8. 念处论义注
4 段
8. 念处论注释
8. Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā
301现在讲念处论。这里依照《念处相应》中所说的方式——“比丘们，我要为你们宣说四念处的集起与灭没”——有些人执取身等作为念的所缘法，便主张“一切法都是念处”，就像现在的暗陀迦派一样。所谓暗陀迦，就是东山部、西山部、王山部、悉达多部这些后来兴起的部派。为了辨析他们的执见，自宗者提问，他宗者承认。在这里，如果按“它们依之而住立，所以是处。什么住立？是念。念的处所就是念处”这个意思，那么念的行境也是念处；如果按“它们令住立，所以是处。什么令住立？是诸念。诸念本身就是处，就是念处”这个意思，那么诸念本身就是念处。所以这两种说法在某种角度上都说得通。但是，对于那些舍弃这个角度、一味主张“一切法都是念处”的人，自宗者提问，他宗者则从所缘的角度来承认。对于主张“一切法都是念”的人，因为一切法并不都具有念的自性，所以对他予以否定。其中，“趣向灭尽”等是修饰道的词语。因为这条一乘道趣向作为烦恼灭尽的涅槃，所以叫趣向灭尽；因为觉证四谛而趣向，所以叫趣向菩提；因为减损轮回而趣向，所以叫趣向损减。就这样，用这些语句问他：“难道你的一切法都是这样的吗？”无漏、非顺结等，也是为了询问出世间性而说的。佛随念等，则是依分别提问而说的。
301. Idāni satipaṭṭhānakathā hoti. ‘‘Tattha – catunnaṃ, bhikkhave, satipaṭṭhānānaṃ samudayañca atthaṅgamañca desessāmī’’ti (saṃ. ni. 5.408) satipaṭṭhānasaṃyutte vuttanayeneva yesaṃ kāyādayo satiyā ārammaṇadhamme gahetvā ‘‘sabbe dhammā satipaṭṭhānā’’ti laddhi, seyyathāpi etarahi andhakānaṃ. Andhakā nāma pubbaseliyā, aparaseliyā, rājagiriyā, siddhatthikāti ime pacchā uppannanikāyā. Tesaṃ laddhivivecanatthaṃ pucchā sakavādissa, paṭiññā paravādissa. Tattha yasmā ‘‘patiṭṭhāti etesūti paṭṭhānā. Kā patiṭṭhāti? Sati. Satiyā paṭṭhānā satipaṭṭhānā’’ti iminā atthena satigocarāpi satipaṭṭhānā. ‘‘Patiṭṭhahantīti paṭṭhānā. Kā patiṭṭhahanti? Satiyo. Satiyova paṭṭhānā satipaṭṭhānā’’ti iminā atthena satiyova satipaṭṭhānā. Tasmā dvepi vādā pariyāyena yujjanti. Ye pana taṃ pariyāyaṃ pahāya ekanteneva ‘‘sabbe dhammā satipaṭṭhānā’’ti vadanti, te sandhāya pucchā sakavādissa, ārammaṇavasena paṭiññā paravādissa. Sabbe dhammā satīti anuyuttassa pana sabbesaṃ satisabhāvābhāvato paṭikkhepo tasseva. Tattha khayagāmītiādīni maggavisesanāni. Ekāyanamaggo hi kilesānaṃ khayabhūtaṃ nibbānaṃ gacchatīti khayagāmī. Cattāri saccāni bujjhanto gacchatīti bodhagāmī. Vaṭṭaṃ apacinanto gacchatīti apacayagāmī. Evametehi padehi ‘‘kiṃ te sabbe dhammā evarūpo te ekāyano maggo hotī’’ti pucchati. Anāsavā asaṃyojaniyātiādīnipi lokuttarabhāvaṃ pucchanatthāya vuttāni. Buddhānussatītiādīni pabhedapucchāvasena vuttāni.
“眼处是念处”等说法，是就一切法的分别提问而说的。在那里，也是从念的角度加以否定，从所缘的角度加以承认。一切问题中的含义，都应这样理解。经文的佐证，其义自明。
Cakkhāyatanaṃsatipaṭṭhānantiādi sabbadhammānaṃ pabhedapucchāvasena vuttaṃ. Tatthāpi sativasena paṭikkhepo, ārammaṇavasena paṭiññāti. Evaṃ sabbapañhesu attho veditabbo. Suttasādhanā uttānatthāyevāti.
《念处论》的注释讲解到此结束。