缘的列举的注释
Paccayuddesavaṇṇanā
正自觉者确实在顺发趣中依据二十二个三法组,说明了三法发趣;依据一百个二法组,说明了二法发趣。此后,取二十二个三法组,放入一百个二法组中,开示了二法三法发趣。再此后,取一百个二法组,放入二十二个三法组中,开示了三法二法发趣。而将三法组只放入三法组中,开示了三法三法发趣;将二法组只放入二法组中,开示了二法二法发趣。如此——
Sammāsambuddhena hi anulomapaṭṭhāne dvāvīsati tike nissāya tikapaṭṭhānaṃ nāma niddiṭṭhaṃ, sataṃ duke nissāya dukapaṭṭhānaṃ nāma niddiṭṭhaṃ. Tato paraṃ dvāvīsati tike gahetvā dukasate pakkhipitvā dukatikapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Tato paraṃ dukasataṃ gahetvā dvāvīsatiyā tikesu pakkhipitvā tikadukapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Tike pana tikesuyeva pakkhipitvā tikatikapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Duke ca dukesuyeva pakkhipitvā dukadukapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Evaṃ –
三法发趣最殊胜,二法发趣最上等,
二法配三法,三法配二法;
三法对三法,以及二法对二法,
于顺中,有六种方法甚深。」——
Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ, Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca; Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca, Cha anulomamhi nayā sugambhīrāti.
在逆发趣里,依二十二个三法组来安立,叫三法发趣;依二百个二法组来安立,叫二法发趣;把二十二个三法组归入二百个二法组,叫二法三法发趣;把二百个二法组归入二十二个三法组,叫三法二法发趣;把三法只归入三法,叫三法三法发趣;把二法只归入二法,叫二法二法发趣。像这样,逆发趣也是通过六种方式来说明的。因此说——
Paccanīyapaṭṭhānepi dvāvīsati tike nissāya tikapaṭṭhānaṃ nāma. Dukasataṃ nissāya dukapaṭṭhānaṃ nāma. Dvāvīsati tike dukasate pakkhipitvā dukatikapaṭṭhānaṃ nāma. Dukasataṃ dvāvīsatiyā tikesu pakkhipitvā tikadukapaṭṭhānaṃ nāma. Tike tikesuyeva pakkhipitvā tikatikapaṭṭhānaṃ nāma. Duke dukesuyeva pakkhipitvā dukadukapaṭṭhānaṃ nāmāti evaṃ paccanīyepi chahi nayehi paṭṭhānaṃ niddiṭṭhaṃ. Tena vuttaṃ –
三法发趣最上,二法发趣最胜,
二法配三法,三法配二法;
三法对三法,以及二法对二法,
在逆法中有六种深奥的理趣。
‘‘Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ, Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca; Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca, Cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti.
之后,在顺逆两方面也同样用这个方法展示了六种理则。因此说:
Tato paraṃ anulomapaccanīyepi etenevupāyena cha nayā dassitā. Tenāha –
三法发趣最殊胜,二法发趣最上等,
二法对三法,以及三法对二法;
三组和三组,以及两组和两组,
于顺逆之中,有六种甚深之理。”——
‘‘Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ, Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca; Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca, Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti.
紧接着,在逆顺的理趣中,也是用这六种理趣来宣说的。因此说:
Tadanantaraṃ paccanīyānulomamhi eteheva chahi nayehi niddiṭṭhaṃ. Tenāha –
三法发趣最殊胜,二法发趣最上等,
二法对三法,以及三法对二法;
三法对三法,以及二法对二法,
在逆顺中有六种甚深理趣。
‘‘Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ, Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca; Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca, Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti.
顺向的有六种发趣,逆向的有六种,顺逆的有六种,逆顺的有六种发趣,这就被称为“二十四全面发趣合辑大论”。
Evaṃ anulome cha paṭṭhānāni, paccanīye cha, anulomapaccanīye cha, paccanīyānulome cha paṭṭhānānīti idaṃ ‘‘catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ nāmā’’ti hi vuttaṃ.
在这里,对于那些以二十四种遍发趣合集的方式,这被称为“二十四种遍发趣合集发趣大论”的二十四种遍发趣的合集,以及对于这部论本身,其名称的含义应当先这样理解。以什么含义称为发趣?以种种缘的含义。因为前缀“pa-”表示种种的含义,而“ṭhāna”这个词表示缘的含义。在“处非处善巧”等说法中,缘就被称为“处”。因此,由于是依种种缘而宣说的,在这二十四种发趣中,每一个都称为发趣。然而,从这些发趣的合集来看,这整部论都应当理解为发趣。
Tattha yesaṃ catuvīsatiyā samantapaṭṭhānānaṃ samodhānavasenetaṃ catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānaṃ paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ nāmāti vuttaṃ, tesañceva imassa ca pakaraṇassa nāmattho tāva evaṃ veditabbo. Kenaṭṭhena paṭṭhānanti? Nānappakārapaccayaṭṭhena. ‘Pa-kāro’ hi nānappakāratthaṃ dīpeti, ṭhānasaddo paccayatthaṃ. Ṭhānāṭṭhānakusalatātiādīsu hi paccayo ṭhānanti vutto. Iti nānappakārānaṃ paccayānaṃ vasena desitattā imesu catuvīsatiyā paṭṭhānesu ekekaṃ paṭṭhānaṃ nāma. Imesaṃ pana paṭṭhānānaṃ samūhato sabbampetaṃ pakaraṇaṃ paṭṭhānanti veditabbaṃ.
另一种解释方式:为什么叫“发趣”?因为它是从分析的意义上来说的。在“施设、安立、开显、分析、阐明”这段经文出现的地方,发趣就是依分析之义而被了知的。这样一来,由于善法等诸法按因缘等方式被分析,在这二十四发趣当中,每一个都叫作发趣。不过,从这些发趣的整体来看,这整部论也应该知道就叫作“发趣”。
Aparo nayo – kenaṭṭhena paṭṭhānanti? Vibhajanaṭṭhena. ‘‘Paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkamma’’nti (ma. ni. 1.371) āgataṭṭhānasmiñhi vibhajanaṭṭhena paṭṭhānaṃ paññāyati. Iti kusalādīnaṃ dhammānaṃ hetupaccayādivasena vibhattattā imesu catuvīsatiyā paṭṭhānesu ekekaṃ paṭṭhānaṃ nāma. Imesaṃ pana paṭṭhānānaṃ samūhato sabbampetaṃ pakaraṇaṃ paṭṭhānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
另一种解释:为什么叫“发趣”?因为它是出发、行进的意思。比如“从牛栏出发的牛”这个说法里,所说的“出发”实际上就是行走。同样,在《法集论》等还没有展开论述的论书中,对于无碍而行的一切知智,在因缘等分类所区分的善法等中,因为获得了展开论述的资格,所以以无碍的方式生起行进,因此这二十四发趣中的每一个都叫“发趣”。不过,从这些发趣的整体来看,应当知道整部论也叫“发趣”。
Aparo nayo – kenaṭṭhena paṭṭhānanti? Paṭṭhitatthena. Gamanaṭṭhenāti attho. ‘‘Goṭṭhā paṭṭhitagāvo’’ti (ma. ni. 1.156) āgataṭṭhānasmiñhi yena paṭṭhānena paṭṭhitagāvoti vutto, taṃ atthato gamanaṃ hoti. Iti nātivitthāritanayesu dhammasaṅgaṇīādīsu anissaṅgagamanassa sabbaññutaññāṇassa hetupaccayādibhedabhinnesu kusalādīsu vitthāritanayalābhato nissaṅgavasena pavattagamanattā imesu catuvīsatiyā paṭṭhānesu ekekaṃ paṭṭhānaṃ nāma. Imesaṃ pana paṭṭhānānaṃ samūhato sabbampetaṃ pakaraṇaṃ paṭṭhānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
在这当中,先说顺法,因为最初是按三法来宣说的,所以叫三法发趣。它的词句拆解是:这里有三法的发趣,所以叫三法发趣。意思是,这个教说里有三法的种种缘。第二种解释也是:三法的发趣就是三法发趣。意思是,按因缘等来分别三法。第三种解释是:因为按因缘等分类而有种种差别,从而得到广开的三法本身就是发趣,就是三法发趣。意思是,这是一切知智无著行进之处。二法发趣等也是同样的道理。这样了知顺法中的六种发趣之后,逆法等中也应当用同样的方法来了知。
Tattha anulomamhi tāva paṭhamaṃ tikavasena desitattā tikapaṭṭhānaṃ nāma. Tassa padacchedo – tikānaṃ paṭṭhānaṃ ettha atthīti tikapaṭṭhānaṃ. Tikānaṃ nānappakārakā paccayā etissā desanāya atthīti attho. Dutiyavikappepi tikānaṃ paṭṭhānantveva tikapaṭṭhānaṃ. Hetupaccayādivasena tikānaṃ vibhajanāti attho. Tatiyavikappe hetupaccayādibhedabhinnatāya laddhavitthārā tikā eva paṭṭhānaṃ tikapaṭṭhānaṃ. Sabbaññutaññāṇassa nissaṅgagamanabhūmīti attho. Dukapaṭṭhānādīsupi eseva nayo. Evaṃ anulome chapaṭṭhānāni viditvā paccanīyādīsupi imināvupāyena veditabbāni.
这些发趣在顺法、逆法、顺逆法、逆顺法中,每一类各有六种,总共就成了二十四种,所以称为二十四全发趣。这样,把这二十四种称为小发趣的全发趣合辑起来,这部论就叫作二十四全发趣合辑大论。
Yasmā panetāni anulome, paccanīye, anulomapaccanīye, paccanīyānulometi samantā cha cha hutvā catuvīsati honti; tasmā ‘‘catuvīsati samantapaṭṭhānānī’’ti vuccanti. Iti imesaṃ catuvīsatiyā khuddakapaṭṭhānasaṅkhātānaṃ samantapaṭṭhānānaṃ samodhānavasenetaṃ catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānaṃ paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ nāma.
不过,这部论因为是依靠三法等等而加以说明的,所以被称为“三法发趣、二法发趣……二法二法发趣”。这里先不涉及那些三法等等,而是为了显示三法等等是依据哪些缘而被分别说明的,所以从一开始就说了这部论的“论母安立分”;“缘分别分”也是这同一部分的名称。它分为列举和说明两种。其中,从因缘……一直到不离缘,这是列举。
Taṃ panetaṃ ye tikādayo nissāya niddiṭṭhattā ‘‘tikapaṭṭhānaṃ dukapaṭṭhānaṃ…pe… dukadukapaṭṭhāna’’nti vuttaṃ, te anāmasitvā yesaṃ paccayānaṃ vasena te tikādayo vibhattā te paccaye dassetuṃ ādito tāvassa mātikānikkhepavāro nāma vutto; paccayavibhaṅgavārotipi tasseva nāmaṃ. So uddesaniddesato duvidho. Tassa hetupaccayo…pe… avigatapaccayoti ayaṃ uddeso.
在这里,因本身又是缘,所以叫因缘。意思是说:它作为因,又成为缘;或者说,它以因的身份来充当缘。在所缘缘等其余诸缘中,也是同样的道理。这里所说的“因”,是言语的组成部分、原因和根本的称呼。因为在世间,“承认是因”这类说法里,言语的组成部分被称为因。而在教法中,“诸法从因生”这类说法里,原因是因。在“三善因、三不善因”这类说法里,根本是因。这里指的就是根本这个意思。至于“缘”,这里的词义是这样的:依此而从它而来,所以是缘;意思是不拒绝它而让它生起。凡是某一法不拒绝另一法,而让它住立或生起,这一法就称为那一法的缘。
Tattha hetu ca so paccayo cāti hetupaccayo. Hetu hutvā paccayo, hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hoti. Ārammaṇapaccayādīsupi eseva nayo. Tattha hetūti vacanāvayavakāraṇamūlānametaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Paṭiññā hetū’’tiādīsu hi loke vacanāvayavo hetūti, vuccati. Sāsane pana ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’tiādīsu (mahāva. 60) kāraṇaṃ. ‘‘Tayo kusalā hetū, tayo akusalā hetū’’tiādīsu (dha. sa. 1059) mūlaṃ hetūti vuccati. Taṃ idha adhippetaṃ. Paccayoti ettha pana ayaṃ vacanattho – paṭicca etasmā etīti paccayo, appaccakkhāya naṃ vattatīti attho. Yo hi dhammo yaṃ dhammaṃ appaccakkhāya tiṭṭhati vā uppajjati vā, so tassa paccayoti vuttaṃ hoti.
从特相来看,缘的特相是助益。任何法如果对另一法的住立或生起有助益,这个法就被称为那个法的缘。缘、因、原因、因由、生起、根源,这些词在意义上是一回事,只是表达方式不同。所以简单来说:以根本义为因,以助益义为缘;以根本义而作助益的法,就是因缘。就像稻谷等的种子对稻谷等一样,就像宝石的光泽等对宝石的光辉等一样,因缘对善法等能成就其善等的状态,这是诸位阿阇梨的意旨。但这样一来,对于由它产生的色法,因缘性就不成立了。因为它并不成就那些色法的善等状态,但它又并非不是它们的缘。经中确实这样说:“因对于与因相应的诸法以及由它产生的诸色法,以因缘而为缘。”而无因心的无记性,不依靠这个因缘也能成立。
Lakkhaṇato pana upakārakalakkhaṇo paccayo, yo hi dhammo yassa dhammassa ṭhitiyā vā uppattiyā vā upakārako hoti, so tassa paccayoti vuccati. Paccayo, hetu; kāraṇaṃ nidānaṃ sambhavo, pabhavoti atthato ekaṃ, byañjanato nānaṃ. Iti mūlaṭṭhena hetu, upakārakaṭṭhena paccayoti saṅkhepato mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo. So hi sāliādīnaṃ sālibījādīni viya, maṇippabhādīnaṃ viya ca maṇivaṇṇādayo kusalādīnaṃ kusalādibhāvasādhakoti ācariyānaṃ adhippāyo. Evaṃ sante pana taṃsamuṭṭhānarūpesu hetupaccayatā na sampajjati. Na hi so tesaṃ kusalādibhāvaṃ sādheti, na ca paccayo na hotīti. Vuttañhetaṃ ‘‘hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti. Ahetukacittānañca vinā etena abyākatabhāvo siddho.
有因法的善等性质,也是依靠如理作意等条件,而不是依靠相应因。如果善等性质本来就是相应因自身具有的,那么与它们相应的、依靠因的无贪,就应当是善或是无记。但因为两种情况都可能发生,所以就像在相应法里一样,也应当在因里寻找善等性质。不过,如果不从因能成就善等性质这个角度来把握“根”的含义,而是从能成就善住立这个角度来把握,那就没有任何矛盾。因为获得因缘的法,就像根扎得深的树木一样,坚固、善住立;无因的法则像芝麻籽上的苔藓一样,不能善住立。因此应当知道:从“根”的意义上提供助益,也就是以成就善住立的方式提供助益的法,就是因缘。
Sahetukānampi ca yonisomanasikārādipaṭibaddho kusalādibhāvo na sampayuttahetupaṭibaddho. Yadi ca sampayuttahetūsu sabhāvatova kusalādibhāvo siyā, taṃsampayuttesu hetupaṭibaddho alobho kusalo vā siyā abyākato vā. Yasmā pana ubhayathāpi hoti, tasmā yathā sampayuttesu, evaṃ hetūsupi kusalāditā pariyesitabbā. Kusalādibhāvasādhanavasena pana hetūnaṃ mūlaṭṭhaṃ aggahetvā suppatiṭṭhitabhāvasādhanavasena gayhamāne na kiñci virujjhati. Laddhahetupaccayā hi dhammā viruḷhamūlā viya pādapā thirā honti suppatiṭṭhitā, ahetukā pana tilabījakādisevālā viya na suppatiṭṭhitā. Iti mūlaṭṭhena upakārakoti suppatiṭṭhitabhāvasādhanena upakārako dhammo hetupaccayoti veditabbo.
从那之后,接下来依所缘而助益的法,就是所缘缘。它从“色处对眼识界”开始,一直到“无论以什么法为所缘,无论哪些心与心所法生起,那些法都以那个法为所缘缘”为止,因此没有任何一法不是所缘缘。就像虚弱的人要靠着拐杖或绳子才能站起来、站稳,心与心所法也是以色等所缘为依靠,才能生起并持续存在。所以应当知道:作为一切心与心所法之所缘的诸法,就是所缘缘。
Tato paresu ārammaṇavasena upakārako dhammo ārammaṇapaccayo. So ‘‘rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā’’ti ārabhitvāpi ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo’’ti osāpitattā na koci dhammo na hoti. Yathā hi dubbalo puriso daṇḍaṃ vā rajjuṃ vā ālambitvāva uṭṭhahati ceva tiṭṭhati ca, evaṃ cittacetasikā dhammā rūpādiārammaṇaṃ ārabbheva uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca. Tasmā sabbepi cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ārammaṇabhūtā dhammā ārammaṇapaccayoti veditabbā.
以最胜的意义帮助其他法的法,就是增上缘。它按俱生和所缘两种方式分为两类。其中,依据“欲增上对与欲相应的诸法以及由它产生的诸色法,以增上缘为缘”等说法,应当知道:欲、精进、心、观这四种法属于俱生增上缘,但它们不会同时一起成为增上缘。因为,当以欲为核心、为主导而使心生起时,只有欲是增上,其他几种不是。其余几种的情况也是这样。如果以某法为尊重对象,使无色法生起,那法就是这些法的所缘增上缘。因此说:“以某法为尊重对象,而生起哪些心与心所法,那些法就以该法为增上缘,成为那些法的缘。”
Jeṭṭhakaṭṭhena upakārako dhammo adhipatipaccayo. So sahajātārammaṇavasena duvidho. Tattha ‘‘chandādhipati chandasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo’’tiādivacanato chandavīriyacittavīmaṃsasaṅkhātā cattāro dhammā sahajātādhipatipaccayoti veditabbā, no ca kho ekato. Yadā hi chandaṃ dhuraṃ jeṭṭhakaṃ katvā cittaṃ pavattati, tadā chandova adhipati, na itare. Esa nayo sesesupi. Yaṃ pana dhammaṃ garuṃ katvā arūpadhammā pavattanti, so nesaṃ ārammaṇādhipati. Tena vuttaṃ – ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ adhipatipaccayena paccayo’’ti.
以无间的状态起助益作用的法,就是无间缘。以等无间的状态起助益作用的法,就是等无间缘。对这两种缘,论师们从很多角度展开详细讨论。但这里的要点是:所谓“眼识之后紧接着是意界,意界之后紧接着是意识界”这类心识生起的规律,它之所以能成立,完全依靠前一个心识,不可能靠别的。所以,一个法能够使与自己紧接无间、且与自己相契合的心生起,这个法就是无间缘。因此说:“无间缘:眼识界以及与它相应的诸法,对意界以及与它相应的诸法,以无间缘的方式作为缘。”等等。
Anantarabhāvena upakārako dhammo anantarapaccayo. Samanantarabhāvena upakārako dhammo samanantarapaccayo. Idañca paccayadvayaṃ bahudhā papañcayanti. Ayaṃ panettha sāro – yo hi esa cakkhuviññāṇānantarā manodhātu, manodhātuanantarā manoviññāṇadhātūtiādi cittaniyamo, so yasmā purimacittavaseneva ijjhati, na aññathā. Tasmā attano attano anantaraṃ anurūpassa cittuppādassa uppādanasamatthova dhammo anantarapaccayo. Tenevāha – ‘‘anantarapaccayoti cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo’’tiādi.
无间缘本身就是等无间缘。这里只是言辞上的差别,就像“积集”和“相续”等说法,或者“施设”和“言说”二法那样,从意义上来说并没有差别。有些阿阇梨主张:“因为时段上没有间隔,所以是无间缘;因为刹那上没有间隔,所以是等无间缘。”这种说法和“从灭尽定出起的人,非想非非想处的善心以等无间缘为缘,对果等至起作用”等说法相矛盾。他们在那里又说:“诸法使心生起的能力并没有减退,只是因为被修习的力量所阻挡,所以诸法不会在等无间之后生起。”这恰恰证明了刹那无间并不存在。因为在修习力量的作用下,那里确实没有刹那无间,我们也正是这样说。既然没有刹那无间,那么等无间缘性就说不通。他们的主张是:依靠刹那无间,诸法才成为等无间缘。所以不要固执己见,应当知道这里只是名称上有差别,意义上并没有不同。怎么说呢?因为没有间隔,所以叫无间;因为没有间隙,所以叫善无间,也就是等无间。
Yo anantarapaccayo, sveva samanantarapaccayo. Byañjanamattameva hettha nānaṃ, upacayasantatiādīsu viya, adhivacananiruttidukādīsu viya ca, atthato pana nānaṃ natthi. Yampi ‘‘addhānantaratāya anantarapaccayo, kālānantaratāya samanantarapaccayo’’ti ācariyānaṃ mataṃ , taṃ ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo’’tiādīhi virujjhati. Yampi tattha vadanti – ‘‘dhammānaṃ samuṭṭhāpanasamatthatā na parihāyati, bhāvanābalena pana vāritattā dhammā samanantaraṃ nuppajjantī’’ti, tampi kālānantaratāya abhāvameva sādheti. Bhāvanābalena hi tattha kālānantaratā natthīti, mayampi etadeva vadāma. Yasmā ca kālānantaratā natthi, tasmā samanantarapaccayatā na yujjati. Kālānantaratāya hi tesaṃ samanantarapaccayo hotīti laddhi. Tasmā abhinivesaṃ akatvā byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ, na atthato. Kathaṃ? Natthi etesaṃ antaranti hi anantarā. Saṇṭhānābhāvato suṭṭhu anantarāti samanantarā.
正在生起的法,以与它同时生起的方式提供帮助,就是俱生缘,就像灯和灯光一样。它按无色蕴等分为六种。正如经中所说:四种无色蕴互相以俱生缘为缘。四大种互相……在结生那一刻,名色互相……心和心所法对由心生起的色法……四大种对所造色……有时色法对无色法以俱生缘为缘,有时则不以俱生缘为缘。这是针对心所依处而说的。
Uppajjamāno saha uppajjamānabhāvena upakārako dhammo sahajātapaccayo, pakāsassa padīpo viya. So arūpakkhandhādivasena chabbidho hoti. Yathāha – cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ…pe… okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ…pe… cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ…pe… mahābhūtā upādārūpānaṃ…pe… rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ kiñcikāle sahajātapaccayena paccayo; kiñci kāle na sahajātapaccayena paccayoti. Idaṃ hadayavatthumeva sandhāya vuttaṃ.
一个法以互相生起、互相支撑的方式提供帮助,这就是相互缘,就像三根杖互相支撑一样。它按无色蕴等分为三种。正如经中所说:四种无色蕴以相互缘为缘。四大种……在入胎刹那,名色以相互缘为缘。
Aññamaññaṃ uppādanupatthambhanabhāvena upakārako dhammo aññamaññapaccayo. Aññamaññupatthambhakaṃ tidaṇḍaṃ viya. So arūpakkhandhādivasena tividho hoti. Yathāha – cattāro khandhā arūpino aññamaññapaccayena paccayo. Cattāro mahābhūtā…pe… okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññapaccayena paccayoti.
以依止的方式和所依的方式起资助作用的法,就是依止缘,就像大地等对树木、彩画等所起的作用一样。这个缘应当依照“四种无色蕴彼此以依止缘为缘”这样的说法,按照俱生缘中已经讲过的方式来理解。不过,这里第六部分是这样分别说明的:“眼处对眼识界以及与之相应的诸法,以依止缘为缘。耳处、鼻处、舌处、身处对身识界以及与之相应的诸法,以依止缘为缘。意界和意识界依哪种色法而生起运作,那种色法就对意界、意识界以及与之相应的诸法,以依止缘为缘。”
Adhiṭṭhānākārena nissayākārena ca upakārako dhammo nissayapaccayo, tarucittakammādīnaṃ pathavīpaṭādayo viya. So ‘‘cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo’’ti evaṃ sahajāte vuttanayeneva veditabbo. Chaṭṭho panettha koṭṭhāso ‘‘cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā, sotaghānajivhākāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo. Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti , taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo’’ti evaṃ vibhatto.
亲依止缘:这里先讲这个词的意思——因为支配转起于它,所以是依止于自己的果,又不被排斥,这就叫依止。就像“极度疲惫”叫“极疲惫”一样,“强力的依止”就叫“亲依止”。这是强力因的同义词。所以,应当知道:以强力因的方式起资助作用的法,就是亲依止缘。它有三种:所缘亲依止、无间亲依止、本性亲依止。其中,所缘亲依止是依据“布施后、受持戒后、作布萨后,尊重它而观察;尊重以前所做的善行而观察;从禅那出定后,尊重禅那而观察;有学者尊重种姓而观察;尊重清净而观察;有学者从道出定后,尊重道而观察”等等方式来说明的,并没有把它和所缘增上区分开来。其中,心与心所是尊重某个所缘才生起的,那个所缘必定是它们诸所缘中的强力所缘。因此,从“应当被尊重”这一点来说是所缘增上,从“强力因”这一点来说是所缘亲依止,应当知道它们之间有这种差别。
Upanissayapaccayoti idha pana ayaṃ tāva vacanattho – tadadhīnavuttitāya attano phalena nissito, na paṭikkhittoti nissayo. Yathā pana bhuso āyāso upāyāso, evaṃ bhuso nissayo upanissayo. Balavakāraṇassetaṃ adhivacanaṃ. Tasmā balavakāraṇabhāvena upakārako dhammo upanissayapaccayoti veditabbo. So ārammaṇūpanissayo, anantarūpanissayo pakatūpanissayoti tividho hoti. Tattha ‘‘dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā paccavekkhati, jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃ katvā paccavekkhati, sekkhā gotrabhuṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, vodānaṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, sekkhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ garuṃ katvā paccavekkhantī’’ti evamādinā nayena ārammaṇūpanissayo tāva ārammaṇādhipatinā saddhiṃ nānattaṃ akatvā vibhatto. Tattha yaṃ ārammaṇaṃ garuṃ katvā cittacetasikā uppajjanti, taṃ niyamato tesaṃ ārammaṇesu balavārammaṇaṃ hoti . Iti garukātabbamattaṭṭhena ārammaṇādhipati, balavakāraṇaṭṭhena ārammaṇūpanissayoti evametesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ.
无间亲依止也依照“前前善蕴对后后善蕴以亲依止缘为缘”这类方式,没有和无间缘作区分,就一起被解说了。不过在论母的安立中,因为它们是以“眼识界及与它相应的诸法,对意界及与它相应的诸法,以无间缘为缘”这类方式来说明无间缘,又以“前前善法对后后善法,以亲依止缘为缘”这类方式来说明亲依止缘,所以安立上确实有差别;但这差别在意义上仍然归于一致。即便如此,也应知道:由于各自有能力让与自己紧接相续的、相适应的心生起,所以叫无间;由于前心在引生后心时力量强大,所以叫无间亲依止。就像在因缘等当中,缺少某一法,心还是能生起;但无间心不是这样,缺少它,心就不可能生起,所以它是强有力的缘。这样,以各自让相适应的心生起、毫无间隔的方式,是无间缘;以强力之因的方式,是无间亲依止。应当知道它们之间有这样的差别。
Anantarūpanissayopi ‘‘purimā purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ upanissayapaccayena paccayo’’tiādinā nayena anantarapaccayena saddhiṃ nānattaṃ akatvāva vibhatto. Mātikānikkhepe pana nesaṃ ‘‘cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo’’tiādinā nayena anantarassa ca ‘‘purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo’’tiādinā nayena upanissayassa ca āgatattā nikkhepaviseso atthi, sopi atthato ekībhāvameva gacchati. Evaṃ santepi attano attano anantaraṃ anurūpassa cittuppādassa pavattanasamatthatāya anantaratā purimacittassa ca pacchimacittuppādane balavatāya anantarūpanissayatā veditabbā. Yathā hi hetupaccayādīsu kañci dhammaṃ vināpi cittaṃ uppajjati, na evaṃ anantaracittaṃ, vinā cittassa uppatti nāma atthi, tasmā balavapaccayo hoti. Iti attano attano anantaraṃ anurūpacittuppādavasena anantarapaccayo, balavakāraṇavasena anantarūpanissayoti evametesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ.
另外,本性亲依止是指已成的亲依止,即本性亲依止。“已成的”,是指在自身的相续中已经生起的信、戒等,或者已经惯用的时节、食物等。或者说,它本身就是亲依止,所以叫本性亲依止,意思是不与所缘亲依止和无间亲依止混杂。关于它的分类,应当依照这样的方式来了知有多种:本性亲依止——依靠信而布施、受持戒、做布萨、生起禅那、生起观、生起道、生起神通、生起等至;依靠戒……依靠所闻……依靠舍……依靠慧而布施……乃至生起等至。信……戒……所闻……舍……慧,对于信……对于戒……对于所闻……对于舍……对于慧,以亲依止缘为缘。如此,这些信等既是已成的,又以强力因的意义成为亲依止,所以叫本性亲依止。
Pakatūpanissayo pana pakato upanissayo pakatūpanissayo. Pakato nāma attano santāne nipphādito vā saddhāsīlādi; upasevito vā utubhojanādi. Pakatiyāyeva vā upanissayo pakatūpanissayo, ārammaṇānantarehi asammissoti attho. Tassa ‘‘pakatūpanissayo – saddhaṃ upanissāya dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, jhānaṃ uppādeti, vipassanaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādeti, samāpattiṃ uppādeti, sīlaṃ… sutaṃ… cāgaṃ… paññaṃ upanissāya dānaṃ deti…pe… samāpattiṃ uppādeti. Saddhā… sīlaṃ… sutaṃ… cāgo… paññā saddhāya… sīlassa… sutassa… cāgassa… paññāya upanissayapaccayena paccayo’’tiādinā nayena anekappakārako pabhedo veditabbo. Iti ime saddhādayo pakatā ceva balavakāraṇaṭṭhena upanissayā cāti pakatūpanissayoti.
先生起的法,以还在持续存在的状态提供帮助,就是前生缘。它在五门中,按所依、所缘和心所依处来分,共有十一种。就像经中所说:眼处对眼识界以及与之相应的诸法,以前生缘为缘。耳处……鼻处……舌处……身处,色处、声处、香处、味处、触处对身识界以及与之相应的诸法,以前生缘为缘。色、声、香、味、触处对意界以及与之相应的诸法,以前生缘为缘。凡是意界和意识界依靠它而生起的那些色法,那些色法对意界以及与之相应的诸法,以前生缘为缘;对意识界以及与之相应的诸法,有时以前生缘为缘,有时不以前生缘为缘。
Paṭhamataraṃ uppajjitvā vattamānabhāvena upakārako dhammo purejātapaccayo. So pañcadvāre vatthārammaṇahadayavatthuvasena ekādasavidho hoti . Yathāha – cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Sota… ghāna… jivhā… kāyāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sadda… gandha… rasa… phoṭṭhabbāyatanaṃ, kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo. Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo, manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ kiñci kāle purejātapaccayena paccayo, kiñci kāle na purejātapaccayena paccayoti.
后生的非色法,以支持先前生起的色法这种方式来资助它们,这就是后生缘,就像秃鹫幼雏的身体靠觅食的思心所来维持一样。因此说:后生的心与心所法,对先前生起的这个身体,以后生缘为缘。
Purejātānaṃ rūpadhammānaṃ upatthambhakaṭṭhena upakārako arūpadhammo pacchājātapaccayo, gijjhapotakasarīrānaṃ āhārāsācetanā viya. Tena vuttaṃ – ‘‘pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo’’ti.
以反复练习为条件,能帮助无间生起的心法变得熟练、有力,这就是习行缘,就像研读经典等时前面一次次地反复用功一样。它按善、不善、唯作速行分为三种。正如经中所说:前前的善法,对后后的善法,以习行缘为缘。前前的不善法……(中略)……前前的唯作无记法,对后后的唯作无记法,以习行缘为缘。
Āsevanaṭṭhena anantarānaṃ paguṇabalavabhāvāya upakārako dhammo āsevanapaccayo, ganthādīsu purimāpurimābhiyogo viya. So kusalākusalakiriyajavanavasena tividho hoti. Yathāha – purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo . Purimā purimā akusalā…pe… kiriyābyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kiriyābyākatānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayoti.
以心加行(心的努力)为特质的造作状态,能起资助作用的法,就是业缘。它分为两种:一是不同刹那的善或不善的思,二是与心同生的一切思。正如经中所说:善业和不善业,以业缘为缘,资助异熟蕴以及业所生的色法。思以业缘为缘,资助与它相应的法以及由它产生的色法。
Cittapayogasaṅkhātena kiriyābhāvena upakārako dhammo kammapaccayo. So nānākkhaṇikāya ceva kusalākusalacetanāya sahajātāya ca sabbāyapi cetanāya vasena duvidho hoti. Yathāha – kusalākusalaṃ kammaṃ vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Cetanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃ samuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayoti.
以无勇毅而寂静的状态,助成无勇毅而寂静的状态,这种异熟法就是异熟缘。它在转起时,对心所生色是异熟缘;在结生时,对业生色是异熟缘;在一切处,对相应法也是异熟缘。正如所说:异熟无记的一个蕴,对三个蕴和心所生色,以异熟缘为缘……在结生刹那,异熟无记的一个蕴……两个蕴,对两个蕴和业生色,以异熟缘为缘。蕴对依处,也以异熟缘为缘。
Nirussāhasantabhāvena nirussāhasantabhāvāya upakārako vipākadhammo vipākapaccayo. So pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ, sabbattha ca sampayuttadhammānaṃ vipākapaccayo hoti. Yathāha – vipākābyākato eko khandho tiṇṇaṃ khandhānaṃ, cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ, vipākapaccayena paccayo…pe… paṭisandhikkhaṇe vipākābyākato eko khandho…pe… dve khandhā dvinnaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ vipākapaccayena paccayo. Khandhā vatthussa vipākapaccayena paccayoti.
四种食以滋养色法和非色法的意义提供帮助,这就是食缘。正如经中所说:段食对这个身体,以食缘的方式成为它的缘。非色法的食对相应的心法以及由它产生的色法,以食缘的方式成为它们的缘。不过在《问分》中还说:在结生的那一刹那,异熟无记的食对相应的诸蕴以及业所生的色法,以食缘的方式成为它们的缘。
Rūpārūpānaṃ upatthambhakaṭṭhena upakārakā cattāro āhārā āhārapaccayo. Yathāha – kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo. Arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayoti. Pañhāvāre pana ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā āhārā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo’’tipi vuttaṃ.
以增上作用来资助、但不包括女根和男根的二十根,就是根缘。其中,眼根等五根只对非色法起作用,其余诸根则对色法和非色法都起作用。正如经中所说:眼根对眼识界以及与之相应的诸法,以根缘为缘;耳根……鼻根……舌根……身根对身识界以及与之相应的诸法,以根缘为缘。色命根对业生色,以根缘为缘。非色根对相应诸法以及由它们所生的色法,以根缘为缘。不过在《问分》中还说:在结生那一刹那,异熟无记的根对相应诸蕴以及业生色,以根缘为缘。
Adhipatiyaṭṭhena upakārakā itthindriyapurisindriyavajjā vīsatindriyā indriyapaccayo. Tattha cakkhundriyādayo pañca arūpadhammānaṃyeva, sesā rūpārūpānaṃ paccayā honti. Yathāha – cakkhundriyaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā, sota… ghāna… jivhā… kāyindriyaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo. Rūpajīvitindriyaṃ kaṭattārūpānaṃ indriyapaccayena paccayo. Arūpino indriyā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayoti. Pañhāvāre pana ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā indriyā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo’’tipi vuttaṃ.
以专注审察的作用而能提供助益的,除了两种五识里的身乐受和身苦受之外,一切善等类别的七禅支,都是禅缘。正如所说:禅支对与禅相应的诸法以及由它生起的色法,以禅缘为缘。不过在问分中还说:在结生刹那,异熟无记的禅支对相应诸蕴以及业生色,也以禅缘为缘。
Upanijjhāyanaṭṭhena upakārakāni ṭhapetvā dvipañcaviññāṇesu kāyikasukhadukkhavedanādvayaṃ sabbānipi kusalādibhedāni satta jhānaṅgāni jhānapaccayo. Yathāha – jhānaṅgāni jhānasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayoti. Pañhāvāre pana paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatāni jhānaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo’’tipi vuttaṃ.
从任何一处出离的意义上能起资助作用的、善等类别的十二道支,是道缘。正如所说:“道支对与道相应的诸法以及由它产生的色法,以道缘为缘。”不过在《问分》中说:“在结生刹那,异熟无记的道支对相应诸蕴以及业生色,以道缘为缘。”但应当知道,这两种——禅缘和道缘——按各自对应的数目,在两种五识和无因心里是找不到的。
Yato tato vā niyyānaṭṭhena upakārakāni kusalādibhedāni dvādasa maggaṅgāni maggapaccayo. Yathāha – ‘‘maggaṅgāni maggasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo’’ti. Pañhāvāre pana ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatāni maggaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo’’ti vuttaṃ. Na ete pana dvepi jhānamaggapaccayā yathāsaṅkhyaṃ dvipañcaviññāṇāhetukacittesu labbhantīti veditabbā.
以同一依处、同一所缘、同一生起、同一灭去为特征,通过相应的状态而提供帮助的非色法,就是相应缘。正如所说:四种非色蕴互相以相应缘为缘。
Ekavatthukaekārammaṇaekuppādekanirodhasaṅkhātena sampayuttabhāvena upakārakā arūpadhammā sampayuttapaccayo. Yathāha – ‘‘cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sampayuttapaccayena paccayo’’ti.
由于不构成同一依处等状态而提供资助的色法,对于非色法;以及非色法对于色法,都以不相应缘作为缘。这个缘按俱生、后生、前生三种方式存在。正如所说:俱生的善蕴对于心生色法,以不相应缘作为缘;后生的善蕴对于此前已生起的这个身体,以不相应缘作为缘。但在无记一句的俱生分别中则说:结生刹那的异熟无记蕴对于业生色法,以不相应缘作为缘;蕴对于依处,依处对于蕴,以不相应缘作为缘。前生则应仅依眼根等依处来了知。如说:前生的眼处对于眼识……乃至……身处对于身识,以不相应缘作为缘;依处对于异熟无记蕴和唯作无记蕴,依处对于善蕴,依处对于不善蕴,以不相应缘作为缘。
Ekavatthukādibhāvānupagamena upakārakā rūpino dhammā arūpīnaṃ, arūpino dhammā rūpīnaṃ vippayuttapaccayena paccayo. So sahajātapacchājātapurejātavasena tividho hoti. Vuttañhetaṃ – sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayoti. Abyākatapadassa pana sahajātavibhaṅge ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Khandhā vatthussa, vatthu khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo’’ti vuttaṃ. Purejātaṃ pana cakkhundriyādivatthuvaseneva veditabbaṃ. Yathāha – purejātaṃ cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa…pe… kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Vatthu vipākābyākatānaṃ kiriyābyākatānaṃ khandhānaṃ vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ, vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayoti.
以当下的特相、以存在的状态,对同类的法起支撑作用而资助的法,就是有缘。其论母依无色蕴、大种、名色、心与心所、大种、处、所依,分为七种。正如所说:四无色蕴互相以有缘为缘;四大种互相以有缘为缘;入胎刹那的名色互相以有缘为缘;心与心所法对心生色、大种对所造色,以有缘为缘;眼处对眼识界……中略……身处……中略……色处……中略……触处对身识界及与它相应的法,以有缘为缘。色处……中略……触处对意界及与它相应的法,以有缘为缘。凡是以色为所依,意界和意识界才能运转,那个色对意界、意识界及与它们相应的法,以有缘为缘。不过在问分中,则列出俱生、前生、后生、食、根,先就俱生,以“一蕴对三蕴及心生色,以有缘为缘”这样的方式作了说明;前生是依前生的眼等来说明的;后生是依后生的心与心所对此前生身体的缘力来说明的;在食与根中则这样说明:“段食对此身体,以有缘为缘;色命根对业生色,以有缘为缘。”
Paccuppannalakkhaṇena atthibhāvena tādisasseva dhammassa upatthambhakaṭṭhena upakārako dhammo atthipaccayo. Tassa arūpakkhandhamahābhūtanāmarūpacittacetasikamahābhūtāyatanavatthuvasena sattadhā mātikā nikkhittā. Yathāha – cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo; cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ, okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ, cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ mahābhūtā upādārūpānaṃ, cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā…pe… kāyāyatanaṃ…pe… rūpāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo. Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti, taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayoti. Pañhāvāre pana sahajātaṃ, purejātaṃ, pacchājātaṃ, āhāraṃ, indriyantipi nikkhipitvā sahajāte tāva ‘‘eko khandho tiṇṇaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ atthipaccayena paccayo’’tiādinā nayena niddeso kato. Purejāte purejātānaṃ cakkhādīnaṃ vasena niddeso kato. Pacchājāte purejātassa imassa kāyassa pacchājātānaṃ cittacetasikānaṃ paccayavasena niddeso kato. Āhārindriyesu pana ‘‘kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa atthipaccayena paccayo. Rūpajīvitindriyaṃ kaṭattārūpānaṃ atthipaccayena paccayo’’ti evaṃ niddeso katoti.
等无间灭去的非色法,通过给予在自己之后无间生起的非色法生起的机会而成为资助,它们就是无有缘。正如所说:等无间灭去的心与心所法,对现在已生的心与心所法,以无有缘为缘。
Attano anantaraṃ uppajjamānānaṃ arūpadhammānaṃ pavattiokāsassa dānena upakārakā samanantaraniruddhā arūpadhammā natthipaccayo. Yathāha – samanantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ natthipaccayena paccayoti.
正是那些法,因为已经消逝而能提供帮助,所以是离去缘。就像所说的:等无间消逝的心与心所法,对现在的心与心所法,以离去缘为缘。
Te eva vigatabhāvena upakārakattā vigatapaccayo. Yathāha – samanantaravigatā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ vigatapaccayena paccayoti.
应当知道,这些有缘法正是以尚未消失的状态提供帮助,所以叫“未离去缘”。不过,这是为了说法上的善巧,或者是为了如此应受调伏的所化众生,才说这一对;就像说了“有因二法”之后,又说“因相应二法”一样。
Atthipaccayadhammā eva avigatabhāvena upakārakattā avigatapaccayoti veditabbā. Desanāvilāsena pana tathā vinetabbaveneyyavasena vā ayaṃ duko vutto; sahetukadukaṃ vatvāpi hetusampayuttaduko viyāti.
在这二十四种缘里,为了不迷惑,
Imesu pana catuvīsatiyā paccayesu asammohatthaṃ –
从法来说、从时间来说,以及从种种差别来说,
应当从缘所生的角度来了解决断。
Dhammato kālato ceva, nānappakārabhedato; Paccayuppannato ceva, viññātabbo vinicchayo.
在这里,关于“法”的判定应当这样理解:在这些缘当中,因缘只是名色法里名法的一部分。所缘缘,连同概念与不存在一起,则涵盖一切名色法。在增上缘中,俱生增上只是名法的一部分;业缘、禅那缘、道缘也是如此。所缘增上则是一切应当被重视的所缘法。无间缘、等无间缘、后生缘、习行缘、异熟缘、相应缘、有缘、离去缘,这些都只是名法。由于涅槃不被它们所含摄,也可以说它只是名法的一部分。前生缘则是色法的一部分。其余的缘,则随其各自的情况而通于名色法。这样,在这里首先应当从“法”的角度来理解这一判定。
Tattha dhammatoti – imesu hi paccayesu hetupaccayo tāva nāmarūpadhammesu nāmadhammekadeso. Ārammaṇapaccayo saddhiṃ paññattiyā ca abhāvena sabbepi nāmarūpadhammā. Adhipatipaccaye sahajātādhipati nāmadhammekadeso, tathā kammajhānamaggapaccayā. Ārammaṇādhipati sabbepi garukātabbā ārammaṇadhammā. Anantarasamanantarapacchājātaāsevanavipākasampayuttanatthivigatapaccayā nāmadhammāva. Nibbānassa asaṅgahitattā nāmadhammekadesotipi vattuṃ vaṭṭati. Purejātapaccayo rūpekadeso. Sesā yathālābhavasena nāmarūpadhammāti evaṃ tāvettha dhammato viññātabbo vinicchayo.
在这里,缘只有现在的,共十五种。
过去的五种唯是过去,一种依于彼二时。
这三种既是三时的,也是离时的。
Paccuppannāva hontettha, paccayā dasa pañca ca; Atītā eva pañceko, te kāle dvepi nissito; Tayo tikālikā ceva, vimuttā cāpi kālatoti.
在这些缘当中,因缘、俱生缘、相互缘、依止缘、前生缘、后生缘、异熟缘、食缘、根缘、禅缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、未离去缘,这十五种缘只属于现在法。无间缘、等无间缘、习行缘、无有缘、离去缘,这五种缘只属于过去。而业缘这一种,则依赖于现在和过去两个时间。其余的所缘缘、增上缘、亲依止缘,这三种缘既通于三时,又因为包含施设和涅槃而超越时间。在这里,关于时间,也应该这样来理解和判定。
Etesu hi hetupaccayo sahajātaaññamaññanissayapurejātapacchājātavipākaāhāraindriyajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatapaccayoti ime pannarasa paccayā paccuppannadhammāva honti. Anantarapaccayo samanantaraāsevananatthivigatapaccayoti ime pañca atītāyeva honti. Eko pana kammapaccayo, so paccuppannātīte dvepi kāle nissito hoti. Sesā ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo upanissayapaccayoti ime tayo paccayā tekālikāpi honti, paññattiyā saddhiṃ nibbānassa saṅgahitattā kālavimuttāpīti. Evamettha kālatopi viññātabbo vinicchayo.
“种种差别”和“缘所生”这两个词的含义,将在解说部分中清楚说明。
Nānappakārabhedato paccayuppannatoti imesaṃ pana dvinnaṃ padānaṃ attho niddesavāre āvibhavissatīti.