决定论的详细解释
1. Niyāmakathāvaṇṇanā
445-447445-447. 现在讲的是“决定”的讨论。这里所说的“决定”,依据“能够进入决定,在善法中获得正性”这句话,指的就是圣道。可是,即使那个圣道生起之后又灭去了,这个人也仍然不叫“不定”,所以有些部派——比如案达罗派——主张“这个决定因为是常恒的,所以是无为”。针对他们,自宗论师提出问题,对方承认了。接着,为了说明“如果这个决定是无为,那就应该具有这样的性质”,就说了“涅槃”等话。这些相互对照的问答,意思是很明白的。
445-447. Idāni niyāmakathā nāma hoti. Tattha niyāmoti ‘‘bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammatta’’nti (pu. pa. 13) vacanato ariyamaggo vuccati. Yasmā pana tasmiṃ uppajjitvā niruddhepi puggalo aniyato nāma na hoti, tasmā ‘‘so niyāmo niccaṭṭhena asaṅkhato’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Tato ‘‘yadi so asaṅkhato, evarūpena tena bhavitabba’’nti dīpento nibbānantiādimāha. Saṃsandanapucchā uttānatthāyeva.
“有求者”等这些话,是为了说明决定是有为的。在“道是无为”这个问难里,因为道有生起和灭去,所以不承认它是无为。在“决定是有为”这个问难里,则是针对即使道已经灭去、决定仍然存在这一点,所以不承认。对于“预流决定”等问,也应当按这个方式,从顺和逆两方面来理解其中的含义。被问到“五种无为”时,因为找不到五种无为的出处,所以不承认。第二次被问时,因为四种正性决定被称为决定,而且涅槃是无为,所以承认。邪性决定这个问题,是为了说明:仅仅因为被称为决定,就认为它是无为,这是不合理的。
Atthikecītiādi niyāmassa saṅkhatabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ. Maggo asaṅkhatotipañhe tassa uppādanirodhabhāvato paṭikkhipatīti. Niyāmo saṅkhatotipañhe niruddhepi magge niyāmassa atthitaṃ sandhāya paṭikkhipati. Sotāpattiniyāmotiādipañhesupi anulomato ca paṭilomato ca imināva nayena attho veditabbo. Pañca asaṅkhatānīti puṭṭho pañcannaṃ asaṅkhatānaṃ āgataṭṭhānaṃ apassanto paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho catunnaṃ sammattaniyāmānaṃ niyāmavacanato nibbānassa ca asaṅkhatabhāvato paṭijānāti. Micchattaniyāmapañho niyāmavacanamattena asaṅkhatatāya ayuttabhāvadīpanatthaṃ vuttoti.
缘起论注释
2. Paṭiccasamuppādakathāvaṇṇanā
448现在要讲的是“缘起论”。在这里,有些部派依据《因缘相应》中“无论如来出世还是不出世,这个界都安住着,是法的住立性”等说法,主张“缘起是无为法”,比如东山住部和正量部就是这样。针对他们,自宗论师提出问题,对方论师则予以承认。
448. Idāni paṭiccasamuppādakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ nidānavagge ‘‘uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānaṃ ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā’’tiādivacanato (saṃ. ni. 2.20) ‘‘paṭiccasamuppādo asaṅkhato’’ti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānañca mahisāsakānañca; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa.
449“无明是无为”等这些问题,是为了显示无明等本身就是缘起。不过,其中每一支被称为“缘起”的那个意义,在《缘起分别》里已经说过了。
449.Avijjāasaṅkhatāti ādayo pañhā avijjādīnaṃyeva paṭiccasamuppādabhāvadassanatthaṃ vuttā. Yena panatthena tattha ekekaṃ aṅgaṃ ‘‘paṭiccasamuppādo’’ti vuccati, so paṭiccasamuppādavibhaṅge vuttoyeva.
451“以无明为缘而有行”这句话,是为了通过显示对方用来建立自己主张的那部经文的真正含义,来破除他们的主张。这里的意思是:前面所说的“此界常住,法住性,法定性”,并不是在无明等条件之外另外单独存在着某个东西,它只是无明等条件本身的名字。因为不管如来出世还是不出世,行都是从无明产生的,识等都是从行等产生的。所以在“以无明为缘而有行”这一句中,诸行法以因的意义而安住,这就是“法住性”;这些法以因的意义而确定不移,这就是“法定性”——这就叫做无明。对方问:它是无为法,涅槃也是无为法吗?对方论师按照自己的主张承认了,又被追问“那就成了两种无为法”时,他们因为找不到经文依据而反驳,但仍然按照自己的主张来承认。其余各句的道理也是这样。与前面所说相似的内容,应当依照那里所讲的方式来理解。
451.Avijjāpaccayā saṅkhārāti yā tattha dhammaṭṭhitatātiādi yena suttena laddhi patiṭṭhāpitā, tasseva atthadassanena laddhibhindanatthaṃ vuttaṃ. Ayañhettha attho – yā ayaṃ heṭṭhā ‘‘ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā’’ti vuttā na sā aññatra avijjādīhi visuṃ ekā atthi. Avijjādīnaṃ pana paccayānaṃyevetaṃ nāmaṃ. Uppannepi hi tathāgate anuppannepi avijjāto saṅkhārā sambhavanti, saṅkhārādīhi ca viññāṇādīni, tasmā ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti yā etasmiṃ pade saṅkhāradhammānaṃ kāraṇaṭṭhena ṭhitatāti dhammaṭṭhitatā. Tesaṃyeva ca dhammānaṃ kāraṇaṭṭheneva niyāmatāti dhammaniyāmatāti avijjā vuccati. Sā ca asaṅkhatā, nibbānañca asaṅkhatanti pucchati. Paravādī laddhivasena paṭijānitvā puna dve asaṅkhatānīti puṭṭho suttābhāvena paṭikkhipitvā laddhivaseneva paṭijānāti. Sesapadesupi eseva nayo. Heṭṭhā vuttasadisaṃ pana tattha vuttanayeneva veditabbanti.
谛论注释
3. Saccakathāvaṇṇanā
452-454452-454. 现在说的是“谛论”这部分。在这里,有些部派——比如东山住部——依据“诸比丘,这四者是真实的、不虚妄的”这部经,形成了“四谛是常的、是无为的”这种主张。针对他们,自宗论师发问,对方承认。他的意图是这样的:苦、集、道三者中,事谛是有为的,相谛是无为的;而在灭谛中,根本不存在事谛,只有无为。所以他回答说“是的”。但这只是他自己的主张罢了。因为他承认苦是事谛,也同样承认集和道是事谛。然而,它们所具有的逼迫、生起、导向出离这些特征,才叫做相谛;并不是在逼迫等特征之外,另外还有什么叫做“苦”等的实体存在。关于“庇护所”等语句的意趣,也应当按照前面所说的方式来理解。
452-454. Idāni saccakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘cattārimāni, bhikkhave, tathāni avitathānī’’ti (saṃ. ni. 5.1090) suttaṃ nissāya ‘‘cattāri saccāni niccāni asaṅkhatānī’’ti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Ayañhissa adhippāyo – dukkhasamudayamaggesu vatthusaccaṃ saṅkhataṃ, lakkhaṇasaccaṃ asaṅkhataṃ. Nirodhe vatthusaccaṃ nāma natthi asaṅkhatameva tanti. Tasmā āmantāti āha. Taṃ panassa laddhimattameva. So hi dukkhaṃ vatthusaccaṃ icchati, tathā samudayaṃ maggañca. Yāni pana nesaṃ bādhanapabhavaniyyānikalakkhaṇāni, tāni lakkhaṇasaccaṃ nāmāti, na ca bādhanalakkhaṇādīhi aññāni dukkhādīni nāma atthīti. Tāṇānītiādīsu adhippāyo vuttanayeneva veditabbo.
在“苦谛”这个问题上,他是依据自己所接受的见解,针对“相”而作出承认。在“苦”这个问题上,他是针对“事”而加以否认。从这里往后,清净问和关联问,都应该依照经文来理解。最后,为了建立自己的见解而引用的经文,由于对其中含义的错误把握,就变得好像根本没有被引用一样。
Dukkhasaccanti pañhe laddhivasena lakkhaṇaṃ sandhāya paṭijānāti. Dukkhanti pañhe vatthuṃ sandhāya paṭikkhipati. Ito paraṃ suddhikapañhā ca saṃsandanapañhā ca sabbe pāḷianusāreneva veditabbā. Avasāne laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ āhaṭasuttaṃ atthassa micchā gahitattā anāhaṭasadisamevāti.
无色论注释
4. Āruppakathāvaṇṇanā
455-456455-456. 接下来是“无色论”。其中,有些部派依据“四无色是不动”这一说法,主张“所有这些法都是无为的”。针对他们,自宗论师问“空无边处”等,他宗论师则承认。这里剩下的内容,意思都很浅显。至于那部证成的经,也是因为没有理解它的含义就引用了,所以等于没有引用一样。
455-456. Idāni āruppakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘cattāro āruppā āneñjā’’ti vacanaṃ nissāya ‘‘sabbepi te dhammā asaṅkhatā’’ti laddhi, te sandhāya ākāsānañcāyatananti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti. Sādhakasuttampi atthaṃ ajānitvā āhaṭattā anāhaṭasadisamevāti.
5. 灭尽定论注释
5. Nirodhasamāpattikathāvaṇṇanā
457-459现在讲的是灭尽定论。其中,灭尽定就是四种蕴不再运转。不过,因为它在被造作时就是被造作,在被入定时就是被入定,所以被称为已完成的。可是,由于它不具有有为和无为的特征,就不能说它是有为或无为。在这里,有些人主张:因为它不是有为,所以是无为,比如安达卡派和北道派。针对他们,自宗论师问灭尽定,他宗论师承认。令生起等说法,只是就入定和获得定而说的。然而,就像色法等不会令无为法生起那样,也没有人能让它生起。从灭尽中清净而出起,应当理解为果等至。但它绝不是无为,所以予以否定。若是如此:因为不是有为,所以是无为,这是他们的主张。然而这并不是成为无为的理由,虽然说了,也等于没说。
457-459. Idāni nirodhasamāpattikathā nāma hoti. Tattha nirodhasamāpattīti catunnaṃ khandhānaṃ appavatti. Yasmā pana sā kariyamānā kariyati, samāpajjiyamānā samāpajjiyati, tasmā nipphannāti vuccati. Saṅkhatāsaṅkhatalakkhaṇānaṃ pana abhāvena na vattabbā ‘‘saṅkhatāti vā asaṅkhatā’’ti vā. Tattha yesaṃ ‘‘yasmā saṅkhatā na hoti, tasmā asaṅkhatā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānañceva uttarāpathakānañca; te sandhāya nirodhasamāpattīti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Uppādentītiādi samāpajjanapaṭilābhavaseneva vuttaṃ. Yathā pana rūpādayo asaṅkhatadhamme uppādenti; na tathā taṃ keci uppādenti nāma. Nirodhā vodānaṃ vuṭṭhānanti phalasamāpatti veditabbā. Asaṅkhatā pana taṃ natthiyeva, tasmā paṭikkhipati. Tena hīti yasmā saṅkhatā na hoti, tasmā asaṅkhatāti laddhi. Idaṃ pana asaṅkhatabhāve kāraṇaṃ na hotīti vuttampi avuttasadisamevāti.
虚空论的注释
6. Ākāsakathāvaṇṇanā
460-462现在讲的是虚空论。这里面虚空有三种:限定虚空、除去遍相的虚空、无障碍的虚空。“空无虚空”也是它的名字。在这三种里面,限定虚空是有为的,另外两种只是概念施设。不过有些人主张:“这两种虚空既然不是有为的,那就是无为的”,比如北道派和摩醯舍迦派。针对他们,自宗论师问“虚空(是什么)”,他宗论师承认(自己的主张)。这里剩下的内容,意思都很浅显。
460-462. Idāni ākāsakathā nāma hoti. Tattha tividho ākāso – paricchedākāso , kasiṇugghāṭimākāso, ajaṭākāso. ‘‘Tucchākāso’’tipi tasseva nāmaṃ. Tesu paricchedākāso saṅkhato, itare dve paññattimattā. Yesaṃ pana ‘‘duvidhopi yasmā saṅkhato na hoti, tasmā asaṅkhato’’ti laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ mahisāsakānañca; te sandhāya ākāsoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
7. 关于“虚空是有见”的讨论之解释
7. Ākāso sanidassanotikathāvaṇṇanā
463-464463-464. 接下来是“虚空是有见”的讨论。在这里,有些人依据在钥匙孔等处生起的认知,持“一切无障碍的虚空都是有见”的见解,比如安达卡派。针对他们,自宗论师问“虚空是有见吗”,对方承认了。然后为了责难对方——“如果是有见,就应该像这样”——而说了“色”等话。在“缘于眼……”等问难中,因为找不到这样的经文,对方就否定了,转而依据对秤杆中间等处的感知来承认。所谓“两棵树之间”:这里,用眼睛看到树的色之后,因为中间没有色,就依意门生起了“虚空”的认识,这不是眼识。其余各处也是同样的道理。因此,这个论证不能成立。
463-464. Idāni ākāso sanidassanotikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ tāḷacchiddādīsu ñāṇappavattiṃ nissāya ‘‘sabbopi ajaṭākāso sanidassano’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ ; te sandhāya ākāso sanidassanoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi sanidassano, evaṃvidho bhaveyyā’’ti codanatthaṃ rūpantiādi vuttaṃ. Cakkhuñca paṭiccātipañhesu evarūpassa suttassa abhāvena paṭikkhipitvā tulantarikādīnaṃ upaladdhiṃ nissāya paṭijānāti. Dvinnaṃ rukkhānaṃ antaranti ettha rukkharūpaṃ cakkhunā disvā antare rūpābhāvato ākāsanti manodvāraviññāṇaṃ uppajjati, na cakkhuviññāṇaṃ. Sesesupi eseva nayo. Tasmā asādhakametanti.
10. 关于“地界是有见的”等说法的详细解释
10. Pathavīdhātusanidassanātiādikathāvaṇṇanā
465-470465-470. 现在要讲的是“地界是有见的”这一类讨论。其中,有些人看到石头、水、网、树、会动的东西,以及五根所依处的色处,还有身体表露动作时的手脚等色法,就认定“地界等是有见的”,比如安达卡派就是如此。针对他们,在所有这些讨论中,先由自宗论师提出最初的问难,对方则加以承认。其余部分,应当依照巴利文的顺序以及前面所说的方法来理解。从“地界是有见的”开始,到“身业是有见的”结束的讨论,到此完毕。
465-470. Idāni pathavīdhātu sanidassanātiādikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ pāsāṇaudakajālarukkhacalanānañceva pañcindriyapatiṭṭhokāsānañca vaṇṇāyatanaṃ kāyaviññattikāle hatthapādādirūpañca disvā ‘‘pathavīdhātuādayo sanidassanā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya sabbakathāsu ādipucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesaṃ sabbattha pāḷianusārena ceva heṭṭhā vuttanayena ca veditabbanti. Pathavīdhātu sanidassanāti ādiṃ katvā kāyakammaṃ sanidassananti pariyosānakathā niṭṭhitā.