12. 第十二品
12. Dvādasamavaggo
关于“防护是业”的解说
1. Saṃvaro kammantikathāvaṇṇanā
630-632630-632. 现在说的是“防护就是业”这一议题。其中,有些人依据“以眼见色之后,成为执取相者,或成为不执取相者”这段经文,主张“防护和不防护都是业”,比如大众部。针对他们,自宗论师发问,对方论师承认。
630-632. Idāni saṃvaro kammantikathā nāma hoti. Tattha ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti, na nimittaggāhī hotī’’ti suttaṃ nissāya ‘‘saṃvaropi asaṃvaropi kamma’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa.
这时,为了驳斥对方,自宗论师说:“在我们自己的宗义里,思被称为‘业’。当它在身、语、意三门中运作时,就得到身业等名称;同样,如果你的律仪是业,那么它在眼根等门中运作时,也应该得到眼业等名称。”因此他说了“眼根律仪就是眼业”等话。对方论师因为没有见过这样的经文,就在四门中否定它是业;在第五门即身门中,针对净色身否定,针对表色身承认,因为他把净色身和表色身都当作身根。在意门中,针对异熟门否定,针对业门承认。对于非律仪,也应同样理解。“以眼见色”这段经文,只是说明那些门中的律仪与非律仪,并不是说明它的业性,所以不能成立。
Atha naṃ yā sakasamaye cetanā ‘‘kamma’’nti vuttā yathā sā kāyavacīmanodvāresu pavattamānā kāyakammādināmaṃ labhati, tathā ‘‘yadi te saṃvaro kammaṃ, sopi cakkhundriyādīsu pavattamāno cakkhukammādināmaṃ labheyyā’’ti codetuṃ cakkhundriyasaṃvaro cakkhukammantiādimāha. Itaro tādisaṃ suttapadaṃ apassanto catūsu dvāresu paṭikkhipitvā pañcame kāyadvāre pasādakāyaṃ sandhāya paṭikkhipati, viññattikāyaṃ sandhāya paṭijānāti. So hi pasādakāyampi viññattikāyampi kāyindriyantveva icchati. Manodvārepi vipākadvāraṃ sandhāya paṭikkhipati, kammadvāraṃ sandhāya paṭijānāti. Asaṃvarepi eseva nayo. ‘‘Cakkhunā rūpaṃ disvā’’ti suttaṃ tesu dvāresu saṃvarāsaṃvarameva dīpeti, na tassa kammabhāvaṃ, tasmā asādhakanti.
业论的解释
2. Kammakathāvaṇṇanā
633-635633-635. 现在要讨论的是业的问题。在这里,有些人依据“诸比丘,我不说有意所作的业”这段经文,主张“一切业都有果报”,比如大众部就是这样。为了向他们说明:导师在“诸比丘,我说思就是业”这句话里,并没有区分地一概把“思”说成是“业”;而这种思,只有善和不善的才有果报,无记的没有果报——于是自宗论师提出“一切业”来问,对方论师承认了。再者,在“一切思”等提问中,应当知道:是针对无记而否定,是针对善和不善而承认。“异熟无记”等话,是为了直接说明有果报和无果报的思本身。这里剩下的内容意思都很浅显。“诸比丘,我不说”这段经文,是针对在因缘存在时、在现法受等当中感受果报的情况而说的,所以不能成立。
633-635. Idāni kammakathā nāma hoti. Tattha ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, sañcetanikānaṃ kammāna’’nti (a. ni. 10.217) suttapadaṃ nissāya ‘‘sabbaṃ kammaṃ savipāka’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ; tesaṃ ‘‘cetanāhaṃ, bhikkhave, kammaṃ vadāmī’’ti (a. ni. 6.63) satthārā avisesena cetanā ‘‘kamma’’nti vuttā; sā ca kusalākusalāva savipākā, abyākatā avipākāti imaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ sabbaṃ kammanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Puna sabbā cetanāti pañhesu abyākataṃ sandhāya paṭikkhepo, kusalākusale sandhāya paṭiññā veditabbā . Vipākābyākatātiādi savipākāvipākacetanaṃ sarūpena dassetuṃ vuttaṃ. Sesamettha uttānatthameva. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave’’ti suttaṃ sati paccaye diṭṭhadhammādīsu vipākapaṭisaṃvedanaṃ sandhāya vuttaṃ, tasmā asādhakanti.
3. “声音是果报”的论释
3. Saddo vipākotikathāvaṇṇanā
636-637636-637. 现在说的是“声音是异熟”这一论题。在这里,有些人不如理地执取“由于他造作了、积累了、增盛了、广大了那业,所以有梵音”等经文,主张“声音是异熟”,比如大众部。为了向他们说明“只有由业等起的无色法才叫做异熟,而色法上没有这种说法”,自宗论师发问,对方论师承认。“乐受”等话,是为了说明“异熟就是这样的”。 “由于他那业”这段经文,是为了说明获得特征。因为大丈夫由于造了业,也会有清净的随从,但随从并不是异熟,所以这不能证明(声音是异熟)。
636-637. Idāni saddo vipākotikathā nāma hoti. Tattha ‘‘so tassa kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā brahmassaro hotī’’tiādīni (dī. ni. 3.236) ayoniso gahetvā ‘‘saddo vipāko’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ; tesaṃ ‘‘kammasamuṭṭhānā arūpadhammāva vipākāti nāmaṃ labhanti. Rūpadhammesu panāyaṃ vohāro natthī’’ti dassetuṃ pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sukhavedanīyotiādi ‘‘vipāko nāma evarūpo hotī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘So tassa kammassā’’ti suttaṃ lakkhaṇapaṭilābhadassanatthaṃ vuttaṃ. Mahāpuriso hi kammassa katattā suciparivāropi hoti, na ca parivāro vipāko, tasmā asādhakametanti.
4. 六处论的注释
4. Saḷāyatanakathāvaṇṇanā
638-640现在讲的是“六处”的讨论。这里面,因为六处是由业所作而生起的,所以有些部派主张它是果报,比如大众部。针对他们,自宗论师问:“眼处是果报吗?”对方承认了。剩下的部分和前面说的一样。关于“六处是果报”这个说法,意处可能是果报,其余诸处只是业所生起,并不是果报。所以这个主张不能成立。
638-640. Idāni saḷāyatanakathā nāma hoti. Tattha yasmā saḷāyatanaṃ kammassa katattā uppannaṃ, tasmā ‘‘vipāko’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ; te sandhāya cakkhāyatanaṃ vipākoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Saḷāyatanaṃ vipākoti ettha manāyatanaṃ siyā vipāko. Sesāni kevalaṃ kammasamuṭṭhānāni, na vipāko. Tasmā asādhakametanti.
关于七返者之极的讨论
5. Sattakkhattuparamakathāvaṇṇanā
541-545现在讲的是“最多七返者”的讨论。其中,因为经里说“最多七返者”,所以有些人主张:“最多七返者这个人,是凭借最多七返性而成为决定的”,比如北道派就是这样。为了向他们说明这个区别——“除了圣道之外,没有别的决定性能让这个人凭借最多七返性而成为决定的”——自宗论师发问,对方承认。
541-545. Idāni sattakkhattuparamakathā nāma hoti, tattha yasmā ‘‘sattakkhattuparamo’’ti vuttaṃ, tasmā ‘‘sattakkhattuparamo puggalo sattakkhattuparamatāya niyato’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; tesaṃ ṭhapetvā ‘‘ariyamaggaṃ añño tassa niyamo natthi, yena so sattakkhattuparamatāya niyato bhaveyyā’’ti imaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa.
在“母亲、生命”等说法里,要表达的意思是:有两种决定性,也就是正性决定和邪性决定。正性决定就是圣道,它决定不堕恶趣的性质,也决定果的生起。邪性决定就是无间业,它决定死后无间投生地狱。其中,最多七返者由入流道决定了不堕恶趣的性质和果的生起;但对他来说,并没有其余圣道的决定性,因为他还没有证得那些道,而且他也无力造作无间业。可是你却认为他有决定性,所以我们对你说:“难道他是被这个邪性决定所决定的吗?”
Mātā jīvitātiādīsu ayamadhippāyo – dve niyāmā sammattaniyāmo ca micchattaniyāmo ca. Sammattaniyāmo ariyamaggo. So avinipātadhammatañceva phaluppattiñca niyameti. Micchattaniyāmo ānantariyakammaṃ. Taṃ anantarā nirayūpapattiṃ niyameti. Tattha sattakkhattuparamo sotāpattimaggena avinipātadhammatāya ca phaluppattiyā ca niyamito. Sesamagganiyāmo panassa natthi anadhigatattā, ānantariyampi kātuṃ so abhabbo. Tvaṃ panassa niyāmaṃ icchasi, tena taṃ vadāma – ‘‘kiṃ te so iminā micchattaniyāmena niyamito’’ti.
对于“不能中间”等提问,他是针对无间业的不存在而加以否定,针对最多七返者而加以承认。对于“有那种决定性吗”这个提问,因为看不到最多七返者的决定性,所以否定。说“有那些念处等吗”这些话,是为了显示被称为决定性的道法。然而,由于他不再生起初道,那些也不存在,所以否定。这里其余的内容意思很浅显。难道他不是最多七返者吗?在这里,世尊凭自己的智慧之力授记说“这个人流转这么多生之后会般涅槃,这个人流转这么多生之后”,并不是因为存在某种叫受生决定的东西,才说他是最多七返者、家家者或一种子者,因此这不能成立。
Abhabbo antarāti pañhesu ānantariyābhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati, sattakkhattuparamaṃ sandhāya paṭijānāti. Atthi so niyāmoti pañhe sattakkhattuparamatāya niyāmaṃ apassanto paṭikkhipati. Atthi te satipaṭṭhānātiādi niyāmasaṅkhāte maggadhamme dassetuṃ vuttaṃ. Tassa pana puna paṭhamamaggānuppattito tepi natthi, tasmā paṭikkhipati. Sesamettha uttānatthameva. Nanu so sattakkhattuparamoti ettha bhagavā ‘‘ayaṃ puggalo ettake bhave sandhāvitvā parinibbāyissati, ayaṃ ettake’’ti attano ñāṇabalena byākaroti, na bhavaniyāmaṃ nāma kiñci tena sattakkhattuparamo, kolaṃkolo, ekabījī vāti vuttaṃ, tasmā asādhakametanti.
646-647关于家家者和一种子者的解说,也应该用同样的方法来理解。
646-647. Kolaṃkolaekabījikathāyopi imināvupāyena veditabbā.
第8节 断命论的解说
8. Jīvitāvoropanakathāvaṇṇanā
648-649648-649. 现在说的是“断命论”这一节。其中,杀生是以和嗔相应的心生起的,而见具足的人还没有断除嗔,所以有些部派主张“见具足的人会故意夺走有情的生命”,比如东山部和西山部。针对他们,自宗论师问“见具足的人(会这样做吗)”,对方承认了。但在“故意(杀)母亲”等追问中,对方以“这是不可能的,没有这样的道理”为依据,因为害怕经中的说法而否认。“对导师不恭敬”等话,是为了说明对导师等怀有恭敬的人不会违犯这条学处。对方则否认说,以不善心来说,并不存在所谓的不恭敬;接着又承认有恭敬。当再次被问“不恭敬”时,他因为忙于各种事务而散乱、失念、不作意,于是就以没有在塔庙前行礼、右绕等为由来承认。再以“会便溺……”等方式追问时,他因为不会故意做那样的事而否认。这里其余的内容意思都很清楚。
648-649. Idāni jīvitāvoropanakathā nāma hoti. Tattha yasmā dosasampayuttena cittena pāṇātipāto hoti, doso ca diṭṭhisampannassa appahīno, tasmā ‘‘diṭṭhisampanno sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyyā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyāparaseliyānaṃ; te sandhāya diṭṭhisampannoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sañcicca mātarantiādipañhesu pana ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso’’ti suttabhayena paṭikkhipati. Satthari agāravotiādi satthārādīsu sagāravassa sikkhāpadassa vītikkamābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Itaro pana akusalavasena tassa agāravo nāma natthīti paṭikkhipitvā sagāravabhāvañca sampaṭicchitvā puna agāravoti puṭṭho tesu tesu kiccesu pasutatāya vikkhittānaṃ asatiyā amanasikārena cetiye abhivādanapadakkhiṇakaraṇābhāvaṃ sandhāya paṭijānāti. Puna ohadeyyātiādinā nayena puṭṭho tādisāya kiriyāya sañcicca akaraṇato paṭikkhipati. Sesamettha uttānatthamevāti.
第9节 恶趣论的注释
9. Duggatikathāvaṇṇanā
650-652650-652. 现在说的是“恶趣论”这部分。在这里,有些人把恶趣、以及对恶趣众生色等所缘对象的渴爱这两者都笼统地执取为“恶趣”,不再加以区分,就一概主张“具见者已断除恶趣”,比如北道部的人就是这样。针对他们,自方论师提出问题,对方承认了。“会贪著恶趣的色……”等话,是依据对方论师的见解——也就是认为具见者的恶趣还没有断除——来提出诘难的。这里其余的内容意思都很清楚。“会投生地狱……”等话,是在说明所断除的是恶趣本身,或者是导向恶趣的渴爱,而不是断除对恶趣众生色等所缘对象的渴爱,所以这个说法不能成立。
650-652. Idāni duggatikathā nāma hoti. Tattha ye duggatiñca duggatisattānaṃ rūpādiārammaṇaṃ taṇhañcāti ubhayampi duggatīti gahetvā puna tathā avibhajitvā aviseseneva ‘‘diṭṭhisampannassa pahīnā duggatī’’ti vadanti, seyyathāpi uttarāpathakā; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Āpāyike rūpe rajjeyyātiādi paravādino laddhiyā diṭṭhisampannassa duggati appahīnā, tassa vasena codetuṃ vuttaṃ. Sesamettha uttānatthameva. Nirayaṃ upapajjeyyātiādi duggatipahānameva duggatigāminitaṇhāpahānaṃ vā dīpeti, na duggatisattānaṃ rūpādiārammaṇāya taṇhāya pahānaṃ, tasmā asādhakanti.
653关于第七有者的讨论,也是同样的道理。
653. Sattamabhavikakathāyapi eseva nayoti.