第十九品
19. Ekūnavīsatimavaggo
断除烦恼论的注释
1. Kilesapajahanakathāvaṇṇanā
828-831现在讲的是“断烦恼论”。
在这个问题里,有些人主张:既然确实有所谓的“断烦恼”,而且已经断了烦恼的人,过去的烦恼确实已断,未来的烦恼也已断,现在的烦恼也已断,所以他会断过去的烦恼,也会断未来的烦恼,也会断现在的烦恼。比如某些北道派就是这样主张的。针对他们,自宗论师用“过去”等来发问,对方则承认。其余部分就按照巴利经文本身展开。
但在“他不断烦恼”这个他宗的主张里,因为一个人断烦恼时,并不像丢弃垃圾的人对垃圾有丢弃的努力那样,对过去、未来、现在等各类烦恼有努力;然而,当以涅槃为所缘的圣道生起时,那些还没生起的烦恼确实不再生起,所以就说它们“已断”。因此,他否定说“并非如此”。
至于“那么,他断过去的烦恼”等说法,因为不能说“根本没有断烦恼这回事”,所以就以诡辩的方式说“他断过去等各类烦恼”。
828-831. Idāni kilesapajahanakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yasmā kilesapahānaṃ nāma atthi, pahīnakilesassa ca atītāpi kilesā pahīnāva honti, anāgatāpi, paccuppannāpi, tasmā atītepi kilese pajahati, anāgatepi, paccuppannepī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ; te sandhāya atītetiādipucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa . Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyāti. Natthi kilese jahatīti imasmiṃ pana paravādissa pañhe yasmā kacavaraṃ pajahantassa kacavare chaḍḍanavāyāmo viya kilese pajahantassa na atītādibhedesu kilesesu vāyāmo atthi, nibbānārammaṇe pana ariyamagge pavattite kilesā anuppannāyeva nuppajjantīti pahīnā nāma honti, tasmā na hevanti paṭikkhipati. Tena hi atīte kilese pajahatītiādi pana yasmā ‘‘natthi kilesapajahanā’’ti na vattabbaṃ, tasmā atītādibhede pajahatīti chalena vuttaṃ.
2. 空性论的注释
2. Suññatakathāvaṇṇanā
832832. 现在要讲的是“空论”。在这里,“空”有两种:诸蕴的无我相,以及涅槃。其中,无我相在某些情况下可以说属于行蕴所摄,而涅槃则完全不属于任何蕴所摄。然而,有些人没有区分这一点,主张“空属于行蕴所摄”,比如安达卡派的人。针对他们,自宗论师提出问题,对方表示认可。“无相”是指远离一切相的涅槃,“无愿”也是它的名称。那为什么要引出这些呢?是为了指出不加区分而主张者的过失。因为如果一个人不加区分地主张“空在某一方面属于行蕴所摄”,那就会得出“涅槃也属于行蕴所摄”的结论。为了把这一过失归到对方身上,所以引出“无相、无愿”。对方不愿意涅槃属于行蕴所摄,因此加以否认。“行蕴不是无常的”等说法,是为了显示:如果认为名为涅槃的空是无常的,就会犯下这种过失。
832. Idāni suññatakathā nāma hoti. Tattha suññatāti dve suññatā khandhānañca anattalakkhaṇaṃ nibbānañca. Tesu anattalakkhaṇaṃ tāva ekaccaṃ ekena pariyāyena siyā saṅkhārakkhandhapariyāpannaṃ, nibbānaṃ, apariyāpannameva. Imaṃ pana vibhāgaṃ aggahetvā ‘‘suññatā saṅkhārakkhandhapariyāpannā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Animittanti sabbanimittarahitaṃ nibbānaṃ. ‘‘Appaṇihito’’tipi tasseva nāmaṃ. Kasmā panetaṃ ābhatanti? Avibhajjavādīvāde dosāropanatthaṃ. Yassa hi avibhajitvā ‘‘ekadeseneva suññatā saṅkhārakkhandhapariyāpannā’’ti laddhi, tassa nibbānampi saṅkhārakkhandhapariyāpannanti āpajjati. Imassa dosassāropanatthaṃ ‘‘animittaṃ appaṇihita’’nti ābhataṃ. Itaro tassa pariyāpannabhāvaṃ anicchanto paṭikkhipati. Saṅkhārakkhandho na aniccotiādi nibbānasaṅkhātāya suññatāya aniccabhāvāpattidosadassanatthaṃ vuttaṃ.
833“行蕴的空”这句话,是为了回应这样的责难:“如果某一蕴的空属于另一蕴所摄,那么行蕴的空也应当属于其余诸蕴所摄。”而“行蕴的空不应说”等语,则是为了显示反向的推论:“如果行蕴的空不属于其余诸蕴所摄,那么其余诸蕴的空也不属于行蕴所摄。”
833.Saṅkhārakkhandhassa suññatāti ‘‘yadi aññassa khandhassa suññatā aññakkhandhapariyāpannā, saṅkhārakkhandhasuññatāyapi sesakkhandhapariyāpannāya bhavitabba’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. Saṅkhārakkhandhassa suññatā na vattabbātiādi ‘‘yadi saṅkhārakkhandhasuññatā sesakkhandhapariyāpannā na hoti, sesakkhandhasuññatāpi saṅkhārakkhandhapariyāpannā na hotī’’ti paṭilomadassanatthaṃ vuttaṃ.
834比丘们,“诸行是空”这句经文是从其他宗派那里引来的。其中“诸行”,就像在“一切行无常”出现的地方一样,指的是五蕴。这五蕴空于自我和我所拥有的,所以是“空”。这个说法属于教法范围之内,并不冲突,因此得到认可。但是,由于它并没有说明空是归属于行蕴的,所以它不能成立。
834.Suññamidaṃ, bhikkhave, saṅkhārāti suttaṃ parasamayato ābhataṃ. Tattha saṅkhārāti ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti āgataṭṭhāne viya pañcakkhandhā, te ca attattaniyasuññattā suññatāti sāsanāvacaraṃ hoti, na virujjhati, tasmā anuññātaṃ. Yasmā panetaṃ na suññatāya saṅkhārakkhandhapariyāpannabhāvaṃ dīpeti, tasmā asādhakanti.
3. 沙门果论注释
3. Sāmaññaphalakathāvaṇṇanā
835-836835-836. 现在说的是“沙门果论”。在这个论题里,自宗的主张是:在道的心路过程和果等至的心路过程里,圣道的异熟心就叫作沙门果。但是有些人不是这样理解的,他们主张“烦恼的断除和果的生起就是沙门果,所以它是无为法”,比如东山住部就是这样。针对他们,自宗论师发问,对方承认。这里剩下的内容,因为和上文所说的方法一样,所以就按照巴利经文本身来交代。
835-836. Idāni sāmaññaphalakathā nāma hoti. Tattha maggavīthiyampi phalasamāpattivīthiyampi ariyamaggassa vipākacittaṃ sāmaññaphalaṃ nāmāti sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yesaṃ pana tathā aggahetvā ‘‘kilesapahānañceva phaluppatti ca sāmaññaphalaṃ, tasmā asaṅkhata’’nti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha heṭṭhā vuttanayattā yathā pāḷimeva niyyātīti.
得论的注释
4. Pattikathāvaṇṇanā
837-840837-840. 现在说的是“得论”。其中,有些人持有这样的主张:“无论得到什么,对那件事的获得就叫作‘得’,而这个是无为的。”比如东山住部就是这样。针对他们,自宗论师发问,对方承认。这里剩下的部分,因为和前面所说的方法一样,所以就按照巴利原文的方式直接带过去。“不应说”等话,是为了说明他们认为“得是无为”的那种主张。在这里,自宗论师以“不应这样说”来否定,他只是不承认“得”有颜色等那样的存在形态。因为并没有一个叫“得”的实法存在,但他也不认可它是无为。而对方仅仅凭否定就建立起“得是无为”的主张,由于这种建立是不合理的,所以根本站不住脚。
837-840. Idāni pattikathā nāma hoti. Tattha ‘‘yaṃ yaṃ paṭilabbhati, tassa tassa paṭilābho patti nāma. Sā ca asaṅkhatā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaññeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamidhāpi heṭṭhā vuttanayattā yathāpāḷimeva niyyātīti . Na vattabbantiādi yāya laddhiyā patti asaṅkhatāti maññati, taṃ pakāsetuṃ vuttaṃ. Tattha sakavādī ‘‘na hevaṃ vattabbe’’ti paṭikkhipanto kevalaṃ pattiyā rūpādibhāvaṃ na sampaṭicchati. Na hi patti nāma koci dhammo atthi, na pana asaṅkhatabhāvaṃ anujānāti. Itaro pana paṭikkhepamatteneva asaṅkhatāti laddhiṃ patiṭṭhapeti, sā ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāyevāti.
如性论的注释
5. Tathatākathāvaṇṇanā
841-843841-843. 现在说的是“如性论”。这里面,有些人持有这样的主张:“色等一切法都有一种叫‘如性’的东西,也就是色等法各自的色等自性。而这个如性不被有为的色等法所包含,所以是无为法。”比如某些北道派。针对他们,自宗论师发问,对方承认。剩下的内容,因为和前面所说的方法一样,在这里也是清楚明白的。
841-843. Idāni tathatākathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘rūpādīnaṃ sabbadhammānaṃ rūpādisabhāvatāsaṅkhātā tathatā nāma atthi, sā ca saṅkhatesu rūpādīsu apariyāpannattā asaṅkhatā’’ti laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa. Sesamidhāpi heṭṭhā vuttanayattā pākaṭamevāti.
第六、善论的注释
6. Kusalakathāvaṇṇanā
844-846844-846. 现在说的是“善论”。在这里,“善”既指没有过失,也指能带来可爱的果报。所谓“没有过失”,是指与烦恼不相应。这个说法适用于除了不善法以外的一切法。所谓“能带来可爱果报”,是指在未来的投生和生命过程中能产生可爱果报的福德。这个说法只适用于善三法中的第一项。然而,有些人没有把握这个区分,只凭“没有过失”这一点,就主张“涅槃是善”,比如安达卡派。为了说明涅槃并不具备“能带来可爱果报”意义上的善性,自宗论师提出质问,对方则按照自己的见解承认。其余内容因为和前面所说的方法相同,意思很容易明白。
844-846. Idāni kusalakathā nāma hoti. Tattha anavajjampi kusalaṃ iṭṭhapākampi. Anavajjaṃ nāma kilesavippayuttaṃ. Ayaṃ nayo ṭhapetvā akusalaṃ sabbadhamme bhajati. Iṭṭhavipākaṃ nāma āyatiṃ upapattipavattesu iṭṭhaphalanipphādakaṃ puññaṃ. Ayaṃ nayo kusalattike ādipadameva bhajati. Yesaṃ pana imaṃ vibhāgaṃ aggahetvā anavajjabhāvamatteneva nibbānaṃ kusalanti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ, tesaṃ iṭṭhavipākaṭṭhena nibbānassa kusalatābhāvaṃ dīpetuṃ pucchā sakavādissa, attano laddhivasena paṭiññā itarassa. Sesamidhāpi heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
第7章 绝对决定论的注释
7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
847现在讲的是“绝对决定”的讨论。其中,有些人依据“一旦沉没,就永远沉没”(《增支部》7.15)这部经,主张“凡夫有绝对决定性”,比如某些北道派就是这样。针对他们,自宗论师发问,他宗论师承认。说到“杀母者”等,是为了责难对方:“邪性决定者和杀母者等都同样处于邪性决定中,那么杀母者等也应该是绝对决定的了。”他宗论师则依据自己的见解——“邪见决定者是轮回的桩子,在来世也是决定的,而这些人只是在同一世里”——回答说“不是这样”,加以否定。
847. Idāni accantaniyāmakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘sakiṃ nimuggo nimuggova hotī’’ti (a. ni. 7.15) suttaṃ nissāya ‘‘atthi puthujjanassa accantaniyāmatā’’ti laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Mātughātakotiādi ‘‘niyatamicchādiṭṭhikassa ca mātughātakādīnañca samāne micchattaniyāme mātughātakādīhipi te accantaniyatehi bhavitabba’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. Itaro ‘‘niyatamicchādiṭṭhiko saṃsārakhāṇuko bhavantarepi niyatova ime pana ekasmiññeva attabhāve’’ti laddhiyā na hevanti paṭikkhipati .
848“疑可能生起”,这是在问:这个人是决定者,还是非决定者?对方因为看不到疑不生起的原因,就承认了。可是被问到“不再生起”时,他是针对自己不断修习那种邪见、已经进入决定的情况,才承认疑不再生起。被问到“因此已被断除”时,他因为疑还没有被圣道断除而否认,但又因为不再现起那种邪见而承认。于是,为了用“断除只能靠圣道”这一点来责难他,自宗论师说出“由入流道”等话。他则辩说,即使只由一道也没有断除。再被问“那到底由什么断除”时,他指的是邪道,就说“由不善道”等。
848.Vicikicchā uppajjeyyāti ‘‘ayaṃ niyato vā no vā’’ti evaṃ uppajjeyyāti pucchati. Itaro anuppattikāraṇaṃ apassanto paṭijānāti. Nuppajjeyyāti puṭṭho pana yaṃ diṭṭhiṃ āsevanto niyāmaṃ okkanto, tattha anuppattiṃ sandhāya paṭijānāti. Tato pahīnāti puṭṭho maggena appahīnattā paṭikkhipati, taṃ diṭṭhiṃ ārabbha asamudācārato paṭijānāti. Atha naṃ yasmā pahānaṃ nāma vinā ariyamaggena natthi, tasmā tassa vasena codetuṃ sotāpattimaggenātiādimāha. So ekamaggenāpi appahīnattā paṭikkhipati. Puna katamenāti puṭṭho micchāmaggaṃ sandhāya akusalenātiādimāha.
849“断灭见可能生起”,这是在问第二种决定的生起。对方之所以承认,是因为依据“即使那些奥卡拉人——宿命智者——也是持无有论、无业论、无因论者”(《中部》3.143)这句话,三种邪定见可以在同一个人身上生起。
849.Ucchedadiṭṭhi uppajjeyyāti dutiyaniyāmuppattiṃ pucchati. Itaro yasmā ‘‘yepi te okkalā vayabhiññā natthikavādā akiriyavādā ahetukavādā’’ti (ma. ni. 3.143) vacanato tissopi niyatamicchādiṭṭhiyo ekassa uppajjanti, tasmā paṭijānāti.
850这时,为了驳斥他说“他并不是绝对决定者”,说了“若是”等话。因为对绝对决定者来说,第二种决定就没有意义了。在“不生起”这个问题上,他把常见执为常,又执取“那将会断灭”,据此就承认它不生起。被问“已断除”时,他因为这不是由圣道所断除的而否认,又按照前面说的方式,从不再生起来承认。在“常见可能生起”等地方,方法也是这样。其余部分和疑惑那一节所说的方法相同。
850. Atha naṃ ‘‘na ca nāma so accantaniyāmo’’ti codetuṃ hañcītiādimāha. Accantaniyatassa hi dutiyaniyāmo niratthako. Nuppajjeyyāti pañhe yaṃ sassatadiṭṭhiyā sassatanti gahitaṃ, tadeva ucchijjissatīti gahetvā anuppattiṃ sandhāya paṭijānāti. Pahīnāti puṭṭho maggena appahīnattā paṭikkhipati, vuttanayena anuppajjanato paṭijānāti. Sassatadiṭṭhi uppajjeyyātiādīsupi eseva nayo. Sesaṃ vicikicchāvāre vuttanayameva.
851-852“不应说”这句话,是对方论师提出的质问;自方论师因为有经典存在,所以加以认可。但他并不是在来世也仍然沉没。这里的意思是:就在这一世,他已经没有能力舍弃那种邪见,所以对方所引的经典不能成为有效证明。至于“一切时中浮出又沉没”等话,是为了说明:不要只执著于文字表面,而应当去探求其中的义理。
851-852.Na vattabbanti pucchā paravādissa, suttassa atthitāya paṭiññā sakavādissa. Na pana so bhavantarepi nimuggova. Imasmiññeva hi bhave abhabbo so taṃ diṭṭhiṃ pajahitunti ayamettha adhippāyo, tasmā asādhakametanti. Sabbakālaṃ ummujjitvā nimujjatītiādi vacanamatte abhinivesaṃ akatvā attho pariyesitabboti dassanatthaṃ vuttanti.
第八,根论的注释
8. Indriyakathāvaṇṇanā
853-856853-856. 现在讲的是“根论”。在这里,有些人有这样的主张:世间的信就只是信,不是信根;同样地,世间的精进……念……定……慧就只是慧,不是慧根。比如因缘论者和化地部就是这种看法。针对他们,自宗论师发问,他宗论师认可。“没有世间的信”等话,是因为世间的信等法本身就是以增上的意义而成为根,并不是在信等之外另有什么信根等东西存在,所以这样说,是为了显示世间的信等本身就是信根等。“有世间的意”等话,则是用譬喻来说明这个道理:就像世间的意等法就是意根等一样,世间的信等也就是信根等。这里剩下的内容就按照原典本身来理解。
853-856. Idāni indriyakathā nāma hoti. Tattha lokiyā saddhā saddhā eva nāma, na saddhindriyaṃ. Tathā lokiyaṃ vīriyaṃ…pe… sati… samādhi… paññā paññāyeva nāma, na paññindriyanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi hetuvādānañceva mahisāsakānañca; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa . Natthi lokiyā saddhātiādi yasmā lokiyāpi saddhādayova dhammā adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ, na saddhādīhi aññaṃ saddhindriyādi nāma atthi, tasmā lokiyānampi saddhādīnaññeva saddhindriyādibhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Atthi lokiyo manotiādi yathā te lokiyāpi manādayo dhammā manindriyādīni, evaṃ lokiyā saddhādayopi saddhindriyānīti upamāya tassatthassa vibhāvanatthaṃ vuttaṃ. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti.