法为根本。
Cha satāni ca pucchānaṃ, chaḷāsīti tatoparā; Nayamhi pucchā gaṇitā, ekādasakamūlake.
在十二组中,连同最初的十一组,对于习行缘等十三种缘,按每一缘逐一结合的方式,便有十三个十二组。在其中每一组里,各作四十九——
Dvādasamūlake paṭhamaekādasakena saddhiṃ āsevanapaccayādīsu terasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena terasa dvādasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
还有另外的三十七问,加上前面的六百问。
诸问依计数而有,在十二根理趣的方式中。
Cha satāni ca pucchānaṃ, sattatiṃsa tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, naye dvādasamūlake.
在十三根理趣中,配合第一个十二组,对业缘等十二种缘,按一一对应的方式组合,就形成十二个十三组。在每一个十三组里,各作四十九问——
Terasamūlake paṭhamadvādasakena saddhiṃ kammapaccayādīsu dvādasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena dvādasa terasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
一百零五个问题,另外还有八十八个;
问句按数目来算,是在十三根本理趣当中。
Satāni pañca pucchānaṃ, aṭṭhāsīti punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye terasamūlake.
在十四根本中,与第一组十三法一起,在果报缘等十一种缘中,按每一种缘各自结合的方式,共有十一种十四组。在它们每一种当中,各作四十九——
Cuddasamūlake paṭhamaterasakena saddhiṃ vipākapaccayādīsu ekādasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena ekādasa cuddasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
五百个问题,还有三十个和另外九个。
问句按数目来算,是在十四种理趣当中。
Satāni pañca pucchānaṃ, tiṃsa cātha navāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye cuddasamūlake.
在十五根理趣中,配合第一个十四组,在食缘等十种缘里,按逐一结合的方式,就形成十种十五组。在它们每一组中,各作四十九——
Pannarasamūlake paṭhamacuddasakena saddhiṃ āhārapaccayādīsu dasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena dasa pannarasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有四百个,此外还有九十个。
问句按数目来算,就在新的十五根这个理趣里。
Satāni cattāri pucchānaṃ, navuti ca tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, naye pannarasamūlake.
在十六个根本组中,连同最初的十五组,在根缘等九种缘里,按照每一缘逐一结合的方式,就有九种十六组。在它们每一个当中,算作四十九——
Soḷasamūlake paṭhamapannarasakena saddhiṃ indriyapaccayādīsu navasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena nava soḷasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
四百和四十一,还有另外一些。
问句按数目来算,就在十六根理的框架里。
Satāni cattāri cattā-līsekā ceva punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye soḷasamūlake.
在十七组中,与最初的十六组相配合,在禅那缘等八种缘里,按每一缘逐一结合的方式,就有八个十七组。在它们每一个之中,作四十九——
Sattarasamūlake paṭhamasoḷasakena saddhiṃ jhānapaccayādīsu aṭṭhasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena aṭṭha sattarasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
三百个问题,另外还有九十二个。
提问按计数而有,在理趣中有十七个根本提问。
Satāni tīṇi pucchānaṃ, navuti dve punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye sattarasamūlake.
在十八根本组里,配合第一组十七法,按道缘等七种缘各自结合的方式,就有七个十八组。在每一组里,各作四十九——
Aṭṭhārasamūlake paṭhamasattarasakena saddhiṃ maggapaccayādīsu sattasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena satta aṭṭhārasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
三百个问题,以及四十三问;
问句按数量来算,是在十八根本理趣中。
Satāni tīṇi pucchānaṃ, tecattārīsameva ca; Pucchā gaṇanato honti, naye aṭṭhārasamūlake.
在以十九为根本的(组合)中,与第一个十八(法)组一起,在相应缘等六种缘里,按照每一个缘逐一结合的方式,就有六个十九(组)。在它们每一个当中,各作四十九之后——
Ekūnavīsatimūlake paṭhamaaṭṭhārasakena saddhiṃ sampayuttapaccayādīsu chasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena cha ekūnavīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
二百九十,另外还有四种。
问句按数目来算,是在十九种理趣当中。
Dve satā navuti ceva, catasso ca punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye ekūnavīsatike.
在以二十为根本的(组合)中,与最初的十九种一起,在不相应缘等五种缘里,按每一种各自连接的方式,共有二十五组。在它们每一种当中,作四十九种之后——
Vīsatimūlake paṭhamaekūnavīsatikena saddhiṃ vippayuttapaccayādīsu pañcasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena pañcavīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句共有二百四十五种。
问句按数目来算,是在以二十为根本的理法之中。
Dve satā honti pucchānaṃ, cattālīsā ca pañca ca; Pucchā gaṇanato honti, naye vīsatimūlake.
以二十一为根本,配合最初的二十一,在有缘等四种缘中,按每一种各别结合的方式,就有四种二十一。在它们每一种当中,各作四十九个之后——
Ekavīsatimūlake paṭhamavīsatikena saddhiṃ atthipaccayādīsu catūsu paccayesu ekamekassa yojanāvasena cattāro ekavīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
一百九十六个问题,合计而成。
已被通晓特相的人以二十一种方式计算过了。
Sataṃ chanavuti ceva, pucchā honti sampiṇḍitā; Gaṇitā lakkhaṇaññūhi, ekavīsatike naye.
在二十二根本中,与最初的二十一种相配合,于无有缘等三种缘中,按每一种缘各自的连接方式,便形成三种二十二(问句)。在其中每一种里,作成四十九之后——
Dvāvīsatimūlake paṭhamaekavīsatikena saddhiṃ natthipaccayādīsu tīsu paccayesu ekamekassa yojanāvasena tayo dvāvīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
一百四十,再加另外七。
问句按数目来算,在具二十二根的理法中。
Cattālīsādhikaṃ sataṃ, satta ceva punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye dvāvīsatimūlake.
在二十三种根本中,配合最初的二十二种,在离缘与非离缘这两种当中,按每一种各别相应的方式,就有两组二十三种。在它们每一组当中,各作四十九个之后——
Tevīsatimūlake paṭhamadvāvīsatikena saddhiṃ dvīsu vigatāvigatapaccayesu ekamekassa yojanāvasena dve tevīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
按数量计算,这里问句被认为有九十八种。
这确实是第二十三个,以二十三为根本。
Aṭṭhanavutimevidha, pucchā gaṇanato matā; Nayamhi tevīsatime, tevīsatikamūlake.
不过,以二十四种为根本的这一部分,应当依照总摄一切缘的方式来理解,因此才说它是一切根本。在这里,问句正好是四十九个。这些问句,就是世尊在天众当中,只取因缘这一句,按照从一根本等一直到一切根本为止的方式,详细分别开示出来的;现在这里只是简略地显示出来。
Catuvīsatimūlako pana sabbapaccayānaṃ samodhānavasena veditabbo, teneva sabbamūlakoti vutto. Tattha ekūnapaññāsameva pucchā hontīti sabbāpetā hetupaccayapadameva gahetvā ekamūlakādīnaṃ sabbamūlakapariyosānānaṃ vasena satthārā devaparisati vitthārato vibhattā pucchā idha saṅkhepena dassitā.
这些(问句)的总数如下:在一根本的方式中,共有一千一百七十六个问题。在因缘的方式中,就以同一个根本来计算,算作四十九个,这些应当归入这个因缘根本中,其余的则应放入其余各缘的根本中。二根本有一千一百二十七,三根本有一千零七十八,四根本有一千零二十九,五根本有九百八十,六根本有九百三十一,七根本有八百八十二,八根本有八百三十三,九根本有七百八十四,十根本有七百三十五,十一根本有六百八十六,十二根本有六百三十七,十三根本有五百八十八,十四根本有五百三十九,十五根本有四百九十,十六根本有四百四十一,十七根本有三百九十二,十八根本有三百四十三,十九根本有二百九十四,二十根本有二百四十五,二十一根本有一百九十六,二十二根本有一百四十七,二十三根本有九十八,一切根本有四十九。这样,以因句为开头,在所分别的一根本等之中——
Tāsaṃ pana sabbāsampi ayaṃ gaṇanapiṇḍo – ekamūlakanayasmiñhi ekādasa satāni chasattati ca pucchā āgatā. Hetupaccayanaye teneva mūlakena ekūnapaññāsaṃ katvā imasmiṃ hetupaccayamūlake gahetabbā, sesā sesapaccayamūlakesu pakkhipitabbā. Dumūlake sattavīsāni ekādasa satāni, timūlake sahassaṃ aṭṭhasattati ca, catumūlake sahassaṃ ekūnatiṃsañca, pañcamūlake asītādhikāni nava satāni, chamūlake ekatiṃsāni nava satāni, sattamūlake dvāsītāni aṭṭha satāni, aṭṭhamūlake tettiṃsāni aṭṭha satāni, navamūlake caturāsītāni satta satāni, dasamūlake pañcatiṃsāni satta satāni, ekādasamūlake chāsītāni cha satāni, dvādasamūlake sattatiṃsāni cha satāni, terasamūlake aṭṭhāsītāni pañca satāni, cuddasamūlake ekūnacattālīsāni pañca satāni, pannarasamūlake navutāni cattāri satāni, soḷasamūlake ekacattālīsāni cattāri sattāni, sattarasamūlake dvānavutāni tīṇi satāni, aṭṭhārasamūlake tecattālīsāni tīṇi satāni, ekūnavīsatimūlake catunavutāni dve satāni, vīsatimūlake pañcacattālīsāni dve satāni, ekavīsatimūlake chanavutisataṃ, dvāvīsatimūlake sattacattālīsasataṃ, tevīsatimūlake aṭṭhanavuti, sabbamūlake ekūnapaññāsāti evaṃ hetupadaṃ ādiṃ katvā vibhattesu ekamūlakādīsu –
一万四千七百,
问的只是因句,按一根本等分类来说。
Cuddaseva sahassāni, puna satta satāni ca; Pucchā hetupadasseva, ekamūlādibhedatoti.
39-4039-40. 像这样,以因缘作为开头,从一根本的方式开始,一直到展示出一切根本方式的问题分类之后,现在为了展示以所缘缘作为开头,而说“或许善法依靠善法,由所缘缘、因缘而生起”等等。其中,“由所缘缘、因缘”这一说法,就已经展示了以所缘缘为开头、以因缘为结尾的一根本方式。此后,“由所缘缘、增上缘”开始了二根本的方式。其中,展示了第一双和所缘-离去双之后,其余的都省略了。“由所缘缘、因缘”这最后一双也没有展示。不过,如果在某处的诵传传统中能看到,那就应该采用那个诵传传统。此后,没有按所缘缘来展示三根本等方式,而是为了展示以增上缘为开头的单一缘等,只说了“增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘”这么多。这应当理解为一根本方式或一切根本方式。
39-40. Evaṃ hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakato paṭṭhāya yāva sabbamūlakanayā pucchābhedaṃ dassetvā idāni ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya ārammaṇapaccayā hetupaccayātiādimāha. Tattha ārammaṇapaccayā hetupaccayāti ettāvatā ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā hetupaccayapariyosāno ekamūlakanayo dassito. Tato paraṃ ārammaṇapaccayā adhipatipaccayāti dukamūlakaṃ āraddhaṃ. Tattha imaṃ paṭhamadukañceva ārammaṇāvigatadukañca dassetvā sesaṃ saṅkhittaṃ. Ārammaṇapaccayā hetupaccayāti ayaṃ osānadukopi na dassito. Sace pana katthaci vācanāmagge sandissati, sveva vācanāmaggo gahetabbo. Tato paraṃ ārammaṇapaccayavasena tikamūlakādayo adassetvāva adhipatipaccayaṃ ādiṃ katvā ekakādayo dassetuṃ adhipatipaccayā, anantarapaccayā, samanantarapaccayā, sahajātapaccayā, aññamaññapaccayāti ettakameva vuttaṃ, taṃ ekamūlakavasena vā sabbamūlakavasena vā veditabbaṃ.
4141. 接下来,为了显示以“不离去缘”为开头的二因组合,开始了“不离去缘、因缘”等。其中,依次说了不离去因二法、不离去所缘二法、不离去增上二法这三组二法之后,最后显示了一组不离去与离去二法。然后,为了显示以不离去缘为依的三因组合,依次说了“不离去缘、因缘、所缘缘”“不离去缘、因缘、增上缘”“不离去缘、因缘、无间缘”这三组三法,之后说了“不离去缘、因缘、离去缘”这最后一组三法。接着,为了显示以不离去缘为依的四因组合,说了“不离去缘、因缘、所缘缘、增上缘”“不离去缘、因缘、所缘缘、无间缘”这两组四法,此后把“离去缘”这个词抽出来搁在一边,其余全部省略。为了说明省略的情况,说:“每一个词的一因、二因、三因、一切因,应当由不混淆的人详细展开。”因此,就像以因缘为首,依照因等词,在一因中有一千一百七十六个问题……乃至在一切因中有四十九个;同样地,以所缘缘等每一个为首,依照所缘等词,每一个词在一因中有一千一百七十六个问题……乃至在一切因中有四十九个。如此,每一个词在一因等分类中,有一万四千七百个问题。在这一切二十四缘中,这是计数的限定——
41. Tato paraṃ avigatapaccayaṃ ādiṃ katvā dumūlakameva dassetuṃ – avigatapaccayā hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha avigatahetuduko, avigatārammaṇaduko, avigatādhipatidukoti paṭipāṭiyā tayo duke vatvā pariyosāne ca avigatavigataduko eko duko dassito. Tato avigatapaccayavaseneva timūlakaṃ dassetuṃ – ‘‘avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā adhipatipaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā anantarapaccayā’’ti evaṃ paṭipāṭiyā tayo tike vatvā ‘‘avigatapaccayā hetupaccayā vigatapaccayā’’ti pariyosānattiko vutto. Tato avigatapaccayavaseneva catumūlakaṃ dassetuṃ ‘‘avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā anantarapaccayā’’ti dve catukke vatvā ‘‘vigatapaccayā’’ti padaṃ uddharitvā ṭhapitaṃ, sesaṃ sabbaṃ saṅkhittaṃ. Tassa saṅkhittabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ekekassa padassa ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabba’’nti vuttaṃ. Tasmā yathā hetupaccayaṃ ādiṃ katvā hetuādipadavasena ekamūlake ekādasa pucchāsatāni chasattati ca pucchā…pe… sabbamūlake ekūnapaññāsaṃ, evaṃ ārammaṇapaccayādīsupi ekamekaṃ ādiṃ katvā ārammaṇādipadavasena ekamekassa padassa ekamūlake ekādasa pucchāsatāni chasattati ca pucchā…pe… sabbamūlake ekūnapaññāsāti ekekassa padassa ekamūlakādibhede sattasatādhikāni cuddasa pucchā sahassāni honti. Tāsaṃ sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu ayaṃ gaṇanaparicchedo –
五万二千八百、三十万;
关于善三法的提问,在顺次第法里已经善加分别了。
Dvāpaññāsasahassāna-ṭṭhasatāni tīṇi satasahassāni; Kusalattikassa pucchā, anulomanayamhi suvibhattā.
就像善三法那样,受三法等等也是如此,在全部二十二种三法里——
Yathā ca kusalattikassa, evaṃ vedanāttikādīnampīti sabbesupi dvāvīsatiyā tikesu –
六万一千六百七十七
十万个问题,按三法分类展开。
Ekasaṭṭhisahassāni, cha satāni sattasattati; Satasahassāni pucchānaṃ, tikabhede pabhedato.
简要地说,在言语之道上。
Saṅkhittā vācanāmagge.
在二法(双集)中,按照“是否因法缘于因而以因缘生起?”这样的方式,缘于因而[生起]因、缘于因而[生起]非因、缘于因而[生起]因与非因;缘于非因而[生起]非因、缘于非因而[生起]因、缘于非因而[生起]因与非因;缘于因与非因而[生起]因、缘于因与非因而[生起]非因、缘于因与非因而[生起]因与非因——在每一个二法中,针对因缘等每一个缘,各有九个问题。其中,以因缘为首,在单根之中共有二百一十六个问题。在这些问题中,只有单独以因缘为对象的九个问题应当采用,其余八个问题已按轮次取用。
Dukesu pana ‘‘siyā hetuṃ dhammaṃ paṭicca hetudhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ hetuṃ paṭicca hetu, hetuṃ paṭicca nahetu, hetuṃ paṭicca hetu ca nahetu ca, nahetuṃ paṭicca nahetu, nahetuṃ paṭicca hetu, nahetuṃ paṭicca hetu ca nahetu ca, hetuñca nahetuñca paṭicca hetu, hetuñca nahetuñca paṭicca nahetu, hetuñca nahetuñca paṭicca hetu ca nahetu cāti ekamekasmiṃ duke hetupaccayādīsu ekamekasmiṃ paccaye nava pucchā honti. Tāsu hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlake dvesatāni soḷasa ca pucchā honti. Tāsu hetupaccayasseva aññena asammissā nava pucchā gahetabbā, sesā aṭṭha vārena gahitā.
对于这些以二因为开头的二十三组,每一组各减去九,一直到“一切因”为止,这个数量的界定是这样的:在二因这一组里,先以一因为例显示时,有二百一十六问,减去九之后,就成了二百零七问;再从那里减去九,在三因这一组里,就是一百九十八问。像这样,每次都从前面一组减去九,四因是一百八十九问,五因是一百八十问,六因是一百七十一问,七因是一百六十二问,八因是一百五十三问,九因是一百四十四问,十因是一百三十五问,十一因是一百二十六问,十二因是一百一十七问,十三因是一百零八问,十四因是九十九问,十五因是九十问,十六因是八十一问,十七因是七十二问,十八因是六十三问,十九因是五十四问,二十因是四十五问,二十一因是三十六问,二十二因是二十七问,二十三因是十八问,一切因是九问。又,就像依因缘这样,在一因中有二百一十六问……乃至在一切因中有九问;同样,以所缘缘等每一种为开头,依照“所缘”等词,每一个词在一因中也都有一百一十六问……乃至在一切因中有九问。这样一来,每一个词在一因等分类中,就有二千七百问。对于这一切二十四缘,这就是数量的界定。
Tāsaṃ dukamūlakādīsu tevīsatiyā vāresu ekekaṃ navakaṃ apanetvā yāva sabbamūlakā ayaṃ gaṇanaparicchedo – dukamūlake tāva ekamūlake dassitesu dvīsu soḷasādhikesu pucchāsatesu nava apanetvā dvesatāni satta ca pucchā honti, tato nava apanetvā timūlake aṭṭhanavutisataṃ. Evaṃ purimapurimato nava nava apanetvā catumūlake ekūnanavutisataṃ, pañcamūlake asītisataṃ, chamūlake ekasattatisataṃ, sattamūlake dvāsaṭṭhisataṃ, aṭṭhamūlake tepaṇṇāsasataṃ, navamūlake catucattālīsasataṃ, dasamūlake pañcatiṃsasataṃ, ekādasamūlake chabbīsasataṃ, dvādasamūlake sattarasādhikasataṃ, terasamūlake aṭṭhādhikasataṃ, cuddasamūlake navanavuti, pannarasamūlake navuti, soḷasamūlake ekāsīti, sattarasamūlake dvāsattati, aṭṭhārasamūlake tesaṭṭhi, ekūnavīsatimūlake catupaññāsaṃ, vīsatimūlake pañcacattālīsaṃ, ekavīsatimūlake chattiṃsaṃ, dvāvīsatimūlake sattavīsa, tevīsatimūlake aṭṭhārasa, sabbamūlake navāti. Yathā panetāni hetupaccayavasena ekamūlake soḷasādhikāni dve pucchāsatāni…pe… sabbamūlake nava, evaṃ ārammaṇapaccayādīsupi ekamekaṃ ādiṃ katvā ārammaṇādipadavasena ekekassa padassa ekamūlake soḷasādhikāni dve pucchāsatāni…pe… sabbamūlake navāti ekekassa padassa ekamūlakādibhede dve pucchā sahassāni sattasatāni ca pucchā honti. Tāsaṃ sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu ayaṃ gaṇanaparicchedo –
二十四万,再加八百;
关于因二法的提问,仅在顺次第的法则中被认为如此。
Catusaṭṭhisahassāni, puna aṭṭhasatāni ca; Pucchā hetudukasseva, anulomanaye matā.
就像因二法那样,有因二法等也是如此,在全部一百个二法当中——
Yathā ca hetudukassa, evaṃ sahetukadukādīnampīti sabbasmimpi dukasate –
六百万又四,
八十千,以及两百个问题为智者所知。
Saṭṭhi satasahassāni, cattāri ca tatoparaṃ; Asīti ca sahassāni, pucchā dukasate vidū.
以上这就是纯粹三法发趣和二法发趣中诸问的计数限定。
Ayaṃ tāva suddhike tikapaṭṭhāne ceva dukapaṭṭhāne ca pucchānaṃ gaṇanaparicchedo.
接下来,把二十二种三法拿出来,放进一百种二法里,这样所宣说的就叫作“二法三法发趣”。在那里,像“依因善法,因善法能否以因缘生起?”这样,把二十二种三法中的每一种三法,各与一百种二法一一结合,对于应当展示的诸问题,按照以下所述的方式,以“一切一因”等所有类别来把握,应当知道其段落划分。
Yaṃ pana tato paraṃ dvāvīsati tike gahetvā dukasate pakkhipitvā dukatikapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tattha ‘‘siyā hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dvāvīsatiyā tikesu ekekaṃ tikaṃ dukānaṃ satena satena saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo.
接下来,取那一百种二法,放进二十二种三法里,所宣说的就是名为“三法二法发趣”的部分。在那里,也是像“是否依善因法,善因法以因缘生起?”这样,把一百种二法中的每一种二法,与二十二种三法结合起来,对应当显示的诸问,按照前面所说的方式,以“一切一因”等来统摄,应当知道其段落划分。
Yampi tato paraṃ dukasataṃ gahetvā dvāvīsatiyā tikesu pakkhipitvā tikadukapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tatthāpi ‘‘siyā kusalaṃ hetuṃ dhammaṃ paṭicca kusalo hetudhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dukasate ekekaṃ dukaṃ dvāvīsatiyā tikehi saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo.
接着,把三法放进三法里,宣说了名为“三法三法发趣”的部分。在这里也一样,像“由与乐受相应的善法为缘,可能生起与乐受相应的善法,这是因缘”这样,把二十二种三法中的每一种三法,与其余二十一种三法结合起来,对应当显示的诸问,按照以下所说的方式,以一切单根等来统摄,应当知道其分别。
Yampi tato paraṃ tike tikesuyeva pakkhipitvā tikatikapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tatthāpi ‘‘siyā kusalaṃ sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dvāvīsatiyā tikesu ekekaṃ tikaṃ sesehi ekavīsatiyā tikehi saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo.
接下来,只把诸二法放进二法里,宣说了名为“二法二法发趣”的部分。在这里也要知道:像“由因且有因法为缘,可能以因缘生起因且有因法”这样,把一百种二法中的每一种二法,与其余九十九种二法配合起来应当显示的诸问,按前面所说的方式,以一切单根等来总摄而划分。其实,如来是把这一切分类都完整显示之后,才向天众说法的;但法将舍利弗只是用“今天说了这个和这个”的方式,简略地以显示方法而已来说教法。长老也只是简略地受持了诵出之道,这条道按长老所传的方式,在结集时被收入结集。
Yampi tato paraṃ duke dukesuyeva pakkhipitvā dukadukapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tatthāpi ‘‘siyā hetuṃ sahetukaṃ dhammaṃ paṭicca hetu sahetuko dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dukasate ekekaṃ dukaṃ sesehi navanavutiyā dukehi saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo. Tathāgatena hi sabbampetaṃ pabhedaṃ dassetvāva devaparisāya dhammo desito, dhammasenāpatissa pana tena ‘‘ajja idañcidañca desita’’nti saṅkhipitvā nayadassanamatteneva desanā akkhātā. Therenāpi saṅkhipitvāva vācanāmaggo pavattito, so therena pavattitanayeneva saṅgītikāle saṅgahaṃ āropito.
为了说明它的简要方法,安立了这首偈颂:三法及殊胜发趣,二法最上,二法三法,三法二法,三法三法,二法二法,在顺中六种理趣甚深。它的意思是:三法及殊胜发趣,就是殊胜的三法发趣;二法最上,就是最上、最胜的二法发趣;二法三法,就是二法三法发趣;三法二法,就是三法二法发趣;三法三法,就是三法三法发趣;二法二法,就是二法二法发趣;在顺中六种理趣甚深,就是说这三法发趣等六种理趣甚深,应当知道是在顺中。其中,有两种顺:法顺和缘顺。其中,以“由善法,善法”这种方式,依照摄在阿毗达摩论母句中的诸法之顺说来展开的,叫做法顺。以因缘、所缘缘这种方式,依照二十四缘之顺说来展开的,叫做缘顺。
Taṃ panassa saṅkhepanayaṃ dassetuṃ tikañca paṭṭhānavaranti ayaṃ gāthā ṭhapitā. Tassattho – tikañca paṭṭhānavaranti pavaraṃ tikapaṭṭhānañca. Dukuttamanti uttamaṃ seṭṭhaṃ dukapaṭṭhānañca. Dukatikañcevāti dukatikapaṭṭhānañca. Tikadukañcāti tikadukapaṭṭhānañca. Tikatikañcevāti tikatikapaṭṭhānañca. Dukadukañcāti dukadukapaṭṭhānañca. Cha anulomamhi nayā sugambhīrāti ete tikapaṭṭhānādayo suṭṭhu gambhīrā cha nayā anulomamhi veditabbāti. Tattha dve anulomāni – dhammānulomañca paccayānulomañca. Tattha ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ anulomadesanāvasena pavattaṃ dhammānulomaṃ nāma. ‘‘Hetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayānaṃ anulomadesanāvasena pavattaṃ paccayānulomaṃ nāma.
在这里,先前那部注释书里说的“三法以及殊胜的发趣……在顺中,六种理趣甚深”这首偈颂,是就法顺而说的。但在这里,这首偈颂是就那个法顺当中的缘顺而说的。因此,注释书偈颂中“在顺中,六种理趣甚深”这句话,应当理解为:在法顺中,三法发趣等六种理趣甚深。而在这个地方,也就是以“因缘、所缘缘”这样的方式展开的缘顺中,这些法顺里的三法发趣等,也应当理解为“六种理趣甚深”的意思。在它们当中,就顺的三法发趣而言,这里只依善三法,在这个缘起分的施设部分里,简略地显示了提问的分类。但在其余的三法以及其余的发趣中,连一个问题也没有显示。再往后,在俱生分等当中,即使依善三法,也没有把问题举出来,只是按照能得到的方式显示了回答。然而,依据“在顺中,六种理趣甚深”这句话,在这个缘顺中,这六种发趣理趣也应当以提问的方式举出来并加以显示。因为注释《发趣论》的诸位阿阇梨,本来就负有这个责任。
Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha anulomamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammānulomaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā tasmiṃ dhammānulome paccayānulomaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha anulomamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāgāthāya dhammānulome tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse ‘‘hetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ pavatte paccayānulome ete dhammānulome tikapaṭṭhānādayo ‘‘cha nayā sugambhīrā’’ti evamattho veditabbo. Tesu anulome tikapaṭṭhāne kusalattikamattasseva vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha anulomamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayānulome chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.
缘逆释。
2. Paccayapaccanīyavaṇṇanā
42-44现在讲逆的部分。为了说明它,就开始了“依善法,善法可能生起,非因缘……”等论述。其中,逆问的分类和顺问完全一样多。因此,这里先说了“就像在顺的部分因缘被详细展开一样,在逆的部分非因缘也应当这样详细展开”,然后在结尾又说:“就像在顺的部分,每一个词有单根、双根、三根、四根乃至二十三种根,在逆的部分也应当这样详细展开。”这里说的“二十三种根”,只是就双根说的。不过在结尾处,一切根也有二十四种根。这一切都是略说。
42-44. Idāni paccanīyaṃ hoti. Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya na hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha anulomapucchāhi samappamāṇova pucchāparicchedo. Tenevettha ‘‘yathā anulome hetupaccayo vitthārito, evaṃ paccanīyepi nahetupaccayo vitthāretabbo’’ti vatvā puna pariyosāne ‘‘yathā anulome ekekassa padassa ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ yāva tevīsatimūlakaṃ, evaṃ paccanīyepi vitthāretabba’’nti vuttaṃ. Tevīsatimūlakanti idañcettha dumūlakaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Pariyosāne pana sabbamūlakaṃ catuvīsatimūlakampi hotiyeva. Taṃ sabbaṃ saṅkhittamevāti.
“三法与发趣殊胜……在六种逆法门中,诸理趣深奥”这句话,在这里也指出有两种逆法:法逆法和缘逆法。其中,对于被“善法”等阿毗达摩论母语句所涵盖的诸法,按照“缘于非善法而生非善法”这样的逆说方式展开的,叫做法逆法。按照“非因缘、非所缘缘”这样对二十四缘的逆说方式展开的,叫做缘逆法。在那里,前面注释书中的“三法与发趣殊胜……在六种逆法门中,诸理趣深奥”这个偈颂,是就法逆法而说的。但在这里,这个偈颂是就法随顺当中的缘逆法而说的。因此,对于注释书偈颂中“在六种逆法门中,诸理趣深奥”这句话,应当理解为:在法逆法当中,三法发趣等六种理趣是深奥的。而在这个地方,对于按“非因缘、非所缘缘”等方式展开的缘逆法,也应当理解为:在那些法随顺当中,三法发趣等六种理趣是深奥的。
Tikañcapaṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyamhi nayā sugambhīrāti etthāpi dve paccanīyāni – dhammapaccanīyañca paccayapaccanīyañca. Tattha ‘‘kusalā dhammā’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘na kusalaṃ dhammaṃ paṭicca na kusalo dhammo’’ti paccanīyadesanāvasena pavattaṃ dhammapaccanīyaṃ nāma. ‘‘Nahetupaccayā nārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayānaṃ paccanīyadesanāvasena pavattaṃ paccayapaccanīyaṃ nāma. Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāgāthāya dhammapaccanīye tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse na hetupaccayā nārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayapaccanīye ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo.
在这些当中,只有顺法三法发趣里,才按唯善三法的范围,在这个缘施设分中把问题的分类简略地显示出来。但在其余的三法组和其余的發趣里,连一个问题也没有显示。再往后,在俱生分等当中,即使依善三法,也没有把问题提出来,只是按可行的方法显示了回答。然而,依据“六种逆法门深奥”这句话,在这个缘逆法里,这六种发趣法门也应当以提问的方式列出并显示出来。因为解说发趣的诸阿阇梨负有这个责任。
Tesu anulomatikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassa vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayapaccanīye chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.
3. 顺逆的解释
3. Anulomapaccanīyavaṇṇanā
45-4845-48. 现在说的是顺逆。为了说明它,先提出“缘于善法,善法可能依因缘而非所缘缘等生起”这样的内容。其中,“因缘而非所缘缘……因缘而非不离去缘”,这样把因这一项与其余二十三缘逐一结合,就有以因句等为单根的二十三种顺逆。在每一种当中各作四十九个问题,总共就有一千一百二十七个问题。至于双根的情况,把因、所缘等句与其余二十二缘逐一结合,就有二十二种顺逆。这样一来,在顺的部分所说的所有单根等当中,应当知道是逐一减去一句,再按剩下的句子来计算问题数量。在这里,单根等当中,无论是巴利经典里已经出现的问题,还是没出现的,全都应当依照前面所说的方式来理解。
45-48. Idāni anulomapaccanīyaṃ hoti. Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā naārammaṇapaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha ‘‘hetupaccayā naārammaṇapaccayā…pe… hetupaccayā naavigatapaccayā’’ti hetupadassa sesesu tevīsatiyā paccayesu ekekena saddhiṃ yojanāvasena hetupadādike ekamūlake tevīsati anulomapaccanīyāni. Tesu ekekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā sattavīsādhikāni ekādasa pucchāsatāni honti. Dumūlake pana hetārammaṇapadānaṃ sesesu dvāvīsatiyā paccayesu ekekena saddhiṃ yojanāvasena dvāvīsati anulomapaccanīyānīti evaṃ anulome vuttesu sabbesu ekamūlakādīsu ekekaṃ padaṃ parihāpetvā avasesānaṃ vasena pucchāgaṇanā veditabbā. Ekamūlakādīsu cettha yā pucchā pāḷiyaṃ āgatā, yā ca na āgatā, tā sabbā heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbā.
三法发趣殊胜……六种顺逆法门深奥——这里同样依照前面所说的方法,有两种顺逆法:法顺逆法和缘顺逆法。其中,对于以“善法”等论母句所摄集的诸法,依照“缘取善法而生起非善法”这样的顺逆教说方式展开的,叫做法顺逆法;依照“因缘而非所缘缘”这样,围绕二十四缘中可得的句子以顺逆教说方式展开的,叫做缘顺逆法。前面注释书里“三法发趣殊胜……六种顺逆法门深奥”这个偈颂,是针对法顺逆法说的。而在这里,这个偈颂是针对法顺法中的缘顺逆法说的。所以,注释书偈颂“六种顺逆法门深奥”应当理解为:在法顺逆法中,三法发趣等六种理趣是深奥的。而在这个地方,对于依照“因缘而非所缘缘”等展开的缘顺逆法,应当理解为:在这些法顺法中,三法发趣等六种理趣同样是深奥的。
Tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrāti ettha pana heṭṭhā vuttanayeneva dve anulomapaccanīyāni – dhammānulomapaccanīyaṃ paccayānulomapaccanīyañca. Tattha ‘‘kusalā dhammā’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca na kusalo dhammo’’ti anulomapaccanīyadesanāvasena pavattaṃ dhammānulomapaccanīyaṃ nāma. ‘‘Hetupaccayā naārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayesu labbhamānapadānaṃ anulomapaccanīyadesanāvasena pavattaṃ paccayānulomapaccanīyaṃ nāma. Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammānulomapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayānulomapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāgāthāya dhammānulomapaccanīye tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse hetupaccayā nārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayānulomapaccanīye ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo.
在这些当中,只有顺法三法发趣这部分,是仅按善三法的范围,在缘施设分里把提问的分类简略地显示出来。但在其余的三法和其余的缘发趣里,连一个问题也没有显示。再往后,在俱生分等当中,即使按善三法,也没有列出问题,只是按能够成立的方式直接给出回答。不过,根据“在六种顺逆法门中,诸理则是甚深的”这一说法,在这缘顺逆法里,这六种发趣理则也应当以提问的方式列出并显示。因为解说发趣论,本来就是诸位论师的责任。
Tesu anulome tikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassa vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayānulomapaccanīye chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.
4. 逆顺法解说
4. Paccanīyānulomavaṇṇanā
49-5249-52. 现在讲逆顺。为了说明这一点,便以“缘于善法,善法可能依非因缘、所缘缘等而生起”这样的方式开始。其中,按照顺逆的提问方式,提问的段落数量完全相等。在这里,单因等各类当中,凡是经典中已经出现的提问,以及尚未出现的提问,都应当依照以下所说的方式来了知。
49-52. Idāni paccanīyānulomaṃ hoti. Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā ārammaṇapaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha anulomapaccanīyapucchāhi samappamāṇo eva pucchāparicchedo. Ekamūlakādīsu cettha yā pucchā pāḷiyaṃ āgatā, yā ca na āgatā, tā sabbā heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbā.
“三法与最胜发趣……中略……在六种逆顺中,诸理趣甚深”这个偈颂,在这里也同样依照前面所说的方式,有两种缘顺逆:法逆顺和缘逆顺。其中,依照“善法”等论母句所摄诸法,以“非善法缘于善法”这种逆顺教说的方式展开的,叫做法逆顺。依照“非因缘、所缘缘”这样在二十四缘中可得的语句,以逆顺教说的方式展开的,叫做缘逆顺。在这里,前面注释书里“三法与最胜发趣……中略……在六种逆顺中,诸理趣甚深”这个偈颂,是就法逆顺说的。但在这里,这个偈颂是就法顺当中的缘逆顺说的。所以应当知道,注释书中“在六种逆顺中,诸理趣甚深”的意思是:在法逆顺中,三法发趣等六种理趣甚深。而在这个地方,对于以“非因缘、所缘缘”等方式展开的缘逆顺,应当知道意思是:就在这个法顺当中,三法发趣等六种理趣甚深。
Tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti etthāpi heṭṭhā vuttanayeneva dve paccayānulomāni – dhammapaccanīyānulomaṃ paccayapaccanīyānulomañca. Tattha ‘‘kusalā dhammā’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo’’ti paccanīyānulomadesanāvasena pavattaṃ dhammapaccanīyānulomaṃ nāma. ‘‘Nahetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayesu labbhamānapadānaṃ paccayapaccanīyānulomadesanāvasena pavattaṃ paccayapaccanīyānulomaṃ nāma. Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammapaccanīyānulomaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayapaccanīyānulomaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāya dhammapaccanīyānulome tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse nahetupaccayā ārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayapaccanīyānulome ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo.
在这些当中,只有在顺三法发趣里,才仅仅就善三法,在这个相缘分中的施设分里,以简略的方式显示了问句的分类。但在其余的三法以及其余的发趣中,连一个问句也没有显示。而在其后的俱生分等中,即使就善三法也没有列出问句,只是依可得者显示了答句。然而,依据“逆顺中诸理趣有六,甚深”这句话,在这个缘逆顺中,这六种发趣理趣也应当以列出问句的方式来说明。因为阐明发趣是诸位阿阇梨的责任。
Tesu anulomatikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassapi vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassapi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayapaccanīyānulome chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.