裸行者学处的义理解释
1. Acelakasikkhāpada-atthayojanā
269269. 在《裸行者品》第一则中,为了说明“于此分配”就是“分配”的意思,所以说“分配之处”。“游方者”和“出家”这两个词是同义的,所以说“已入游方者”,就是已经受出家。“与岸齐平而满”就是齐平岸,指河流等中的水;“如同齐平岸”就是齐平岸,指钵中的粥饭。“他们”指父母,与“施与者”相连,即给父母的施与者。“令施与”这里,因为“施与”这个动词词根的与格意义非常明显,所以不显示它,只显示使役的对象,所以说“由未受具足戒者”。第一。
269. Acelakavaggassa paṭhame parivisati etthāti parivesananti dassento āha ‘‘parivesanaṭṭhāna’’nti. Paribbājakapabbajasaddā samānāti āha ‘‘paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno’’ti. Titthena samaṃ pūratīti samatitthīkaṃ, nadīādīsu udakaṃ, samatitthikaṃ viyāti samatitthikaṃ, pattabhājanesu yāgubhattaṃ. Tesanti mātāpitūnaṃ dentassāti sambandho. ‘‘Dāpetī’’ti ettha dādhātuyā sampadānassa suvijānitattā taṃ adassetvā kāritakammameva dassento āha ‘‘anupasampannenā’’ti.
273“近处”这个词,在这里显示“放置”一语中“近”这个前缀有“靠近”的意思。“他们”指外道。“在那里”指在器皿中。“从此”指从钵中。“在这里”指在我的器皿中。“食”指嚼食和正食。“那个人的”指那个外道的。第一。
273. ‘‘Santike’’tiiminā ‘‘upanikkhipitvā’’ti ettha upasaddassa samīpatthaṃ dasseti. Tesanti titthiyānaṃ. Tatthāti bhājane. Itoti pattato. Idhāti mayhaṃ bhājane. Nanti khādanīyabhojanīyaṃ. Tassāti titthiyassāti. Paṭhamaṃ.
2. 遣去学处
2. Uyyojanasikkhāpadaṃ
274在第二条中,因为“退回”和“坐堂”这些词是同义词,所以说“也在坐堂中”。把食物的舍弃叫做“食舍”,也就是做完食事,所以说“食事”。因为“具”这个动词词根具有以“巴”为前缀的“阿波”词根之义,所以说“不到达”。
274. Dutiye paṭikkamanaasanasālasaddānaṃ pariyāyattā vuttaṃ ‘‘asanasālāyapī’’ti. Bhattassa vissajjanaṃ bhattavissaggoti kate bhattakiccanti āha ‘‘bhattakicca’’nti. Sambhūdhātussa papubbaapadhātvatthattā vuttaṃ ‘‘na pāpuṇī’’ti.
276已说其余部分:除了已说过的和女人一起想笑等之外,剩下的部分。在“于彼”一句中,是指那位被遣走的比丘。关于“义”:是指正舍离与已舍离的比丘们不相离的意义。关于“以其他人”:是指那位遣走他的比丘。关于“在那里”:是在“见近行或闻近行”这句话里。关于“在此”:是简别集合,意思是在见近行和闻近行之中。“如是”这个词表示十二手肘的量。“以那些”:是指以墙等。“那的”:是指见近行的超越。“所说方式之非行”这句话,在“没有其他任何缘”处,显示“其他”一词是从格,“原因”一词显示“缘”这个词的含义。
276.Vuttāvasesanti vuttehi mātugāmena saddhiṃ hasitukāmatādīhi avasesaṃ. Tasminti uyyojitabhikkhumhi. Atthatoti vijahantavijahitabhikkhūnaṃ avinābhāvasaṅkhātaatthato. Itarenāti uyyojakabhikkhunā. Tatthāti ‘‘dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā’’tivacane. Etthāti niddhāraṇasamudāyo, dassanūpacārasavanūpacāresūti attho. ‘‘Tathātiiminā dvādasahatthapamāṇaṃ atidisati. Tehīti kuṭṭādīhi. Tassāti dassanūpacārātikkamassa. ‘‘Vuttapakāramanācāra’’nti iminā ‘‘na añño koci paccayo’’ti ettha aññasaddassa apādānaṃ dasseti, ‘‘kāraṇa’’ntiiminā paccayasaddassatthaṃ.
277“迦利”这个词有“恶”和“败北”两种含义,其中“恶”指的是嗔怒,所以说“迦利就是嗔怒”。“命令”这个词显示的是“教令”一词的含义。因为已经说过“命令和教令应当知道”。关联是:以嗔怒的方式来说。意思是:显示之后再说。意思是:请看这个地方、坐处、观察处、省察处,诸位尊者。“以此也”是指以不悦语,也以言语。第二。
277.Kalisaddassa pāpaparājayasaṅkhātesu dvīsu atthesu pāpasaṅkhāto kodhoti āha ‘‘kalīti kodho’’ti. ‘‘Āṇa’’ntiiminā sāsanasaddassatthaṃ dasseti. Vuttañhi ‘‘āṇā ca sāsanaṃ ñeyya’’nti. Kodhavasena vadatīti sambandho. Dassetvā vadatīti yojanā. Imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ passatha bhoti yojanā. Imināpīti amanāpavacanaṃ vacanenāpīti. Dutiyaṃ.
有食学处
3. Sabhojanasikkhāpadaṃ
279279. 在第三条中,本来应该说“在卧室屋里”,但省略了“亚”这个音,说成“在卧室屋里”,所以注释说“在卧室屋里”。关于“从何”这里的“to”字,可以在第一格等含义中见到。在“从何因缘”等地方,是第一格的含义。在“无余障碍”等地方,是第二格的含义。在“从无常”等地方,是第三格的含义。在“从母从父”等地方,是第五格的含义。在“从他施缘”等地方,是第六格的含义。在“从前从后”等地方,是第七格的含义。在“从足”等地方,可以看到是原因的含义。这里也是原因的含义,所以说“从何”。意思是:因为什么原因把食物布施给了尊者,所以你们去吧,尊者。去,就是托钵。你们,就是你们。意向,就是那个人的心意。虽然一般说是“被缠缚”,但根据义理和上下文,应该理解为被贪缠缚,所以说“被贪缠缚”,意思是被贪欲征服后生起。
279. Tatiye ‘‘sayaniyaghare’’ti vattabbe yakāralopaṃ katvā ‘‘sayanighare’’ti vuttanti āha ‘‘sayanighare’’ti. Yatoti ettha tosaddo paṭhamādīsu atthesu dissati. ‘‘Yatonidāna’’ntiādīsu (su. ni. 275) paṭhamatthe. ‘‘Antarāye asesato’’tiādīsu (dha. sa. aṭṭha. ganthārambhakathā 7) dutiyatthe . ‘‘Aniccato’’tiādīsu (paṭṭhā. 1.1.409) tatiyatthe. ‘‘Mātito pitito’’tiādīsu (dī. ni. 1.311) pañcamyatthe. ‘‘Yaṃ parato dānapaccayā’’tiādīsu (jā. 2.22.585) chaṭṭhyatthe. ‘‘Purato pacchato’’tiādīsu (pāci. 576) sattamyatthe. ‘‘Padamato’’tiādīsu kāraṇatthe dissati. Idhāpi kāraṇattheyevāti āha ‘‘yasmā’’ti. Yasmā kāraṇā ayyassa bhikkhā dinnā, tasmā gacchatha bhante tumheti attho. Yanti bhikkhaṃ. Voti tumhehi. Adhippāyoti purisassa ajjhāsayo. ‘‘Pariyuṭṭhito’’ti sāmaññato vuttepi atthapakaraṇādito rāgapariyuṭṭhitovādhippetoti āha ‘‘rāgapariyuṭṭhito’’ti, rāgena paribhavitvā uṭṭhitoti attho.
280“有食”这个词里,“萨”这个音既带有“萨哈”(共同)的意思,也因为“阿”和“伍”的形态不同,所以从“阿”省略了“伍”;在三个词当中,后两个词构成同义依止复合词,再和前一个词构成分离依止外义复合词。为了说明这个意思,所以说“与两个人一起”。另一种解释:所应吃的东西就是“食”,这个家里有这种食,所以叫“有食”,为了说明这个意思,所以说“或者”等等。“实”就是真实。“因此以彼”就是因此彼此都有可吃性。“之”指的是“有食”这个词。“屋”这里,前面“卧室”这个词被省略了,所以说“在卧室屋中”。由此显示出像“给予”等词那样,前一个词被省略的复合词形式。“背墙之”这里,背墙并不是其他任何人的,而是那间卧室屋内部的背墙,所以说“那间卧室屋内部的”。“或这样或那样”就是以某种方式或者以那种方式。“已作之”就是安置了脊梁或者没有安置而做的。第三。
280.Sabhojananti ettha sakāro sahasaddakāriyo ca akārukārānaṃ asarūpattā akārato ukārassa lopo ca tīsu padesu pacchimānaṃ dvinnaṃ padānaṃ tulyatthanissitasamāso ca pubbapadena saha bhedanissitabāhiratthasamāso ca hoti, iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘saha ubhohi janehī’’ti. Atha vā bhuñjitabbanti bhojanaṃ, saṃ vijjati bhojanaṃ asmiṃ kuleti sabhojananti dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tenevāti teneva aññamaññaṃ bhuñjitabbattā. Assāti ‘‘sabhojane’’tipadassa. Ghareti ettha pubbo sayanisaddo lopoti āha ‘‘sayanighare’’ti. Iminā ‘‘datto’’tiādīsu viya pubbapadalopasamāsaṃ dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭassāti ettha piṭṭhasaṅghāṭo nāma na aññassa yassa kassaci, atha kho sayanigharagabbhassevāti āha ‘‘tassa sayanigharagabbhassā’’ti. Yathā vā tathā vāti yena vā te na vā ākārena. Katassāti piṭṭhivaṃsaṃ āropetvā vā anāropetvā vā katassāti. Tatiyaṃ.
284第四和第五条学处中,就像有食学处是以第一条巴拉基格为生起之缘那样,它们也同样如此,应当这样结合起来理解。第四、第五。
284. Catutthapañcamesu yathā ca sabhojanasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ, evameva tānipīti yojanāti. Catutthapañcamāni.
6. 行仪学处
6. Cārittasikkhāpadaṃ
294294. 在第六条学处里,为什么他们要说“诸位朋友,请给饭食”呢?比丘难道应该这样说吗?所以论中说“在这里,据说……”等等。“因此”,是因为饭食是被人带来的,所以才这么说。
294. Chaṭṭhe kasmā tehi ‘‘dethāvuso bhatta’’nti vuttaṃ, nanu bhikkhūnaṃ evaṃ vattuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ettha taṃ kirā’’tiādi. Tasmāti yasmā abhihaṭaṃ ahosi, tasmā.
295然而,这句话是用来连接上下文的。信心的变异是指信心以另一种状态存在。食是指嚼食。“取而来”这句话,通过“被举起”这里的 u 音表示取的意思,词根 √sar 表示行走的意思,过去时语尾 ṇuṃ 变成 ttha,说明意思是:取了之后举起,他们来了。
295. Idaṃ pana vacanaṃ āhāti sambandho. Pasādaññathattanti pasādassa aññenākārena bhāvo. Nanti khādanīyaṃ. ‘‘Gahetvā āgamaṃsū’’tiiminā ‘‘ussāriyitthā’’ti ettha ukārassa uggahatthatañca saradhātussa gatyatthatañca ajjataniñuṃvibhattiyā tthattañca dasseti, uggahetvā sāriṃsu agamaṃsūti attho.
298“于何处”就是指在某个地方。应当连起来理解为:站在那里的比丘,心生起了。“从彼”是指从心生起。“凡比丘”是指比丘。“以平常语”是指不抬高声音,以自然平常的方式说话。“寺内”这个说法太过狭窄,他觉得不妥当,所以说“另外,在内部近行界内”。
298.Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Ṭhitassa bhikkhuno cittaṃ uppannanti yojanā. Tatoti cittuppannato. Yanti bhikkhuṃ. Pakativacanenāti uccāsaddamakatvā pavattena sabhāvavacanena. Antovihāreti vacanassa atisambādhattā ayuttabhāvaṃ maññamāno āha ‘‘api ca antoupacārasīmāyā’’ti.
302302.“村子中间有园林”——说的就是“中间园林”精舍;为了说明他前往的就是那里,才说了“村内”等话。第六。
302. Gāmassa antare ārāmo tiṭṭhatīti antarārāmo vihāro, taṃ gacchatīti dassento āha ‘‘antogāme’’tiādīti. Chaṭṭhaṃ.
7. 玛哈那玛学处
7. Mahānāmasikkhāpadaṃ
303303. 在第七项学处中,“世尊的”这个词和“叔父之子”这个词之间有连接关系;而“较年长”这个词则是从格。所谓“叔父之子”,指的是:苏托达那、白饭、甘露饭、阿饭、无量饭这五人是兄弟,无量[女]和波利这两位是姐妹。在他们当中,世尊和难陀是长兄苏托达那的儿子,阿难是幼弟无量饭的儿子,玛哈那玛和阿那律是第三位甘露饭的儿子。白饭和阿饭的儿子们没有记载。帝萨长老是名叫无量的那位姐妹的儿子,波利的子女也没有记载。因此应当理解:甘露饭是叔父,他的儿子就是“叔父之子”。“在两种果中”,指的是在下面两种果中。“ussanna”这个词有很多含义,所以注释说“众多”。“vaja”是从牛栏来的意思。因为牛从牧场回来,走向住处,所以称为“vaja”。
303. Sattame ‘‘bhagavato’’tipadaṃ ‘‘cūḷapituputto’’tipade sambandho, ‘‘mahallakataro’’tipade apādānaṃ. Cūḷapituputtoti suddhodano, sakkodano, sukkodano, dhotodano, amitodanoti pañca janā bhātaro, amitā, pālitāti dve bhaginiyo. Tesu bhagavā ca nando ca jeṭṭhabhātubhūtassa suddhodanassa puttā, ānando kaniṭṭhabhātubhūtassa amitodanassa putto, mahānāmo ca anuruddho ca tatiyassa sukkodanassa puttā. Sakkodanadhotodanānaṃ puttā apākaṭā. Tissatthero amitāya nāma bhaginiyā putto, pālitāya puttadhītarā apākaṭā. Tasmā cūḷapituno sukkodanassa putto cūḷapituputtoti attho daṭṭhabbo. Dvīsu phalesūti heṭṭhimesu dvīsu phalesu. Ussannasaddo bahupariyāyoti āha ‘‘bahū’’ti. Vajatoti goṭṭhato. Tañhi gāvo gocaraṭṭhānato paṭikkamitvā nivāsatthāya vajanti gacchanti asminti vajoti vuccati.
306在那个时候,就是指在自恣的时候。因为“这么多”这个词,既可以按名称来理解,也可以按数量来理解,所以注释里说“按名称、按数量”。其中,如果是指名称,就应该这样解释词义:这是这些药的名称,所以叫“这么多”;如果是指数量,就应该这样解释词义:这是这些药的数量,所以叫“这么多”。在“其他的药”这句话里,“其他”这个词的从格,可以指名称,也可以指数量,所以注释里说“被一切遍请”等等。
306.Tasmiṃ samayeti tasmiṃ pavāraṇasamaye. ‘‘Ettakehī’’tipadassa nāmavasena vā parimāṇavasena vā duvidhassa atthassa adhippetattā vuttaṃ ‘‘nāmavasena parimāṇavasenā’’ti. Tesu nāmaṃ sandhāya etaṃ nāmaṃ etesaṃ bhesajjānanti ettakānīti vacanattho kātabbo, parimāṇaṃ sandhāya etaṃ parimāṇaṃ etesanti ettakānīti vacanattho kātabbo. ‘‘Aññaṃ bhesajja’’nti ettha aññasaddassa apādānaṃ nāmaṃ vā parimāṇaṃ vā bhaveyyāti āha ‘‘sabbinā pavārito’’tiādi.
310“ye”指施主们,“已受请”则是连接(说明)。第七。
310.Yeti dāyakā, pavāritā hontīti sambandhoti. Sattamaṃ.
8. 出征军队学处
8. Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ
311第八项:用“朝向”这个词,说明“朝”这个前缀的意思。为了说明“已出发”这个词是“起身而去”的意思,所以说“从城出去”。又用“已作出发”这个词,说明“起身而投入、前往,所以是已出发”。因为诸词根有多种含义,所以说“从村出去”。
311. Aṭṭhame ‘‘abhimukha’’ntiiminā abhisaddassatthaṃ dasseti. ‘‘Uyyāto’’tipadassa uṭṭhahitvā yātoti dassento āha ‘‘nagarato niggato’’ti. ‘‘Katauyyoga’’nti iminā uṭṭhahitvā yuñjati gacchatīti uyyuttāti dasseti. Dhātūna, manekatthattā vuttaṃ ‘‘gāmato nikkhanta’’nti.
314314. 十二个人属于这头象,所以叫“十二人”;武器在他们手中,所以叫“手持武器者”。“低处”,就是低下的地方。“见者比丘”,是与此相连的。第八。
314. Dvādasa purisā imassa hatthinoti dvādasapuriso, āvudho hatthesu etesanti āvudhahatthā. Ninnanti ninnaṭṭhānaṃ, passato bhikkhunoti sambandhoti. Aṭṭhamaṃ.
9. 关于住在军中的学处
9. Senāvāsasikkhāpadaṃ
319第九项:用“或住”等说法,显示安住的方式。“或”这个字总括了“或经行”的意思。“某种威仪”,是指在四种威仪中的任何一种威仪。就像被阻挡时,通行就被切断;同样地,被阻挡就是被防护,这是文句的连接。用“被遮”(ruddho)这个词,说明“被围”(palibuddho)这个词中,“遍”(pari)前缀与“觉”(budhi)字根所想要表达的意思。第九项。
319. Navame ‘‘tiṭṭhatu vā’’tiādinā vasanākāraṃ dasseti. Vāsaddo ‘‘caṅkamatu vā’’tiatthaṃ sampiṇḍeti. Kiñci iriyāpathanti catūsu iriyāpathesu kiñci iriyāpathaṃ. Yathā ruddhamāne sañcāro chijjati, evaṃ ruddhā saṃvutā hotīti yojanā. ‘‘Ruddho’’ti iminā ‘‘palibuddho’’ti ettha paripubbassa budhidhātussa adhippāyatthaṃ dassetīti. Navamaṃ.
10. 关于战场的学处
10. Uyyodhikasikkhāpadaṃ
322第十项中,“争战”就是互相击打。“军力之最胜在于此”这句话,展示的是跨支分的外部复合词构造。“知晓”这个词是为了补足语义而加进去的。“最胜”指的是一个部分、一个份额。“在此处计算军力,所以叫军阵”——这个字面含义也说得通。因此注释师说“计算军力之处”。这句话是按照“用芒果汁洗浴”的方式说的。这是什么意思呢?注释师说“计算军力之处”时,既让人明白“在此处知晓军力的最胜,所以叫军阵”这一字面含义的概括意思,也展示了“在此处计算军力,所以叫军阵”的字面意思。用“军队的阵列”等说法,表示“阵”是结集、聚合的意思;军队的阵列就是军阵。“阿尼咖”是发出恐怖声音的意思,词头是“aṇa”,以象为主,象军就是象阵。其余各项也依此类推。前文所说的象,以象来连接句义。第十项结束。
322. Dasame yujjhantīti saṃpaharanti. ‘‘Balassa aggaṃ etthā’’tiiminā bhinnādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti. ‘‘Jānantī’’tipadaṃ atthasampuṇṇatthāya pakkhittaṃ. Agganti koṭṭhāsaṃ. Balaṃ gaṇīyati etthāti balagganti vacanatthopi yujjati. Tenāha ‘‘balagaṇanaṭṭhāna’’nti. Idañhi vacanaṃ ambasecanagarusinanayena vuttaṃ. Kathaṃ? ‘‘Balagaṇanaṭṭhāna’’nti vadantena aṭṭhakathācariyena ‘‘balassa aggaṃ jānanti etthāti balagga’’nti vacanatthassa piṇḍattho ca ñāpīyati, ‘‘balaṃ gaṇīyati etthāti balagga’’nti vacanattho ca dassīyati. Viyūhīyate sampiṇḍīyate byūho, senāya byūho senābyūhoti atthaṃ dasseti ‘‘senāya viyūha’’ntiādinā. Aṇati bheravasaddaṃ karotīti aṇīkaṃ, muddhajaṇakāro, hatthīyeva aṇīkaṃ hatthāṇīkaṃ. Eseva nayo sesesupi. Yo hatthī pubbe vutto, tena hatthināti yojanāti. Dasamaṃ.