第21品
21. Ekavīsatimavaggo
教法论的注释
1. Sāsanakathāvaṇṇanā
878现在说的是“教法论”这个话题。在这里,针对三种结集,有些人持有这样的见解:比如某些北方派的人认为“教法可以被重新造出来”,或者问“有人能重新造出如来的教法吗”,或者认为“可以重新造出如来的教法”。针对这些人,在这三种讨论中,提问的是自宗论者,回答的是对方。所谓“教法”,指的是四念处等圣法,以及对善法等的开示。其中,如果是世尊所教导的四念处等,除了这些之外,另外去修其他四念处等,或者把不善法转变成善法,那就可以说是教法被重新造出来了。然而,有谁这样做了呢?有人这样做吗?可以这样做吗?这三个问题是为了质询而说的。其余部分在所有地方都按照巴利原文的方式结束。
878. Idāni sāsanakathā nāma hoti. Tattha tisso saṅgītiyo sandhāya ‘‘sāsanaṃ navaṃ kata’’nti ca ‘‘atthi koci tathāgatassa sāsanaṃ navaṃ karotī’’ti ca ‘‘labbhā tathāgatassa sāsanaṃ navaṃ kātu’’nti ca yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ; te sandhāya tīsupi kathāsu pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Satipaṭṭhānātiādi sāsanaṃ nāma satipaṭṭhānādayo ceva ariyadhammā, kusalādīnañca desanā. Tattha yesaṃ bhagavatā desitā satipaṭṭhānādayo, ṭhapetvā te aññesaṃ vā satipaṭṭhānādīnaṃ karaṇena akusalādīnaṃ vā kusalādibhāvakaraṇena sāsanaṃ navaṃkataṃ nāma bhaveyya, kiṃ taṃ evaṃ kataṃ kenaci, atthi vā koci evaṃ karoti, labbhā vā evaṃ kātunti tīsupi pucchāsu codanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha yathāpāḷimeva niyyātīti.
2. 不远离论的注释
2. Avivittakathāvaṇṇanā
879-880现在说的是“不远离”的讨论。其中,自宗的主张是:对某个人来说,只要某个法是他当下现起的,他就被称为与那个法不远离。可是,因为凡夫还没有遍知三界的一切法,所以有些人就主张:他在同一刹那中,与三界的一切法都不远离。就像那些持此见解的人一样,针对他们,自宗论师发问,对方作答。“以触等”这些话,是为了显示一切触等在同一刹那生起的过失。其余各处,意思都很清楚。
879-880. Idāni avivittakathā nāma hoti. Tattha yassa puggalassa yo dhammo paccuppanno, so tena avivitto nāmāti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yasmā pana puthujjanena tedhātukā dhammā apariññātā, tasmā so ekakkhaṇeyeva sabbehipi tedhātukehi dhammehi avivittoti yesaṃ laddhi, seyyathāpi tesaññeva, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Phassehītiādi sabbesaṃ phassādīnaṃ ekakkhaṇe pavattidosadassanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
3. 结缚论的详细解释
3. Saññojanakathāvaṇṇanā
881-882现在讲的是结缚论。其中,因为阿罗汉并不了知一切佛的境界,所以有人认为他一定还有未断的无明和疑。持这种看法的人主张“有某种结缚没有断除,却能证得阿罗汉果”,比如大众部。针对他们,自宗论者发问,他方论者作答。说“有某种身见”等,是为了说明阿罗汉已断除一切结缚。在“一切佛境界”这两个问题中,否定阿罗汉能知一切,是因为他不具备一切知智,并不是因为他的无明和疑没有断。然而他方论者却根据他们未断这一点,用“既然如此”来成立自己的主张。这种主张由于建立得不如理,所以根本站不住脚。
881-882. Idāni saññojanakathā nāma hoti. Tattha yasmā arahā sabbaṃ buddhavisayaṃ na jānāti, tasmā tassa tattha avijjāvicikicchāhi appahīnāhi bhavitabbanti saññāya ‘‘atthi kiñci saññojanaṃ appahāya arahattappattī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atthi kiñci sakkāyadiṭṭhītiādi arahato sabbasaṃyojanappahānadassanatthaṃ vuttaṃ. Sabbaṃ buddhavisayanti pañhadvaye arahato sabbaññutaññāṇābhāvena paṭisedho kato, na avijjāvicikicchānaṃ appahānena. Itaro pana tesaṃ appahīnataṃ sandhāya tena hīti laddhiṃ patiṭṭhapeti. Sā ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāva hotīti.
神通论的注释
4. Iddhikathāvaṇṇanā
883-884883-884. 现在说的是神通论。在这里,所谓神通,有时能成功,有时不能成功;如果想把无常等变成常等,那绝对不可能成功。但是,如果是为了某些人的利益,依靠他们的福德等因缘,把同类相续转变成异类相续,或者依同类相续而让它持续更久,那么有时就能成功——比如为了比丘们把水变成酥油、牛奶等,又比如在大界藏中让灯等持续燃烧很久。这是自宗的定论。不过,基于具寿毕陵伽·婆蹉把国王的宫殿决意成黄金这件事,有人主张“有决意神通”,比如案达罗派。针对他们,自宗论者问:“有决意神通吗?”其中,“决意神通”就是决意所得的神通,意思是随所决意而成就的神通。他方仅依执取答“是”。然后,为了审问他能否让无常等变成常等,便说“愿树成为常叶”等。这里其余的意思很明显。在成立执取时,变成黄金其实是依靠国王的福因缘,并非仅由长老的决意所成,因此这种说法不能成立。
883-884. Idāni iddhikathā nāma hoti. Tattha iddhi nāmesā katthaci ijjhati, katthaci na ijjhati, aniccādīnaṃ niccādikaraṇe ekanteneva na ijjhati. Sabhāgasantatiṃ pana parivattetvā visabhāgasantatikaraṇe vā sabhāgasantativaseneva ciratarappavattane vā yesaṃ atthāya kariyati, tesaṃ puññādīni kāraṇāni nissāya katthaci ijjhati, bhikkhūnaṃ atthāya pānīyassa sappikhīrādikaraṇe viya mahādhātunidhāne dīpādīnaṃ cirasantānappavattane viya cāti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yaṃ pana āyasmā pilindavaccho rañño pāsādaṃ suvaṇṇantveva adhimucci, taṃ nissāya yesaṃ ‘‘atthi adhippāyaiddhī’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya atthi adhippāyaiddhīti pucchā sakavādissa. Tattha adhippāyaiddhīti adhippāyaiddhi, yathādhippāyaṃ ijjhanaiddhīti attho. Āmantāti laddhimatte ṭhatvā paṭiññā paravādissa. Atha naṃ aniccādīnaṃ niccāditāya anuyuñjituṃ niccapaṇṇā rukkhā hontūtiādimāha. Sesamettha uttānatthameva. Laddhipatiṭṭhāpane suvaṇṇo ca panāsīti rañño puññūpanissayena āsi, na kevalaṃ therassa adhippāyeneva. Tasmā asādhakametanti.
佛陀论释
5. Buddhakathāvaṇṇanā
885现在讲的是佛陀论。在这里,除了在不同时间、不同场合所显现的身量差别、寿量差别和威光差别之外,就其余诸佛的功德法而言,诸佛与诸佛之间并没有高低之分。然而,有些人主张诸佛无差别地有高低之分,比如案达罗派。针对他们,自宗论师问“诸佛之间有高低之分吗”,对方承认。接着,为了用佛的功德法来追问,就说了“以四念处等”。对方因为看不出依这些法有什么高低差别,就直接否定了。
885. Idāni buddhakathā nāma hoti. Tattha ṭhapetvā tasmiṃ tasmiṃ kāle sarīravemattataṃ āyuvemattataṃ pabhāvemattatañca sesehi buddhadhammehi buddhānaṃ buddhehi hīnātirekatā nāma natthi. Yesaṃ pana aviseseneva atthīti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya atthi buddhānanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ buddhadhammehi anuyuñjituṃ satipaṭṭhānatotiādimāha. Itaro tesaṃ vasena hīnātirekataṃ apassanto paṭikkhipatiyevāti.
一切方论的解释
6. Sabbadisākathāvaṇṇanā
886现在讲的是“一切方论”。其中,有些人主张在四方、下方、上方,也就是周围一切世界聚落中,所有世界都有佛陀,于是运用自己的思辨技巧,形成“佛陀住在一切方”的见解,比如大众部就是如此。针对他们,自宗论师发问,对方承认。被问到“在东方”时,他因为指的是释迦牟尼世尊而否认。再次被问时,他按照自己的执见,因为指的是住在其他世界的佛陀而承认。“那位世尊叫什么名字”等话,是为了追问:“如果你知道,就按名字等来说明他。”应当依照这个方法,在一切处理解其含义。
886. Idāni sabbadisākathā nāma hoti. Tattha catūsu disāsu heṭṭhā uparīti samantato lokadhātusannivāsaṃ, sabbalokadhātūsu ca buddhā atthīti attano vikappasippaṃ uppādetvā ‘‘sabbadisāsu buddhā tiṭṭhantī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Puratthimāyāti puṭṭho sakyamuniṃ sandhāya paṭikkhipati. Puna puṭṭho laddhivasena aññalokadhātuyaṃ ṭhitaṃ sandhāya paṭijānāti. Kinnāmo so bhagavātiādi ‘‘sace tvaṃ jānāsi, nāmādivasena naṃ kathehī’’ti codanatthaṃ vuttaṃ. Iminā upāyena sabbattha attho veditabboti.
第7章 法论的注释
7. Dhammakathāvaṇṇanā
887-888887-888. 现在说的是法论。在这里,因为色等诸法由色等自性而确定,不会舍弃那种自性,所以有些人主张“一切法都是确定的”,比如案达罗派和部分北道派。针对他们,自宗者问“一切法”,他宗者承认。于是为了责难他:“如果在你看来是确定的,那它们要么是邪性确定,要么是正性确定,除此之外没有别的确定”,便说出“是邪性确定吗”等话。在这里,他宗者既有否认也有承认。“色以色义而确定”等话,是针对他所说的“以某种义而确定”,依其主张来责难。这里的用意是:说“色以色义而确定”时,应当理解为“色就是色,不是受等的自性”,不能作别的理解。为什么?因为除了色义之外,并没有别的色。色的自性就是色义,而色的自性就是色本身,不是色之外的另一回事。不过,为了显示它和受等的差别,才有这种说法。因此,说“色以色义而确定”时,就等于说“色是确定的”。而所谓确定,要么是邪性确定,要么是正性确定,除此之外没有别的确定。那么,他为什么承认?因为含义不同。在“色以色义而确定”中,其义就是:色就是色,不是受等的自性。所以他承认。至于除此之外,它并没有确定性——为了用同样的方式再次责难,又说“是邪性确定吗”等话。这一切都是浅显易懂的。由此可知,所谓“色”的执取,因为是以不如理的方式安立的,所以终究是无所安立的。
887-888. Idāni dhammakathā nāma hoti. Tattha yasmā rūpādayo rūpādisabhāvena niyatā na taṃ sabhāvaṃ vijahanti, tasmā sabbadhammā niyatāti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānañceva ekaccānañca uttarāpathakānaṃ; te sandhāya sabbe dhammāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘sace te niyatā, micchattaniyatā vā siyuṃ sammattaniyatā vā, ito añño niyāmo nāma natthī’’ti codetuṃ micchattaniyatātiādimāha. Tattha paṭikkhepo ca paṭiññā ca paravādissa. Rūpaṃ rūpaṭṭhenātiādi yenatthena niyatāti vadati, tassa vasena codetuṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – rūpañhi rūpaṭṭhena niyatanti rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena vattabbaṃ, ito aññathā na vattabbaṃ. Kasmā? Rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvā. Rūpasabhāvo hi rūpaṭṭho, rūpasabhāvo ca rūpameva, na rūpato añño. Vedanādīhi panassa nānattapaññāpanatthaṃ esa vohāro hotīti. Tasmā ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vadantena rūpaṃ niyatanti vuttaṃ hoti. Niyatañca nāma micchattaniyataṃ vā siyā sammattaniyataṃ vā, ito añño niyāmo nāma natthīti. Atha kasmā paṭijānātīti? Atthantaravasena. Rūpaṃ rūpaṭṭhena niyatanti ettha hi rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti ayamattho. Tasmā paṭijānāti. Ito aññathā panassa niyatattaṃ natthīti puna teneva nayena codetuṃ micchattaniyatantiādimāha . Taṃ sabbaṃ uttānatthameva. Tena hi rūpanti laddhipi ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāva hotīti.
业论的详细解释
8. Kammakathāvaṇṇanā
889-891现在讲的是业论。其中,有些人主张:“因为现法受业等是由现法受义等决定的,所以一切业都是决定的”,就像那些持此见的人一样。针对他们,自宗者提问,他宗者认可。在“以现法受义而决定”这句话里,现法受业就是现法受义本身。如果它能在现世给出果报,就给出;如果不能,那就成了无有业——针对这个含义,自宗者表示认可。然而,从邪性决定和正性决定的角度来看,这恰恰是不决定的。这一切都应按照前面所说的方式来理解。
889-891. Idāni kammakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yasmā diṭṭhadhammavedanīyādīni diṭṭhadhammavedanīyaṭṭhādīhi niyatāni, tasmā sabbe kammā niyatā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi tesaññeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Diṭṭhadhammavedanīyaṭṭhena niyatanti ettha diṭṭhadhammavedanīyaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṭṭhameva. Sace diṭṭheva dhamme vipākaṃ dātuṃ sakkoti deti, no ce ahosikammaṃ nāma hotīti imamatthaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Micchattasammattaniyāmavasena panetaṃ aniyatamevāti sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.