14. 第十四品
14. Cuddasamavaggo
善与不善结生的讨论之注释
1. Kusalākusalapaṭisandahanakathāvaṇṇanā
686-690686-690. 现在要讲的是“善与不善结生”的论议。在这里,善法对不善法、或者不善法对善法,都没有无间生起的可能,所以它们互相结生是不合理的。不过,有些人执持这样的见解:因为在同一个所依上,既有染著也有离染,所以它们互相结生——比如大众部。针对他们,自宗论师发问,他宗论师承认。“转向”和“志向”,这两个名称都指转向本身。因为它转向有分,所以叫“转向”;它把心导向、安立在有分所缘之外的其他所缘上,所以叫“志向”。问“善法在不转向时”的意思是:那个在不善法之后无间结生而起的善法,是在不转向的情况下生起的吗?他宗论师因为看不到没有转向而能生起善法,所以否认。“不如理作意善法”这句话,是为了责难而说的:如果善法能在不善法之后无间生起,那它就应该是以那不善法的转向、在不如理作意时生起的。其余的文句,按照巴利原文本身就可以理解。“难道不就是在同一个所依上吗?”这句话,是在说明同一个所缘上有贪和离贪的生起,而不是在说明善与不善之间的无间性,所以这个论证不能成立。
686-690. Idāni kusalākusalapaṭisandahanakathā nāma hoti. Tattha kusalaṃ vā akusalassa, akusalaṃ vā kusalassa anantarā uppajjanakaṃ nāma natthīti tesaṃ aññamaññaṃ paṭisandhānaṃ na yujjati. Ye pana yasmā ekavatthusmiññeva rajjati virajjati ca, tasmā taṃ aññamaññaṃ paṭisandahatīti laddhiṃ gahetvā ṭhitā, seyyathāpi mahāsaṅghikā; te sandhāya pucchā sakavādissa; paṭiññā itarassa. Āvaṭṭanā paṇidhīti ubhayaṃ āvajjanasseva nāmaṃ. Tañhi bhavaṅgaṃ āvaṭṭetīti āvaṭṭanā. Bhavaṅgārammaṇato aññasmiṃ ārammaṇe cittaṃ paṇidahati ṭhapetīti paṇidhi. Kusalaṃ anāvaṭṭentassāti yaṃ taṃ akusalānantaraṃ paṭisandahantaṃ kusalaṃ uppajjati, taṃ anāvaṭṭentassa uppajjatīti pucchati. Itaro pana vinā āvajjanena kusalassa uppattiṃ apassanto paṭikkhipati. Kusalaṃ ayoniso manasikarototi idaṃ yadi akusalānantaraṃ kusalaṃ uppajjeyya, akusalasseva āvajjanena ayoniso manasikaroto uppajjeyyāti codanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyāti. Nanu yasmiṃyeva vatthusminti vacanaṃ ekārammaṇe sarāgavirāguppattiṃ dīpeti, na kusalākusalānaṃ anantarataṃ, tasmā asādhakanti.
六处生起论的注释
2. Saḷāyatanuppattikathāvaṇṇanā
691-692691-692. 现在讲的是“六处生起”这一话题。其中,化生的众生,六处和结生心同时生起。胎生的众生,在结生的那一刹那,内在的处里只有意处和身处生起,其余四处要在四十九夜之后才生起。而这些处是由当初执取结生的那个业所造,或者由其他已造的业所造——这是自宗的主张。但有些人主张:六处就像枝繁叶茂的树上的嫩芽一样,在母胎结生的那一刹那,就作为种子整体生起了,比如东山部就是这样认为的。针对他们,自宗论师问“六处”,对方承认了。接着“具足一切肢节”等话,是为了责难对方而说的:如果六处已经存在,那胎儿就该以那样的形态入胎了。“对于已入母胎者”这个问题,是对方论师问的。接下来“对于已入母胎者,头发是后来才有的”这个问题,是自宗论师问的。这里剩下的内容,意思都很浅显。
691-692. Idāni saḷāyatanuppattikathā nāma hoti. Tattha upapattesiyena paṭisandhicittena saheva opapātikānaṃ saḷāyatanaṃ uppajjati. Gabbhaseyyakānaṃ ajjhattikāyatanesu manāyatanakāyāyatanāneva paṭisandhikkhaṇe uppajjanti. Sesāni cattāri sattasattatirattimhi. Tāni ca kho yena kammunā paṭisandhi gahitā, tasseva aññassa vā katattāti ayaṃ sakasamaye vādo. Yesaṃ pana ekakammasambhavattā sampannasākhāviṭapānaṃ rukkhādīnaṃ aṃkuro viya bījamattaṃ saḷāyatanaṃ mātukucchismiṃ paṭisandhikkhaṇeyeva uppajjatīti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya saḷāyatananti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sabbaṅgapaccaṅgītiādi saḷāyatane sati evarūpo hutvā okkameyyāti codanatthaṃ vuttaṃ. Mātukucchigatassāti pucchā paravādissa. Parato mātukucchigatassa pacchā kesāti pucchā sakavādissa. Sesamettha uttānatthamevāti.
3. 无间缘论的注释
3. Anantarapaccayakathāvaṇṇanā
693-697693-697. 现在讲的是无间缘论。在这里,有些人看到跳舞、唱歌等活动里,看色、听声等快速交替,就形成了这样的主张:“这些识彼此无间地生起”,比如北道派的人。针对他们,自宗论师问“眼识”,他宗论师承认。接着为了责难而说:耳识难道不是以色为所缘吗?如果耳识在眼识之后无间生起,那它就应该像异熟意界一样以色为所缘。在“缘眼与色而生起耳识”这类问题中,他宗论师因为找不到经文依据而否认,然后又根据自己的执见,观察到无间生起而承认。自宗论师问:“那个眼识就是那个耳识吗?”意思是:比如第一速行心之后无间的第二速行心,是以意识的状态成为同一个心,你的这两个识是不是也这样,是同一个呢?按这个方法,应当理解所有问答处的含义。“跳舞、唱歌”等话,是在说明所缘混合时因为快速交替而显得混杂,并不是在说明无间缘的关系,所以这个论证不成立。
693-697. Idāni anantarapaccayakathā nāma hoti. Tattha naccagītādīsu rūpadassanasaddasavanādīnaṃ lahuparivattitaṃ disvā ‘‘imāni viññāṇāni aññamaññassa anantarā uppajjantī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya cakkhuviññāṇassāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sotaviññāṇaṃ rūpārammaṇaṃyevāti yadi cakkhuviññāṇassa anantarā uppajjeyya, vipākamanodhātu viya rūpārammaṇaṃ siyāti codetuṃ vuttaṃ. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati sotaviññāṇanti pañhesu suttābhāvena paṭikkhipitvā anantaruppattiṃ sallakkhento laddhivasena paṭijānāti. Taññeva cakkhuviññāṇaṃtaṃ sotaviññāṇanti yathā paṭhamajavanānantaraṃ dutiyajavanaṃ manoviññāṇabhāvena taññeva hoti, kiṃ te tathā etampi dvayaṃ ekamevāti pucchati. Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo. Naccati gāyatītiādivacanaṃ ārammaṇasamodhāne lahuparivattitāya vokiṇṇabhāvaṃ dīpeti, na anantarapaccayataṃ, tasmā asādhakanti.
4. 圣色论的注释
4. Ariyarūpakathāvaṇṇanā
698-699698-699. 现在说的是“圣色论”。在这个问题里,正语和正业属于色法。而有些人主张:它们属于所造色,因为经中说“一切色都是四大种以及四大种所造色”,比如北道派就是这样执取的。针对他们,自宗论师问:圣色是依靠四大种而有的吗?这里,“圣色”是指圣者的色,或者说是神圣的色。对方站在自己的见解上回答“是的”。被问“是善的吗”时,他也只是根据自己的见解来承认。问到“是无漏的吗”等等时,也是同样的方式。关于“任何色”那段经文,除了四大种之外,它说明的是其余色法的所造性质,并没有说明正语和正业的所造性质。因为对它们来说,连仅仅是色法这一点都还不成立,又怎么能说是所造色呢?所以这个论证是站不住脚的。
698-699. Idāni ariyarūpakathā nāma hoti. Tattha sammāvācākammantā rūpaṃ, tañca kho ‘‘sabbaṃ rūpaṃ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpa’’nti (ma. ni. 3.67) vacanato upādāyarūpanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya ariyarūpaṃ mahābhūtānaṃ upādāyāti pucchā sakavādissa. Tattha ariyānaṃ rūpaṃ, ariyaṃ vā rūpanti ariyarūpaṃ. Āmantāti laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā itarassa. Kusalanti puṭṭho laddhivaseneva paṭijānāti. Anāsavapucchādīsupi eseva nayo. Yaṃ kiñci rūpanti suttaṃ ṭhapetvā bhūtāni sesarūpassa upādābhāvaṃ dīpeti, na sammāvācākammantānaṃ. Tesañhi rūpamattaññeva asiddhaṃ, kuto upādārūpatā; tasmā asādhakanti.
第五,关于“另一种随眠”的讨论注释。
5. Añño anusayotikathāvaṇṇanā
700-701700-701. 现在说的是“随眠是另一回事”这一论题。其中,因为凡夫在善心或无记心生起的时候,可以说他“有随眠”,但不能说他“被缠缚”,所以有些人就主张:随眠是一回事,缠缚是另一回事,比如案达迦派就是这样。针对他们,自宗论师问:“欲贪随眠是另一回事吗?”他宗论师承认了。其余内容,应当按照前面随眠论中已说的方法来理解。而“有随眠”等说法,是在表明:在那一刻,因为随眠还没有被断除,所以可以说“有随眠”;因为缠缚还没有生起,所以不能说“被缠缚”。这并不是在说明随眠和缠缚是彼此不同的事物,因此这个论证不能成立。
700-701. Idāni añño anusayotikathā nāma hoti. Tattha yasmā puthujjano kusalābyākate citte vattamāne sānusayoti vattabbo, na pariyuṭṭhitoti tasmā añño anusayo, aññaṃ pariyuṭṭhānanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya añño kāmarāgānusayoti pucchā sakavādissa paṭiññā itarassa. Sesaṃ heṭṭhā anusayakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Sānusayotiādi pana tasmiṃ samaye anusayassa appahīnattā sānusayoti vattabbataṃ, anuppannattā ca pariyuṭṭhitoti avattabbataṃ dīpeti, na anusayapariyuṭṭhānānaṃ aññattaṃ, tasmā asādhakanti.
第六,缠是心不相应论的注释
6. Pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttantikathāvaṇṇanā
702现在讲的是“缠是心不相应”这一论题。在这里,因为即使从无常等方面作意,贪等烦恼仍然会生起。而且经中也这样说:“婆罗堕阇贤友,有时候我想‘我要作意不净’,却反而作意成净。”所以,那些持“缠是心不相应”这种见解的人,就像案达迦派一样。针对他们,自宗论师发问,他宗论师承认。这里剩下的内容,意思都很浅显。
702. Idāni pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttantikathā nāma hoti. Tattha yasmā aniccādito manasikarotopi rāgādayo uppajjanti. Vuttampi cetaṃ – ‘‘appekadā, bho bhāradvāja, asubhato manasikarissāmīti subhatova manasikarotī’’ti (saṃ. ni. 4.127). Tasmā pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃyeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
第7章 所属论的注释
7. Pariyāpannakathāvaṇṇanā
703-705现在讲的是“所属论”。
其中,因为欲贪潜在欲界,所以被称为“属于欲界”;同样,色贪和无色贪也潜在色界和无色界,它们就被称为“属于色界”和“属于无色界”。有些部派持有这种主张,比如案达罗派和正量派。针对他们,自宗论师问“色贪”,他宗论师回答“是”。其中,关于“潜在”是这样问的:就像欲贪以俱生的方式潜在被称为欲寻的欲界,你是不是也认为色贪同样潜在色界?关于“属于”是这样问的:就像欲贪因为烦恼欲而属于三种欲界,所以是“属于欲界”,你是不是也认为色贪同样“属于色界”?但他宗论师没有领会自宗论师的意图,只是按照自己的主张回答“是”。于是,为了让他明白这个道理,自宗论师用善异熟、唯作等所成的等至、等至者等来对照提问,所以说“等至者”等。这里其余的内容,按照巴利原文理解即可。“岂非欲贪”等话,也只是在说明欲贪在欲界中的潜在状态和所属性,并不是在说明其他贪在其他界中的情况。
703-705. Idāni pariyāpannakathā nāma hoti. Tattha yasmā kāmarāgo kāmadhātuṃ anuseti, kāmadhātupariyāpannoti ca vuccati, tasmā rūparāgārūparāgāpi rūpadhātuarūpadhātuyo anusenti. Rūpadhātuarūpadhātupariyāpannāyeva ca nāma hontīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānañceva sammitiyānañca; te sandhāya rūparāgoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa . Tattha anusetīti yathā kāmarāgo kāmavitakkasaṅkhātaṃ kāmadhātuṃ sahajātavasena anuseti, kiṃ te evaṃ rūparāgo rūpadhātunti pucchati. Pariyāpannoti yathā ca so tividhāya kāmadhātuyā kilesakāmavasena pariyāpannattā kāmadhātupariyāpanno, kiṃ te evaṃ rūparāgopi rūpadhātupariyāpannoti pucchati. Itaro panassa adhippāyaṃ asallakkhento kevalaṃ laddhivasena āmantāti paṭijānāti. Atha naṃ tamatthaṃ sallakkhāpetuṃ kusalavipākakiriyasaṅkhātehi samāpattesiyādīhi saṃsanditvā pucchituṃ samāpattesiyotiādimāha. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyāti. Nanu kāmarāgotiādivacanampi kāmarāgasseva kāmadhātuyaṃ anusayabhāvaṃ pariyāpannatañca dīpeti, na itaresaṃ itaradhātūsūti.
第8章 无记论的注释
8. Abyākatakathāvaṇṇanā
706-708706-708. 现在说的是“无记论”。其中,由异熟、唯作、色和涅槃这四种所构成的无记,因为不感异熟果,所以称为“无记”。邪见则因为以常等形态未被记说,如经中说“婆蹉,世界是常,这是无记”,所以称为无记。然而有些人没有把握这个区分,把邪见也当成和前一种无记一样是无记,比如案达迦派和北道派。为了向他们显示这个区分,自宗论师问“邪见是无记吗”,他宗论师承认。这里剩下的内容,完全按照巴利原文来理解就可以了。
706-708. Idāni abyākatakathā nāma hoti. Tattha vipākakiriyarūpanibbānasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ abyākataṃ avipākattā abyākatanti vuttaṃ. Diṭṭhigataṃ ‘‘sassato lokoti kho, vaccha, abyākatameta’’nti (saṃ. ni. 4.416 thokaṃ visadisaṃ) sassatādibhāvena akathitattā. Yesaṃ pana imaṃ vibhāgaṃ aggahetvā purimābyākataṃ viya diṭṭhigatampi abyākatanti laddhi, seyyathāpi andhakānañceva uttarāpathakānañca; tesaṃ taṃ vibhāgaṃ dassetuṃ diṭṭhigataṃ abyākatanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti.
9. 非所摄论的注释
9. Apariyāpannakathāvaṇṇanā
709-710709-710. 现在说的是“非所摄”的讨论。在这里,因为一个证得禅那的凡夫可以说他“对诸欲已离贪”,但不能说他“已离见”,所以有些人主张“邪见是非所摄”,比如东山住部。针对他们,自宗论师发问,他宗论师承认。这里剩下的内容,按照巴利原文本身来理解就可以了。
709-710. Idāni apariyāpannakathā nāma hoti. Tattha yasmā puthujjano jhānalābhī kāmesu vītarāgoti vattabbo hoti, na pana vigatadiṭṭhikoti , tasmā diṭṭhigataṃ apariyāpannanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti.