22. 第二十二品
22. Bāvīsatimavaggo
般涅槃论的注释
1. Parinibbānakathāvaṇṇanā
892现在讲的是般涅槃论。其中,有些人有这样的主张,比如安达卡派,他们认为:“因为阿罗汉在一切知的境界中还没有断尽结缚就般涅槃了,所以存在某种结缚未断而般涅槃的情况。”针对他们,自宗一方提问,对方承认。这里剩下的部分,和前面所说的一样。
892. Idāni parinibbānakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yasmā arahā sabbaññuvisaye appahīnasaṃyojanova parinibbāyati, tasmā atthi kiñci saṃyojanaṃ appahāya parinibbāna’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha heṭṭhā vuttanayamevāti.
2. 善心论的注释
2. Kusalacittakathāvaṇṇanā
894-895894-895. 现在说的是“善心论”。在这里,有些派别——比如安达卡派——主张:阿罗汉已经达到念的圆满,即使般涅槃时也是具念、正知地般涅槃,所以是“以善心般涅槃”。针对他们,自宗方提问,对方承认。然后,因为所谓“善心”是指以造作福行等方式生起的心,所以为了用这个道理来责难他,自宗方说“阿罗汉造作福行”等。这里其余的内容,就按照经文本身来理解。“具念正知”这一句,是为了说明在速行刹那,以唯作的念与正知而不愚痴地命终,并不是为了说明那就是善心。因此,这个说法不能成立。
894-895. Idāni kusalacittakathā nāma hoti. Tattha yasmā arahā sativepullappatto parinibbāyantopi sato sampajānova parinibbāti, tasmā kusalacitto parinibbāyatīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ yasmā kusalacitto nāma puññābhisaṅkhārābhisaṅkharaṇādivasena hoti, tasmā tenatthena codetuṃ arahā puññābhisaṅkhārantiādimāha. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyāti. Sato sampajānoti idaṃ javanakkhaṇe kiriyasatisampajaññānaṃ vasena asammohamaraṇadīpanatthaṃ vuttaṃ, na kusalacittadīpanatthaṃ. Tasmā asādhakanti.
3. 不动论注释
3. Āneñjakathāvaṇṇanā
896896. 现在说的是“不动论”。在这里,有些执取者——比如某些北道派——他们观察到“世尊安住在第四禅中般涅槃”,便主张:“应供者安住在不动中般涅槃。”针对他们,自宗者发问,他宗者承认。所谓“本性心”,就是指有分心。因为一切有想众生都安住于有分心,以有分心终结的死心而命终。正是为了用这个道理来责难他,才这样说。在这里,虽然对四蕴有中的应供者来说,本性心也是不动的,但这个问题是依五蕴有而提出的。所以他说:“不,确实不该这样说。”其余内容意思已经很清楚。
896. Idāni āneñjakathā nāma hoti. Tattha bhagavā catutthajjhāne ṭhito parinibbāyīti sallakkhetvā ‘‘arahā āneñje ṭhito parinibbāyatī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Pakaticitteti bhavaṅgacitte. Sabbe hi saññino sattā bhavaṅgacitte ṭhatvā bhavaṅgapariyosānena cuticittena kālaṃ karonti. Iti naṃ iminā atthena codetuṃ evamāha. Tattha kiñcāpi catuvokārabhave arahato pakaticittampi āneñjaṃ hoti, ayaṃ pana pañho pañcavokārabhavavasena uddhaṭo. Tasmā no ca vata re vattabbeti āha. Sesamettha uttānatthamevāti.
4. 法现观论的注释
4. Dhammābhisamayakathāvaṇṇanā
897现在要讲的是“法现观论”这一节。在这里,有些派别主张:看见过去世证得入流果的人住过母胎后又出胎,便认为“在胎中也有法现观”,比如某些北道派就是这样。针对他们,自宗的人发问,对方承认了。于是为了驳斥他,就说:“如果胎中有法现观,那就应该具备法现观的因缘,比如说法等”,因此举出“在胎中有说法”等话。说到“睡着的人”等,是指有分心状态。因为在胎中,大多数时候只有有分心在运作。正因如此,众生因为没有造作行为的活动,所以像睡着了一样;因为没有修习实践,所以是放逸的;因为没有摄持业处的念与正知,所以被称为失念、不正知。处在这样的状态,哪里还谈得上法现观呢?
897. Idāni dhammābhisamayakathā nāma hoti. Tattha atītabhave sotāpannaṃ mātukucchiyaṃ vasitvā nikkhantaṃ disvā ‘‘atthi gabbhaseyyāya dhammābhisamayo’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi tattha dhammābhisamayo atthi, dhammābhisamayassa kāraṇehi dhammadesanādīhi bhavitabba’’nti codetuṃ atthi gabbhaseyyāya dhammadesanātiādimāha. Suttassātiādi bhavaṅgavāraṃ sandhāya vuttaṃ. Gabbhaseyyāya hi yebhuyyena bhavaṅgameva pavattati. Teneva satto kiriyamayappavattābhāvā sutto, bhāvanānuyogassa abhāvā pamatto, kammaṭṭhānapariggāhakānaṃ satisampajaññānaṃ abhāvā muṭṭhassati asampajāno nāma hoti, tathārūpassa kuto dhammābhisamayoti?
5-7. 三论亦注释
5-7. Tissopikathāvaṇṇanā
898-900898-900. 现在有三种论。其中,有些人看到刚出生的入流者证得阿罗汉果,又看到善婆婆萨女居士怀胎七年,便主张“在胎中也能证得阿罗汉果”;还有人看见在空中行走等事,便主张“有法的现观”“在那里能证得阿罗汉果”。正是针对这些人,自宗者发问,他宗者承认。这里剩下的部分,和前面那段论说相同。
898-900. Idāni tissopikathā nāma honti. Tattha acirajātānaṃ pana sotāpannānaṃ arahattappattiṃ suppavāsāya ca upāsikāya sattavassikaṃ gabbhaṃ disvā ‘‘atthi gabbhaseyyāya arahattappattī’’ti ca supine ākāsagamanādīni disvā ‘‘atthi dhammābhisamayo’’ti ca ‘‘atthi tattha arahattappattī’’ti ca idhāpi yesaṃ laddhiyo, seyyathāpi tesaññeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha purimakathā sadisamevāti.
无记论的注释
8. Abyākatakathāvaṇṇanā
901-902901-902. 现在说的是无记论。在这里,有人主张“梦中的心全都是无记”,比如某些北道派就是这样,他们依据“比丘们,有这种思,但它不可记说”这句话。针对他们,自宗方提问,对方承认。这里其余的部分就按照经文本身来理解。“梦中的心不可记说”这句话是就犯戒而言的。因为在梦中,虽然以杀生等方式会生起不善心,但并没有破坏事相,所以不能据此安立犯戒。正是由于这个原因,它才不可记说,而不是因为它是无记。
901-902. Idāni abyākatakathā nāma hoti. Tattha ‘‘atthesā, bhikkhave, cetanā, sā ca kho abbohārikā’’ti (pārā. 235) vacanato ‘‘sabbaṃ supinagatassa cittaṃ abyākata’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaññeva, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha yathā pāḷimeva niyyāti. Supinagatassa cittaṃ abbohārikanti idaṃ āpattiṃ sandhāya vuttaṃ. Supinagatassa hi pāṇātipātādivasena kiñcāpi akusalacittaṃ pavattati, vatthuvikopanaṃ pana natthīti na sakkā tattha āpattiṃ paññapetuṃ. Iminā kāraṇena taṃ abbohārikaṃ, na abyākatattāti.
第9章 习行缘的详细解释
9. Āsevanapaccayakathāvaṇṇanā
903-905903-905. 现在说的是习行缘论。在这里,因为一切法都是刹那的,没有任何一法能停留哪怕片刻而习行习行缘。所以根本不存在任何习行缘性,也没有任何由习行缘性而生起的东西——这是他们的主张,也就是那些人的主张。针对他们,自宗者提问,他宗者承认。然后,为了只依据经典本身让他明白,便引用了“世尊不是说过‘杀生’等等吗?”这一切的意思都很浅显易懂。
903-905. Idāni āsevanapaccayakathā nāma hoti. Tattha yasmā sabbe dhammā khaṇikā , na koci muhuttampi ṭhatvā āsevanapaccayaṃ āsevati nāma. Tasmā natthi kiñci āsevanapaccayatā. Āsevanapaccayatāya uppannaṃ pana na kiñci atthīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi tesaññeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ suttavaseneva paññāpetuṃ nanu vuttaṃ bhagavatā pāṇātipātotiādi ābhataṃ. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
第十,刹那论的注释。
10. Khaṇikakathāvaṇṇanā
906-907906-907. 现在要讲的是“刹那论”。在这里,因为一切有为法都是无常的,所以它们只存在于一个心识刹那之中。有些部派主张:同样是无常,有的法坏灭得快,有的法坏灭得慢,这当中哪有什么固定的规律呢?比如东山住部和西山住部就是这样主张的。针对他们,自宗论师问难说“(诸法)只存在于一个心识刹那”,对方就承认了。在“心是大地的”等譬喻中,自宗论师因为看不到它们(大地等)有那样的安住状态,所以加以否定。提出“眼处”等,是为了这样责难:“如果一切法都只存在于一个心识刹那,那么眼处等就应该和眼识等一起生起、一起灭去。”但对方论师针对入母胎时意识的生起这一点来反驳,对于已经出胎后生命流转期间的情况,则按照自己的主张来承认。这里剩下的内容意思都很清楚。因此,对方论师说“(诸法)只存在于一个心识刹那”,是因为诸法不是恒常的,所以他才凭自己的喜好说出“只存在于一个心识刹那”这个理由。这种论证等于没说一样。
906-907. Idāni khaṇikakathā nāma hoti. Tattha yasmā sabbasaṅkhatadhammā aniccā, tasmā ekacittakkhaṇikāyeva. Samānāya hi aniccatāya eko lahuṃ bhijjati, eko cirenāti ko ettha niyāmoti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyāparaseliyānaṃ; te sandhāya ekacittakkhaṇikāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Citte mahāpathavītiādīsu tesaṃ tathā saṇṭhānaṃ apassanto paṭikkhipati. Cakkhāyatanantiādi ‘‘yadi sabbe ekacittakkhaṇikā bhaveyyuṃ, cakkhāyatanādīni cakkhuviññāṇādīhi saddhiṃyeva uppajjitvā nirujjheyyu’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. Itaro pana antomātukucchigatassa viññāṇuppattiṃ sandhāya paṭikkhipati , pavattaṃ sandhāya laddhivasena paṭijānāti. Sesamettha uttānatthamevāti. Tena hi ekacittakkhaṇikāti yasmā niccā na honti, tasmā ekacittakkhaṇikāti attano ruciyā kāraṇaṃ vadati. Taṃ avuttasadisamevāti.