力论的注释
1. Balakathāvaṇṇanā
354现在讲的是“力论”。其中,有些人不如理地执取《阿那律相应》中“贤友,由于我修习、多修这四念处,我如实了知处为处、非处为非处”等十部经,便形成“如来力与声闻共通”的主张,就像现在的安达罗派一样。针对他们,向自宗论师提问,他宗论师站在自己的主张上作答。所谓如来力,对声闻来说,有共通的,也有不共通的,还有既共通又不共通的。其中,漏尽智是共通的;根上下智力是不共通的;其余则是既共通又不共通的。因为声闻只是部分地了知处非处等,如来则是完全了知。所以这些力从总说上看是共通的,从详说上看则不是。但这个人不加区分地说一切力都是共通的。为了把他从这种主张中区分出来,便再次追问“如来力、声闻力”。其中,第一问中,他依据详说,着眼于以一切行相为所缘而否定共通;第二问中,他依据总说,仅以了知处非处等而承认共通。在“就是那个吗”等问题中,因为不存在从一切行相上无差别,所以否定。前世修行和前世行持,意义上是一回事;同样,法说和法教也是一回事。
354. Idāni balakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ anuruddhasaṃyutte ‘‘imesañca panāhaṃ, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāmī’’tiādīni (saṃ. ni. 5.913) dasasuttāni ayoniso gahetvā ‘‘tathāgatabalaṃ sāvakasādhāraṇa’’nti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā paravādissa. Tathāgatabalañca nāmetaṃ sāvakehi sādhāraṇampi atthi asādhāraṇampi sādhāraṇāsādhāraṇampi. Tattha āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ sādhāraṇaṃ. Indriyaparopariyattiñāṇaṃ asādhāraṇaṃ. Sesaṃ sādhāraṇañca asādhāraṇañca. Ṭhānāṭṭhānādīni hi sāvakā padesena jānanti, tathāgatā nippadesena. Iti tāni uddesato sādhāraṇāni, na niddesato. Ayaṃ pana avisesena sabbampi sādhāraṇanti āha. Tamenaṃ tato vivecetuṃ tathāgatabalaṃ sāvakabalanti puna anuyogo āraddho. Tattha paṭhamapañhe niddesato sabbākāravisayataṃ sandhāya paṭikkhipati. Dutiyapañhe uddesato ṭhānāṭṭhānamattādijānanavasena paṭijānāti. Taññevātiādipañhesu sabbākārena ninnānākaraṇatāya abhāvena paṭikkhipati. Pubbayogo ca pubbacariyā ca atthato ekaṃ, tathā dhammakkhānañca dhammadesanā ca.
在“根上下智”这个问题上,他着眼于部分共通之处,承认它属于声闻的范围。
Indriyaparopariyattipañhe ekadesena sādhāraṇataṃ sandhāya sāvakavisaye paṭijānāti.
355355. 现在,因为声闻弟子能从总纲上了知处非处等,所以,为了先说明声闻弟子这样的了知方式,再以这种仅仅了知上的共通性,来成立那些智是声闻弟子所共通的,于是就有了他宗论师“声闻弟子了知处非处吗”等提问。其中,根超越智属于六种不共智之一,所以没有被纳入。至于“漏尽”或“漏尽”,如果要拿如来的漏尽和声闻弟子的漏尽来对比,可能会说出的任何差别,其实都不存在。在“解脱”或“解脱”这个说法上,道理也是一样。这里其余的内容,意思都很明显。
355. Idāni yasmā uddesato ṭhānāṭṭhānādīni sāvako jānāti, tasmā sāvakassa tathā jānanaṃ pakāsetvā tena jānanamattasāmaññena tesaṃ sāvakasādhāraṇattaṃ patiṭṭhāpetuṃ sāvako ṭhānāṭṭhānaṃjānātītiādayo paravādipañhā honti. Tattha indriyaparopariyattiñāṇaṃ channaṃ asādhāraṇañāṇānaṃ aññataranti na gahitaṃ. Āsavakkhayena vā āsavakkhayanti yaṃ tathāgatassa āsavakkhayena saddhiṃ sāvakassa āsavakkhayaṃ paṭicca vattabbaṃ siyā nānākaraṇaṃ, taṃ natthi. Vimuttiyā vā vimuttinti padepi eseva nayo. Sesamettha uttānatthameva.
356356. 现在,自宗论师已经认可“漏尽智是共通的”,为了与这一点结合起来,进一步追问其余诸力是否也是共通的,于是又出现了他宗论师关于“漏尽”等的提问。在回答这些问题时,自宗论师因为漏尽方面没有差别,所以认可那种智是共通的;对于其余诸力,则因为存在差别,所以否定其共通性。接着,他宗论师又把处非处等力与漏尽结合起来,追问其不共通性。对此,自宗论师否定漏尽智,对其余诸力则予以认可。然后,他宗论师又把根上下智与诸力结合起来,追问其不共通性。这个问题被简略地显示出来。尽管如此,自宗论师对根上下智予以认可,对其余诸力则加以否定。接着,他宗论师又把根上下智与处非处等力结合起来,追问其共通性。这个问题也被简略地显示出来。对此,自宗论师否定根上下智,而对其余诸力则予以认可。
356. Idāni yaṃ sakavādinā ‘‘āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ sādhāraṇa’’nti anuññātaṃ, tena saddhiṃ saṃsanditvā sesānampi sādhāraṇabhāvaṃ pucchituṃ puna āsavānaṃ khayetiādayo paravādipañhāva honti. Tesaṃ vissajjane sakavādinā āsavakkhaye visesābhāvena taṃ ñāṇaṃ sādhāraṇanti anuññātaṃ. Itaresupi visesābhāvena sādhāraṇatā paṭikkhittā. Puna ṭhānāṭṭhānādīnaṃ āsavakkhayeneva saddhiṃ saṃsanditvā asādhāraṇapucchā paravādisseva. Tattha āsavakkhayañāṇe paṭikkhepo, sesesu ca paṭiññā sakavādissa. Tato indriyaparopariyattena saddhiṃ saṃsanditvā asādhāraṇapucchā paravādissa. Sā saṅkhipitvā dassitā. Tathāpi indriyaparopariyatte paṭiññā, sesesu ca paṭikkhepo sakavādissa. Tato ṭhānāṭṭhānādīhi saddhiṃ saṃsanditvā indriyaparopariyattassa sādhāraṇapucchā paravādissa. Sāpi saṅkhipitvāva dassitā. Tattha indriyaparopariyatte paṭikkhepo. Sesesu ca paṭiññā sakavādissāti.
2. 关于圣者论的详细解释
2. Ariyantikathāvaṇṇanā
357357. 现在说的是“圣者论”。在这个问题里,有些人主张“不只是漏尽智是圣的,前面九种力也是圣的”,就像现在的案达罗派那样。针对他们,自宗论师问“是圣的吗?”,他宗论师承认。接着,自宗论师又问“如果那是圣的,它应当是道等当中的某一种”,依道等来发问,他宗论师就否定了。
357. Idāni ariyantikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘na kevalaṃ āsavakkhayañāṇameva ariyaṃ, atha kho purimānipi nava balāni ariyāni’’cceva laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya ariyanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Puna yadi taṃ ariyaṃ, maggādīsu tena aññatarena bhavitabbanti maggādivasena pucchā sakavādissa, paṭikkhepo itarassa.
接着,自宗论师又依“以空等为所缘”等方面来提问。这里面有两种空:有情空和行空。所谓有情空,就是五蕴空于邪见所构想出来的有情。所谓行空,就是涅槃,它空于一切诸行,远离、脱离于一切诸行。在这里,他宗论师针对“以涅槃为所缘”这一点加以否定,针对“以诸行为所缘”这一点则予以承认。问到“作意”时,他宗论师同样针对涅槃而否定,针对诸行而承认。于是自宗论师抓住这个理路——“处非处等作意以诸行为所缘,空作意以涅槃为所缘”——便问:“两种触、两种心会不会同时并存?”他宗论师找不到推脱的余地,只好否定。在无相和无愿上,道理也是一样。因为不存在有情的相,所以诸蕴是无相;因为不存在诸行的相,所以涅槃是无相。即使就一个法来说,依“应安立”这一层意义安立为有愿,也就是以应希求之义而被称为有愿的有情之愿,诸蕴则是无愿。涅槃对于渴爱之愿,或者说对于作为渴爱所缘的一切诸行之愿,则是无愿。因此,这里否定与承认的理路,也应当按前面同样的方式来理解。
Puna suññatārammaṇādivasena pucchā sakavādissa. Tattha dve suññatā – sattasuññatā ca saṅkhārasuññatā ca. Sattasuññatā nāma diṭṭhiyā parikappitena sattena suññā pañcakkhandhā. Saṅkhārasuññatā nāma sabbasaṅkhārehi suññaṃ vivittaṃ nissaṭaṃ nibbānaṃ. Tattha paravādī nibbānārammaṇataṃ sandhāya paṭikkhipati, saṅkhārārammaṇataṃ sandhāya paṭijānāti. Manasi karotīti puṭṭhopi nibbānameva sandhāya paṭikkhipati, saṅkhāre sandhāya paṭijānāti. Tato sakavādinā ‘‘ṭhānāṭṭhānādimanasikāro saṅkhārārammaṇo, suññatamanasikāro nibbānārammaṇo’’ti imaṃ nayaṃ gahetvā ‘‘dvinnaṃ phassānaṃ dvinnaṃ cittānaṃ samodhānaṃ hotī’’ti puṭṭho lesokāsaṃ alabhanto paṭikkhipati. Animittāpaṇihitesupi eseva nayo. Sattanimittābhāvato hi khandhā animittā. Saṅkhāranimittābhāvato nibbānaṃ. Ekadhammasmimpi āropetvā ṭhapetabbasaṅkhātena ca paṇidahitabbaṭṭhena paṇihitasaṅkhaṃ gatena sattapaṇidhinā appaṇihitā khandhā. Taṇhāpaṇidhinā taṇhāya vā ārammaṇabhūtena sabbasaṅkhārapaṇidhinā appaṇihitaṃ nibbānaṃ. Tasmā idhāpi paṭikkhepo ca paṭiññā ca purimanayeneva veditabbā.
358358. 接下来,就有这样的顺逆问答:“像念处等出世间法,既是圣的,又以空等为所缘,那你的处非处智是不是也这样?”在这里,所有的承认和否认都只属于他宗论师。按照这个方法,对其余诸智的问答也应该这样理解。不过在圣典中,其余诸智被简略了,到最后只详细辨析了死生智。此后,在自宗这边,以已经成立为“圣”的漏尽智为基准,将其余诸智与它关联起来,从顺和逆两方面追问它们是否具有圣性。那些提问属于他宗论师,而承认和否认则属于自宗论师。这些意思都很浅显明白。不过在这段圣典中,只显示了第一智和第九智,其余七智则被简略了。
358. Tato ‘‘yathā satipaṭṭhānādayo lokuttaradhammā ariyā ceva suññatādiārammaṇā ca, kiṃ te evaṃ ṭhānāṭṭhānañāṇa’’nti anulomapaṭilomapucchā honti. Tattha sabbāpi paṭiññā sabbe ca paṭikkhepā paravādisseva. Imināvupāyena sesañāṇesupi pucchāvissajjanaṃ veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ pana sesāni saṅkhipitvā avasāne cutūpapātañāṇameva vibhattaṃ. Tato paraṃ sakasamayepi ‘‘ariya’’nti siddhena āsavānaṃ khayañāṇena saddhiṃ saṃsanditvā sesañāṇānaṃ anulomato ca paṭilomato ca ariyabhāvapucchā honti. Tā sabbā paravādissa, paṭiññā paṭikkhepo ca sakavādissa . Te uttānatthāyeva. Pāḷiyaṃ panettha paṭhamanavamāneva dassetvā satta ñāṇāni saṅkhittānīti.
3. 解脱论的注释
3. Vimuttikathāvaṇṇanā
363现在讲的是解脱论。其中,有一派主张:“离贪的心并没有所谓的解脱效用。就像脏衣服在洗的时候,污垢从衣服上脱落一样,有贪的心也是从贪中解脱出来。”现在的案达迦派就是这样主张的。针对他们,自宗论师问“有贪吗”,他宗论师承认了。接着,自宗论师用“与贪俱行”等方式追问时,他宗论师认为只有道刹那的心才叫解脱。但那时并没有这样的心,所以自宗论师就否定了这一点。
363. Idāni vimuttikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘vītarāgacittānaṃ vimuttipayojanaṃ nāma natthi. Yathā pana malīnaṃ vatthaṃ dhoviyamānaṃ malā vimuccati, evaṃ sarāgaṃ cittaṃ rāgato vimuccatī’’ti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya sarāganti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Tato rāgasahagatantiādinā nayena puṭṭho maggakkhaṇe cittaṃ vimuccati nāma. Tadā ca evarūpaṃ cittaṃ natthīti paṭikkhipati.
即使对方用“有触”等说法来提问,他仍然这样回应:就像触和心两者都从贪解脱一样,他因为看不到贪的解脱,所以就否定它。对“有嗔”等说法,也应该用同样的方法来理解其中的含义。
Saphassantiādinā nayena puṭṭhopi yathā phasso ca cittañca ubho rāgato vimuccanti, evaṃ rāgassa vimuttiṃ apassamāno paṭikkhipati. Sadosādīsupi imināvupāyena attho veditabbo.
解脱论的注释
4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā
366现在讲的是“正在解脱论”。其中,有些人主张:“以禅那镇伏而解脱的,是已解脱;在道刹那以断除而解脱的,才叫正在解脱。”针对他们,自宗论师问:“已解脱的就是正在解脱的吗?”对方承认了。
366. Idāni vimuccamānakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘jhānena vikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ, maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotī’’ti laddhi, te sandhāya vimuttaṃ vimuccamānanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarasa.
接着,“一部分”这个问难是自宗论师提出的。其中“一部分”是中性词。也就是问:就像已解脱那样,是有一部分或某个方面未解脱吗?是不是这样——一部分已解脱,一部分未解脱?为什么要这样问呢?因为前面说过“已解脱者在解脱中”,这是就尚未完成的状态来说的。比如正在建造的草棚等,因为还没完成,所以一部分已建好,一部分还没建好;同样,这里也就成了一部分已解脱、一部分未解脱。于是,他宗论师就说:心不像草棚等那样有部分之分,所以在第一个问难中否定;在第二个问难中,则因为正在解脱者的解脱尚未完成而承认。或者,他是就世间禅那的刹那而否定,因为那时并不是以断除烦恼的解脱方式在解脱;他是就出世间禅那的刹那而承认,因为那时是以断除烦恼的解脱方式在解脱,他持的是“以一部分正在解脱”的主张。于是,自宗论师为了责难他说:“如果同一颗心一部分已解脱、一部分未解脱,那么照你这样说,以同一颗心成为入流者的人,也就成了你所说的一部分是入流者、一部分不是入流者。”因此说出“一部分是入流者”等话。他宗论师看不到这种道理,就加以否定。其余各轮也是这样类推。
Puna ekadesanti pucchā sakavādissa. Tattha ekadesanti bhāvanapuṃsakaṃ. Yathā vimuttaṃ, ekadesena vā ekadese vā avimuttaṃ hoti kiṃ evaṃ ekadesaṃ vimuttaṃ, ekadesaṃ avimuttanti pucchati. Kiṃ kāraṇā evaṃ pucchatīti? ‘‘Vimuttaṃ vimuccamāna’’nti vippakatabhāvena vuttattā. Yathā hi kariyamānā kaṭādayo vippakatattā ekadesena katā ekadesena akatā honti, tathā idampi ekadesaṃ vimuttaṃ ekadesaṃ avimuttanti āpajjati. Tato paravādī kaṭādīnaṃ viya cittassa ekadesābhāvā paṭhamapañhe paṭikkhipitvā dutiye vimuccamānassa apariniṭṭhitavimuttitāya paṭijānāti. Lokiyajjhānakkhaṇaṃ vā sandhāya paṭikkhipati. Na hi taṃ tadā samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ. Lokuttarajjhānakkhaṇaṃ sandhāya paṭijānāti. Tañhi tadā samucchedavimuttiyā vimuttekadesena vimuccamānantissa laddhi. Tato sakavādī ‘‘yadi te ekameva cittaṃ ekadesaṃ vimuttaṃ ekadesaṃ avimuttaṃ, evaṃ sante yo ekeneva cittena sotāpanno hoti, sopi te ekadesaṃ sotāpanno, ekadesaṃ na sotāpanno āpajjatī’’ti codanatthaṃ ekadesaṃ sotāpannotiādimāha. Itaro taṃ vidhānaṃ apassanto paṭikkhipati. Sesavāresupi eseva nayo.
在“生起刹那”的问难中,如果同一颗心既是已解脱的,又是正在解脱的,那就会变成:在同一刹那已解脱,在另一刹那正在解脱。意思是:你难道有那样的心吗?
Uppādakkhaṇapañhe yadi ekameva cittaṃ vimuttañca vimuccamānañca, ekasmiṃ khaṇe vimuttaṃ ekasmiṃ vimuccamānaṃ āpajjati. Kiṃ te evarūpaṃ cittanti attho.
367367. 在经证中,第一经是他宗论师的立场。他在这里的意思是:“解脱”这个说法,指的是尚未完成的状态。所以,那位瑜伽行者这样知、这样见时,心从这些漏中解脱,这就叫作“正在解脱”。第二经是自宗论师的立场。他在这里的意思是:如果按你说的,因为有“解脱”这个词,已解脱的就是正在解脱,那么在这里,因为没有“解脱”这个词,就应该只是已解脱,而不是正在解脱。
367. Suttasādhane paṭhamasuttaṃ paravādissa. Tatrāssāyamadhippāyo – vimuccatīti vippakataniddeso. Tasmā yaṃ tassa yogino evaṃ jānato evaṃ passato etehi āsavehi cittaṃ vimuccati, taṃ vimuccamānaṃ nāma hotīti. Dutiyasuttaṃ sakavādissa. Tatrāssāyamadhippāyo – yadi te vimuccatīti vacanato vimuttaṃ vimuccamānaṃ, idha vimuccatīti vacanābhāvato vimuttameva siyā, na vimuccamānanti.
现在,为了驳斥“就像按你说的,由于解脱尚未完成而说‘正在解脱’,那么是不是同样由于贪等尚未完成,也可以说有‘正在染着’等等”这种责难,又开始了“还有心吗”等一段话。他宗论师因为看不到那样的心,就把它全部否定了。于是自宗论师为了让他明白“只有两边,没有第三边”,说道:“难道不是有染和无染吗?”等等。这段话的意思是:善友啊,与贪相应的心是有染,与贪不相应的心是无染,难道不是只有这两边,而并没有叫做“正在染着”的第三边吗?对瞋等也是如此。接着,他宗论师回答说“是的”,表示认可。为了说明在解脱方面也同样只有两边,自宗论师又说:“如果有染和无染……”等等。这段话的意思是:如果你接受这两边,那你也应该接受“未解脱和已解脱”这两边。因为与烦恼相应的心是未解脱,与烦恼不相应的心是已解脱。从究竟意义上说,并没有叫做“正在解脱”的第三边。
Idāni ‘‘yathā te vippakatavimuttitāya vimuccamānaṃ, kiṃ evaṃ vippakatarāgāditāya rajjamānādīnipi atthī’’ti codanatthaṃ puna atthi cittantiādi āraddhaṃ. Paravādināpi tathārūpaṃ cittaṃ apassantena sabbaṃ paṭikkhittaṃ. Atha naṃ sakavādī ‘‘dveyeva koṭiyo, tatiyā natthī’’ti anubodhento nanu rattañceva arattañcātiādimāha. Tassattho – nanu bhadramukha, rāgasampayuttaṃ cittaṃ rattaṃ vippayuttaṃ arattanti dveva koṭiyo, rajjamānaṃ nāma tatiyā koṭi natthīti? Duṭṭhādīsupi eseva nayo. Atha naṃ āmantāti paṭijānitvā ṭhitaṃ. Vimuttipakkhepi dveyeva koṭiyo dassetuṃ hañci rattañcevātiādimāha. Tassattho – yadi etā dve koṭiyo sampaṭicchasi, avimuttañceva vimuttañcā ti imāpi sampaṭiccha. Kilesasampayuttañhi cittaṃ avimuttaṃ, vippayuttaṃ vimuttaṃ. Vimuccamānaṃ nāmāti paramatthato tatiyā koṭi natthīti.
第八人论的注释
5. Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā
368368. 现在说的是第八人论。其中,有些部派主张:在随顺、种姓、道的刹那,因为烦恼不现行,所以第八人——也就是安住在入流道上的那个人——已经断除了两种缠缚;比如现在的案达迦派和正量派就是这样主张的。自宗论师针对他们中的某一派发问,他宗论师则针对“从道的刹那开始,见不再生起”这一点作了承认。接着,因为“见”这个东西只是入流者所断除的,而不是安住在道上的人所断除的,所以自宗论师追问:第八人就是入流者吗?在疑的问难中,也是同样的道理。在随眠的问难中,他们认为缠缚之外还有随眠,所以他宗论师用“不然”来否定。
368. Idāni aṭṭhamakakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ anulomagotrabhumaggakkhaṇe kilesānaṃ samudācārābhāvato aṭṭhamakassa sotāpattimaggaṭṭhapuggalassa dve pariyuṭṭhānā pahīnāti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānañceva sammitiyānañca; tesaṃ aññataraṃ sandhāya pucchā sakavādissa, maggakkhaṇato paṭṭhāya diṭṭhiyā anuppattiṃ sandhāya paṭiññā itarassa. Tato yasmā diṭṭhi nāmesā sotāpannasseva pahīnā, na maggaṭṭhassa, tasmā aṭṭhamako puggalo sotāpannoti anuyogo sakavādissa. Vicikicchāpañhepi eseva nayo. Anusayapañhe pariyuṭṭhānato añño anusayoti tesaṃ laddhi, tasmā ‘‘na heva’’nti paṭikkhittaṃ.
在关于戒禁取的问难中,他也不承认有“戒禁取缠”这样的说法,因此加以否定。他的主张是:他的缠缚本身就已经被断除了。
Sīlabbataparāmāsapañhepi sīlabbataparāmāsapariyuṭṭhānanti vohāraṃ na passati, tasmā paṭikkhipati. Pariyuṭṭhānamevassa pahīnanti laddhi.
369问“道已修习”时,他在那一刹那正在修习,而不是已经修习完成,所以否定。追问“以非道”等时,他是就“只由第一道已断除”这一点来否定的。因为如果是以非道而断除,就会推出种姓人等也能断除的过失。“将会生起”是他宗的提问,回答则是自宗的主张。其余各处都很容易理解。
369.Maggo bhāvitoti pañhe tasmiṃ khaṇe bhāveti, na bhāvito. Tasmā paṭikkhipati. Amaggenātiādianuyoge paṭhamamaggeneva pahīnabhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati. Yadi hi amaggena pahīyetha, gotrabhupuggalādīnampi pahīyethāti āpajjanato. Uppajjissatīti pucchā paravādissa, vissajjanaṃ sakavādissa. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第八种人的根论注释
6. Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā
371现在讲第八种人的根论。其中,有些人主张“第八种人在道的刹那获得诸根,但并不是已经获得了诸根”,就像现在的安达迦派那样。针对他们,自宗问“没有信根吗?”,他宗承认。可是被问“没有信吗?”时,他宗观察到信和信根的差别后,就否定了。其余诸根也是同样的道理。然而,就像有意的人也有意根一样,为了说明有信等的人也有信根等,便展开了“有意、有意根”等论述。所有这些,连同经证,意思都很浅显易懂。
371. Idāni aṭṭhamakassa indriyakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘aṭṭhamako maggakkhaṇe indriyāni paṭilabhati nāma, no cassa paṭiladdhāni hontī’’ti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya natthi saddhindriyanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Natthi saddhāti puṭṭho pana saddhindriyato saddhāya nānattaṃ sallakkhetvā paṭikkhipati. Sesesupi eseva nayo. Yathā pana yassa atthi mano, tassa manindriyampi atthi; evaṃ yassa saddhādayo atthi, tassa atthi saddhindriyādīnipīti dīpanatthaṃ atthi mano atthi manindriyantiādi āraddhaṃ. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva saddhiṃ suttasādhanenāti.
第七、天眼论的注释
7. Dibbacakkhukathāvaṇṇanā
373373. 现在要讲的是天眼论。其中,有些人主张:由第四禅法所支持的肉眼本身就是天眼,比如现在的安达迦派和正量部。针对他们,自宗问“是肉眼吗?”,对方承认。
373. Idāni dibbacakkhukathā nāma hoti. Tattha yesaṃ catutthajjhānadhammūpatthaddhaṃ maṃsacakkhumeva dibbacakkhu nāma hotīti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānañceva sammitiyānañca; te sandhāya maṃsacakkhunti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa.
当再次被问“肉眼就是天眼,天眼就是肉眼”时,他否定说:那只是肉眼,并不是天眼。在“是什么样的”等提问中,他也同样因为两者没有同一本质而加以否定。
Puna ‘‘maṃsacakkhu dibbacakkhu, dibbacakkhu maṃsacakkhū’’ti puṭṭho taṃ mattameva taṃ na hotīti paṭikkhipati. Yādisantiādipucchāsupi ubhinnaṃ ekasabhāvābhāveneva paṭikkhipati.
在“境”等讨论中,两者的境都只是色处。不过,肉眼只能看到进入视野的色;另一种眼则能看到没有进入视野的色,甚至在山壁等后面也能看到。而且,极其微细的色也是天眼的行境,肉眼却不能这样。所以,它们的威力和行境各不相同。
Visayotiādīsu ubhinnampi rūpāyatanameva visayo. Maṃsacakkhu pana āpāthagatameva passati. Itaraṃ anāpāthagataṃ tiropabbatādigatampi. Dibbacakkhussa ca atisukhumampi rūpaṃ gocaro, na tādisaṃ itarassāti evametesaṃ ānubhāvagocarā asadisā.
有人问:“有所执受后变成无所执受吗?”因为肉眼是有所执受的,天眼是无所执受的,而且他不认为肉眼就是天眼,所以否定。第二次被问时,他依据“肉眼的生起,是天眼的道”这一说法,认为天眼是以肉眼为条件而生起的,并且认为那是色界四大的净色,所以承认。又问:“是欲界吗?”同样,因为他不认为肉眼就是天眼,所以否定。第二次被问时,他承认:天眼是以色界禅那为条件而生起的,所以称为色界所生。
Upādiṇṇaṃ hutvā anupādiṇṇaṃ hotīti puṭṭho yasmā maṃsacakkhu upādiṇṇaṃ, dibbacakkhu anupādiṇṇaṃ, na ca maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchati, tasmā paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho yasmā ‘‘maṃsacakkhussa uppādo, maggo dibbassa cakkhuno’’ti vacanaṃ nissāya maṃsacakkhupaccayā dibbacakkhu uppajjati, tañca rūpāvacarikānaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ pasādoti icchati, tasmā paṭijānāti. Kāmāvacaraṃ hutvāti puṭṭhopi yasmā na maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchati, tasmā paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho rūpāvacarajjhānapaccayena uppannattā rūpāvacaraṃ nāma jātanti paṭijānāti.
有人问“(天眼)成为色界之后,又成为无色界吗?”他也否定,因为此后在修习的无色界刹那中,不存在色界心。第二次被问时,他依据自己的见解承认:天眼成为无色界四大的净色而生起。但他不认为天眼是不系属的,因此仍然否定其不系属性。
Rūpāvacaraṃ hutvā arūpāvacaranti puṭṭhopi tato paraṃ bhāvanāya arūpāvacarakkhaṇe rūpāvacaracittassa abhāvā paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho arūpāvacarikānaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ pasādo hutvā uppajjatīti laddhiyā paṭijānāti. Apariyāpannabhāvaṃ panassa na icchati, tasmā paṭikkhipatiyeva.
374天眼由法所支持,是指它由欲界法支持而成为天眼。又说由法所支持,是指它由出世间法支持。当被问到“只有两种眼吗”时,他虽然不认为由法支持的天眼就是慧眼,但因为慧眼确实存在,所以否定(只有两种眼)。再次被问时,他依据自己的见解承认:由法支持的肉眼就是天眼。这里其余的内容意思都很清楚。
374.Dibbacakkhuṃ dhammupatthaddhanti kāmāvacaradhammena upatthambhitaṃ hutvā. Puna dhammupatthaddhanti lokuttaradhammena upatthaddhaṃ. Dveva cakkhūnīti puṭṭho kiñcāpi dibbacakkhuno dhammupatthaddhassa paññācakkhubhāvaṃ na icchati, paññācakkhussa pana atthitāya paṭikkhipati. Puna puṭṭho maṃsacakkhu dhammupatthaddhaṃ dibbacakkhu hotīti laddhivasena paṭijānāti. Sesamettha uttānatthamevāti.
天耳论的注释
8. Dibbasotakathāvaṇṇanā
375现在讲的是“天耳论”。其中,有人问“只有一只耳朵吗?”时,因为实际上有两只耳朵,所以否定这种说法。再次被问时,因为那同一(耳)由法所支持故名为天耳,因此他承认。其余内容和前面所说的方法一样。
375. Idāni dibbasotakathā nāma hoti. Tattha ekaṃyeva sotanti puṭṭho dvinnaṃ atthitāya paṭikkhipati. Puna puṭṭho yasmā tadeva dhammupatthaddhaṃ dibbasotaṃ nāma hoti, tasmā paṭijānāti. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayamevāti.
随业所趣智论的注释
9. Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā
377377. 现在要讲的是“随业所趣智论”。其中,有些人不如理地执取经文“以清净天眼……了知随业所趣的众生”,因此主张随业所趣智就是天眼。针对这些人,自宗方提问,对方承认。再问“又作意随业所趣吗”时,他因为一个心不能同时有两个所缘而否定。第二次被问时,他按不同心可以有不同的所缘而承认。接着,不给对方留余地,问“有两个触吗”时,他否定。这样一来,就像用这个“随业所趣”一词一样,与“这些尊者们”“众生”等词配合时,其含义也应当同样理解。
377. Idāni yathākammūpagatañāṇakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘iti dibbena cakkhunā visuddhena…pe… yathākammūpage satte pajānātī’’ti (dī. ni. 1.246; paṭi. ma. 1.106) suttaṃ ayoniso gahetvā yathākammūpagatañāṇameva dibbacakkhunti laddhi, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Puna yathākammūpagatañca manasi karotīti puṭṭho ekacittassa ārammaṇadvayābhāvā paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho nānācittavasena paṭijānāti. Puna lesokāsaṃ adatvā dvinnaṃ phassānanti puṭṭho paṭikkhipati. Iti yathā iminā yathākammūpagatapadena, evameva ime vata bhonto, sattātiādipadehipi saddhiṃ yojanāsu attho veditabbo.
378尊者舍利弗能了知随业趣向智——这是自宗论师的主张。因为有些人不知道长老是出于少欲才不运用神通智,就以为他根本没有那些神通智,所以自宗论师便针对那些认为“长老未得天眼通”的人发问。也正是因为这个原因,后来被问到“尊者舍利弗有没有天眼通”时,他予以否认。第二次被问时,他承认说:凡是声闻所应证得的,长老都已证得。这时,自宗论师为了让他露出破绽,便说“难道尊者舍利弗不是……”等话。其实长老说这首偈是因为没有运用的意愿,并不是因为没有神通智;但对方论师却把它理解为“因为没有神通智”。因此,按照对方的执见,长老就只有随业趣向智,而没有天眼通。于是说:“因此,不应说随业趣向智就是天眼通。”
378.Āyasmāsāriputto yathākammūpagataṃ ñāṇaṃ jānātīti idaṃ sakavādī yasmā thero appicchatāya abhiññāñāṇāni na vaḷañjetīti ekacce na jānanti, tāni panassa neva atthīti maññanti, tasmā taṃ ‘‘dibbacakkhuno alābhī thero’’ti maññamānaṃ pucchati. Teneva kāraṇena ‘‘atthāyasmato sāriputtassa dibbacakkhū’’ti parato puṭṭho paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho yaṃkiñci sāvakena pattabbaṃ, sabbaṃ taṃ therena anuppattanti paṭijānāti. Idānissa vikkhepaṃ karonto sakavādī nanu āyasmā sāriputtotiādimāha. Imañhi gāthaṃ thero vaḷañjanapaṇidhiyā eva abhāvena āha, na abhiññāñāṇassa abhāvena. Paravādī pana abhāvenevāti atthaṃ sallakkheti. Tasmā tassa laddhiyā therassa yathākammūpagatañāṇameva atthi, no dibbacakkhu. Tena vuttaṃ ‘‘tena hi na vattabbaṃ yathākammūpagatañāṇaṃ dibbacakkhū’’ti.
第十,防护论的注释。
10. Saṃvarakathāvaṇṇanā
379现在讲的是“防护论”。其中,有些人的主张是:从三十三天以上的诸天开始,那些天人不行五种怨行,所以他们有防护。针对他们,自宗论师发问;对方因为看不到怨行的现行,就承认了。接着,所谓防护,是在应当防护却无防护的时候才成立,所以自宗论师又问“无防护”;对方则以诸天中没有杀生等行为为理由而否定。
379. Idāni saṃvarakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ tāvatiṃse deve upādāya tatuttari devesu yasmā te pañca verāni na samācaranti, tasmā saṃvaro atthīti laddhi, te sandhāya pucchā sakavādissa, verasamudācāraṃ apassato paṭiññā itarassa. Tato yasmā saṃvaro nāma saṃvaritabbe asaṃvare sati hoti, tasmā asaṃvarapucchā sakavādissa, devesu pāṇātipātādīnaṃ abhāvena paṭikkhepo itarassa.
“在人间有……”等话,是为了说明:有防护时,无防护会生起;无防护时,防护也会生起。
Atthi manussesūtiādi saṃvare sati asaṃvarassa asaṃvare ca sati saṃvarassa pavattidassanatthaṃ vuttaṃ.
380在“离杀生”等问中,应当知道:依不造作杀生等而作出承许,依杀生等的不存在而作出遮止。逆问的含义本来就浅显易懂。
380.Pāṇātipātā veramaṇīti ādipañhesu pāṇātipātādīnaṃ asamācaraṇavasena paṭiññā, pāṇātipātādīnaṃ natthitāya paṭikkhepo veditabbo. Paṭilomapañhā uttānatthāyeva.
在最后关于“诸天中没有防护”的提问中,自宗论师是针对做了杀生等行为之后又没有防护这一点来承许的。接着,对方论师以诡辩的方式追问:如果没有防护,那一切诸天岂不都成了杀生者?等等。自宗论师则因为诸天没有怨恨冲突的现行,所以加以否认。对方论师只抓住“没有”这个说法本身,就拿来建立自己的主张。但这样建立起来的主张,其实根本站不住脚。
Avasāne natthi devesu saṃvarotipañhe pāṇātipātādīni katvā puna tato saṃvarābhāvaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Tato chalavasena yadi saṃvaro natthi, sabbe devā pāṇātipātinotiādipucchā paravādissa. Devānaṃ verasamudācārassa abhāvena paṭikkhepo sakavādissa. Nahevanti vacanamattaṃ gahetvā laddhipatiṭṭhāpanaṃ paravādissa. Evaṃ patiṭṭhitā pana laddhi appatiṭṭhitāva hotīti.
第十一,无想论的注释。
11. Asaññakathāvaṇṇanā
381381. 现在说的是“无想论”。在这个问题里,有一派人的主张是:既然经上说“行缘识”,那么没有识就没有结生;又既然经上说“那些天人的想生起时,就从那个身中死去”,可见无想有情在死亡与结生的那一刹那也是有想的。就像现在的安达迦派一样,他们持这种见解。针对他们,自宗论师发问,对方论师承认了自宗的立场。接着,自宗论师为了用“那个处所是有想的吗”等话加以驳斥,就说了“有想处、有想趣”等等。所有这些以及后面的内容,都应该按照巴利圣典本身的方式来理解。
381. Idāni asaññakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇa’’nti vacanato vinā viññāṇena paṭisandhi nāma natthi. ‘‘Saññuppādā ca pana te devā tamhā kāyā cavantī’’ti vacanato asaññasattānampi cutipaṭisandhikkhaṇe saññā atthīti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Tato naṃ sakavādī ‘‘kiṃ te taṃ ṭhānaṃ saññābhavo’’tiādīhi codetuṃ saññābhavo saññāgatītiādimāha. Taṃ sabbaṃ tato parañca pāḷinayeneva veditabbanti.
第十二,非想非非想处论的注释。
12. Nevasaññānāsaññāyatanakathāvaṇṇanā
384现在讲的是“非想非非想处论”。在这里,有些人因为“非想非非想处”这个名称,就主张不能说“在那个存在里有想”,就像现在的安达迦派那样。针对他们,对方论师发问,自宗论师承认。这里其余的内容,都应该按照巴利圣典的方式来了知。
384. Idāni nevasaññānāsaññāyatanakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘nevasaññānāsaññāyatana’’nti vacanato na vattabbaṃ ‘‘tasmiṃ bhave saññā atthī’’ti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha sabbaṃ pāḷinayeneva veditabbanti.