见利益者论的注释
1. Ānisaṃsadassāvīkathāvaṇṇanā
547547. 现在要讲的是“见利益者论”。在这里,按照自宗的说法,一个人如果从过患的角度看待诸行,又从利益的角度看待涅槃,那么结缚的断除就是确定的。然而,有些人执取一种片面的主张,认为“只有见利益的人才能断除结缚”,比如案达迦派。针对他们,自宗论师发问,对方承认。然后,为了向他说明“你执取的是片面之说,过患也同样应当被看到”,自宗论师说出了“诸行”等话。
547. Idāni ānisaṃsadassāvīkathā nāma hoti. Tattha sakasamaye saṅkhāre ādīnavato nibbānañca ānisaṃsato passantassa saṃyojanappahānaṃ hotīti nicchayo. Yesaṃ pana tesu dvīsupi ekaṃsikavādaṃ gahetvā ‘‘ānisaṃsadassāvinova saṃyojanappahānaṃ hotī’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Athassa ‘‘ekaṃsikavādo tayā gahito, ādīnavopi daṭṭhabboyevā’’ti vibhāgadassanatthaṃ sakavādī saṅkhāretiādimāha.
有人把诸行当作无常来作意,又在涅槃上看见利益,针对这个问题的意思是:他们认为,看见利益的人就能断除诸结。当被问到“把诸行当作无常来作意的人,诸结会断除吗”,他同意说“是的”。这样一来,他就陷入这样的结论:你既把诸行当作无常来作意,又在涅槃上看见利益,那你接受这一点吗?于是,对方就针对一个心刹那而否定;第二次被问时,他又按不同心识而承认。自宗论师便驳斥他的意图:因为他承认了无常作意和看见利益两者同时存在,就追问:那是不是有两个触、两个心同时结合?对方看不到两者的结合,就否定。在“苦”等问题上也是同样的方法。那么,这里的结论到底是什么?是把诸行作意为无常等时诸结断除?还是看见涅槃利益的人诸结断除?还是两者同时做的人诸结断除?如果说是作意无常等时断除,那就应当只是观智心在断除。如果是看见利益的人断除,那么只是随听闻而在涅槃上看见利益的人,也应当只是观智心在断除。如果是两者同时做的人断除,那就应当有两个触等的结合。然而,因为在圣道刹那,无常等作意的作用得以完成——由于执取“常”等的情况不再生起,而且对涅槃现见利益也得以实现,所以应当知道:是以作用完成的方式,作意无常等的人以涅槃为所缘而转起;也是以所缘的方式,看见涅槃利益的人诸结得以断除。
Saṅkhāreca aniccato manasikaroti, nibbāne ca ānisaṃsadassāvī hotīti pañhasmiṃ ayamadhippāyo – ānisaṃsadassāvissa saṃyojanānaṃ pahānaṃ hotīti tesaṃ laddhi. Nanu saṅkhāre aniccato manasikaroto saṃyojanā pahīyantīti ca puṭṭho āmantāti paṭijānāti. Tena te saṅkhāre ca aniccato manasikaroti, nibbāne ca ānisaṃsadassāvī hotīti idaṃ āpajjati, kiṃ sampaṭicchasi etanti. Tato paravādī ekacittakkhaṇaṃ sandhāya paṭikkhipati, dutiyaṃ puṭṭho nānācittavasena paṭijānāti. Sakavādī panassa adhippāyaṃ madditvā aniccamanasikārassa ānisaṃsadassāvitāya ca ekato paṭiññātattā dvinnaṃ phassānaṃ dvinnaṃ cittānaṃ samodhānaṃ hotīti pucchati. Itaro dvinnaṃ samodhānaṃ apassanto paṭikkhipati. Dukkhatotiādipañhesupi eseva nayo. Kiṃ panettha sanniṭṭhānaṃ, kiṃ aniccādito manasikaroto saṃyojanā pahīyanti, udāhu nibbāne ānisaṃsadassāvissa, udāhu dvepi ekato karontassāti. Yadi tāva aniccādito manasikaroto pahānaṃ bhaveyya, vipassanācitteneva bhaveyya. Atha ānisaṃsadassāvino, anussavavasena nibbāne ānisaṃsaṃ passantassa vipassanācitteneva bhaveyya, atha dvepi ekato karontassa bhaveyya, dvinnaṃ phassādīnaṃ samodhānaṃ bhaveyya. Yasmā pana ariyamaggakkhaṇe aniccādimanasikārassa kiccaṃ nipphattiṃ gacchati puna niccatotiādigahaṇassa anuppattidhammabhāvato, nibbāne ca paccakkhatova ānisaṃsadassanaṃ ijjhati, tasmā kiccanipphattivasena aniccādito manasikaroto ārammaṇaṃ katvā pavattivasena ca nibbāne ānisaṃsadassāvissa saṃyojanānaṃ pahānaṃ hotīti veditabbaṃ.
548“于涅槃随观乐”这部经,只能证明在涅槃上有随观乐等的状态,并不能单凭看见利益就断除诸结缚。因此,即使引用了这段经文,也跟没引用一样。
548.Nibbāne sukhānupassīti suttaṃ nibbāne sukhānupassanādibhāvameva sādheti, na ānisaṃsadassāvitāmattena saṃyojanānaṃ pahānaṃ. Tasmā ābhatampi anābhatasadisamevāti.
不死所缘论的解释
2. Amatārammaṇakathāvaṇṇanā
549现在讲“以不死为所缘”的讨论。其中,有些人像东山住部那样,不如理地把握“认为涅槃”等说法的含义,持这样的见解:以不死为所缘就是结缚。针对他们,自宗方提问,对方承认。然后为了责难他:如果以不死为所缘是结缚,那不死就成了结缚所系等性质,于是说“不死是结缚所系”等话。对方因为害怕与经文相违,就全部否认。按这个方式,在每一轮问答中都应当这样理解。不过,所引的“涅槃是涅槃”这段经文,是就现法涅槃而说的,所以不能证明他们的主张。
549. Idāni amatārammaṇakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘nibbānaṃ maññatī’’tiādīnaṃ ayoniso atthaṃ gahetvā amatārammaṇaṃ saṃyojanaṃ hotīti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ sace amatārammaṇaṃ saṃyojanaṃ, amatassa saṃyojaniyādibhāvo āpajjatīti codetuṃ amataṃ saṃyojaniyantiādimāha. Itaro suttavirodhabhayena sabbaṃ paṭikkhipati. Iminā upāyena sabbavāresu attho veditabbo. Nibbānaṃ nibbānatoti āhaṭasuttaṃ pana diṭṭhadhammanibbānaṃ sandhāya bhāsitaṃ, tasmā asādhakanti.
色有所缘论释
3. Rūpaṃ sārammaṇantikathāvaṇṇanā
552-553现在讨论“色是否有所缘”这个问题。在这里,色因为具有缘这个意义,所以叫“有所缘”,并不是说它去缘取别的对象,这是从所缘缘的角度来说的。不过,有些人笼统地主张“色有所缘”,比如北道派的人;为了向他们说明“所缘”这个含义的区分,自宗的人提出问题,对方表示承认。其余内容可以按照巴利原文本身来理解。在“不应说”这个问难中,自宗的人是就所依为所缘而承认的。在第二个问难中,同样也是就所缘缘而承认。这样一来,这里仅仅以“具有缘”这个意义就成立了“有所缘性”。
552-553. Idāni rūpaṃ sārammaṇantikathā nāma hoti. Tattha rūpaṃ sappaccayaṭṭhena sārammaṇaṃ nāma hoti, na aññaṃ ārammaṇaṃ karotīti ārammaṇapaccayavasena. Yesaṃ pana avisesena rūpaṃ sārammaṇanti laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya ārammaṇatthassa vibhāgadassanatthaṃ pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha pāḷianusāreneva veditabbaṃ. Na vattabbanti pañhe olubbhārammaṇaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Dutiyapañhepi paccayārammaṇaṃ sandhāya paṭiññā tasseva. Iti sappaccayaṭṭhenevettha sārammaṇatā siddhāti.
4. 随眠无所缘的论释
4. Anusayā anārammaṇakathāvaṇṇanā
554-556554-556. 现在说的是“随眠无所缘”这一论题。在那里,有些人主张:随眠是跟心不相应的、无因的、无记的,正因如此,它是无所缘的——比如安达卡派和一部分北道派。针对他们,自宗的人以“随眠”来提问,对方承认了。然后,为了责难对方说“所谓无所缘,应该是这样的”,就举出“色”等来追问。提到“欲贪”等,是为了显示它跟欲贪随眠没有差别。在“行蕴是无所缘”这个问难中,对方是针对与心相应的行蕴而拒绝承认。但随眠、命根以及身业等色法都包含在行蕴里,针对这些,对方就承认了。用这个方法,应该能理解所有问答中的意思。在“有随眠”这个问难中,因为随眠还没有被断除,所以承认“有随眠”,并不是因为随眠有现起的存在。因为一个没有被断除的东西,既不是过去,也不是未来,也不是现在。而这种被道所断的烦恼,正因为没有被断除,才说它“存在”。对于这样的存在,不能说“这是它的所缘”,所以那一点被拒绝了。不过,这不只是随眠的问题,贪等烦恼也是一样的,因此这不能成为“随眠无所缘”的证明。
554-556. Idāni anusayā anārammaṇātikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ anusayā nāma cittavippayuttā ahetukā abyākatā, teneva ca anārammaṇāti laddhi, seyyathāpi andhakānañceva ekaccānañca uttarāpathakānaṃ; te sandhāya anusayāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ anārammaṇena nāma evaṃvidhena bhavitabbanti codetuṃ rūpantiādimāha. Kāmarāgotiādi kāmarāgānusayato anaññattā dassitaṃ. Saṅkhārakkhandho anārammaṇoti pañhe cittasampayuttasaṅkhārakkhandhaṃ sandhāya paṭikkhipati. Anusayaṃ jīvitindriyaṃ kāyakammādirūpañca saṅkhārakkhandhapariyāpannaṃ, taṃ sandhāya paṭijānāti. Imināvupāyena sabbavāresu attho veditabbo. Sānusayoti pañhe pana appahīnānusayattā sānusayatā anuññātā. Na anusayānaṃ pavattisabbhāvā. Yo hi appahīno, na so atīto, nānāgato, na paccuppanno ca. Maggavajjhakileso panesa appahīnattāva atthīti vuccati. Evarūpassa ca idaṃ nāma ārammaṇanti na vattabbaṃ. Tasmā taṃ paṭikkhittaṃ. Taṃ panetaṃ na kevalaṃ anusayassa, rāgādīnampi tādisameva, tasmā anusayānaṃ anārammaṇatāsādhakaṃ na hotīti.
5. 关于“智无所缘”这一讨论的注释
5. Ñāṇaṃ anārammaṇantikathāvaṇṇanā
557-558557-558. 现在说的是“智无所缘论”。在这个问题里,因为阿罗汉在具备眼识的时候被称为“有智”,而那一刻他的智没有所缘,所以有些人就主张“智无所缘”,比如安达迦派。针对他们,自宗方提问,他宗方承认。这里剩下的内容,应该按照“随眠论”里说过的方式去理解。
557-558. Idāni ñāṇaṃ anārammaṇantikathā nāma hoti. Tattha yasmā arahā cakkhuviññāṇasamaṅgī ñāṇīti vuccati, tassa ñāṇassa tasmiṃ khaṇe ārammaṇaṃ natthi, tasmā ñāṇaṃ anārammaṇanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha anusayakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbanti.
过去与未来所缘的讨论注释
6. Atītānāgatārammaṇakathāvaṇṇanā
559-561559-561. 现在要讲的是“过去与未来所缘”的讨论。在这里,因为所谓过去、未来的所缘根本不存在,所以有些人——比如北道派——主张:以过去为所缘的心,由于所缘不存在,就应当成为没有所缘,因此“过去是没有所缘的”。针对他们,自宗问“过去为所缘吗”,对方承认。这里剩下的内容,按照巴利原文本身来理解就可以了。
559-561. Idāni atītānāgatārammaṇakathā nāma hoti. Tattha yasmā atītānāgatārammaṇaṃ nāma natthi, tasmā tadārammaṇena cittena ārammaṇassa natthitāya anārammaṇena bhavitabbanti atītaṃ anārammaṇanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ, te sandhāya atītārammaṇanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti.
7. 寻随行论的注释
7. Vitakkānupatitakathāvaṇṇanā
562562. 现在要讲的是“寻随行论”。在这里,“寻随行”有两种:从所缘方面和从相应方面来说。其中,因为并没有限定说“某个心不是寻的所缘”,所以一切心都可能成为寻随行;但由于存在与寻不相应的心,所以并非一切心都是寻随行。因此,有些人——比如北道派——不作这种区分,笼统地执取“一切心都是寻随行”的主张。针对他们,自宗发问,他宗承认。这里剩下的内容,按照巴利原文本身就可以理解。
562. Idāni vitakkānupatitakathā nāma hoti. Tattha vitakkānupatitā nāma duvidhā – ārammaṇato ca sampayogato ca. Tattha asukacittaṃ nāma vitakkassārammaṇaṃ na hotīti niyamābhāvato siyā sabbaṃ cittaṃ vitakkānupatitaṃ, vitakkavippayuttacittasabbhāvato pana na sabbaṃ cittaṃ vitakkānupatitaṃ. Iti imaṃ vibhāgaṃ akatvā aviseseneva sabbaṃ cittaṃ vitakkānupatitanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha pāḷivaseneva niyyātīti.
8. 寻扩散声论的注释
8. Vitakkavipphārasaddakathāvaṇṇanā
563现在要讨论的是“寻的扩散就是声音”这一主张。其中,因为经里说“寻与伺是语行”,所以有些人——比如东山住部——就持这样的观点:一切时候,只要有寻、有伺,哪怕是在意界生起的时候,寻的扩散本身就是声音。针对他们,自宗用“一切”来发问,对方承认了。然后为了驳斥对方:如果声音只是寻的扩散,那么触等的扩散也应该成为声音,于是自宗说“一切时中触者”等等。对方找不到这样的经文依据,就否认了。自宗问:寻的扩散所成的声音是耳所识知的吗?这是把声音仅仅当作寻的扩散来问,而不是指由寻的扩散所生起的、合乎经教的声音,对方否认。而“寻的扩散声不是耳所识知的吗?”这句话正是在显示对方自己的主张。因为他主张声音只是寻的扩散,那就不是耳所能识知的。另一方则依据“听闻寻的扩散声之后而告知”这一说法,认为它是耳所识知的。
563. Idāni vitakkavipphārasaddakathā nāma hoti. Tattha yasmā ‘‘vitakkavicārā vacīsaṅkhārā’’ti vuttā, tasmā sabbaso vitakkayato vicārayato antamaso manodhātupavattikālepi vitakkavipphāro saddoyevāti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya sabbasoti pucchā sakavādissa paṭiññā itarassa. Atha naṃ yadi vitakkavipphāramattaṃ saddo, phassādivipphāropi saddo bhaveyyāti codetuṃ sabbaso phusayatotiādimāha. Itaro tādisaṃ suttalesaṃ apassanto paṭikkhipati. Vitakkavipphāro saddo sotaviññeyyoti vitakkassa vipphāramattameva saddoti katvā pucchati, na vitakkavipphārasamuṭṭhitaṃ suttapamattānaṃ saddaṃ, itaro paṭikkhipati. Nanu vitakkavipphārasaddo na sotaviññeyyoti idaṃ tasseva laddhiyā dasseti. So hi vitakkavipphāramattameva saddaṃ vadati, so na sotaviññeyyoti. Itaro pana ‘‘vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisatī’’ ti (dī. ni. 3.148) vacanato sotaviññeyyovāti vadati.
第九、非随心之语的三种论释
9. Nayathācittassa vācātikathāvaṇṇanā
564现在讲的是“语不随心的论说”。其中,因为有人想说这个却说成了那个,所以有些部派主张:语不随心的言语,既不随顺心,也不跟随心,即使没有心也能生起,比如东山住部。针对他们,自宗发问,他宗承认。然后为了责难对方说:如果那时没有生起那句话的心,那么那一刹那的触等也不该存在,于是说了“无触者”等话。在“不是想说的人”等说法里,因为即使想说这个却说成了那个,他仍然算是“想说的人”,所以他宗用“并非如此”来否认。
564. Idāni nayathācittassa vācātikathā nāma hoti. Tattha yasmā koci aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇati, tasmā nayathācittassa vācā cittānurūpā cittānugatikā na hoti, vināpi cittena pavattatīti yesaṃ laddhi; seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi taṃsamuṭṭhāpakaṃ cittaṃ na siyā, phassādayopi tasmiṃ khaṇe na siyu’’nti codetuṃ aphassakassātiādimāha. Na bhaṇitukāmotiādīsu yasmā aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇantopi bhaṇitukāmoyeva nāma hoti, tasmā na hevāti paṭikkhipati.
565有人想说“衣”却说成了“久”等等,在这些话里,想说要“衣”的人可能会说成“久”。在这里,想说这个的心是一回事,说那个的心是另一回事,因此,由于和先前的心不相似,就叫做“非随心者”。所以,他只是没有犯戒,但并不是说生起“久”这句话的心不存在。这样一来,针对“这种话是无心的”这一主张,想用这个例子来成立“非随心之语”,其实根本站不住脚。
565.Nanu atthi koci aññaṃ bhaṇissāmītiādīsu cīvaranti bhaṇitukāmo cīranti bhaṇeyya. Tattha aññaṃ bhaṇitukāmatācittaṃ, aññaṃ bhaṇanacittaṃ, iti pubbabhāgena cittena asadisattā ayathācitto nāma hoti, tenassa kevalaṃ anāpatti nāma hoti, na pana cīranti vacanasamuṭṭhāpakacittaṃ natthi, iti acittakā sā vācāti atthaṃ sandhāya iminā udāharaṇena ‘‘nayathācittassa vācā’’ti patiṭṭhāpitāpi appatiṭṭhāpitāva hotīti.
第十,非随心身业论的注释。
10. Nayathācittassa kāyakammantikathāvaṇṇanā
566-567566-567. 现在说的是“非随心身业论”。在这里,因为有人想往别处去,却去了另一个地方,所以有些人主张:非随心的身业并不随顺于心、不跟随于心,即使没有心也能生起,比如东山住部就是这样。针对他们,自宗的人提问,对方承认。这里剩下的内容,应当按前面所说的方式理解。
566-567. Idāni nayathācittassa kāyakammantikathā nāma hoti. Tattha yasmā koci aññatra gacchissāmīti aññatra gacchati, tasmā nayathācittassa kāyakammaṃ cittānurūpaṃ cittānugatikaṃ na hoti, vināpi cittena pavattatīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃyeva, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.
第十一,关于具足过去与未来的讨论注释
11. Atītānāgatasamannāgatakathāvaṇṇanā
568-570568-570. 现在要讲的是“与过去、未来相应”的讨论。这里面应当知道两种施设:相应施设和获得施设。其中,正在拥有现在法的人,称为“相应”。但是,获得八等至的人,那些等至虽然不会在同一刹那生起——有些是过去的,有些是未来的,有些是现在的——但因为已经证得并且没有退失,所以仍然称为“获得者”。这里面,有些人不作这种区分,他们认为:既然禅那的获得者也有过去和未来的禅那,那他们就是“与过去和未来相应”,比如安达迦派就是这样主张的。针对他们,自宗发问,他宗承认。这里剩下的内容意思都很清楚。而“修八解脱禅那者”等说法,是用来证明“获得者”这个状态,不是用来证明“相应”这个状态的。
568-570. Idāni atītānāgatehi samannāgatakathā nāma hoti. Tattha samannāgatapaññatti paṭilābhapaññattīti dve paññattiyo veditabbā. Tāsu paccuppannadhammasamaṅgī samannāgatoti vuccati. Aṭṭha samāpattilābhino pana samāpattiyo kiñcāpi na ekakkhaṇe pavattanti, aññā atītā honti, aññā anāgatā, aññā paccuppannā, paṭivijjhitvā aparihīnatāya pana lābhīti vuccati. Tattha yesaṃ imaṃ vibhāgaṃ aggahetvā yasmā jhānalābhīnaṃ atītānāgatāni jhānānipi atthi, tasmā ‘‘te atītenapi anāgatenapi samannāgatā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ. Te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti. ‘‘Aṭṭhavimokkhajhāyī’’tiādi pana lābhībhāvassa sādhakaṃ, na samannāgatabhāvassāti.