解脱论的解释
1. Vimuttikathāvaṇṇanā
418现在讲的是“解脱论”。其中,观智、道智、果智、省察智这四种智,被称为“解脱智”。在这四种当中,观智因为从常相等相中解脱出来,或者因为属于彼分解脱的状态,所以叫解脱智。道智是正断解脱,果智是止息解脱,而省察智因为了知解脱,所以叫解脱智。在这四种解脱智中,从究竟意义上说,只有果智才是解脱。其余的既不能说“已解脱”,也不能说“未解脱”。因此,有些人像安达迦派那样,不加区分地说“名为解脱智的就是已解脱”,笼统地主张“解脱智就是已解脱”;针对他们,自宗论师发问,他宗论师作答。当被问到“无论任何”时,他宗论师考虑到省察智等而否认。当被问到“正在行道者”时,他宗论师考虑到道智是无漏的而承认。然而,因为那种智并不是住于入流果者的智,所以不叫“已解脱”——为了指出这一点,自宗论师又说了“入流者”等话。按照这个方法,应当理解一切处的义理。
418. Idāni vimuttikathā nāma hoti. Tattha vipassanā, maggo, phalaṃ, paccavekkhaṇanti catunnaṃ ñāṇānaṃ vimuttiñāṇanti nāmaṃ. Tesu vipassanāñāṇaṃ niccanimittādīhi vimuttattā, tadaṅgavimuttibhāvena vā vimuttattā vimuttiñāṇaṃ. Maggo samucchedavimutti, phalaṃ paṭippassaddhivimutti, paccavekkhaṇañāṇaṃ pana vimuttiṃ jānātīti vimuttiñāṇaṃ. Evaṃ catubbidhe vimuttiñāṇe nippariyāyena phalañāṇameva vimutti. Sesāni ‘‘vimuttānī’’ti vā ‘‘avimuttānī’’ti vā na vattabbāni. Tasmā ‘‘idaṃ nāma vimuttiñāṇaṃ vimutta’’nti avatvā aviseseneva ‘‘vimuttiñāṇaṃ vimutta’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā paravādissa. Puna yaṃkiñcīti puṭṭho paccavekkhaṇādīni sandhāya paṭikkhipati. Paṭipannassāti puṭṭho maggañāṇassa anāsavataṃ sandhāya paṭijānāti. Yasmā pana taṃ sotāpannassa phale ṭhitassa ñāṇaṃ na hoti, tasmā vimuttaṃ nāma na hotīti codanatthaṃ puna sakavādī sotāpannassātiādimāha. Iminā upāyena sabbattha attho veditabbo.
无学智论的注释
2. Asekhañāṇakathāvaṇṇanā
421现在讲的是“无学论”。其中,因为阿难长老等有学圣者以“世尊是伟大的”这种方式了知无学(世尊),所以有些人——比如北道派——主张“有学圣者具有无学智”。针对他们,自宗论师发问,他宗论师应答。“了知、看见”是就自己已证得的了知而说的。“种姓者”等语,是为了显示处在下地的人没有上上智而说的。他宗论师说:“难道阿难尊者是有学,却了知‘世尊是伟大的’吗?”他宗论师想把这种智称为无学智,因为它是在无学的世尊身上生起的,但这并不是无学智。因此,即使这样建立,其主张也等于没有建立。
421. Idāni asekhakathā nāma hoti. Tattha yasmā ānandattherādayo sekhā ‘‘uḷāro bhagavā’’tiādinā nayena asekhe jānanti, tasmā ‘‘sekhassa asekhañāṇaṃ atthī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Jānāti passatīti idaṃ attanā adhigatassa jānanavasena vuttaṃ. Gotrabhunotiādi heṭṭhimāya bhūmiyaṃ ṭhitassa uparūpariñāṇassa abhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Nanu āyasmā ānando sekho ‘‘uḷāro bhagavā’’ti jānātīti paravādī asekhe bhagavati pavattattā taṃ asekhañāṇanti icchati, na panetaṃ asekhaṃ. Tasmā evaṃ patiṭṭhāpitāpi laddhi appatiṭṭhāpitāva hotīti.
3. 颠倒论的注释
3. Viparītakathāvaṇṇanā
424现在说的是“颠倒论”。其中,有些人像安达迦派一样,执这样的主张:“凡是在地遍处中作地想而入定的人,他的那个智就是颠倒智。”针对他们,自宗论师发问,他宗论师回答。因为依地而生起的相并不是地本身,而这个人却对这个相作地想,所以这是颠倒智——这是他们的意思。于是自宗论师为了责问,就说“无常、常”等:“特相地、有聚地、相地、地天神,这一切都是地,对于这些,以‘地’为智并不是颠倒。然而,把无常当作常等颠倒,才叫颠倒智。你的这个颠倒智是这些当中的哪一种呢?”他宗论师考虑到没有颠倒相而否认,考虑到地相而承认。
424. Idāni viparītakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yvāyaṃ pathavīkasiṇe pathavīsaññī samāpajjati, tassa taṃ ñāṇaṃ viparītañāṇa’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Pathaviṃ nissāya uppannanimittañhi na pathavīyeva, tatra cāyaṃ pathavīsaññī. Tasmā viparītañāṇanti ayametassa adhippāyo. Tato sakavādī ‘‘lakkhaṇapathavīpi sasambhārapathavīpi nimittapathavīpi pathavīdevatāpi sabbā pathavīyeva, tāsu pathavīti ñāṇaṃ viparītaṃ na hoti. Anicce niccantiādivipariyeso pana viparītañāṇaṃ nāma. Kiṃ te idaṃ etesu aññatara’’nti codetuṃ anicce niccantiādimāha. Itaro vipallāsalakkhaṇābhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati, pathavīnimittaṃ sandhāya paṭijānāti.
“善”这个说法,是就学人和凡夫的智而说的。在“有没有阿罗汉”这类问难中,对方因为不存在颠倒相而否定;但就大地相来说,他又承认。问“一切就是大地吗”,是在问:那整个地遍处就只是特相意义上的大地吗?自宗论师因为并非如此而否定。“难道没有大地,也没有人依大地而入定于大地吗?”这是自宗论师的问难。它的意思是:难道没有相上的大地,也没有人依大地而入定于那个大地,而不是依水或火等吗?说“有大地”等,是为了表明:如果对于任何事物,按照它实际存在的样子而入定者的智是颠倒的,那么涅槃也存在,对于入定于涅槃者,能彻底断除一切颠倒的道智,对你来说也应该成为颠倒的。
Kusalanti sekkhaputhujjanānaṃ ñāṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Atthi arahatoti pañhesupi vipallāsalakkhaṇābhāvena paṭikkhipati. Pathavīnimittaṃ sandhāya paṭijānāti. Sabbeva pathavīti sabbaṃ taṃ pathavīkasiṇaṃ lakkhaṇapathavīyeva hotīti pucchati. Sakavādī tathā abhāvato paṭikkhipati. Nanu pathavī atthi, atthi ca koci pathaviṃ pathavito samāpajjatīti pucchā sakavādissa . Tassattho – nanu nimittapathavī atthi, atthi ca koci taṃ pathaviṃ pathavitoyeva samāpajjati, na āpato vā tejato vāti. Pathavī atthītiādi ‘‘yadi yaṃ yathā atthi, taṃ tathā samāpajjantassa ñāṇaṃ viparītaṃ hoti, nibbānaṃ atthi, tampi samāpajjantassa sabbavipariyesasamugghātanaṃ maggañāṇampi te viparītaṃ hotū’’ti dassanatthaṃ vuttanti.
第4章 决定论的注释
4. Niyāmakathāvaṇṇanā
428-431428-431. 现在要讨论的是“决定”的问题。在这里,世尊因为能了知某个人将会进入正性决定,知道“这个人有能力通达法”,所以有些人——比如现在的北道派——就持有这样的主张:对于还在不确定阶段的凡夫,是存在一种智,能知道他将要进入决定。针对他们,自宗论师用“不确定者”来发问。其中,“进入决定”里的“决定”指的是道,“进入决定”就是入道、证道的意思。而世尊是凭着他所见到的那个智,才了知“这个人有能力”,他方论师就是针对这一点来立论的。
428-431. Idāni niyāmakathā nāma hoti. Tattha yo puggalo sammattaniyāmaṃ okkamissati, taṃ ‘‘bhabbo esa dhammaṃ abhisametu’’nti yasmā bhagavā jānāti, tasmā ‘‘aniyatassa puthujjanasseva sato puggalassa niyāmagamanāya ñāṇaṃ atthī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya aniyatassāti pucchā sakavādissa. Tattha niyāmagamanāyāti niyāmo vuccati maggo, maggagamanāya maggokkamanāyāti attho. Yaṃ panassa ñāṇaṃ disvā bhagavā ‘‘bhabbo aya’’nti jānāti, taṃ sandhāya paṭiññā paravādissa.
这时,自宗论师为了说明对方观点不合理,就针对“决定者”提出反问。其中,在第一问里,他否定说:对于依道而决定的人,并不存在所谓趋向不决定的智。在第二问里,他以“不存在”来承认。在第三问里,因为被问的是“对于不决定者,不存在”,他便以与自宗见解相违而否定。再把第一问拿来作第四问,就决定者趋向决定等方面提出三问。其中,第一问:因为依最初之道而决定的人,不会再有为这件事的智,所以否定。第二问:同样以“不存在”来承认。第三问:同样因为见解相违而否定。再把第一问拿来作第八问,就不决定者趋向不决定等方面提出三问。这些问题的含义,应当按前面所说的方式理解。再把第一问拿来作第十二问,提出“有决定”等以那为根据的问题。其中,因为趋向决定的智就是道智,所以就它说“有决定”。然而对方在说“决定”时否定,在说“智”时承认。在念处等中也同样是这个道理。反论的部分意思很浅显。“种姓者”等话,是为了说明:某人没有证得的,就没有那个智。世尊了知,是凭自己的智之力了知,并不是因为那智本身就有趋向决定的性质。因此,以这个理由,他即使已成立的主张也还是没有成立。
Athassa sakavādī ayuttavāditaṃ dīpetuṃ niyatassāti viparītānuyogamāha. Tattha paṭhamapañhe maggena niyatassa aniyāmagamanāya ñāṇaṃ nāma natthīti paṭikkhipati. Dutiye natthibhāvena paṭijānāti. Tatiye aniyatassa natthīti puṭṭhattā laddhivirodhena paṭikkhipati. Puna paṭhamapañhameva catutthaṃ katvā niyatassa niyāmagamanādivasena tayo pañhā katā. Tesu paṭhame yasmā ādimaggena niyatassa puna tadatthāya ñāṇaṃ natthi, tasmā paṭikkhipati. Dutiye natthibhāveneva paṭijānāti. Tatiye laddhivirodheneva paṭikkhipati. Puna paṭhamapañhaṃ aṭṭhamaṃ katvā aniyatassa aniyāmagamanādivasena tayo pañhā katā. Tesaṃ attho vuttanayeneva veditabbo. Puna paṭhamapañhameva dvādasamaṃ katvā taṃmūlakā atthi niyāmotiādayo pañhā katā. Tattha yasmā niyāmagamanāya ñāṇaṃ nāma maggañāṇameva hoti, tasmā taṃ sandhāya atthi niyāmoti vuttaṃ. Itaro pana niyāmoti vutte paṭikkhipati, ñāṇanti vutte paṭijānāti. Satipaṭṭhānādīsupi eseva nayo. Paccanīkaṃ uttānatthameva. Gotrabhunotiādi yena yaṃ appattaṃ, tassa taṃ natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Bhagavā jānātīti attano ñāṇabalena jānāti, na tassa niyāmagamanañāṇasabbhāvato. Tasmā iminā kāraṇena patiṭṭhitāpissa laddhi appatiṭṭhitāyevāti.
5. 无碍解论释
5. Paṭisambhidākathāvaṇṇanā
432-433432-433. 现在说的是“无碍解论”这部分。在这里,有些人主张“凡是圣者的智,全都是出世间的”,因此他们认为“一切智都是无碍解”,比如安达迦派就是这种见解。针对他们,自宗论师发问,对方承认。在关于世俗智的问题中,就地遍的世俗来说,针对等至智加以否定,针对词无碍解智则加以承认。在“凡是世俗”这个问题中,针对凡夫加以否定。在他心智的问题中,针对凡夫的智加以否定,针对圣者的智加以承认。在“一切慧”的问题中,针对遍等至慧加以否定,针对出世间慧加以承认。“地遍等至”等话,是为了问“在这些特定情形中的慧,是不是全都属于无碍解”而说的。“那么,一切智”:因为一切出世间慧都是无碍解,所以“一切”这个说法,是连同沙门果一起来成立主张的。
432-433. Idāni paṭisambhidākathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘yaṃkiñci ariyānaṃ ñāṇaṃ, sabbaṃ lokuttaramevā’’ti gahetvā ‘‘sabbaṃ ñāṇaṃ paṭisambhidā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sammutiñāṇapañhesu pathavīkasiṇasammutiyaṃ samāpattiñāṇaṃ sandhāya paṭikkhipati, niruttiñāṇaṃ sandhāya paṭijānāti. Ye keci sammutinti pañhe puthujjane sandhāya paṭikkhipati. Cetopariyāyapañhesu puthujjanassa ñāṇaṃ sandhāya paṭikkhipati, ariyassa ñāṇaṃ sandhāya paṭijānāti. Sabbā paññātipañhesu kasiṇasamāpattipañhaṃ sandhāya paṭikkhipati, lokuttaraṃ sandhāya paṭijānāti. Pathavīkasiṇasamāpattintiādi ‘‘yā etesu ettakesu ṭhānesu paññā, kiṃ sabbā sā paṭisambhidā’’ti pucchanatthaṃ vuttaṃ. Tenahi sabbaṃ ñāṇanti yasmā sabbā lokuttarapaññā paṭisambhidā , tasmā sabbanti vacanaṃ sāmaññaphalena saddhiṃ patiṭṭhāpetīti.
第六,世俗智论的详细解释
6. Sammutiñāṇakathāvaṇṇanā
434-435434-435. 现在说的是“世俗智论”。这里面,谛有两种:世俗谛和胜义谛。不过有些人没有做这样的区分,只因为都叫“谛”这个共同名称,就说世俗智也是“以谛为所缘”,比如暗陀迦派那些人。他们这种说法是不合理的,为了澄清他们的主张,才开始了这段讨论。这里面,“不应说”是对方论师的提问,自宗论师是就胜义谛来认可的。“在世俗谛中”,就是指在随顺世俗的谛当中;或者这是处格用法,意思是“关于世俗谛”。“世俗智就是以谛为所缘吗?”这是自宗论师的提问,对方认可了。接着为了反驳他:“如果它不加区分地就是以谛为所缘,那么用这种智就应该能遍知苦等等”,于是说了“用这种智”等话。
434-435. Idāni sammutiñāṇakathā nāma hoti. Tattha sammutisaccaṃ paramatthasaccanti dve saccāni. Ye pana evaṃ vibhāgaṃ akatvā saccanti vacanasāmaññena sammutiñāṇampi ‘‘saccārammaṇamevā’’ti vadanti, seyyathāpi andhakā; te ayuttavādinoti tesaṃ vādavisodhanatthaṃ ayaṃ kathā āraddhā. Tattha na vattabbanti pucchā paravādissa, paramatthasaccaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Sammutisaccamhīti sammutiṃ anupaviṭṭhe saccamhi. Paccatte vā bhummavacanaṃ, sammutisaccanti attho. Sammutiñāṇaṃ saccārammaṇaññevāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Tato naṃ ‘‘yadi taṃ avisesena saccārammaṇaññeva, tena ñāṇena dukkhapariññādīni kareyyā’’ti codetuṃ tena ñāṇenātiādimāha.
7. 心所缘论释
7. Cittārammaṇakathāvaṇṇanā
436-438436-438. 现在开始讨论“心所缘论”。在这里,有些人只抓住“他心智中的智”这个说法,就认定“那个智只以心为所缘”,比如现在的安达迦派就是如此。针对他们,自宗论师发问,对方承认了。接着,为了驳斥他——“如果有人通过有贪等状态来了知心,那么贪等也成了他的所缘,所以不能说那个智只以心为所缘”——便开始了“难道没有某……”等话。“以触为所缘”,是指以被称为触的对象为所缘。“以受为所缘”等说法也是同样的方式。当被问到“在触为所缘中,智不应这样说”时,他承认:对于作意触之特征的人来说,触就是所缘。然而,当被问到“那这难道是触类中的智吗?”时,他因为不存在这样的经文而否定了。受等的情况也一样。现在,为了揭示其见解所依据的基础并确立此见,而说了“难道他心智中的智……”等话。但事实上,这种仅凭言辞执取而确立的见解,依然是未被确立的。
436-438. Idāni cittārammaṇakathā nāma hoti. Tattha cetopariyāye ñāṇanti vacanamattameva gahetvā ‘‘taṃ ñāṇaṃ cittārammaṇamevā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Athassa ‘‘yo sarāgādivasena cittaṃ jānāti, tassa rāgādayopi ārammaṇā honti, tasmā na vattabbaṃ taṃ cittārammaṇaññevā’’ti codanatthaṃ nanu atthi kocītiādi āraddhaṃ. Phassārammaṇeti phassasaṅkhāte ārammaṇe. Vedanārammaṇetiādīsupi eseva nayo. Puna phassārammaṇe ñāṇaṃ na vattabbanti puṭṭho phassassa phusanalakkhaṇaṃ manasikaroto phassovārammaṇaṃ hotīti paṭijānāti. Kiṃ panetaṃ phassapariyāye ñāṇanti puṭṭho pana tādisassa suttapadassa abhāvā paṭikkhipati. Vedanādīsupi eseva nayo. Idāni yaṃ nissāya laddhi, tadeva dassetvā laddhiṃ patiṭṭhāpetuṃ nanu cetopariyāye ñāṇantiādimāha. Sā panesā vacanamattābhinivesena patiṭṭhāpitāpi appatiṭṭhāpitāva hotīti.
8. 未来智论释
8. Anāgatañāṇakathāvaṇṇanā
439-440439-440. 现在说的是“未来智论”。在这里,“未来”分两种:有间隔的未来和无间隔的未来。在这两者当中,对于无间隔的未来,绝对没有智。就像对无间隔的未来没有智一样,对包含在同一路心、同一速行里的未来也没有智。在这里,有些人主张对一切未来都有智,比如暗陀迦派。针对他们,自宗论师发问,他宗承认。然后为了驳斥他,说“未来以根”等话,意思是:“你用那智,是否能以根等方式了知无间隔的未来?”这里“以根”等所有词都是原因的同义词。能造作自己果的原因,在那里扎根、安立,所以叫“根”;它催促、令其转起,所以叫“因”;它引导它,好像在说“来,抓住它”,又像交出去一样,所以叫“缘”;由它而生起它,所以叫“生”;由它而产生它,所以叫“产生”;它在那里生起,或者使它生起,所以叫“生起”;它带来它,所以叫“食”;以不可舍弃之义,是它的“所缘”;依此而来,所以叫“缘”;由此而集起,所以叫“集”。然而,无间之心不能以这些方式被了知,所以用“不”来否定。说“了知未来以因缘”,是指了知无间未来心中的因缘性。意思是:了知在那里作为因缘的诸法。其余各句也是同样的道理。“种姓”等话,是为了如实显示智不生的未来而说的。“于华氏城”这部经,是为了显示智生的未来而引用的。不过,因为这部经并不能证明一切未来都有智,所以并没有引用它。
439-440. Idāni anāgatañāṇakathā nāma hoti. Tattha anāgataṃ nāma antarampi atthi, anantarampi. Tesu anantare ekanteneva ñāṇaṃ natthi. Yathā ca anantare, tathā ekavīthiekajavanapariyāpannepi. Tattha ye sabbasmimpi anāgate ñāṇaṃ icchanti, seyyathāpi andhakā; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yaṃ te anāgate ñāṇaṃ, kiṃ tena anantaraṃ anāgataṃ mūlādivasena jānātī’’ti codetuṃ anāgataṃ mūlatotiādimāha. Tattha mūlatotiādīni sabbāni kāraṇavevacanāneva. Kāraṇañhi yaṃ attano phalaṃ karoti, taṃ tattha mūlayati patiṭṭhātīti mūlaṃ. Tato ca taṃ hinoti pavattayatīti hetu. Tadeva taṃ nideti ‘‘handa naṃ gaṇhathā’’ti. Niyyāteti viyāti nidānaṃ. Tato taṃ sambhavatīti sambhavo. Pabhavatīti pabhavo. Tattha ca taṃ samuṭṭhāti, taṃ vā naṃ samuṭṭhāpetīti samuṭṭhānaṃ. Tadeva naṃ āharatīti āhāro. Tañcassa apariccajitabbaṭṭhena ārammaṇaṃ. Tadeva cetaṃ paṭicca etīti paccayo. Tato naṃ samudetīti samudayoti vuccati. Yasmā pana anantaraṃ cittaṃ etehākārehi na sakkā jānituṃ, tasmā na hevanti paṭikkhipati. Anāgataṃ hetupaccayatanti yā anantarānāgate citte hetupaccayatā, taṃ jānāti. Ye tattha dhammā hetupaccayā honti, te jānātīti attho. Sesapadesupi eseva nayo. Gotrabhunotiādi yasmiṃ anāgate ñāṇaṃ na uppajjati, taṃ sarūpato dassetuṃ vuttaṃ. Pāṭaliputtassāti suttaṃ yasmiṃ anāgate ñāṇaṃ uppajjati, taṃ dassetuṃ āhaṭaṃ. Yasmā panetaṃ na sabbasmiṃ anāgate ñāṇassa sādhakaṃ; tasmā anāhaṭamevāti.
9. 现在智论释
9. Paṭuppannañāṇakathāvaṇṇanā
441-442441-442. 现在说的是“现在智论”。这里面,有些人依据“当一切行被观为无常时,那个智也被观为无常”这种说法,主张“无差别地对于一切现在都有智”,比如案达迦派就是如此。针对他们,自宗论师以“现在”发问,他宗承认。然后,为了责难他们——“如果无差别地对于现在有智,那么对于刹那现在也应该有智。若如此,由于两种智不能同时存在,就应该以那个智了知那个智”——自宗论师用“以彼”来追问。其中,第一问时他宗否定,因为不能以那个智了知那个智。第二问时,他宗就相续而承认。意思是,当依次第观见坏灭时,正是以坏灭随观而观见坏灭随观智。“以那个智了知那个智”等说法,道理也是这样。“以那个触了知那个触”等,是为了堵住诡辩余地而说的。至于他为了建立自己的主张而说的“难道不是一切行……”等,此时自宗论师以“从理路上说,那个智是被观见的,而不是从所缘上说”的意趣而承认。因此,他这样建立起来的见解,实际上并没有建立。
441-442. Idāni paṭuppannañāṇakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘sabbasaṅkhāresu aniccato diṭṭhesu tampi ñāṇaṃ aniccato diṭṭhaṃ hotī’’ti vacanaṃ nissāya ‘‘avisesena sabbasmiṃ paccuppanne ñāṇaṃ atthī’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya paṭuppanneti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi avisesena paṭuppanne ñāṇaṃ atthi, khaṇapaccuppannepi tena bhavitabbaṃ. Evaṃ sante dvinnaṃ ñāṇānaṃ ekato abhāvā teneva ñāṇena taṃ jānitabbaṃ hotī’’ti codanatthaṃ tenāti anuyogo sakavādissa. Tattha paṭhamapañhe teneva taṃ jānituṃ na sakkāti paṭikkhepo itarassa. Dutiyapañhe santatiṃ sandhāya paṭiññā tasseva. Paṭipāṭito bhaṅgaṃ passanto bhaṅgānupassaneneva bhaṅgānupassanāñāṇaṃ passatīti adhippāyo. Tena ñāṇena taṃ ñāṇaṃ jānātītiādīsupi eseva nayo. Tena phassena taṃ phassantiādīnissa lesokāsanivāraṇatthaṃ vuttāni . Yaṃ panetena laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ nanu sabbasaṅkhāretiādi vuttaṃ. Tattha nayato taṃ ñāṇaṃ diṭṭhaṃ hoti, na ārammaṇatoti adhippāyena paṭiññā sakavādissa. Tasmā evaṃ patiṭṭhitāpissa laddhi appatiṭṭhitāva hoti.
第十,果智论的注释
10. Phalañāṇakathāvaṇṇanā
443-444443-444. 现在说的是“果智论”。在这里,有些人有这样的主张:诸佛为了众生证得圣果而说法,声闻弟子也一样;由于这个共同点,声闻弟子也和诸佛一样,对各个众生所应证的果有智——就像案达迦派那样。针对他们,自宗论师问“声闻(有果智吗)”,他宗承认。然后为了驳斥他,自宗论师说:“如果声闻对果有智,那么就像诸佛即使在同样的入流果上,也能凭自己的智慧力指出‘这个是一种子者,这个是家家者,这个是七返者’这样的果的差别,你的声闻也能这样指出果的差别吗?”于是说“声闻能指出果的差别”。他宗否定。
443-444. Idāni phale ñāṇakathā nāma hoti. Tattha ‘‘buddhāpi sattānaṃ ariyaphalappattiyā dhammaṃ desenti sāvakāpi, iti iminā sāmaññena buddhānaṃ viya sāvakānampi tena tena sattena pattabbe phale ñāṇaṃ atthī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya sāvakassāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi sāvakassa phale ñāṇaṃ atthi, yathā buddhā samānepi sotāpattiphale attano ñāṇabalena ‘ayaṃ ekabījī, ayaṃ kolaṃkolo, ayaṃ sattakkhattuparamo’ti phalassakataṃ paññapenti, kiṃ te evaṃ sāvakopī’’ti codetuṃ sāvako phalassa kataṃ paññapetīti āha. Itaro paṭikkhipati.
“声闻有果的胜劣差别”等话,是为了询问果智存在之因缘而说的。这里的意思是:诸佛有一种对果的胜劣差别之智,也就是能了知各种果的高下——知道“这个果更殊胜,那个果较次”。同样,他们也有根的胜劣差别之智、人的胜劣差别之智。正因为有这些,他们才能根据各个众生、各种根器,了知相应的果。难道你的声闻也有这些胜劣差别之智吗?
Atthi sāvakassa phalaparopariyattītiādi phale ñāṇassa atthitāya paccayapucchanatthaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – buddhānaṃ ‘‘idaṃ phalaṃ paraṃ, idaṃ opara’’nti evaṃ phalānaṃ uccāvacabhāvajānanasaṅkhātā phale paropariyatti nāma atthi. Tathā indriyapuggalaparopariyattiyo, tāsaṃ atthitāya tassa tassa puggalassa tesaṃ tesaṃ indriyānaṃ vasena taṃ taṃ phalaṃ jānanti, kiṃ te sāvakassāpi etā paropariyattiyo atthīti.
“声闻有蕴的施设”等话,也是为了责难才说的:“如果你的声闻像诸佛一样,在果上有智,那他就应当有这些施设。他到底有没有这些?他能靠自己的力量了知或安立这些施设吗?”“声闻是胜者”等话,同样是为了责难才说的:“如果声闻像诸佛一样,在果上有智,既然如此,他就应该是胜者。”“声闻对未生起的……”这个问题也是同样的道理。在“无知者”这个问题上,对方因为已经断除了称为无明的无知而加以否认,但这并不表示他就像诸佛一样在果上有智。所以,他宗的说法根本站不住脚。
Atthi sāvakassa khandhapaññattītiādīnipi ‘‘yadi te sāvakassa buddhānaṃ viya phale ñāṇaṃ atthi, imā hi pissa paññattīhi bhavitabbaṃ. Kimassa tā atthi, sakkoti so etā paññattiyo attano balena jānituṃ vā paññapetuṃ vā’’ti codanatthaṃ vuttāni. Sāvako jinotiādi ‘‘yadi sāvakassa buddhānaṃ viya phale ñāṇaṃ atthi, evaṃ sante sveva jino’’ti codanatthaṃ vuttaṃ. Sāvako anuppannassāti pañhepi ayameva nayo. Aññāṇīti pañhe avijjāsaṅkhātassa aññāṇassa vihatattā paṭikkhitto, na panassa buddhānaṃ viya phale ñāṇaṃ atthi. Tasmā appatiṭṭhitova paravādīvādoti.