10. 根双论
10. Indriyayamakaṃ
现在要解释的是:对那些在根本双论中已经讲过的善法等诸法,按照其中可以收录的部分归纳出一部分之后,紧接着法双论之后所讲的根双论。其中,关于蕴双论等,应该按照前面讲过的方式来了知巴利文本的界定。因为在这里,施设门等三大门以及其余的中间门,连同时间差别等,都和蕴双论等中出现的相同。不过,由于根的数量很多,所以根双论比界双论有更多的双对。又如同在上文的人门等中,在以眼处、眼界为根本的方法里,舌处、身处并没有和眼处、眼界搭配在一起;以舌处、身处为根本的双对也没有被收入。同样,在这里,在以眼根为根本的方法里,舌根、身根也没有搭配在一起;以舌根、身根为根本的双对也没有被收入。不收入它们的原因,应该按照那里所讲的方式来了知。然而,意根就像和以眼根等为根本的诸法搭配一样,也和以女根等为根本的诸法搭配,因为它能进行搭配,所以应该知道:它不是按照前面列出的顺序来搭配,而是在最后和所有以眼根等为根本的诸法一起搭配。和眼根一起,女根、男根、命根被搭配进来;乐根、苦根、忧根因为在结生时不存在,所以没有被收入。喜根、舍根因为在结生时能够生起,所以被收入。同样,信根等五根也被收入。三种出世间根因为在结生时根本不存在,所以没有被收入。这样,在这里以眼根为根本的方法中,应该根据所收入的根来了知双对的计算。这里怎样,一切处也应当怎样。至于那些没有被收入的,就不应该根据它们来计算双对。或者,如果要计算的话,也应该按照无效提问的方式来计算。总之,在一切门类中,都应该这样来了知巴利文本的界定。
Idāni tesaññeva mūlayamake desitānaṃ kusalādidhammānaṃ labbhamānavasena ekadesaṃ saṃgaṇhitvā dhammayamakānantaraṃ desitassa indriyayamakassa vaṇṇanā hoti. Tattha khandhayamakādīsu vuttanayeneva pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ. Idhāpi hi paṇṇattivārādayo tayo mahāvārā avasesā antaravārā ca saddhiṃ kālappabhedādīhi khandhayamakādīsu āgatasadisāva. Indriyānaṃ pana bahutāya dhātuyamakatopi bahutarāni yamakāni honti. Yathā pana heṭṭhā puggalavārādīsu cakkhāyatanacakkhudhātumūlake naye cakkhāyatanacakkhudhātūhi saddhiṃ jivhāyatanakāyāyatanāni na yojitāni. Jivhāyatanakāyāyatanamūlakāni ca yamakāneva na gahitāni, tathā idhāpi cakkhundriyamūlake naye jivhindriyakāyindriyāni na yojitāni, jivhindriyakāyindriyamūlakāni ca yamakāneva na gahitāni. Tesaṃ aggahaṇe kāraṇaṃ tattha vuttanayeneva veditabbaṃ. Manindriyaṃ pana yathā cakkhundriyādimūlakehi tatheva itthindriyādimūlakehipi saddhiṃ yasmā yojanaṃ gacchati, tasmā nikkhittapaṭipāṭiyā ayojetvā sabbehipi cakkhundriyamūlakādīhi saddhiṃ pariyosāne yojitanti veditabbaṃ. Cakkhundriyena saddhiṃ itthindriyapurisindriyajīvitindriyāni yojitāni sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni paṭisandhiyaṃ natthīti na gahitāni. Somanassindriyaupekkhindriyāni paṭisandhiyaṃ uppattisabbhāvato gahitāni. Tathā saddhindriyādīni pañca. Lokuttarāni tīṇi paṭisandhiyaṃ abhāveneva na gahitāni. Iti yāni gahitāni, tesaṃ vasenettha cakkhundriyamūlake naye yamakagaṇanā veditabbā. Yathā cettha, evaṃ sabbattha. Yāni pana na gahitāni, tesaṃ vasena yamakāni na gaṇetabbāni. Gaṇentena vā moghapucchāvasena gaṇetabbānīti evaṃ tāva sabbavāresu pāḷivavatthānameva veditabbaṃ.
转起分的解释
Pavattivāravaṇṇanā
1-86在义理抉择中,这里的入门方法是:“对有眼者,非女”,这是就梵众天等有色界的男性和非男非女者而说的,因为他们的女根不生起。“对有眼者,非男”,这是就有色界梵天以及女性和非男非女者而说的,因为他们的男根不生起。“对无眼而结生者,他们的命根生起”,这是就一蕴有情、四蕴有情以及欲界有情而说的。“对有眼者,离喜”,这是依四种舍俱大异熟结生而说的。“对有眼者,离舍”,这是依喜俱结生者而说的。“对舍俱无眼者”,这是依无因结生而说的。“无因者”,这是说与无因结生心俱时,信根等不存在。因为在那种情况下,信、念、慧绝对没有,而定和精进也达不到根的程度。“有因无眼者”,这是依胎生者和无色界有情而说的,因为其他有因无眼的情况并不存在。“有眼无因者”,这是依恶趣化生者而说的。“有眼智不相应者”,这是依欲界二因结生者而说的。“有眼智相应者”,这是就有色界梵天以及欲界天、人而说的。“智相应无眼者”,这是就无色界有情和三因胎生者而说的。
1-86. Atthavinicchaye panettha idaṃ nayamukhaṃ – sacakkhukānaṃ na itthīnanti brahmapārisajjādīnañceva rūpīnaṃ purisanapuṃsakānañca vasena vuttaṃ. Tesañhi itthindriyaṃ nuppajjati. Sacakkhukānaṃ na purisānanti rūpībrahmānañceva itthinapuṃsakānañca vasena vuttaṃ. Tesañhi purisindriyaṃ nuppajjati. Acakkhukānaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ jīvitindriyaṃ uppajjatīti ekavokāracatuvokārakāmadhātusatte sandhāya vuttaṃ. Sacakkhukānaṃ vinā somanassenāti upekkhāsahagatānaṃ catunnaṃ mahāvipākapaṭisandhīnaṃ vasena vuttaṃ. Sacakkhukānaṃ vinā upekkhāyāti somanassasahagatapaṭisandhikānaṃ vasena vuttaṃ. Upekkhāya acakkhukānanti ahetukapaṭisandhivasena vuttaṃ. Ahetukānanti ahetukapaṭisandhicittena saddhiṃ saddhindriyādīnaṃ abhāvato vuttaṃ. Tattha hi ekanteneva saddhāsatipaññāyo natthi. Samādhivīriyāni pana indriyappattāni na honti. Sahetukānaṃ acakkhukānanti gabbhaseyyakavasena ceva arūpīvasena ca vuttaṃ. Añño hi sahetuko acakkhuko nāma natthi. Sacakkhukānaṃ ahetukānanti apāye opapātikavasena vuttaṃ. Sacakkhukānaṃ ñāṇavippayuttānanti kāmadhātuyaṃ duhetukapaṭisandhikānaṃ vasena vuttaṃ. Sacakkhukānaṃ ñāṇasampayuttānanti rūpībrahmāno ceva kāmāvacaradevamanusse ca sandhāya vuttaṃ. Ñāṇasampayuttānaṃ acakkhukānanti arūpino ca tihetukagabbhaseyyake ca sandhāya vuttaṃ.
190190. 以命根为根本时,“离喜而结生者”这句话是就两种命根说的。“在转起中喜不相应之心生起的刹那”这句话是就无色命根说的。依照这个方法,在一切处都应当知道,命根是依结生和转起而配属的。在以喜根等为根本的地方,也应当依结生和转起来把握其含义。但在逆序和灭的章节中,应当知道这些法以及其他诸法,都依各自获得的方式,在死、结生、转起三者中是不生与灭的。
190. Jīvitindriyamūlake vinā somanassena upapajjantānanti dvepi jīvitindriyāni sandhāya vuttaṃ. Pavattesomanassavippayuttacittassa uppādakkhaṇeti arūpajīvitindriyaṃ sandhāya vuttaṃ. Iminā nayena sabbatthāpi paṭisandhipavattivasena jīvitindriyayojanā veditabbā. Somanassindriyādimūlakesupi paṭisandhipavattivasenevattho gahetabbo. Paṭilomanaye pana nirodhavāre ca etesañceva aññesañca dhammānaṃ yathālābhavasena cutipaṭisandhipavattesu tīsupi anuppādanirodhā veditabbā.
281281. 在未来部分,“以此状态”就是指以这种男性状态,意思是中间没有变成女性,而只是以男性来结生。“示现若干有之后般涅槃”的意思是,取若干次结生之后,还没有到达女性状态就般涅槃。第二个问题也是同样的道理。
281. Anāgatavāre eteneva bhāvenāti etena purisabhāveneva, antarā itthibhāvaṃ anāpajjitvā purisapaṭisandhiggahaṇenevāti attho. Katici bhave dassetvā parinibbāyissantīti katici paṭisandhiyo gahetvā itthibhāvaṃ appatvāva parinibbāyissantīti attho. Dutiyapucchāyapi eseva nayo.
361在“以现在[时]对过去[时]”这一部分中,净居天众结生心的坏灭刹那,意根也不曾生起。不应像《心双论》那样,从“已越过生起刹那”的角度来理解这个意思,而应依据“在那一有中以前从未生起过”来理解。通过这一方法的门径,应当知道在一切“转起”部分中义理的判定。
361. Paccuppannena atītavāre suddhāvāsānaṃ upapatticittassa bhaṅgakkhaṇe manindriyañca nuppajjitthāti cittayamake viya uppādakkhaṇātikkamavasena atthaṃ aggahetvā tasmiṃ bhave anuppannapubbavasena gahetabboti. Iminā nayamukhena sabbasmimpi pavattivāre atthavinicchayo veditabbo.
遍知分的解释
Pariññāvāravaṇṇanā
435-482在遍知分里,眼根等章节中只显示了眼根和耳根这一对。但因为其余那些法——不管是纯世间的无记法,还是掺杂世间无记的法——都是应当遍知的,所以那些虽然没有单独列出来,也已经由这里显示出来了。又因为不善法完全应当舍断,纯善法完全应当修习,出世间无记法应当证悟,所以才说“舍断忧根”“修习未知当知根”“证悟具知根”。不过,已知根也有应当修习的,也有应当证悟的,这里只从修习的角度来收摄。其中,“二人”指的是具备一来道的人和有阿罗汉道的人。在这两人中,一个因为没有能力断除,所以不叫舍断忧根;一个因为已经断除了烦恼,所以不遍知眼根——也就是因为没有能力使它不再生起,所以不遍知。应当按这个道理,去理解一切问答中的义理。
435-482. Pariññāvāre pana cakkhumūlakādīsu ekameva cakkhusotayamakaṃ dassitaṃ. Yasmā pana sesānipi lokiyaabyākatāni ceva lokiyaabyākatamissakāni ca pariññeyyāneva, tasmā tāni anupadiṭṭhānipi imināva dassitāni honti. Yasmā pana akusalaṃ ekantato pahātabbameva, ekantaṃ kusalaṃ bhāvetabbameva, lokuttarābyākataṃ sacchikātabbaṃ, tasmā ‘‘domanassindriyaṃ pajahatī’’ti ‘‘anaññātaññassāmītindriyaṃ bhāvetī’’ti ‘‘aññātāvindriyaṃ sacchikarotī’’ti vuttaṃ. Aññindriyaṃ pana bhāvetabbampi atthi sacchikātabbampi, taṃ bhāvanāvaseneva gahitaṃ. Tattha dve puggalāti sakadāgāmimaggasamaṅgī ca, arahattamaggasamaṅgī ca. Tesu eko samucchindituṃ asamatthattā domanassindriyaṃ na pajahati nāma. Eko pahīnadosattā cakkhundriyaṃ na parijānātīti anuppādaṃ āpādetuṃ asamatthatāya na parijānāti. Iminā nayena sabbavissajjanesu attho veditabboti.
安住在他的教导中,应做的事已经完成,具足所作已办。
即使已过了青春年华,也能善加调御、安住于戒律。
在天众当中,在天城里,由一切天神中最胜的那位(世尊);
名为《双论》的这部论书,是由那位以清净无垢之智(的世尊)所宣说的。
为了说明巴利圣典的安立规则,以及问答中的义理脉络;
我为了向人说明它,已经开始动手写这部《双论》的注释。
愿这个注释在世间能像没有障碍那样,尽管障碍很多,也能顺利成就。
今天以五个的量,依相续的诵分。
(论著)已经达到完成,愿一切众生也都达到究竟圆满。
一切众生的心愿,是能产生利益与安乐的。
Yassovāde ṭhatvā, niṭṭhitakiccassa kiccasampanno; Yuvatijanopi atīto, suvihitaniyamo yamassāṇaṃ. Devaparisāya majjhe, devapure sabbadevadevena; Yamakaṃ nāma pakāsitaṃ, yamāmalalomena yaṃ tena. Pāḷivavatthānavidhiṃ, pucchāvissajjane ca atthanayaṃ; Dassetuṃ āraddhā, yamakaaṭṭhakathā mayā tassa. Sā subahuantarāye, lokamhi yathā anantarāyena; Ayamajja pañcamattehi, tantiyā bhāṇavārehi. Niṭṭhaṃ pattā evaṃ, niṭṭhānaṃ pāpuṇantu sabbepi; Hitasukhanibbattikarā, manorathā sabbasattānanti.