11. 道支分别
11. Maggaṅgavibhaṅgo
《经分别》的注释
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
486现在,紧接着的《道分别》里说的“圣八支道”等一切内容,都应该按照《谛分别》中讲解“趣向苦灭之道”的方式来了知。在以修习为角度逐一开示的第二种方式中,“修习正见,依止远离”等一切内容,也应该按照《觉支分别》所讲的方式来了知。这样一来,这部《经分别》就通过这两种方式,讲说了世间与出世间相混杂的内容。
486. Idāni tadanantare maggavibhaṅge ariyo aṭṭhaṅgiko maggotiādi sabbaṃ saccavibhaṅge dukkhanirodhagāminīpaṭipadāniddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Bhāvanāvasena pāṭiyekkaṃ dassite dutiyanayepi sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitantiādi sabbaṃ bojjhaṅgavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ. Evamidaṃ dvinnampi nayānaṃ vasena suttantabhājanīyaṃ lokiyalokuttaramissakameva kathitaṃ.
2. 阿毗达摩分别注释
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
490在《阿毗达摩分别》里,没有说“圣”,只说“八支道”。即使没有说“圣”,它本身就是圣。就像灌顶国王的灌顶王后腹中所生之子,即使不被称为“王子”,他也依然是王子;同样,即使没有说“圣”,也应知道这就是圣。其余内容,在这里也应按照《谛分别》里所说的方式来理解。
490. Abhidhammabhājanīye ‘ariyo’ti avatvā aṭṭhaṅgiko maggoti vuttaṃ. Evaṃ avuttepi ayaṃ ariyo eva. Yathā hi muddhābhisittassa rañño muddhābhisittāya deviyā kucchismiṃ jāto putto rājaputtoti avuttepi rājaputtoyeva hoti, evamayampi ariyoti avuttepi ariyo evāti veditabbo. Sesamidhāpi saccavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ.
493在五支的那一节里,即使没有说“八支”,也应当知道它就是八支。因为出世间道根本没有所谓的五支。这是诸位阿阇梨一致的通释。但诡辩者却说:“出世间道没有所谓的八支,只有五支。”当被要求“请引出经文”时,他实在找不到别的,就会引出《大六处经》里的这段经文:“那如实者的见,就是他的正见;那如实者的思惟、精进、念,以及那如实者的定,就是他的正定。而在此之前,他的身业、语业、命早已极为清净。”
493. Pañcaṅgikavārepi aṭṭhaṅgikoti avuttepi aṭṭhaṅgiko eva veditabbo. Lokuttaramaggo hi pañcaṅgiko nāma natthi. Ayamettha ācariyānaṃ samānatthakathā. Vitaṇḍavādī panāha – ‘‘lokuttaramaggo aṭṭhaṅgiko nāma natthi, pañcaṅgikoyeva hotī’’ti. So ‘‘suttaṃ āharāhī’’ti vutto addhā aññaṃ apassanto imaṃ mahāsaḷāyatanato suttappadesaṃ āharissati ‘‘yā tathābhūtassa diṭṭhi, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Yo tathābhūtassa saṅkappo, vāyāmo, sati, yo tathābhūtassa samādhi, svāssa hoti sammāsamādhi. Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī’’ti.
这时就应该对他说:请把紧接着的下一段经文引出来。如果他能引出来,那很好;如果他引不出来,就自己引出经文,然后说:这样,他的圣八支道就达到修习圆满。(《中部》3.431)你的论点已经被这位大师的教说驳倒了;出世间道根本没有什么五支的说法,它就只有八支。
Tato ‘‘etassa anantaraṃ suttapadaṃ āharā’’ti vattabbo. Sace āharati iccetaṃ kusalaṃ, no ce āharati sayaṃ āharitvā ‘‘evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī’’ti (ma. ni. 3.431) ‘‘iminā te satthusāsanena vādo bhinno; lokuttaramaggo pañcaṅgiko nāma natthi, aṭṭhaṅgikova hotī’’ti vattabbo.
不过,这三支在之前就已经是清净的,到了出世间道那一刹那,就变得更加清净。那么,为什么还要取“五支道”这个说法呢?是为了显示它们有额外的作用。因为当他舍断邪语、圆满正语的时候,那时并没有正业和正命。这五个能令生起的支,只是舍断邪语;而正语本身则是以远离的方式圆满的。当他舍断邪业、圆满正业的时候,那时并没有正语和正命。这五个能令生起的支,只是舍断邪业;而正业本身则是以远离的方式圆满的。当他舍断邪命、圆满正命的时候,那时并没有正语和正业。这五个能令生起的支,只是舍断邪命;而正命本身则是以远离的方式圆满的。正是为了显示这五个能令生起的支有这种额外的作用,才取了“五支道”这个说法。然而,出世间道就是八支,并没有什么五支。
Imāni pana tīṇi aṅgāni pubbe parisuddhāni vattanti, lokuttaramaggakkhaṇe parisuddhatarāni honti. Atha ‘pañcaṅgiko maggo’ti idaṃ kimatthaṃ gahitanti? Atirekakiccadassanatthaṃ. Yasmiñhi samaye micchāvācaṃ pajahati, sammāvācaṃ pūreti, tasmiṃ samaye sammākammantasammāājīvā natthi. Imāni pañcakārāpakaṅgāneva micchāvācaṃ pajahanti; sammāvācā pana sayaṃ virativasena pūreti. Yasmiṃ samaye micchākammantaṃ pajahati, sammākammantaṃ pūreti, tasmiṃ samaye sammāvācāsammāājīvā natthi. Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchākammantaṃ pajahanti; sammākammanto pana sayaṃ virativasena pūreti. Yasmiṃ samaye micchāājīvaṃ pajahati, sammāājīvaṃ pūreti, tasmiṃ samaye sammāvācāsammākammantā natthi. Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchāājīvaṃ pajahanti; sammāājīvo pana sayaṃ virativasena pūreti. Imaṃ etesaṃ pañcannaṃ kārāpakaṅgānaṃ kiccātirekataṃ dassetuṃ pañcaṅgiko maggoti gahitaṃ. Lokuttaramaggo pana aṭṭhaṅgikova hoti, pañcaṅgiko nāma natthi.
如果你们说,与正语等一起构成八支道,那么就有四种正语的思、三种正业的思、七种正命的思——你们怎么能从这众多的思中解脱出来呢?所以,出世间道只是五支。
我们会从众多的思中解脱出来,也会说:出世间道就是八支。
应该问他:你到底是《大四十经》的诵者,还是不是?如果他说“不是”,就应该对他说:因为你不是诵者,所以你不知道。如果他说“我是诵者”,就应该对他说:请把经文引出来。如果他能引出经文,那很好;如果引不出来,就应该自己从《后五十经》中引出来——
‘‘Yadi sammāvācādīhi saddhiṃ aṭṭhaṅgikoti vadatha, catasso sammāvācācetanā, tisso sammākammantacetanā, satta sammāājīvacetanāti imamhā cetanābahuttā kathaṃ muccissatha? Tasmā pañcaṅgikova lokuttaramaggo’’ti. ‘‘Cetanābahuttā ca pamuccissāma; aṭṭhaṅgikova lokuttaramaggoti ca vakkhāma’’. ‘‘Tvaṃ tāva mahācattārīsakabhāṇako hosi, na hosī’’ti pucchitabbo. Sace ‘‘na homī’’ti vadati, ‘‘tvaṃ abhāṇakattā na jānāsī’’ti vattabbo. Sace ‘‘bhāṇakosmī’’ti vadati, ‘‘suttaṃ āharā’’ti vattabbo. Sace suttaṃ āharati iccetaṃ kusalaṃ, no ce āharati sayaṃ uparipaṇṇāsato āharitabbaṃ –
比丘们,什么是正语?比丘们,我说正语有两种:比丘们,有一种正语是有漏的、属于福分、能感得依着果报的;比丘们,还有一种正语是圣的、无漏的、出世间的、属于道支的。
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā? Sammāvācaṃpahaṃ, bhikkhave, dvāyaṃ vadāmi – atthi, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā; atthi, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā.
比丘们,什么是有漏、有福分、能招感依着果报的正语呢?远离妄语,远离离间语,远离粗恶语,远离杂秽语——比丘们,这就是有漏、有福分、能招感依着果报的正语。
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā? Musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī – ayaṃ, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā.
比丘们,什么是圣、无漏、出世间的道支正语呢?比丘们,当一个人具有圣心、无漏心,具备圣道而正在修习圣道时,对四种语恶行不接近、远离、彻底远离、戒除——比丘们,这就是圣、无漏、出世间的道支正语。……(中略)……
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā? Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato catūhi vacīduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā…pe….
比丘们,什么是正业?比丘们,我说正业有两种……(中略)……能带来再生果报的。
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto? Sammākammantaṃpahaṃ, bhikkhave, dvayaṃ vadāmi…pe… upadhivepakko.
比丘们,什么是圣、无漏、出世间的正业?……(中略)……
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro…pe….
比丘们,什么是正命?比丘们,我说正命有两种……(中略)……能招感依着果报的。
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo? Sammāājīvaṃpahaṃ, bhikkhave, dvāyaṃ vadāmi…pe… upadhivepakko.
比丘们,什么是圣、无漏、出世间的道支正命呢?比丘们,当一个人具有圣心、无漏心,具足圣道并正在修习圣道时,对邪命的厌离、远离、彻底远离、戒绝——比丘们,这就是圣、无漏、出世间的道支正命。
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo? Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato micchāājīvā ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo’’ti (ma. ni. 3.138 ādayo).
在这里,对于四种语恶行、三种身恶行和邪命,每一种的远离都被说成是圣、无漏、出世间的道支。有人问:这里怎么会有很多个思?怎么会有五支的道?这部经正是在向不情愿的人说明,出世间道就是八支的。如果对方凭这一点就能明白,那很好;如果还是不明白,就该再举出别的理由来让他信服。因为世尊确实这样说过:
Evamettha catūhi vacīduccaritehi, tīhi kāyaduccaritehi, micchājīvato cāti ekekāva virati ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgāti vuttā. ‘‘Kuto ettha cetanābahuttaṃ? Kuto pañcaṅgiko maggo? Idaṃ te suttaṃ akāmakassa lokuttaramaggo aṭṭhaṅgikoti dīpeti’’. Sace ettakena sallakkheti iccetaṃ kusalaṃ, no ce sallakkheti aññānipi kāraṇāni āharitvā saññāpetabbo. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
须跋陀罗,在任何一种法与律当中,如果找不到圣八支道,那里就找不到沙门……须跋陀罗,而在这套法与律当中,能找到圣八支道;就在这里,须跋陀罗,才有沙门……其他外道的说法都是空洞的,除沙门之外。
‘‘Yasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati…pe… imasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati; idheva , subhadda, samaṇo…pe… suññā parappavādā samaṇehi aññehīti (dī. ni. 2.214).
在许多其他数百部经里,出现的也都是八支道。在《论事》里也这样说:
Aññesupi anekesu suttasatesu aṭṭhaṅgikova maggo āgato. Kathāvatthuppakaraṇepi vuttaṃ –
诸道之中,八支道最殊胜;诸谛之中,四句最殊胜;
离贪在一切法中最为殊胜,在两足者当中,具眼者最为殊胜。
‘‘Maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā; Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā’’ti (kathā. 872) –
“确实有经证吗?”“是的。”“那么,就是八支道。”如果这样仍然不能让他信服,就该打发他说:“去吧,进精舍喝粥去。”说他会再提出更多理由,这是不可能的。这里剩下的内容,文义浅显易懂。
‘‘Attheva suttantoti’’? ‘‘Āmantā’’‘‘tena hi aṭṭhaṅgiko maggo’’ti. Sace pana ettakenāpi saññattiṃ na gacchati, ‘‘gaccha, vihāraṃ pavisitvā yāguṃ pivāhī’’ti uyyojetabbo. Uttarimpana kāraṇaṃ vakkhatīti aṭṭhānametaṃ. Sesamettha uttānatthameva.
这里应当计算理趣的数量。在八支道中,以一起提问、一起回答的方式,在四道中分别解说了四千种理趣。在五支道中,以一起提问、一起回答的方式有四千种;以各别提问、各别回答的方式,在五支中各各有四千种,合计二万种。这样,前面的八千加上这二万,在道分别中总共解说了二万八千种理趣。而这些都属于已生起的出世间善法。但在果报中,则应按照善法的三倍来计算理趣。
Nayā panettha gaṇetabbā. Aṭṭhaṅgikamaggasmiñhi ekato pucchitvā ekato vissajjane catūsu maggesu cattāri nayasahassāni vibhattāni. Pañcaṅgikamagge ekato pucchitvā ekato vissajjane cattāri; pāṭiyekkaṃ pucchitvā pāṭiyekkaṃ vissajjane cattāri cattārīti pañcasu aṅgesu vīsati. Iti purimāni aṭṭha imāni ca vīsatīti sabbānipi maggavibhaṅge aṭṭhavīsati nayasahassāni vibhattāni. Tāni ca kho nibbattitalokuttarāni kusalāneva. Vipāke pana kusalato tiguṇā nayā kātabbāti.
3. 问答分注释
3. Pañhāpucchakavaṇṇanā
504在问分中,应当完全依照巴利原文来了知诸道支的善等性质。不过,在所缘三法里,这些道支全都是缘取无量的涅槃而生起的,所以唯是无量所缘,而不是道所缘。因为道不会以道为所缘,果也不会以道为所缘。在这里,从俱生因的角度来说,它们是善的、是道因;以精进或观慧为上首时,在修道阶段,它们是道增上;而以欲、心为上首来修道时,不能说它们是道增上;在果的阶段也同样不能说。
504. Pañhāpucchake pāḷianusāreneva maggaṅgānaṃ kusalādibhāvo veditabbo. Ārammaṇattikesu pana sabbānipetāni appamāṇaṃ nibbānaṃ ārabbha pavattito appamāṇārammaṇāneva, na maggārammaṇāni. Neva hi maggo na phalaṃ maggaṃ ārammaṇaṃ karoti. Sahajātahetuvasena panettha kusalāni maggahetukāni; vīriyaṃ vā vīmaṃsaṃ vā jeṭṭhakaṃ katvā maggabhāvanākāle maggādhipatīni; chandacittajeṭṭhikāya maggabhāvanāya na vattabbāni maggādhipatīnīti; phalakālepi na vattabbāneva.
对于过去等(所缘)来说,也不能说它们具有单一所缘的性质;不过,因为涅槃是外法,所以它们被称为外所缘。因此,在这个问分里所说的,也唯独是已生起的出世间道支。因为正自觉者在经分别中只说了世间与出世间的道支;而在阿毗达摩分别和问分中,则唯说出世间的。这样,这个道分别也是以三转的方式分析展示出来的。
Atītādīsu ekārammaṇabhāvenapi na vattabbāni; nibbānassa pana bahiddhādhammattā bahiddhārammaṇāni nāma hontīti evametasmiṃ pañhāpucchakepi nibbattitalokuttarāneva maggaṅgāni kathitāni. Sammāsambuddhena hi suttantabhājanīyasmiṃyeva lokiyalokuttarāni maggaṅgāni kathitāni; abhidhammabhājanīye pana pañhāpucchake ca lokuttarānevāti evamayaṃ maggavibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti.