六趣论的注释
1. Chagatikathāvaṇṇanā
503-504503-504. 现在说的是“六趣论”。在这个问题上,主张“连同阿修罗身一起就是六趣”的,是安达卡派和北道派这些人。针对他们,自宗论师发问,他宗论师承认。然后,自宗论师想用《毛发竖立经》里所界定的趣来驳斥他,就说:“舍利弗,不是只有五趣吗?”等等。他宗论师因为害怕违背经文而承认。那为什么自宗论师不接受六趣呢?难道在“从四恶道中解脱”这句话里,不也包含了阿修罗身吗?确实包含了,但那并不是一个独立的趣。为什么?因为没有单独存在的阿修罗趣。在阿修罗身里,黑耳阿修罗归入饿鬼趣,毗摩质多眷属归入天趣,并没有一个单独称为“阿修罗身”的趣。
503-504. Idāni chagatikathā nāma hoti. Tattha asurakāyena saddhiṃ chagatiyoti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānañceva uttarāpathakānañca; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ sakavādī ‘‘pañca kho panimā, sāriputta, gatiyo’’ti (ma. ni. 1.153) lomahaṃsanapariyāye paricchinnānaṃ gatīnaṃ vasena codetuṃ nanu pañca gatiyotiādimāha. Itaro suttavirodhabhayena paṭijānāti. Kasmā pana sakavādī cha gatiyo na sampaṭicchati, nanu ‘‘catūhāpāyehi ca vippamutto’’ti ettha asurakāyopi gahitoti. Saccaṃ gahito, na panesā gati. Kasmā? Visuṃ abhāvato. Asurakāyasmiñhi kālakañcikā asurā petagatiyā saṅgahitā , vepacittiparisā devagatiyā, asurakāyoti visuṃ ekā gati nāma natthi.
现在为了说明这个意思,就开始了“难道不是黑耳阿修罗……”等一段话。其中,“同类色”是指外貌形态相似,都是丑陋、畸形、难看。“同类受用”是指淫欲行为相似。“同类食物”是指所吃的东西相似,都是唾液、鼻涕、脓血之类。“同类寿命”是指寿命长短相似。“婚嫁”是指娶妻和嫁女。在善趣方面,“同类色”是指外貌形态相似,都美丽、端庄、悦目、光彩照人。“同类受用”是指对五种欲乐的享受相似。“同类食物”是指所吃的食物相似,都是天食之类。其余部分按照前面所说的方式理解。“难道没有阿修罗身吗?”这句话是为了证明阿修罗身本身确实存在。但它没有单独的趣的界定,所以不能成立为一个独立的趣。
Idāni etameva atthaṃ dassetuṃ nanu kālakañcikātiādi āraddhaṃ. Tattha samānavaṇṇāti sadisarūpasaṇṭhānā bībhacchā virūpā duddassikā. Samānabhogāti sadisamethunasamācārā. Samānāhārāti sadisakheḷasiṅghāṇikapubbalohitādiāhārā. Samānāyukāti sadisaāyuparicchedā. Āvāhavivāhanti kaññāgahaṇañceva kaññādānañca. Sukkapakkhe samānavaṇṇāti sadisarūpasaṇṭhānā abhirūpā pāsādikā dassanīyā pabhāsampannā. Samānabhogāti sadisapañcakaāmaguṇabhogā. Samānāhārāti sadisasudhābhojanādiāhārā. Sesaṃ vuttanayameva. Nanu atthi asurakāyoti idaṃ asurakāyasseva sādhakaṃ. Tassa pana visuṃ gatiparicchedābhāvena na gatisādhakanti.
2. 中有论注释
2. Antarābhavakathāvaṇṇanā
505现在讲的是“中有论”。在这里,有些人错误地理解“中般涅槃者”这句经文,就形成这样一种见解:存在一种叫“中有”的状态,众生在那里就像没有天眼却好像有天眼,没有神通却好像有神通,看着父母交合和经期时节,停留七天或超过七天。这是东山住部和正量部的主张。针对他们,自宗论师问:“存在吗?”他宗论师站在自己的见解上承认了。然后自宗论师想用世尊所说的三种有来驳斥他,就说“是欲有吗”等等。这里的用意是:如果你说的“中有”是某种有,那它就必须是欲有等其中的一种,就像五蕴有等一样。所以我问你:“你说的这个‘中有’,是欲有,还是色有,或是无色有?”他宗论师不愿意这样承认,就全部否认。至于“在欲有之间”等话,是为了驳斥而说的:如果存在中有,它就应该像两个界限之间的边界线一样,存在于这些有之间。但他宗论师不愿意承认,只凭自己的见解,而不是依据正法理来否认所有问题。因此,自宗论师就用“确实不是”来驳斥他。
505. Idāni antarābhavakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘antarā parinibbāyī’’ti suttapadaṃ ayoniso gahetvā ‘‘antarābhavo nāma atthi, yattha satto dibbacakkhuko viya adibbacakkhuko, iddhimā viya aniddhimā mātāpitisamāgamañceva utusamayañca olokayamāno sattāhaṃ vā atirekasattāhaṃ vā tiṭṭhatī’’ti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānañceva sammitiyānañca; te sandhāya atthīti pucchā sakavādissa, laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā itarassa. Atha naṃ ye ca bhagavatā tayo bhavā vuttā, tesaṃ vasena codetuṃ kāmabhavotiādimāha. Tatrāyaṃ adhippāyo – yadi te antarābhavo nāma koci bhavo atthi, tena kāmabhavādīnaṃyeva aññatarena bhavitabbaṃ pañcavokārabhavādinā viya, tena taṃ pucchāmi – ‘‘kiṃ te ayaṃ antarābhavo nāma kāmabhavo, udāhu rūpabhavo arūpabhavo vā’’ti? Itaro tathā anicchanto sabbaṃ paṭikkhipati. Kāmabhavassa cātiādi yadi antarābhavo nāma atthi, imesaṃ bhavānaṃ antarā dvinnaṃ sīmānaṃ sīmantarikā viya bhaveyyāti codetuṃ āraddhaṃ. Paravādī pana tathā anicchanto sabbapañhe paṭikkhipati kevalaṃ laddhiyā, na sahadhammena. Teneva naṃ sakavādī ‘no vata re’ti paṭisedheti.
506“第五种生”等这些话,是为了责难对方而说的:如果中有不能归入那些按经中所限定的各种生等范畴,那它就应当具有超出这些范畴之外的某种东西。关于“引向中有之业”,意思是:如果中有也是一种有,那么就像导师已经分别开示过存在引向欲有等的业一样,也应当有引向中有的业。然而,其他部派并不承认有单独一种“引向中有之业”,他们的主张是:不论将投生到哪一种有,都是凭引向那一种有的业而生于中有,所以否认有这种业。当被问“是否存在投生到中有的有情”时,他也依自己的主张否认,说那只是投生到欲有的有情罢了。当被问“他们出生吗”等时,他因为不承认中有有生、老、死以及死与结生的相续,所以否认。当被问及色等时,他也否认,因为他的主张是:中有有情的色是不可见的,受等也不像其他有情那样粗显。由于同样的理由,即使被问到“是五蕴有吗”,也应当知道他会否认。
506.Pañcamī sā yonītiādīnipi yathāparicchinnayoniādīsu so samodhānaṃ na gacchati, atha tena tato tato atirekena bhavitabbanti codetuṃ vuttāni. Antarābhavūpagaṃ kammanti yadi sopi eko bhavo, yathā kāmabhavūpagādīni kammāni atthīti satthārā vibhajitvā dassitāni, evaṃ tadupagenāpi kammena bhavitabbanti codanatthaṃ vuttaṃ. Yasmā pana parasamaye antarābhavūpagaṃ nāma pāṭiyekkaṃ kammaṃ natthi, yaṃ yaṃ bhavaṃ upapajjissati, tadupageneva kammena antarābhave nibbattatīti tesaṃ laddhi, tasmā ‘naheva’nti paṭikkhittaṃ. Atthi antarābhavūpagā sattāti puṭṭhopi kāmabhavūpagāyeva nāma teti laddhiyā paṭikkhipati. Jāyantītiādīni puṭṭhopi tattha jātijarāmaraṇāni ceva cutipaṭisandhiparamparañca anicchanto paṭikkhipati. Rūpādivasena puṭṭhopi yasmā antarābhavasattassa anidassanaṃ rūpaṃ, vedanādayopi aññesaṃ viya na oḷārikāti tassa laddhi, tasmā paṭikkhipati. Imināva kāraṇena pañcavokārabhavabhāvepi paṭikkhepo veditabbo.
507507. 现在要讨论的是“欲有、有、趣”等,这叫作“有的关联”。这里的意思是:如果你们说的“中有”也算是一种有,那么就像在欲有等当中可以找到有、趣等分类一样,在中有当中也应该能找到。反过来,如果在中有当中找不到这些分类,那么在欲有等当中也应该找不到。因为同样是有的存在,欲有等有这种区分,而中有却没有,那这里有什么特殊原因呢?对方只是凭着自己的见解,时而承认,时而否认。
507. Idāni kāmabhavo bhavo gatītiādi bhavasaṃsandanaṃ nāma hoti. Tatrāyaṃ adhippāyo – yadi te antarābhavo nāma koci bhavo bhaveyya, yathā kāmabhavādīsu bhavagatiādibhedo labbhati, tathā tatrāpi labbhetha. Yathā vā tattha na labbhati, tathā imesupi na labbhetha. Samānasmiñhi bhavabhāve etesvevesa vibhāgo atthi, na itarasminti ko ettha visesahetūti. Itaro puna laddhimattavasena taṃ taṃ paṭijānāti ceva paṭikkhipati ca.
508有人被问到“是不是一切众生都有中有”时,他否认这一点,因为他不承认投生地狱的、投生无想天的、投生无色界的众生有中有。正是基于这个理由,他在反问中又承认了。至于“无间业”等说法,是为了分别说明那些他不承认有中有的众生而说的。这一切都应该依照经文,连同经证来理解。
508.Sabbesaññeva sattānaṃ atthi antarābhavoti puṭṭho yasmā nirayūpagaasaññasattūpagaarūpūpagānaṃ antarābhavaṃ na icchati, tasmā paṭikkhipati. Teneva kāraṇena paṭilome paṭijānāti. Ānantariyassātiādi yesaṃ so antarābhavaṃ na icchati, te tāva vibhajitvā dassetuṃ vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ pāḷianusāreneva veditabbaṃ saddhiṃ suttasādhanenāti.
3. 欲功德论的注释
3. Kāmaguṇakathāvaṇṇanā
510510. 现在要讨论的是“欲功德”这个话题。在这里,先就自宗来说,“欲界”既可以指事欲,也可以指烦恼欲,还可以指欲有。其中,事欲因为具有可欲的性质而称为“欲”,因为具有无自性、空的性质而称为“界”,所以叫“欲界”。烦恼欲因为既有可欲的性质,又有欲求的性质而称为“欲”,按前面所说的意义称为“界”,所以叫“欲界”。欲有则因为可欲、欲求,以及作为事欲生起的处所这三个原因而称为“欲”,按前面所说的意义称为“界”,所以叫“欲界”。但在他宗那里,只是依据“诸比丘,有这五种欲功德”这句话,就执取只有五种欲功德才是欲界。因此,对于那些持有这种见解的人——比如现在的前塞尔部——为了让他们了解欲界有多种不同含义,自宗论师问“只有五种吗?”,对方则根据自己的见解而承认。“难道没有吗?”等话,是为了显示烦恼欲而说的。其中,“与那相应”就是与欲功德相应,意思是以欲功德为所缘。“实在不该说只有五种”:既然存在这些与欲功德相应的欲求等,就不该说只有五种欲功德才是欲界。因为这些欲求等,也以可欲的意义而称为“欲”和“界”,所以也是“欲界”;或者,以欲求的意义而称为欲的界,所以也是“欲界”。
510. Idāni kāmaguṇakathā nāma hoti. Tattha sakasamaye tāva kāmadhātūti vatthukāmāpi vuccanti – kilesakāmāpi kāmabhavopi. Etesu hi vatthukāmā kamanīyaṭṭhena kāmā, sabhāvanissattasuññataṭṭhena dhātūti kāmadhātu. Kilesakāmā kamanīyaṭṭhena ceva kamanaṭṭhena ca kāmā, yathāvuttenevatthena dhātūti kāmadhātu. Kāmabhavo kamanīyaṭṭhena kamanaṭṭhena vatthukāmapavattidesaṭṭhenāti tīhi kāraṇehi kāmo, yathāvuttenevatthena dhātūti kāmadhātu. Parasamaye pana – ‘‘pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā’’ti vacanamattaṃ nissāya pañceva kāmaguṇā kāmadhātūti gahitaṃ. Tasmā yesaṃ ayaṃ laddhi, seyyathāpi etarahi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya kāmadhātunānattaṃ bodhetuṃ pañcevāti pucchā sakavādissa, laddhivasena paṭiññā itarassa. Nanu atthītiādi kilesakāmadassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha tappaṭisaṃyuttoti kāmaguṇapaṭisaṃyutto, kāmaguṇārammaṇoti attho. No ca vata re vattabbe pañcevāti imesu tappaṭisaṃyuttachandādīsu sati pañceva kāmaguṇā kāmadhātūti na vattabbaṃ. Etepi hi chandādayo kamanīyaṭṭhena kāmā ca dhātu cātipi kāmadhātu. Kamanaṭṭhena kāmasaṅkhātā dhātūtipi kāmadhātūti attho.
“人的眼”等话,是为了说明事欲而说的。其中,他宗论师先否认六处从事欲的角度不是欲界,随后被问到“意”时,便针对广大意和出世间意,承认它们不是欲界。然而,因为一切三界所属的意其实都是欲界,所以自宗论师引用经典来驳斥他。
Manussānaṃ cakkhuntiādi vatthukāmadassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha paravādī channampi āyatanānaṃ vatthukāmabhāvena nakāmadhātubhāvaṃ paṭikkhipitvā puna manoti puṭṭho mahaggatalokuttaraṃ sandhāya nakāmadhātubhāvaṃ paṭijānāti. Yasmā pana sabbopi tebhūmakamano kāmadhātuyeva, tasmā naṃ sakavādī suttena niggaṇhāti.
511“欲功德之有”等这一整段话,是为了显示有就是欲界。可是,仅仅在欲功德上并不存在“有”这个称呼,所以外道论师就否定说“并非如此”。“趣向欲功德的业”等这一整段话,则是为了说明单单欲功德并不是欲界。因为只有趣向那被称为欲界的欲有的业才存在,也只有趣向欲有的有情才存在。他们在那里出生、衰老、死亡、死去、投生,而不是在欲功德中。应当用这个方法在一切处了知其中的含义。
511.Kāmaguṇābhavotiādi bhavassa kāmadhātubhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Yasmā pana kāmaguṇamatte bhavoti vohāro natthi, tasmā paravādī nahevāti paṭikkhipati. Kāmaguṇūpagaṃ kammantiādi sabbaṃ kāmaguṇamattassa nakāmadhātubhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Kāmadhātusaṅkhātakāmabhavūpagameva hi kammaṃ atthi, kāmabhavūpagā eva ca sattā honti. Tattha jāyanti jiyanti miyanti cavanti upapajjanti, na kāmaguṇesūti iminā upāyena sabbattha attho veditabboti.
4. 欲论的注释
4. Kāmakathāvaṇṇanā
513-514513-514. 现在说的是“欲论”。其中,有些人只依据“比丘们,有这五种欲功德”这句话,就主张色处等五种处就是欲,比如东山住部。为了向他们说明只有烦恼欲才是真正意义上的欲,自宗论师问“只有五种吗”,对方承认。这里其余的内容意思都很清楚。
513-514. Idāni kāmakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā’’ti vacanamattaṃ nissāya rūpāyatanādīni pañcevāyatanāni kāmāti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; tesaṃ kilesakāmasseva nippariyāyena kāmabhāvaṃ dassetuṃ pañcevāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
色界论的注释
5. Rūpadhātukathāvaṇṇanā
515-516515-516. 现在要讲的是色界论。在这里,有些人主张“有色法就是色界”,比如暗伽派。针对他们,自宗论师问“是有色的吗?”,对方承认了。然后自宗论师因为色界指的是色有,而不只是色法本身,所以从这个意义上质问,说了“色界”等话。这些都应该按照欲功德论里讲过的方式来理解。当被问到“那就是欲界吗?”时,对方看到按地域划分会有矛盾,就否认了。再被紧紧追问时,又按照自己的见解承认了。但这样一来,就会变成具有两种有,所以自宗论师说“和欲有一起”等话。对方则因为一个存在不可能具有两种有而否认。
515-516. Idāni rūpadhātukathā nāma hoti. Tattha ‘‘rūpino dhammā rūpadhātu nāmā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya rūpinoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ sakavādī yasmā rūpadhātu nāma rūpabhavo, na rūpamattameva, tasmā tenatthena codetuṃ rūpadhātūtiādimāha. Taṃ sabbaṃ kāmaguṇakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Sāva kāmadhātūti puṭṭho bhūmiparicchedena virodhaṃ passamāno paṭikkhipati. Puna daḷhaṃ katvā puṭṭho attano laddhivasena paṭijānāti. Evaṃ sante pana dvīhi bhavehi samannāgatatā āpajjati, tena taṃ sakavādī kāmabhavena cāti ādimāha. Itaro ekassa dvīhi samannāgatābhāvato paṭikkhipatīti.
无色界论的注释
6. Arūpadhātukathāvaṇṇanā
517-518无色界论的意义,也应该用这个方法来了知。不过在无色法里面,只取受蕴,以“受是有”这样的方式作了开示。在这里,应该这样理解其含义:那些被称为“无色法”的,就是受等当中的某一种。其余的部分,应依照前面所说的方式来了知。
517-518. Arūpadhātukathāyapi imināvupāyena attho veditabbo. Arūpadhammesu pana vedanākkhandhameva gahetvā vedanā bhavotiādinā nayenettha desanā katā. Tattha kiṃ te arūpino dhammāti saṅkhaṃ gatā vedanādīsu aññatarā hotīti evamattho daṭṭhabbo. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.
7. 色界处论的注释
7. Rūpadhātuyā āyatanakathāvaṇṇanā
519现在讲的是色界中的处论。其中,有些人依据“有色、意所成、具足一切肢节、诸根无缺”这部经,认为梵众天的鼻等征相就是处,主张他们的自体具有六处,比如暗伽派和正量部就是这样。针对他们,自宗论师问“具有六处吗?”,对方根据自己的见解承认了。然后,为了用那里不存在的处来驳斥他,就开始说“那里有鼻处吗?”等等。接着,他宗论师根据自己的见解,把那里内三处中鼻等的形态征相就当作处,予以承认。当被以外处的香处等追问时,他不承认那里有鼻净色等,所以在否定它们的行境时,就加以否认。在逆问和合问中,也应当用这个方法理解其含义。
519. Idāni rūpadhātuyā āyatanakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo’’ti (dī. ni. 1.87) suttaṃ nissāya brahmakāyikānaṃ ghānādinimittānipi āyatanānevāti kappetvā saḷāyataniko tesaṃ attabhāvoti laddhi, seyyathāpi andhakānañceva sammitiyānañca; te sandhāya saḷāyatanikoti pucchā sakavādissa, laddhivasena paṭiññā itarassa. Atha naṃ yaṃ tattha āyatanaṃ natthi, tassa vasena codetuṃ atthi tattha ghānāyatanantiādi āraddhaṃ. Tato paravādī yaṃ tattha ajjhattikānaṃ tiṇṇaṃ āyatanānaṃ ghānādikaṃ saṇṭhānanimittaṃ tadeva āyatananti laddhiyā paṭijānāti. Bāhirānaṃ gandhāyatanādīnaṃ vasena puṭṭho ghānappasādādayo tattha na icchati, tasmā tesaṃ gocaraṃ paṭisedhento paṭikkhipati. Paṭilomapañhasaṃsandanapañhesupi imināvupāyena attho veditabbo.
521那里有鼻处,也有香处,以那个鼻嗅那个香——这句话是针对其他宗派中某些论师说的。据说,他们主张在那一界中,六种内处都圆满具足,并且认为所谓“处”必定有它各自的作用,所以他们也主张,是用鼻等去嗅、尝、触香等。针对这种见解,他宗论师被问到时便承认说:是的。
521. Atthi tattha ghānāyatanaṃ atthi gandhāyatanaṃ tena ghānena taṃ gandhaṃ ghāyatīti tasmiṃyeva parasamaye ekacce ācariye sandhāya vuttaṃ. Te kira tattha cha ajjhattikāni āyatanāni paripuṇṇāni icchanti, āyatanena ca nāma sakiccakena bhavitabbanti tehi ghānādīhi te gandhādayo ghāyanti sāyanti phusantītipi icchanti. Taṃ laddhiṃ sandhāya paravādī āmantāti paṭijānāti.
522当被问到“那里有根本香”等说法时,他无法证明其存在,于是就否定了。可是,“那里难道有鼻相吗”这类说法,只能证明形状本身,并不能证明处,所以举出来的例子和没举一样。
522.Atthitattha mūlagandhotiādīni pana puṭṭho atthibhāvaṃ sādhetuṃ asakkonto paṭikkhipati. Nanu atthi tatthaghānanimittantiādi saṇṭhānamattasseva sādhakaṃ, na āyatanassa, tasmā udāhaṭampi anudāhaṭasadisamevāti.
无色界中关于色的讨论注释
8. Arūpe rūpakathāvaṇṇanā
524-526现在讲的是“无色界中有色”的讨论。其中,有些人有这样的主张:既然经上说“识缘名色”,那么即使在无色界的存在中,也有脱离了粗色的微细色,比如安达卡派就是这样主张的。针对他们,对方论师问自宗论师“有色吗”,自宗论师承认“有”。这里剩下的内容意思都很清楚。
524-526. Idāni arūpe rūpakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti vacanato āruppabhavepi oḷārikarūpā nissaṭaṃ sukhumarūpaṃ atthīti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya atthi rūpanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
色是业论的注释
9. Rūpaṃ kammantikathāvaṇṇanā
527-537527-537. 现在要讨论的是“色是业”这个议题。在这个议题中,有些人持有这样的主张:被称为身表和语表的色本身就是身业和语业,而且由善所等起的即是善,由不善所等起的即是不善,比如化地部和正量部就是这样主张的。自宗论师针对他们提问:“它是由善心等起的吗?”对方承认了。接着为了追问对方:“如果那个是善,那么善所具有的‘有所缘’等种种差别,它也有吗?”于是开始提出“有所缘”等一系列问题。在这里,“希求”和“志向”只是“思”的另一种说法。因为善思在谋划时,就叫作“希求”;由于它以谋划的方式而安住,所以也叫作“志向”。但在后面“由善心等起的受、想、思、信等”这句话中,这里的“希求”和“志向”只能就受等本身来说,不能就思来说。为什么呢?因为两个思不能同时存在;不过应当知道,这只是由于传承的缘故,教法才这样表述。关于“色处”等的提问,是为了把前面章节中“一切都是善”这个简略说法展开来详细说明。其余的对应方式,以及关于“由不善心等起”等语业的论述,都应依照巴利原文来理解。而这里所说的“不净”,指的是精液。经证的意义是显而易见的。
527-537. Idāni rūpaṃ kammantikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ kāyavacīviññattisaṅkhātaṃ rūpameva kāyakammaṃ vacīkammaṃ nāma, tañca kusalasamuṭṭhānaṃ kusalaṃ, akusalasamuṭṭhānaṃ akusalanti laddhi, seyyathāpi mahisāsakānañceva sammitiyānañca; te sandhāya kusalena cittena samuṭṭhitanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ sace taṃ kusalaṃ, yvāyaṃ sārammaṇādibhedo kusalassa labbhati, atthi te so tassāti codetuṃ sārammaṇantiādi āraddhaṃ. Tattha patthanā paṇidhīti cetanāyevetaṃ vevacanaṃ. Kusalacetanāyeva hi pakappayamānā patthanāti. Pakappanavasena ṭhitattā paṇidhīti ca vuccati. Parato pana kusalena cittena samuṭṭhitā vedanā saññā cetanā saddhātiādīsu vedanādīnaññeva cettha patthanā paṇidhīti labbhati, na cetanāya. Kasmā? Dvinnaṃ cetanānaṃ ekato abhāvā, sotapatitattā pana evaṃ tanti gatāti veditabbā. Rūpāyatanantiādi purimavāre ‘‘sabbantaṃ kusala’’nti saṃkhittassa pabhedadassanatthaṃ vuttaṃ . Sesā saṃsandananayā, vacīkammakathā ‘‘akusalena cittena samuṭṭhita’’ntiādividhānañca sabbaṃ pāḷianusāreneva veditabbaṃ. Asucīti panettha sukkaṃ adhippetaṃ. Suttasādhanaṃ uttānatthameva.
第10章 命根的解说
10. Jīvitindriyakathāvaṇṇanā
540现在要讨论的是“命根论”。其中,有些人主张:所谓命根是与心不相应的无色法,因此不存在色命根,比如东山住部和正量部就是这样认为的。自宗论师针对他们发问,对方作答。对于“色法没有寿命吗?”这个问题,对方认为:即使是执受色以及草、木等,只要依其相续而现起的延续、住立、维持、存续、运行、持续、保护,就是寿命,所以对此加以否定。对于“有吗?”这个问题,他也以同样的理由承认。对于“存在无色命根吗?”这个问题,他认为:无色法有一种与心不相应的、名为命根的相续,所以对此承认。
540. Idāni jīvitindriyakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ jīvitindriyaṃ nāma cittavippayutto arūpadhammo, tasmā rūpajīvitindriyaṃ natthīti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānañceva sammitiyānañca; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Natthi rūpīnaṃ dhammānaṃ āyūti pañhe upādinnarūpānampi tiṇakaṭṭhādīnampi santānavasena pavattimeva āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanāti icchati, tasmā paṭikkhipati. Atthīti pañhepi iminā kāraṇena paṭijānāti. Atthi arūpajīvitindriyanti pañhe arūpadhammānaṃ cittavippayuttaṃ jīvitindriyasantānaṃ nāma atthīti icchati, tasmā paṭijānāti.
541在“色法的寿就是无色命根吗?”这个提问中,他的主张是:在众生相续里,无论是有色者还是无色者,一切有情所具备的与心不相应的无色命根才是寿,因此他对此予以肯定。
541.Rūpīnaṃ dhammānaṃ āyu arūpajīvitindriyanti pañhe sattasantāne rūpino vā hontu arūpino vā, sabbesaṃ cittavippayuttaṃ arūpajīvitindriyameva icchati, tasmā paṭijānāti.
542在关于入灭尽定者的问难中,他也是针对与心不相应的无色命根来否定和肯定。但自宗论师不接受这一点,为了责难对方而说:“在无色法不转起时所存在者,必定是色法。”于是用“若是如此……”等话来质问。在关于行蕴的问难中,他针对触等行蕴来否定,针对身业等行蕴来肯定。他的主张是:身表、语表、正语、正业、命根等法也都被归入行蕴之中。然而自宗论师不接受这一点,为了责难对方而说:“如果在已灭尽的无色法转起中仍有行蕴,那么四蕴也都应当存在。”于是用“有受蕴吗?”等话来质问。对方针对入定期间来否定,针对入定者和出定者的前后阶段来肯定。
542. Nirodhasamāpannapañhesupi cittavippayuttaṃ arūpajīvitameva sandhāya paṭikkhipati ca paṭijānāti ca. Sakavādī pana taṃ asampaṭicchanto yaṃ arūpapavatte asati atthi, rūpena tena bhavitabbanti codetuṃ hañcītiādimāha. Saṅkhārakkhandhapañhe phassādisaṅkhārakkhandhaṃ sandhāya paṭikkhipati, kāyakammādisaṅkhārakkhandhaṃ sandhāya paṭijānāti. Kāyaviññatti vacīviññatti sammāvācā sammākammanto jīvitindriyanti evamādayopi dhammā saṅkhārakkhandhapariyāpannātissa laddhi. Sakavādī pana taṃ asampaṭicchanto yadi niruddhepi arūpapavatte saṅkhārakkhandho atthi, catunnampi khandhānaṃ atthitā hotūti codetuṃ atthi vedanākkhandhoti ādimāha. Itaro antosamāpattiṃ sandhāya paṭikkhipati, samāpajjantassa ca vuṭṭhahantassa ca pubbāparabhāgaṃ sandhāya paṭijānāti.
543在无想有情这一部分,道理也是一样的。按照他的见解,无想有情在结生的时候,心生起之后就立刻灭去;与那个心同时,与心不相应的无色命根生起,并且一直持续到寿命结束。所以,当被问到“他们没有命根吗”时,他就否定;被问到“他们有命根吗”时,他就承认。对于受蕴等,他依据无想有情的生命流转状态加以否定,依据死亡与结生的状态加以承认。但自宗论师不愿接受这种说法,为了责难对方,就说:“如果那里哪怕一刹那也有受等,那就成了五蕴有。”于是提出“是五蕴有吗”来质问。对方因为害怕与经典相违,就加以否定。
543. Asaññasattavārepi eseva nayo. Tassa hi laddhiyā asaññasattānaṃ paṭisandhikāle cittaṃ uppajjitvā nirujjhati, tena saha cittavippayuttaarūpajīvitindriyaṃ uppajjitvā yāvatāyukaṃ pavattati. Tasmā tesaṃ jīvitindriyaṃ natthīti puṭṭho paṭikkhipati, atthīti puṭṭho paṭijānāti. Vedanākkhandhādayopi tesaṃ pavattivasena paṭikkhipati, cutipaṭisandhivasena paṭijānāti. Sakavādī pana taṃ anicchanto ‘‘sace tattha ekakkhaṇepi vedanādayo atthi, pañcavokārabhavattaṃ pāpuṇātī’’ti codetuṃ pañcavokārabhavoti āha. Itaro suttavirodhabhayā paṭikkhipati.
544-545在“有一部分坏灭吗?”这个问难里,他的主张是:相应的部分坏灭,不相应的部分留存,所以他承认这一点。“有两个命根吗?”这是对方论师的提问,自宗论师则承认有。“确实,依色与非色而有两种命根,众生正是靠这两种命根活着,因为它们坏灭,就说死了。”因为在死亡那一刹那,两种命根同时坏灭。
544-545.Ekadesaṃ bhijjatīti pañhe sampayuttaṃ bhijjati, vippayuttaṃ tiṭṭhatīti tassa laddhi, tasmā paṭijānāti. Dve jīvitindriyānīti pucchā paravādissa, paṭiññā sakavādissa. Rūpārūpavasena hi dve jīvitindriyāni, tehiyeva satto jīvati, tesaṃ bhaṅgena maratīti vuccati. Cutikkhaṇasmiñhi dvepi jīvitāni saheva bhijjanti.
第11章 业因论的注释
11. Kammahetukathāvaṇṇanā
546现在开始讨论“业因论”。其中,有些人的主张是:一位阿拉汉在前世曾经诽谤过另一位阿拉汉,由于这个业的缘故,他会从阿拉汉果退失,比如东山住部和正量部就是这样主张的。针对他们,自宗论师问:“业是因吗?”对方承认了。其余内容和“退失论”中所说的一样。
546. Idāni kammahetukathā nāma hoti. Tattha yena arahatā purimabhave arahā abbhācikkhitapubbo, so tassa kammassa hetu arahattā parihāyatīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānañceva sammitiyānañca; te sandhāya kammahetūti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesaṃ parihānikathāyaṃ vuttanayameva .
“来,他诽谤诸阿拉汉”——这句话是为了让他承认:正是以这种业为因,才会退失。自宗论师让他承认了那个立场之后,为了责难他,便说:“如果是这样,那么凡是过去未曾诽谤过诸阿拉汉的人,全都应该证得阿拉汉果。”于是说出“凡任何……”等话。另一方因为没有看到这种业对证得阿拉汉果具有决定性,所以拒绝。
Handa hi arahantānaṃ abbhācikkhatīti idaṃ yassa kammassa hetu parihāyati, taṃ sampaṭicchāpetuṃ vadati. Atha naṃ sakavādī taṃ pakkhaṃ paṭijānāpetvā ‘‘yadi evaṃ yehi arahanto na abbhācikkhitapubbā, te sabbe arahattaṃ pāpuṇeyyu’’nti codetuṃ ye kecītiādimāha. Itaro tassa kammassa arahattaṃ sampāpuṇane niyāmaṃ apassanto paṭikkhipati.