5. 巴吉帝亚篇
5. Pācittiyakaṇḍaṃ
巴吉帝亚连结 · 73 段
妄语学处的义释
1. Musāvādasikkhāpada-atthayojanā
“诸微小者”:因为能说明微细的罪,所以数量少;或者从数目上说,因为很多,所以数量多。意思是“这些学处”——这是句子的连接。“诸”这个词和“集”这个词之间,是表示领属关系的属格。被集录的,就是“集”。“以九品”这个词,在“集”和“善安立”这两个词中是具格关系。“今”是表示时间的不变词,属于第七格,和“现在”同义,意思是“在这个时候”。“它们”指这些微小的学处,这和“注释”这个词相连。“将成为”:这里的“ti”在决定义中表示未来时,比如“我确实将堕地狱,对此我毫无疑问”等句中那样。虽然这里“将成为”这个词本身并没有像前面说的那样带有“确实”一词,但从意思上应当理解为“确实将成为”。或者,它在必然义中表示未来时,比如“我等必定成佛”等句中那样。虽然这里“将成为”这个词本身也没有像所说的必然义那样带有“必定”一词,但从意思上应当取“这篇注释必将完成”之义,应当这样理解。
Khuddakānanti sukhumāpattipakāsakattā appakānaṃ, gaṇanato vā pacurattā bahukānaṃ. Yesaṃ sikkhāpadānanti sambandho. ‘‘Yesa’’nti padaṃ ‘‘saṅgaho’’ti pade sāmyatthachaṭṭhī. Saṅgahīyate saṅgaho. ‘‘Navahi vaggehī’’tipadaṃ ‘‘saṅgaho, suppatiṭṭhito’’ti padadvaye karaṇaṃ. Dānīti kālavācako sattamyantanipāto idāni-pariyāyo, imasmiṃ kāleti attho. Tesanti khuddakānaṃ, ayaṃ vaṇṇanāti sambandho. Bhavatīti ettha ti-saddo ekaṃsatthe anāgatakāliko hoti ‘‘nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo’’tiādīsu (jā. 2.22.331) viya. Kiñcāpettha hi yathā ekaṃsavācako nūnasaddo atthi, na evaṃ ‘‘bhavatī’’ti pade, atthato pana ayaṃ vaṇṇanā nūna bhavissatīti attho gahetabbo. Atha vā avassambhāviyatthe anāgatakālavācako hoti ‘‘dhuvaṃ buddho bhavāmaha’’ntiādīsu (bu. vaṃ. 2.109-114) viya. Kāmañhettha yathā avassambhāviyatthavācako dhuvasaddo atthi, na evaṃ ‘‘bhavatī’’ti pade, atthato pana dhuvaṃ bhavissati ayaṃ vaṇṇanāti attho gahetabboti daṭṭhabbaṃ.
1“于彼”这个词,是在“妄语品之”这个词里的限定复合词,意思是“在那些九品当中”。或者指“第一学处”,意思是“在那些细小的学处当中”。“释迦子”是指:因为能与姊妹共同生活,所以能打破世间的常规;或者因为能守护种姓不被混杂,所以叫“有能力者”。或者因为在娑迦树丛中建城,所以叫释迦,也就是从前的那些国王。因为出生于他们的世系,所以现在的国王也叫释迦,意思是“他们的儿子”。“于佛时”这个词,是在“出家”这个词里的依处。从释迦族离开——这是连接关系。“被论所掷”等语,是通过论说而被掷出,显示“在论说中或”的意思。“无论在哪里”是指:在每一种见解中生起——这是连接关系。“轻视”是指:因为违背承诺而背离。“离”这个前缀确实表示背离的意思。也有“不承认”这种读法,意思是把已经承认的去掉。“过失”是指不合适的过失,成为观察者——这是连接关系。“说而说”中,中间这个词是“mana”这个词的构成因素,意思是“被说而被说”。“承认”是指作出承诺。“利益”是指没有过失的功德。“pati”前缀加“car”这个词表示覆藏的意思,所以说“paticarati就是覆藏”。当被问“色是常还是无常”时,回答“无常”。被问为什么时,回答“因为可知”。如果这样的话,涅槃也因为可知的缘故,就应该叫无常了。被这样说时,他见自己的因中有过失,便说:“我不说‘因为可知’这个因,而是说‘因为生法性’。”然而因为你听闻不善巧,才这样说,说完便以其他话覆藏。“Kurundiya”这个词,是在“说”这个词里的依处。“这个的”是指“色是无常,因为可知”这句话的。“在那里”是指在Kurundiya中。“那个的”是指承认和不承认的。“覆藏之义”这个词,是在“说”这个词里的与格。“大义注”这个词,是在“说”这个词里的依处。“白天住处等”这个词应当连接上去。这是“在某名目之处”这个词里的限定复合词。
1.‘‘Tatthā’’ti padaṃ ‘‘musāvādavaggassā’’ti pade niddhāraṇasamudāyo, tesu navasu vaggesūti attho. Paṭhamasikkhāpadeti vā, tesu khuddakesu sikkhāpadesūti attho. Sakyānaṃ puttoti bhaginīhi saṃvāsakaraṇato lokamariyādaṃ chindituṃ, jātisambhedato vā rakkhituṃ sakkuṇantīti sakyā. Sākavanasaṇḍe nagaraṃ māpentīti vā sakyā, pubbarājāno. Tesaṃ vaṃse bhūtattā etarahipi rājāno sakyā nāma, tesaṃ puttoti attho. ‘‘Buddhakāle’’ti padaṃ ‘‘pabbajiṃsū’’ti pade ādhāro. Sakyakulato nikkhamitvāti sambandho. ‘‘Vādakkhitto’’tyādinā vādena khitto, vādamhi vāti atthaṃ dasseti. Yatra yatrāti yassaṃ yassaṃ diṭṭhiyaṃ pavattatīti sambandho. Avajānitvāti paṭissavena viyogaṃ katvā. Avasaddo hi viyogatthavācako. ‘‘Apajānitvā’’tipi pāṭho, paṭiññātaṃ apanītaṃ katvāti attho. Dosanti ayuttidosaṃ, sallakkhento hutvāti sambandho. Kathento kathentoti antasaddo mānasaddakāriyo. Kathiyamāno kathiyamānoti hi attho. Paṭijānitvāti paṭiññātaṃ katvā. Ānisaṃsanti niddosaṃ guṇaṃ. Paṭipubbo carasaddo paṭicchādanatthoti āha ‘‘paṭicarati paṭicchādetī’’ti. ‘‘Kiṃ pana rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti vutte ‘‘anicca’’nti vadati. Kasmāti vutte ‘‘jānitabbato’’ti vadati. Yadi evaṃ nibbānampi jānitabbattā aniccaṃ nāma siyāti vutte attano hetumhi dosaṃ disvā ahaṃ ‘‘jānitabbato’’ti hetuṃ na vadāmi, ‘‘jātidhammato’’ti pana vadāmi. Tayā pana dussutattā evaṃ vuttanti vatvā aññenaññaṃ paṭicarati. ‘‘Kurundiya’’nti padaṃ ‘‘vutta’’nti pade ādhāro. Etassāti ‘‘rūpaṃ aniccaṃ jānitabbato’’ti vacanassa. Tatrāti kurundiyaṃ. Tassāti paṭijānanāvajānanassa. ‘‘Paṭicchādanattha’’nti padaṃ ‘‘bhāsatī’’tipade sampadānaṃ. ‘‘Mahāaṭṭhakathāya’’ntipadaṃ ‘‘vutta’’nti pade ādhāro. ‘‘Divāṭṭhānādīsū’’ti padaṃ upanetabbaṃ. Idaṃ ‘‘asukasmiṃ nāmapadese’’ti pade niddhāraṇasamudāyo.
3以正语而说,因此称为“正说”,即正直一类的心;不是正说,而是邪说,是依欺骗意图生起的心。为了说明这一点,所以他说“邪说心”。接着用“语”等词,说明“以此而说,所以是语”这个意思。“hi”这个词是用来加强肯定的,这里表示“由此而真实”的意思。“唯语”这个词,和“语路”这个词意思相同;在“被称为”这个词里则是受格。因为“patha”一词紧随其后,所以对“vācā”这个词作了by-替换。这里说的是纯粹的思。这是前后的关联。“与由彼所生的声音一起”是说:与由那种思所生起的声音一起生起的思,已经被说明了——这就是句子的连接方式。
3. Sammā vadati anenāti saṃvādanaṃ, ujujātikacittaṃ, na saṃvādanaṃ visaṃvādanaṃ, vañcanādhippāyavasappavattaṃ cittanti dassento āha ‘‘visaṃvādanacitta’’nti. ‘‘Vācā’’tyādinā vacati etāyāti vācāti atthaṃ dasseti . Hīti daḷhīkaraṇajotakaṃ, tadaminā saccanti attho. ‘‘Vācāyevā’’ti padaṃ ‘‘byappatho’’ti pade tulyatthaṃ, ‘‘vuccatī’’ti pade kammaṃ. Pathasaddaparattā vācāsaddassa byādeso kato. Suddhacetanā kathitāti sambandho. Taṃsamuṭṭhitasaddasahitāti tāya cetanāya samuṭṭhitena saddena saha pavattā cetanā kathitāti yojanā.
“如是”这个词,是在“指示”这个词里表示例示,或者表示工具格。“指示”这个词,在“指示而说”这两个词里,表示先发生的动作。“终”是在“语”等五个词的末尾。这里“说”是现在时第三人称,它的“a”之所以如此,是因为与表示现在时的“今”这个词相连的缘故。“于彼”这个词,在“义应知”这个词里表示依处。“于此”是在“未见而我见”等语句里。“教”这个词,在“开示已作”这个词里表示依处。不是依照所依识的方式,而是依照所依净色(根)的方式说“以眼见”,所以说“唯以粗显”。
‘‘Eva’’nti padaṃ ‘‘dassetvā’’ti pade nidassanaṃ, karaṇaṃ vā. ‘‘Dassetvā’’ti padaṃ ‘‘dassento āhā’’ti padadvaye pubbakālakiriyā. Anteti ‘‘vācā’’tiādīnaṃ pañcannaṃ padānaṃ avasāne. ‘‘Āhā’’ti ettha vattamāna-tivacanassa akāro paccuppannakālavācakena ‘‘idānī’’ti padena yojitattā. ‘‘Tatthā’’ti padaṃ ‘‘attho veditabbo’’ti pade ādhāro. Etthāti ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’tiādīsu. ‘‘Pāḷiya’’nti padaṃ ‘‘desanā katā’’ti pade ādhāro. Nissitaviññāṇavasena avatvā nissayapasādavasena ‘‘cakkhunā diṭṭha’’nti vuttanti āha ‘‘oḷārikenevā’’ti.
4“彼之”指的是“以三种方式”等那句话。“义”这个词在“应知”这个词里作宾语。“hi”是显示差别的助词,意思是“我要说明其差别”。“于彼”指在第四他胜处。“于此”指在这个学处中。
4.Tassāti ‘‘tīhākārehī’’tiādivacanassa. ‘‘Attho’’ti padaṃ ‘‘veditabbo’’ti pade kammaṃ. Hīti visesajotakaṃ, visesaṃ kathayissāmīti attho. Tatthāti catutthapārājike. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade.
9“等之亦”里的“亦”这个词,是表示集合的意思。
9.Ādīnampīti pisaddo sampiṇḍanattho.
11“迟钝”这个词是表达愚痴的意思,所以他说“因为迟钝,因为愚痴”。而“若说其他”是连接关系。“由沙弥”这个词在“说”这个词里是主语。“亦”这个词是疑问的表达,要和“见否”这个词搭配,意思是“也见了吗”。从“未见者我见”等说法来看,还有其他补充性的说法,为了说明这一点,他说“有所谓的其他补充之说”。对于尚未得到的、不完整的内容,以补全的方式而说的说法,就叫补充说。为了说明这补充说的名称,他说“一”等。实际上,在村里见到一点点油或饼块,或者得到一点点,却把它说成很多,以补全的方式来说,所以叫补充说。见到很多油或饼,或者得到很多,却把它说成很少,以不足的方式来说,所以也可以说是不足说。不过诸义注中没有这样说,所以应该审察后再采纳。对于以不足的方式说出的、多分补充的内容,应该作不足说的分析。第一。
11. Mandasaddo jaḷatthavācakoti āha ‘‘mandattā jaḷattā’’ti. Yo pana aññaṃ bhaṇatīti sambandho. ‘‘Sāmaṇerenā’’ti padaṃ ‘‘vutto’’ti pade kattā. Apisaddo pucchāvācako, ‘‘passitthā’’ti padena yojetabbo, api passitthāti attho. ‘‘Adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’tiādivacanato aññā pūraṇakathāpi tāva atthīti dassento āha ‘‘aññā pūraṇakathā nāma hotī’’ti. Appatāya ūnassa atthassa pūraṇavasena pavattā kathā pūraṇakathā. Esā pūraṇakathā nāma kāti āha ‘‘eko’’tiādi. Esā hi gāme appakampi telaṃ vā pūvakhaṇḍaṃ vā passitvā vā labhitvā vā bahukaṃ katvā pūraṇavasena kathitattā pūraṇakathā nāma. Bahukāni telāni vā pūve vā passantopi labhantopi appakaṃ katvā ūnavasena kathitattā ūnakathāpi atthīti sakkā vattuṃ. Aṭṭhakathāsu pana avuttattā vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Bahukāya pūraṇassa atthassa ūnavasena pavattā kathā ūnakathāti viggaho kātabboti. Paṭhamaṃ.
2. 辱骂学处
2. Omasavāda sikkhāpadaṃ
12在第二种解释里,mas 这个界是在“穿刺”的意思上起作用,就像“omaṭṭhaṃ ummaṭṭha”等说法中那样;为了说明这一点,所以说“omasanti 就是穿刺”。
12. Dutiye masadhātu vijjhanatthe pavattati ‘‘omaṭṭhaṃ ummaṭṭha’’ntiādīsu (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.21) viyāti dassento āha ‘‘omasantīti ovijjhantī’’ti.
13“此事”这个词,在“持来”这个词里是宾语。应当欢喜的,名为喜,指的是容色、能力等;具有这个的,就是有喜者。角广大、巨大,具有这个的,就是广角;他既是喜者又是广角者,所以用“名为喜广角”等语句来显示词义。那个喜广角者,在“说”这个词里是作者。“就在那里”,就是在被应用的地方。“在无因结生时也”中的“也”字,是表示摄持的说法,意思是更何况在二因、三因结生的时候。“以彼且”中的“且”字,因为具有把未说到的内容集合起来的意思,所以集合成“以自己的业且”这个意思,因此说“以自己的业且”。“自己”,指的是喜广角的。
13. ‘‘Idaṃ vatthu’’nti padaṃ ‘‘āharī’’ti pade kammaṃ. Nanditabboti nando vaṇṇabalādi, so etassatthīti nandī. Visālāni mahantāni visāṇāni etassatthīti visālo, nandī ca so visālo ceti nandivisāloti vacanatthaṃ dasseti ‘‘nandivisālo nāmā’’tiādinā. Soti nandivisālo, ‘‘āhā’’ti pade kattā. Tatthevāti yuñjitaṭṭhāneyeva. Ahetukapaṭisandhikālepīti pi-saddo anuggahatthavācako, pageva dvihetuka tihetuka paṭisandhikāleti attho. ‘‘Tena cā’’ti cakārassa avuttasampiṇḍanatthattā ‘‘attano kammena cā’’ti atthaṃ sampiṇḍetīti āha ‘‘attano kammena cā’’ti. Attanoti nandivisālassa.
15在这里,对于这个逐句分解,在“说”这个词中,是依处。在“因为”这个词中,因为想要分析这个词,所以是因。应当看到,这是在义理生起处已经说了“即使以卑贱者”,而在逐句分解中没有说,所以才在这里说。“制竹者种姓”,就是制篾者种姓。在“猎师种姓”中,这里也包含了渔夫种姓。
15.Etthāti etissaṃ padabhājaniyaṃ, ‘‘āhā’’ti pade ādhāro. ‘‘Yasmā’’ti padaṃ vibhajitukāmo’’ti pade hetu. Aṭṭhuppattiyaṃyeva ‘‘hīnenāpī’’ti vatvā padabhājaniyaṃ avuttattā idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Veṇukārajātīti vilīvakārajāti. Nesādajātīti ettha kevaṭṭajātipi saṅgahitā.
“pu”是指粪便,把它清除掉,所以叫除粪者。“puppha”是指粪便,或者指花,把它丢弃掉,所以叫弃花者。
Pu vuccati karīsaṃ, taṃ kusati apanetīti pukkuso. Pupphaṃ vuccati karīsaṃ, kusumaṃ vā, taṃ chaḍḍetīti pupphachaḍḍako.
切割即截断,因此叫koṭṭho,那本身就是koṭṭhako。把“ya”和“bha”合在一起,成为“yabha”,这是一种骂人的话,这种骂人话就叫作下贱的骂人话。这是句义的连接方式。
Kuṭati chindatīti koṭṭho, soyeva koṭṭhako. Yakārabhakāre ekato yojetvā ‘‘yabhā’’ti yo akkoso atthi, eso hīno nāma akkosoti yojanā.
16在一切词当中,就是在名词等一切词当中。在这里,就是在这条学处当中。虚妄,就是不真实,和妄语连在一起。凡是有人说,这就是句子的连接。
16.Sabbapadesūti nāmādīsu sabbapadesu. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Alikanti asaccaṃ, micchāvācanti sambandho. Yopi vadatīti yojanā.
26“避开”是指把面前的话放到一边。“想戏笑”是指喜欢戏笑的人,他的状态就是戏笑性,也就是戏笑的性质。这里“未受具足戒”不是取“a”这个前缀的相似含义,而要取它另外的意思,所以注释说“除比丘”等。如果取相似含义,那只有沙弥才能叫“未受具足戒”,因为从外形和男性身份来看都相似,所以应当知道这里是取另外的意思。“一切有情”中的“一切”是无余的意思,因为就人类来说,它已经包括了能了解言语含义和不能了解言语含义的自然状态的一切有情。
26.Pariharitvāti parimukhaṃ kathanaṃ apanetvā. Davaṃ parihāsaṃ kāmetīti davakāmo, tassa bhāvo davakamyaṃ, taṃyeva davakamyatā. Anupasampannanti ettha akārassa sadisatthamaggahetvā aññatthova gahetabboti āha ‘‘ṭhapetvā bhikkhu’’ntiādi. Yadi hi sadisattho bhaveyya, sāmaṇerova anupasampanno nāma siyā saṇṭhānena ca purisabhāvena ca sadisattā, tasmā aññatthova gahetabboti daṭṭhabbaṃ. Sabbasattāti ettha sabbasaddo anavasesattho manusse upādāya vacanatthajānanājānanapakatikānaṃ sabbasattānampi gahitattā.
35“名为‘以义为先’者,应当知道”,这是连接关系。依学处来看,以中性词的形式说“kiriya(所作)”等。依罪来看,以阴性词的形式说“kiriyā(所作)”等。“vajja(应谴责的)”和“kamma(业)”这两个词,不论是指向学处,还是指向罪,都因为是固定的中性词,所以就是中性。因此应当知道,这两者没有在罪处被提到。第二。
35. Atthapurekkhāro nāmāti veditabboti sambandho. Sikkhāpadamapekkhiya napuṃsakaliṅgavasena ‘‘kiriya’’ntiādi vuttaṃ. Āpattimapekkhiya itthiliṅgavasena ‘‘kiriyā’’tiādi vuttaṃ. Vajjakammasaddā sikkhāpadamapekkhantāpi āpatti, mapekkhantāpi niyatanapuṃsakaliṅgattā napuṃsakāyeva, tasmā te dve āpattiṭṭhāne na vuttāti daṭṭhabbanti. Dutiyaṃ.
3. 离间语学处
3. Pesuññasikkhāpadaṃ
36在第三项(离间语学处)中,本来应该说“已生争论的众人”,但就像“未摄取”等例子那样,按照形容词后置的构词方式,说成了“争论已生的众人”,所以解释说“已生争论者”。说了“前分”之后,就用“以此和以此”等来说明它的具体形态。用这个来说相反的话,就是争论,也就是争执性的言论;陷入其中的,就是陷入争论者,指他们。进行碾碎、粉碎的人,就是离间者,即那个人,他的这个行为就是离间,也就是话语,为了说明这个意思,所以说“离间就是离间之语”。
36. Tatiye ‘‘jātabhaṇḍanāna’’nti vattabbe agyāhitotiādīsu viya visesanaparanipātavasena ‘‘bhaṇḍanajātāna’’nti vuttanti āha ‘‘sañjātabhaṇḍanāna’’nti. ‘‘Pubbabhāgo’’ti vatvā tassa sarūpaṃ dasseti ‘‘iminā ca iminā cā’’tiādinā. Viruddhaṃ vadati etenāti vivādo, viggāhikakathā , taṃ āpannāti vivādāpannā, tesaṃ. Pisati sañcuṇṇetīti pisuṇo, puggalo, tassa idanti pesuññaṃ, vacananti atthaṃ dassento āha ‘‘pesuññanti pisuṇavāca’’nti.
37比丘离间语:指传到比丘们跟前的离间语,这是属格复合词。
37.Bhikkhupesuññeti bhikkhūnaṃ santikaṃ upasaṃhaṭe pesuññavacaneti chaṭṭhīsamāso.
38“见”这个词,在“说者”这个词里表示先发生的动作,意思是见了之后。第三。
38. ‘‘Disvā’’ti padaṃ ‘‘bhaṇantassā’’ti pade pubbakālakiriyā, dassanaṃ hutvāti attho. Tatiyaṃ.
4. 逐句教诫学处
4. Padasodhammasikkhāpadaṃ
44第四,恭敬地当面听受,就叫作听受;不是听受,就是不听受。为了说明这一点,所以说“不听受者”。
44. Catutthe paṭimukhaṃ ādarena suṇantīti patissā, na patissā appatissāti dassento āha ‘‘appatissavā’’ti.
45“逐句”这里,这个“so”后缀表示分开说的意思,所以说“一句一句”。其中,就是指那四种当中。这里说的“句”,不是指表达意义的东西,也不是指带格尾的词,而是世间公认的偈颂四分之一,也就是一个足句,所以说“句就是一个偈的足句”。因为是后面所说的句,所以第二个足句叫随句。随是相似的意思,随文就是以“随为相似,文句为随文”来显示其义,用“随文”等来说明。文这个词是句的同义词。任何句都不是随文,只有和前一句相似的后一句才叫随文。
45. ‘‘Padaso’’ti ettha so-paccayo vicchatthavācakoti āha ‘‘padaṃ pada’’nti. Tatthāti tesu catubbidhesu. Padaṃ nāma idha atthajotakaṃ vā vibhatyantaṃ vā na hoti, atha kho lokiyehi lakkhito gāthāya catutthaṃso pādova adhippetoti āha ‘‘padanti eko gāthāpādo’’ti. Anu pacchā vuttapadattā dutiyapādo anupadaṃ nāma. Anu sadisaṃ byañjanaṃ anubyañjananti atthaṃ dasseti ‘‘anubyañjana’’ntiādinā. Byañjanasaddo pada-pariyāyo. Yaṃkiñci padaṃ anubyañjanaṃ nāma na hoti, purimapadena pana sadisaṃ pacchimapadameva anubyañjanaṃ nāma.
先诵出来再让它完成,这就是句子的连接关系。所谓“每一句”,在“令完成”这个说法里是使役对象。“长老”这个词,在“被说”这个说法里是行为者,在“一起”这个说法里是共同行为者。沙弥还没轮到就诵出来,这是这里的关联。所谓“仅仅少许”,这里的“唯”字是用来表示“少许”的限定意义,用它来排除其他方式。“无常”和“诸无常”这两个词,虽然性有差别,但因为属于随文的缘故,并没有犯戒的豁免,所以说“按随文计算,犯巴吉帝亚”。
Vācento hutvā niṭṭhāpetīti yojanā. ‘‘Ekamekaṃ pada’’nti padaṃ ‘‘niṭṭhāpetī’’ti pade kāritakammaṃ. ‘‘Therenā’’ti padaṃ ‘‘vutte’’ti pade kattā, ‘‘ekato’’ti pade sahattho. Sāmaṇero apāpuṇitvā bhaṇatīti sambandho. Mattamevāti ettha evasaddo mattasaddassa avadhāraṇatthaṃ dasseti, tena pakāraṃ paṭikkhipati. ‘‘Anicca’’nti ca ‘‘aniccā’’ti ca dvinnaṃ padānaṃ satipi liṅgavisesatte anubyañjanattā āpattimokkho natthīti āha ‘‘anubyañjanagaṇanāya pācittiyā’’ti.
“梵网等”这里,“等”字包含了《沙门果经》等长部经典。“及”字则包含了《渡瀑流经》等相应部经典,以及《心遍取经》等增支部经典。“彼”应当理解为天人所讲的话。这就是句子的连接方式。
Brahmajālādīnīti ettha ādisaddena sāmaññaphalasuttādīni dīghasuttāni (dī. ni. 1.150 ādayo) saṅgahitāni. Casaddena oghataraṇasuttādīni saṃyuttasuttāni (saṃ. ni. 1.1) ca cittapariyādānasuttādīni aṅguttarasuttāni (a. ni. 1.2 ādayo) ca saṅgahitāni. Soti devatābhāsito veditabboti yojanā.
“即使这样说”,这是连接上下文的关系。这里“即使”这个词表示责备的意思,“而”这个词表示摄受的意思。“在《绵羊问》和《弥兰陀问》中”,就是指在《绵羊问》和《弥兰陀问》里。“凡经”,是说所讲的经,这是连接上下文的关系。因为是以重复的格式来说的,所以应该把它和“所缘论、觉论、杖论、智事论”连接起来。他们说,这些叫做论。“在《大筏疏》等中说了之后而摄持”,这是连接上下文的关系。即“凡经”。
Kiñcāpi vadatīti sambandho. Ettha ca kiñcāpisaddo garahatthavācako, panasaddo anuggahatthavācako. Meṇḍakamilindapañhesūti meṇḍakapañhe ca milindapañhe ca. Yanti suttaṃ vuttanti sambandho. Ārammaṇakathā buddhikakathā daṇḍakakathā ñāṇavatthukathāti yojetabbaṃ peyyālavasena vuttattā. Imāyo pakaraṇāni nāmāti vadanti. Mahāpaccariyādīsu vatvā pariggahitoti yojanā. Yanti suttaṃ.
48这里说的“于此”,是指在“让大家一起诵”这句话中。“让大家诵”的意思是让阿阇梨教授,因为考虑到有不止一个人在做这件事,所以用了复数说法。“由他们”,是指由已受具足戒的人和未受具足戒的人。“两者”,是指已受具足戒的人和未受具足戒的人。
48.Tatrāti ‘‘ekato uddisāpento’’ti vacane. Uddisāpentīti ācariyaṃ desāpenti bahukattāramapekkhiya bahuvacanavasena vuttaṃ. Tehīti upasampannānupasampannehi. Dvepīti upasampanno ca anupasampanno ca.
“近处”,就是十二肘以内的范围。“彼等之”,指的是比丘们。“逃避之书”,是指规避后而携行的论书。整句连起来是:沙弥拿取。
Upacāranti dvādasahatthūpacāraṃ. Yesanti bhikkhūnaṃ. Palāyanakaganthanti parivajjetvā gacchantaṃ pakaraṇaṃ. Sāmaṇero gaṇhātīti yojanā.
“令落下”就是令坠落,意思是令滑落。“于经中亦”就是在解说经中也是如此。“彼”主要指大多数已经熟练的文本。“犹豫”就是羞惭。而“凡所说之语”这一句是连接语。“因是行作生起故”,是说这条学处因行作而生起。第四。
Opātetīti avapāteti, gaḷitāpetīti attho. Suttepīti veyyākaraṇasuttepi. Tanti yebhuyyena paguṇaganthaṃ. Parisaṅkamānanti sārajjamānaṃ. Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho. Kiriyasamuṭṭhānattāti imassa sikkhāpadassa kiriyasamuṭṭhānattāti. Catutthaṃ.
5. 同宿学处
5. Sahaseyyasikkhāpadaṃ
49第五种:他们的正念已经丢失,所以叫“失念”。他们没有清楚觉知,所以叫“无正知”。“有分已过之刻”,就是睡眠的时候。
49. Pañcame muṭṭhā sati etesanti muṭṭhassatī. Natthi sampajānaṃ etesanti asampajānā. Bhavaṅgotiṇṇakāleti niddokkamanakāle.
50“本性地”这个词是用来修饰“给予”这个词的。那些比丘给予,这样连接。“出于尊重”和“出于欲学”这两个词是“给予”的原因。头的支撑物是枕头,为它而做就是作枕,这个意思就是目的,作枕的目的就是为此目的。“于此”是承接前面的话,指的是“出于欲学”这个词。其余的是举例说明。或者,“出于欲学”是处格用于表示对格,就像“此于戒中为彼所有”等句子那样。这里也是欲学,这个欲学就是欲学的状态,这样连接。这个规则也适用于“于此《一切欢喜》中,为一切欢喜性”等处。“比丘们丢弃”,这样连接。“彼”指具寿罗睺罗。“然后”指丢弃之后。“此”指那件事。这是就扫帚、垃圾和抛弃而说的。“是否由那位具寿罗睺罗所丢弃”,这样连接。“然而那位具寿前往”,这样连接。“不为他人所受用”就是不应被其他人受用。
50. ‘‘Pakatiyā’’ti padaṃ ‘‘dentī’’ti pade visesanaṃ. Te bhikkhū dentīti sambandho. ‘‘Gāravenā’’ti padañca ‘‘sikkhākāmatāyā’’ti padañca ‘‘dentī’’ti pade hetu. Sīsassa upadhānaṃ ussīsaṃ, tassa karīyate ussīsakaraṇaṃ, taṃyeva attho payojanaṃ ussīsakaraṇattho, tadatthāya. Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ, ‘‘sikkhākāmatāyā’’ti vacaneti attho. Nidassananti seso. Atha vā sikkhākāmatāyāti paccatte bhummavacanaṃ. ‘‘Idampissa hoti sīlasmi’’ntiādīsu (dī. ni. 1.195 ādayo) viya. Idampi sikkhākāmatāya ayaṃ sikkhākāmatā sikkhākāmabhāvo hotīti yojanā. Esa nayo ‘‘tatridaṃ samantapāsādikāya samantapāsādikattasmi’’ntiādīsupi. Bhikkhū khipantīti yojanā. Tanti āyasmantaṃ rāhulaṃ. Athāti khipanato pacchā. Idanti vatthu. Sammuñcanikacavarachaḍḍanakāni sandhāya vuttaṃ. Tenāyasmatā rāhulena pātitaṃ nu khoti yojanā. So panāyasmā gacchatīti sambandho. Aparibhogā aññesanti aññehi na paribhuñjitabbā.
51“实”是指真实,或者表示“因为”。“卧”就是卧处,指伸展身体的动作,也指躺卧的地方,比如床、椅子等。将这两种意思以省略方式或统称方式合在一起,就说成“共卧”。为了说明这一点,所以接着说“卧”等话。“于此”是指在两种卧处当中。“因此”是因为已经说明了两种卧处,所以接下来以“全覆”等来描述其特征,文意就是这样连接的。“世俗用语”是指世间大家都知道的说法。“布屋”就是用布盖的屋子。注释中说,如果只取五种覆盖物,那有什么过失呢?所以接着说“只取五种覆盖物”等话。“然而,那住处被围绕”是文意连接。“或以墙”是指用砖、石、木等筑成的墙,“或以其他”是指用栅栏等物,“以布也”中的“也”(pi)字表明更不用说砖等物了。“其”是指那个称为住处的卧处。“上面”或者“周围”是文意连接。从一个门进入而遍及整个宫殿,针对这一点说“一处通道”。百房或四合院成为一处通道,这是文意连接。“其”是指那个称为住处的卧处。
51.Hīti saccaṃ, yasmā vā. Sayanaṃ seyyā, kāyapasāraṇakiriyā, sayanti etthāti seyyā, mañcapīṭhādi. Tadubhayampi ekasesena vā sāmaññaniddesena vā ekato katvā ‘‘sahaseyya’’nti vuttanti dassento āha ‘‘seyyā’’tiādi. Tatthāti dvīsu seyyāsu. Tasmāti yasmā dve seyyā dassitā, tasmā. ‘‘Sabbacchannā’’tiādinā lakkhaṇaṃ vuttanti yojanā. Pākaṭavohāranti loke viditaṃ vacanaṃ. Dussakuṭiyanti dussena chāditakuṭiyaṃ. Aṭṭhakathāsu yathāvutte pañcavidhacchadaneyeva gayhamāne ko dosoti āha ‘‘pañcavidhacchadaneyevā’’tiādi. Yaṃ pana senāsanaṃ parikkhittanti sambandho. Pākārena vāti iṭṭhakasilādārunā vā. Aññena vāti kilañjādinā vā. Vatthenapīti pisaddo pageva iṭṭhakādināti dasseti. Yassāti senāsanasaṅkhātāya seyyāya. Uparīti vā samantatoti vā yojanā. Ekena dvārena pavisitvā sabbapāsādassa vaḷañjitabbataṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ekūpacāro’’ti. Satagabbhaṃ vā catussālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho. Tanti senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ.
这里说的“于此”,是指在称为住处的那种卧处。如果有多位沙弥,而比丘只有一位,这样连接文意。“沙弥”这个说法,是就邻近的情形而说的,或者作为一种标示,因为和其他未受具足戒的人共宿,也可能产生犯戒之罪。“他们”指那些沙弥。“一切”是就比丘们说的。“那位”指那位沙弥。“就是这一法则”意思是:只有这一种判定方式,没有别的。或者,“就是这一法则”是说,应当知道这里的判定方式就是如此,这就是它的意思。
Tatthāti senāsanasaṅkhātāyaṃ seyyāyaṃ. Sambahulā sāmaṇerā sace honti, eko bhikkhu sace hotīti yojanā. ‘‘Sāmaṇerā’’ti idaṃ paccāsannavasena vuttaṃ, upalakkhaṇavasena vā aññehipi sahaseyyānaṃ āpattisambhavato. Teti sāmaṇerā. Sabbesanti bhikkhūnaṃ. Tassāti sāmaṇerassa. Eseva nayoti eso eva nayo, na añño nayoti attho. Atha vā eseva nayoti eso iva nayo, eso etādiso nayo iva ayaṃ nayo daṭṭhabboti attho.
另外,“又”是确定无疑的语气词。“于此”是指在这一条学处里。“四组”是指:同一住处、一位未受具足戒者;同一住处、多位未受具足戒者;不同住处、一位未受具足戒者;不同住处、多位未受具足戒者——这是四种组合,或者说四种情形。“凡”指比丘。“实”这个词是用来展开说明的,意思是“我要把那句话详细解说”,或者说“详细解说由我来说”。“日日”就是每天每天,因为ṇika这个后缀有表示反复的意思。应当这样连接文意:“凡是实行共宿的人,他也有犯戒。”“于此”是指在“即使与畜生”那句话里。
Api cāti ekaṃsena. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Catukkanti ekāvāsaekānupasampannaṃ, ekāvāsanānupasampannaṃ, nānāvāsaekānupasampannaṃ, nānāvāsanānupasampannanti catusamūhaṃ, catuparimāṇaṃ vā. Yoti bhikkhu. Hisaddo vitthārajotako, taṃ vacanaṃ vitthārayissāmīti attho, vitthāro mayā vuccateti vā. Devasikanti divase divase. Ṇikapaccayo hi vicchatthavācako. Yopi sahaseyyaṃ kappeti, tassāpi āpattīti yojetabbo. Tatrāti ‘‘tiracchānagatenāpī’’ti vacane.
“无足的生类中,以蛇和鱼为例;二足的生类中,以母鸡为例。
四足动物里,以猫为例,这是巴拉基格的事由。”
‘‘Apadānaṃ ahimacchā, dvipadānañca kukkuṭī; Catuppadānaṃ majjārī, vatthu pārājikassimā’’ti. (pārā. aṭṭha. 1.55);
针对这首偈颂,才说“只是按照前面所说的方式”。所谓“因此”,是因为应当了知,所以说“因此”。“果德哈”就是蜥蜴。“比拉洛”就是食鼠的猫。“芒古萨”就是獴。
Imaṃ gāthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘vuttanayenevā’’ti. Tasmāti yasmā veditabbo, tasmā. Godhāti kuṇḍo. Biḷāloti ākhubhujo. Maṅgusoti nakulo.
“与不相连的墙壁之已建楼阁”这一句是连接(上下文)的说明。这里所说的“横梁”,是指在柱子上方按南北方向横着铺设的一种特定木材,因为它安立在柱子上,所以叫横梁。不过,从最低限度来说有三根,从最高限度来说则有五根、七根、九根等。“在不同通道的楼阁中”这一句是连接(上下文)的说明。
Asambaddhabhittikassa katapāsādassāti yojanā. Tulāti ettha tulā nāma thambhāna, mupari dakkhiṇuttaravitthāravasena ṭhapito dāruviseso thalati thambhesu patiṭṭhātīti katvā. Tā pana heṭṭhimaparicchedato tisso, ukkaṭṭhaparicchedena pana pañcasattanavādayo. Nānūpacāre pāsādeti sambandho.
在“兽形纵梁等”中:指在显出猛兽形状而制成的纵梁等物上。用“等”这个字,是把横梁也包括进来。这里所谓的“纵梁”,是在横梁上方,按东西方向纵向放置的一种特殊木材,因为“椽等在这里妥善接合”而得名。纵梁有三根。“在顶盖之内”:在屋顶覆盖的边缘之内。“住所是圆形或四方形”:这是连接。“在那里”:在那住所里。“对他们来说,内室的近处没有界限”:一切内室都是没有界限的内室近处,他们进入其中。“对于躺在那里的比丘们”:这是连接。“在那里”:在那前厅。“因为前厅完全覆盖、完全围绕,所以构成犯行”:这是连接。难道前厅只有覆盖而没有围绕吗?所以说“内室的围绕”等。“确实”:表示真实。
Vāḷasaṅghāṭādīsūti vāḷarūpaṃ dassetvā katesu saṅghāṭādīsu. Ādisaddena tulaṃ saṅgaṇhāti. Ettha ca saṅghāṭo nāma tulāna, mupari pubbapacchimāyāmavasena ṭhapito kaṭṭhaviseso sammā ghaṭenti ettha gopānasyādayoti katvā. Te pana tayo honti. Nibbakosabbhantareti chadanakoṭiabbhantare. Parimaṇḍalaṃ vā caturassaṃ vā senāsanaṃ hotīti sambandho. Tatrāti tasmiṃ senāsane. Aparicchinno gabbhassa upacāro etesanti aparicchinnagabbhūpacārā sabbagabbhā, te pavisantīti attho. Nipannānaṃ bhikkhūnanti yojanā. Tatrāti tasmiṃ pamukhe. Pamukhassa sabbacchannattā, sabbaparicchannattā ca āpattiṃ karotīti yojanā. Nanu pamukhe channameva atthi, no paricchannanti āha ‘‘gabbhaparikkhepo’’tiādi. Hīti saccaṃ.
“然而在《暗咖注疏》中所说”这句话,是用来承接上下文的。“嘉咖帝”是地面以及殿堂走廊地基的名称。不过在这里,取的是名为殿堂走廊地基的那种地面类型。“于彼处”是指在《暗咖注疏》中。为什么与巴利圣典不合呢?因此说“即使十肘高”等等。“嘿”是因为。“于彼处”是指在《暗咖注疏》中。“即使是大楼阁”是连接句。“于他们中”是指即使在大楼阁中。
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Jagatīti pathaviyā ca mandirālindavatthussa ca nāmametaṃ. Idha pana mandirālindavatthusaṅkhātā bhūbhedā gahitā. Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ. Kasmā pāḷiyā na sametīti āha ‘‘dasahatthubbedhāpī’’tiādi. Hīti yasmā. Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ. Yepi mahāpāsādā hontīti yojanā. Tesupīti mahāpāsādesupi.
关于“石灰涂覆的曼达巴”这一说法:这里“石灰”是以标示的方式说的,因为它的意思是指任何一种涂覆的曼达巴。“曼达”叫做阳光,它能保护、遮挡阳光,或者众生从那里出生,所以叫“曼达巴”。难道因为围墙有孔洞,就成了同一处通道吗?所以说“确实不”等等。“确实”表示真实,或者表示因为。应当把“仅”这个词连到“为了使用”上。因此说“不是为了断绝使用”。另外,因为说过“排除其他词义之后,词才表达它的意义”,所以说“不是为了断绝使用”。“门扇”在这里指的就是门,因为是用同义词来说的,而且如果没有门,门扇也就不存在。在关闭和打开的时候发出“咖瓦”的声音,所以叫“门扇”。
Sudhāchadanamaṇḍapassāti ettha ‘‘sudhā’’ti idaṃ upalakkhaṇavasena vuttaṃ yena kenaci chadanamaṇḍapassāpi adhippetattā. Maṇḍaṃ vuccati sūriyarasmi, taṃ pāti rakkhati, tato vā jananti maṇḍapaṃ. Nanu ekūpacāraṃ hoti pākārassa chiddattāti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Vaḷañjanatthāya evāti evakāro yojetabbo. Tenāha ‘‘na vaḷañjanūpacchedanatthāyā’’ti. Atha vā ‘‘saddantaratthāpohanena saddo atthaṃ vadatī’’ti (udā. aṭṭha. 1; dī. ni. ṭi. 1.1; ma. ni. ṭī. 1.mūlapariyāyasuttavaṇṇanā; saṃ. ni. ṭī. 1.1.oghataraṇasuttavaṇṇanā; a. ni. ṭī. 1.1.rupādivaggavaṇṇanā) vuttattā ‘‘na vaḷañjanūpacchedanatthāyā’’ti vuttaṃ. Kavāṭanti ettha dvārameva adhippetaṃ pariyāyena vuttattā, asati ca dvāre kavāṭassābhāvato. Saṃvaraṇavivaraṇakāle kavati saddaṃ karotīti kavāṭaṃ.
这里说的是“因为只有一处通道”这句话。“对于谁”是指对论者。“应当有质问”,这是句子的连接。“此处”是指在同宿这一学处中,“所说”是连接关系。“在那里”是指门关着的内室。“那个人”是指对论者。“因为完全覆盖而有罪,如此所说”,这是连接。同样的道理也适用于“不是完全围绕”这里。“将会回来”就是回来、再次回来。
Tatrāti ‘‘ekūpacārattā’’ti vacane. Yassāti paravādino. Anuyogo siyāti yojanā. Idhāti imasmiṃ sahaseyyasikkhāpade, vuttanti sambandho. Tatthāti pihitadvāre gabbhe. Soti paravādī. Sabbacchannattā āpatti iti vutteti yojanā. Eseva nayo ‘‘sabbaparicchannatā na hotī’’ti etthāpi. Paccāgamissatīti pati āgamissati, puna āgamissatīti attho.
只是就文字本身而言,也就是只凭“完全覆盖”等字句,不是按意义来说。用“如果这样”这句话,是在显示不能周遍的过失。从那里,也就是从无犯;将会退失,这是连接关系。因此,是因为在不定法中说过了,所以这样说。在那里,就是在不定法中。在这里也一样,就是在这条学处中也是如此。凡任何,指任何住处。在一切处,就是在一切住处,都有共宿的罪,应当这样连接。
Byañjanamattenevāti ‘‘sabbacchannā’’tiādiakkharapadamatteneva, na atthavasena. ‘‘Evañca satī’’ti iminā abyāpitadosaṃ dasseti. Tatoti anāpattito, parihāyeyyāti sambandho. Tasmāti yasmā aniyatesu vuttaṃ, tasmā. Tatthāti aniyatesu. Idhāpīti imasmiṃ sikkhāpadepi. Yaṃ yanti senāsanaṃ. Sabbatthāti sabbesu senāsanesu, sahaseyyāpatti hotīti sambandho.
53在两种注疏的说法中,只有大注疏的说法才是合理的,所以它被放在后面说。
53. Dvīsu aṭṭhakathāvādesu mahāaṭṭhakathāvādova yuttoti so pacchā vutto.
用这个,也就是用军营帐篷。“此”是指地面未被围绕的状态。“如”是“yaṃ”一词之义,是具格词尾的不变词,意思是“用哪个军营帐篷”。第五。
Imināpīti senambamaṇḍapenāpi. Etanti jagatiyā aparikkhittataṃ. Yathāti yaṃsaddattho tatiyantanipāto, yena senambamaṇḍapenāti atthoti. Pañcamaṃ.
6. 第二同宿学处
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadaṃ
55第六:来客们住在这里,所以叫客舍;这客舍也就是房舍。为了说明这一点,所以说“来客的住处”。应当把“从人们那里听到话”接上省略的部分来理解。“上衣”是指外面的衣,也有人说是“所穿的衣服”。为了说明“已超越”这个词和以“-tvā”接尾结尾的词的关联,所以说“已进行”。就像在轻蔑语学处中,以想骂人的心对刹帝利说“旃陀罗”,虽然说了假话,也不犯妄语学处,只犯轻蔑语学处;同样地,在这里,与女人一起睡的人不犯第一共宿学处,只犯这个学处。应当这样理解。第六。
55. Chaṭṭhe āgantukā vasanti etthāti āvasatho, āvasatho ca so agārañceti āvasathāgāranti dassento āha ‘‘āgantukānaṃ vasanāgāra’’nti. Manussānaṃ santikā vacanaṃ sutvāti vacanaseso yojetabbo. Sāṭakanti uttarasāṭakaṃ, nivatthavatthantipi vadanti. Accāgammāti tvāpaccayantapadassa sambandhaṃ dassetumāha ‘‘pavatto’’ti. Yathā omasavādasikkhāpade akkosetukāmatāya khattiyaṃ ‘‘caṇḍālo’’ti vadato alikaṃ bhaṇatopi musāvādasikkhāpadena anāpatti, omasavādasikkhāpadeneva āpatti, evamidhāpi mātugāmena saha sayato paṭhamasahaseyyasikkhāpadena anāpatti, imināva āpattīti daṭṭhabbanti. Chaṭṭhaṃ.
7. 说法学处
7. Dhammadesanāsikkhāpadaṃ
6060. 在第七项中,“大门”指的是位于外面的正门。因为内室是人们来到或进入后居住的地方,所以称为“住处”,因此说“在内室门口”。“以善出”是指以清楚地向外传出的声音。对于“知”这个词,为了否定“不知”的意思,所以说“了知”。由此表明:这里不是由否定词 na 音变而成的不变词 a,而是前缀 ā。不说“以有智的男子”这么多,而说“以男子形”,是为了显示:不应为与取了男人身形而站立的夜叉、饿鬼、畜生站在一起的女子说法。“非以夜叉”应当连接为:不应为与夜叉站在一起的女子说法。这个道理在“非以饿鬼,非以畜生”中也是一样。
60. Sattame mahādvāreti bahi ṭhite mahādvāre. Āgamma, pavisitvā vā vasanaṭṭhānattā ovarako āvasatho nāmāti āha ‘‘ovarakadvāre’’ti. Suniggatenāti suṭṭhu bahi nikkhamitvā gatena saddena. ‘‘Aññātu’’nti padassa ‘‘na ñātu’’nti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ājānitu’’nti. Iminā nakāravikāro aiti nipāto na hoti, āiti upasaggoti pana dasseti. ‘‘Viññunā purisenā’’ti ettakameva avatvā ‘‘purisaviggahenā’’ti vadanto manussapurisaviggahaṃ gahetvā ṭhitena yakkhena petena tiracchānagatena saddhiṃ ṭhitāya mātugāmassa desetuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Na yakkhenāti yakkhena saddhiṃ ṭhitāya mātugāmassa desetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. Esa nayo ‘‘na petena, na tiracchānagatenā’’ti etthāpi.
6666.“以六五语”这里说“五”,是就语言的连缀而说的,因为没有任何用处。“于彼”是指在“以六五语”这个词中。说“一个偈颂句为一语”的人,是在表明:在散文中,一个带有格尾的词叫做一语,不应取表义的词或句词。由“一词从巴利圣典,五词从义注”这句话,也应理解“二词从巴利圣典,四词从义注”等说法。因为不超过六词就是标准。在“于彼”这里,如果有格的颠倒,也会有性的颠倒,因为是用阳性说“于彼”。而如果有格的颠倒,就以阴性说“彼女之”。“女人之”由于不可能期待固定的阳性,所以依意义以阴性说“一女之”。以此表明:依性别差别的限定词与被限定词也是存在的。“汝等之”是简别的集合。不说“汝等听”,而作意也是可以的,所以说“第一”等。而“第一”就是首先。因此说“非后”。应当连接为:比丘被问后而说法。第七。
66.Chappañcavācāhīti ettha ‘‘pañcā’’ti vācāsiliṭṭhavasena vuttaṃ kassaci payojanassābhāvā. Tatthāti ‘‘chappañcavācāhī’’ti pade. Eko gāthāpādo ekā vācāti vadanto cuṇṇiye vibhatyantaṃ ekaṃ padaṃ ekā vācā nāmāti dasseti, atthajotakapadaṃ vā vākyapadaṃ vā na gahetabbaṃ. ‘‘Ekaṃ padaṃ pāḷito, pañca aṭṭhakathāto’’ti iminā ‘‘dve padāni pāḷito, cattāri aṭṭhakathāto’’tiādinayopi gahetabbo. Chapadānatikkamoyeva hi pamāṇaṃ. Tasminti ettha sati vibhattivipallāse liṅgassāpi vipallāso hoti ‘‘tasmi’’nti pulliṅgena vuttattā. Sati ca vibhattivipallāse ‘‘tassā’’ti itthiliṅgabhāvena pavattā. ‘‘Mātugāmassā’’ti niyatapulliṅgāpekkhanassa asambhavato atthavasena ‘‘ekissā’’ti itthiliṅgabhāvena vuttaṃ. Iminā bhedaliṅganissito visesanavisesyopi atthīti dasseti. Tumhākanti niddhāraṇasamudāyo. ‘‘Suṇāthā’’ti avatvā ābhogopi vaṭṭatīti āha ‘‘paṭhama’’ntiādi. Paṭhamanti ca paṭhamameva. Tena vuttaṃ ‘‘na pacchā’’ti. Puṭṭho hutvā bhikkhu kathetīti yojanāti. Sattamaṃ.
8. 实有宣说学处
8. Bhūtārocanasikkhāpadaṃ
67第八项中,“在那里”指的是第四条巴拉基格学处。“在这里”指的是实有宣说学处。“确实”意思是真实,或者表示原因。“相应语”是指与诸缘相应的言语。“如是”是因为宣说彼功德的缘故,诸圣者接受了,应当这样连接理解。
67. Aṭṭhame tatthāti catutthapārājikasikkhāpade. Idhāti bhūtārocanasikkhāpade. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Payuttavācāti paccayehi yuttā vācā. Tathāti tato guṇārocanakāraṇā, ariyā sādiyiṃsūti yojanā.
因为“凡”与“彼”这类关联代词之间具有恒常的关联,所以说了“凡”等语。“一切”也包括凡夫和圣者。“实有”指真实存在的。为什么一切人都承认呢?难道圣者因为不曾宣说自己的功德,就不应该承认吗?为了回答这个,说了“诸圣者亦”等语。“确实”意思是真实,或者表示原因。因为诸圣者自身当中的上人法确实是存在的,所以一切人都承认“世尊所说是实有”,应当这样连接文意。因为如同被说了一样,所以应当这样连接。诸圣者已予承认,这是其中的关联。“不见过患”指不见过失之性者。“由他们”指由诸圣者,“被说”与此相连。“凡所生起的钵食”应当这样连接上下文。“其他”指诸凡夫。“唯以总摄一切”指以总摄一切凡夫与圣者的方式而说。“于学处分别中亦”指在学处的句分别中也是如此。“在彼处”指在第四巴拉基格中。“在此”指在此学处中。
Yatasaddānaṃ niccasambandhattā vuttaṃ ‘‘ye’’tiādi. Sabbepīti puthujjanāriyāpi. Bhūtanti vijjamānaṃ. Kasmā sabbepi paṭijāniṃsu, nanu ariyehi attano guṇānaṃ anārocitattā na paṭijānitabbanti āha ‘‘ariyānampī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Ariyānampi abbhantare uttarimanussadhammo yasmā bhūto hoti, tasmā sabbepi ‘‘bhūtaṃ bhagavā’’ti paṭijāniṃsūti yojanā. Yasmā bhāsito viya hoti, tasmāti yojanā. Ariyā paṭijāniṃsūti sambandho. Anādīnavadassinoti dosassa adassanadhammā. Tehīti ariyehi, bhāsitoti sambandho. Yaṃ piṇḍapātaṃ uppādesunti yojanā. Aññeti puthujjanā. Sabbasaṅgāhikenevāti sabbesaṃ puthujjanāriyānaṃ saṅgahaṇe pavatteneva. Sikkhāpadavibhaṅgepīti sikkhāpadassa padabhājaniyepi. Tatthāti catutthapārājike. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade.
7777. 这是只针对上人法而说的,并不是针对闻所成等功德而说,这就是它的意思。“于中间或”,是指从般涅槃之时以外的其他时候。“被过度牵引”,就是被极度逼迫。“然而对于疯狂者”等,这里的“如是”一词表示起始,由此把“心散乱者”等也包括进来。“见具足者”,是指以道慧和果慧而具足的人。“无犯”,不应该说巴吉帝亚罪的“无犯”——那罪确实存在,因此不应说“疯狂者无犯”,这就是其意趣所在。第八项结束。
77. Uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ, na sutādiguṇanti attho. Antarā vāti parinibbānakālato aññasmiṃ kāle vā. Atikaḍḍhiyamānenāti atinippīḷiyamānena. Ummattakassātiidaṃ panāti ettha iti-saddo ādyattho. Tena ‘‘khittacittassā’’tiādiṃ saṅgaṇhāti. Diṭṭhisampannānanti maggapaññāya, phalapaññāya ca sampannānaṃ. Anāpattīti pācittiyāpattiyā anāpatti na vattabbā, āpattiyeva hoti, tasmā ‘‘ummattakassa anāpattī’’ti na vattabbanti adhippāyoti. Aṭṭhamaṃ.
告知粗重罪学处
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadaṃ
7878. 第九项里说的“在那里”,是指在“称为粗恶”那段圣典文句里,或者指那些圣典和注疏里。“审察”就是考察、探究。“于具足戒字词”是指在具足戒字词与词义的存在中。这里,字词一说出来,因为词与义不可分离,所以说了字词也就说了义;即使没有表示存在的后缀,由于存在之义也应当了知,所以存在的概念同样要取用,因此说“于具足戒字词与义的存在中”。在“粗恶字词”这里也是同样的道理。“以此为量者”,这个就是指“十三桑喀地谢思”这个说法。应当这样说,而不是说“四巴拉基格”等,这就是意思所在。“在彼处”,指在圣典中。有人可能会有疑惑,疑惑什么呢?应当这样连接文意。因为宣说罪与辱骂者相同,所以说“如是存在时”等。“唯巴吉帝亚且”,其中的“且”字表示简别,意思是不犯恶作。“确实”,意思是真实。“此”,指犯巴吉帝亚这件事,或者指“不净……中略……因辱骂语”这段文句,与“被说”相连。“此中”,指在圣典中。“注疏阿阇梨唯”,这里的“唯”字若连接得不合理,就应把它连到“量”上,意思是唯是因由。因此说“非其他审察”。或者,“其他”是主格形式表示属格意义,意思是不是其他人的审察可以作为量。如果这样理解,那么“唯”字就是合理连接。“于前亦且”,指在造论开始之时也是如此。
78. Navame tatrāti tassaṃ ‘‘duṭṭhullā nāmā’’tiādipāḷiyaṃ, tāsu vā pāḷiaṭṭhakathāsu. Vicāraṇāti vīmaṃsanā. Upasampannasaddeti upasampannasaddatthabhāve . Ettha hi sadde vuccamāne avinābhāvato saddena atthopi vutto, vināpi bhāvapaccayena bhāvatthassa ñātabbattā bhāvopi gahetabbo, tasmā vuttaṃ ‘‘upasampannasaddatthabhāve’’ti. Eseva nayo ‘‘duṭṭhullasadde’’ti etthāpi. Etaṃ parimāṇaṃ yassāti etaṃ, ‘‘terasa saṅghādisesā’’ti vacanaṃ. Etaṃ eva vattabbaṃ, na ‘‘cattāri ca pārājikānī’’ti idanti attho. Tatthāti pāḷiyaṃ. Kassaci vimati bhaveyya, kiṃ bhaveyyāti yojanā. Āpattiṃ ārocentena akkosantassa samānattā vuttaṃ ‘‘evaṃ satī’’tiādi. Pācittiyameva cāti casaddo byatirekattho, na dukkaṭaṃ āpajjatīti attho. Hīti saccaṃ. Etanti pācittiyāpajjanataṃ, ‘‘asuddho hoti…pe… omasavādassā’’ti vacanaṃ vā, vuttanti sambandho. Etthāti pāḷiyaṃ. Aṭṭhakathācariyāveti ettha evakāro aṭṭhānayogo, pamāṇanti ettha yojetabbo, kāraṇamevāti attho. Tena vuttaṃ ‘‘na aññā vicāraṇā’’ti. Atha vā aññāti sāmyatthe paccattavacanametaṃ, na aññesaṃ vicāraṇā pamāṇanti attho. Evañhi sati evakāro ṭhānayogova. Pubbepi cāti ganthārambhakālepi ca.
这里“此”是指诸注疏师所认可的标准。只是为了防护、只是为了不犯,才被允许,应该这样理解前后文的关联。因此说“非彼”等。“因此”是说,因为所谓的比丘身份根本不存在,所以这话说得非常好——这就是它们之间的关联。
Etanti aṭṭhakathācariyānaṃ pamāṇataṃ. Saṃvaratthāya eva, anāpajjanatthāya eva ca anuññātanti yojanā. Tenāha ‘‘na tassa’’tyādi. Tasmāti yasmā bhikkhubhāvo nāma na atthi, tasmā suvuttamevāti sambandho.
80对于“彼[认可]”,应当由僧团来做——这是句子的连接方式。“于任何处”:在任何一个地方。“在此”:在这个学处当中。“因已说”这个词,是“应作”的原因。“此”:就是这位比丘。“以利益之求”:以对利益的寻求,也就是对义的欲求,这是它的意思。
80.Sāti bhikkhusammuti, saṅghena kātabbāti yojanā. Katthacīti kismiñci ṭhāne. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Vuttattā’’ti padaṃ ‘‘kātabbā’’ti pade hetu. Esāti eso bhikkhu. Hitesitāyāti hitassa esitāya, atthassa icchatāyāti attho.
82“其余的”:指从最开头的五学处起,其上剩余的五学处。“彼”:指未受具足戒的人。“结合”:就是建立关联。第九。
82.Sesānīti ādimhi pañcasikkhāpadato sesāni upari pañca sikkhāpadāni. Assāti anupasampannassa. Ghaṭetvāti sambandhaṃ katvāti. Navamaṃ.
10. 掘地学处
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadaṃ
86第十:世尊开示,这是连接。这里,指在地上。那里,指在那些石头等东西上。一握的量,就是从拳头的大小来说。那个,是还没烧过的地。象腹,是指名叫象腹的地方。一筐满的地,这是连接。那些,就是指少尘少泥的说法。因为,是真实,或者由于。这个,指大多数是石头等五种。那个,指懒惰的人。命令,在这里,因为《词根教本》中说“āṇa是派遣”,所以āṇa这个词根本身就表示派遣这个意思,而不是ṇāpe这个使役词缀;不过那个使役词缀只在词根的意义上起作用,因为它并没有单独说出要表达的意思,因为在词根意义之外,并没有别的要表达的意思存在。首先,就是先对经外抉择,或者从那里开始。
86. Dasame bhagavā dassetīti yojanā. Etthāti pathaviyaṃ. Tatthāti tesu pāsāṇādīsu. Muṭṭhippamāṇatoti khaṭakapamāṇato. Sāti adaḍḍhapathavī. Hatthikucchiyanti evaṃnāmake ṭhāne. Ekapacchipūraṃ pathavinti sambandho. Tesaṃyevāti appapaṃsuappamattikāpadānaṃ eva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etanti yebhuyyenapāsāṇādipañcakaṃ. Tanti kusītaṃ. Āṇāpetvāti ettha ‘‘āṇa pesane’’ti dhātupāṭhesu vuttattā āṇadhātuyeva pesanasaṅkhātaṃ hetvatthaṃ vadati, na ṇāpepaccayo, so pana dhātvattheyeva vattati. Na hi tassa visuṃ vutto abhidheyyo atthi dhātvatthato aññassa abhidheyyassābhāvā. Tāvāti paṭhamaṃ pāḷimuttakavinicchayassa, tato vā.
把莲花引来的,名为莲池。“清理者”一词,在“舀出、移除”这些词中表示作者义。“彼”要与“薄泥”一词连起来理解,因为意思就是“那薄泥”。“以瓶”,就是用罐子。“舀出”,就是举起来洒,或者提起来洒。“在彼”,指在干泥里,“彼”一词是整体所依。“彼”,就是干泥。
Pokkharaṃ padumaṃ netīti pokkharaṇī. ‘‘Sodhentehī’’ti padaṃ ‘‘ussiñcituṃ apanetu’’nti padesu bhāvakattā. Yoti ‘‘tanukaddamo’’ti padena yojetabbo. Yo tanukaddamoti hi attho. Kuṭehīti ghaṭehi. Ussiñcitunti ukkhipitvā, uddharitvā vā siñcituṃ. Tatrāti sukkhakaddame, ‘‘yo’’ti pade avayavīādhāro. Yoti sukkhakaddamo.
岸,就是堤岸。水边,就是水的附近。少于四个月,就是比四个月还少。被覆盖,就是被天雨淋湿,这样连接。落下,就是岸崩塌落下。就在水中,就是在原来的水里。水,就是雨水。在那里,就是在石板上。最初,就是从挖沟渠开始的最初。在水中干涸,就是在水里变干。之后,就是水满之后。在那里,就是在沟渠里。就在水中,就是在根本的水里。水,就是外来之水。附着,就是附着在石板背面。那也,就是细尘也。未作斜坡,就是没有用工具做成斜坡。被白蚁吐出,或者被家蚁等众生吐出,所以叫蚁塔。
Taṭanti kūlaṃ. Udakasāmantāti udakassa samīpe. Omakacatumāsanti catumāsato ūnakaṃ. Ovaṭṭhanti devena ovassitaṃ hoti saceti yojanā. Patatīti taṭaṃ patati. Udakeyevāti pakatiudakeyeva. Udakassāti vassodakassa. Tatthāti pāsāṇapiṭṭhiyaṃ. Paṭhamamevāti soṇḍikhaṇanato paṭhamaṃ eva. Udake pariyādiṇṇeti udake sukkhe. Pacchāti udakapūrato pacchā. Tatthāti soṇḍiyaṃ. Udakeyevāti mūlaudakeyeva. Udakanti āgantukaudakaṃ. Allīyatīti piṭṭhipāsāṇe laggati. Tampīti sukhumarajampi. Akatapabbhāreti vaḷañjena akate pabbhāre. Upacikāhi vamīyati, gharagoḷikādayo vā satte vamatīti vammiko.
牛的蹄子因为像刺一样,所以叫“牛刺”;被它切断的泥,就称为“牛刺”。无覆盖物,或者覆盖物已经损坏的旧住处,这样连接。“从那里”指从旧住处,“可以取”与此相连。“其余的”指从覆盖物已损坏的地方。“其余的砖块我取”应当这样连接。“以那”指以砖块等。“凡是”指泥土。“干”就是不湿、不润。
Gāvīnaṃ khuro kaṇṭakasadisattā gokaṇṭako nāma, tena chinno kaddamo ‘‘gokaṇṭako’’ti vuccati. Acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā purāṇasenāsanaṃ hotīti yojanā. Tatoti purāṇasenāsanato, gaṇhituṃ vaṭṭatīti sambandho. Avasesanti vinaṭṭhacchadanato. Avasesaṃ iṭṭhakaṃ gaṇhāmi iti saññāyāti yojetabbo. Tenāti iṭṭhakādinā. Yā yāti mattikā. Atintāti anallā, akilinnāti attho.
在那里是指在泥堆里。全部是指整个泥堆。属于它是指属于泥堆。净人这个词在移开这个词中表示使役动作。为什么允许呢?所以他说用水等等。因为 是表示真实,或者表示由于。
Tasminti mattikāpuñje. Sabboti sakalo mattikāpuñjo. Assāti mattikāpuñjassa. ‘‘Kappiyakārakehī’’ti padaṃ ‘‘apanāmetvā’’ti pade kāritakammaṃ. Kasmā vaṭṭatīti āha ‘‘udakenā’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
这里指土墙。另一也是指除了楼阁柱子之外的另一种。以那个为借口,是指以石块等滚落这件事作为借口。
Tatthāti mattikāpākāre. Aññampīti maṇḍapathambhato aññampi. Tena apadesenāti tena pāsāṇādipavaṭṭanalesena.
“尿流”是指小便流出来。“老人杖”是指老人用的拐杖。这里,老人因为四肢和身体各部分松弛而变得衰弱,所以称为老人;由于必须完全由他拿着,所以是老人所持的杖,或者说“老人之杖”,因此老人用的拐杖就称为老人杖。这个词要用齿音的第一个字母来诵读。“为了策励精进”是指为了好好策励精进,意思是把精进提起来。“某些比丘”是连接。
Passāvadhārāyāti muttasotāya. Kattarayaṭṭhiyāti kattaradaṇḍena. Ettha hi kattarayati aṅgapaccaṅgānaṃ sithilabhāvena sithilo hutvā bhavatīti katvā kattaro vuccati jiṇṇamanusso, tena ekantato gahetabbattā kattarena gahitā yaṭṭhi, kattarassa yaṭṭhīti vā katvā kattarayaṭṭhi vuccati kattaradaṇḍo. Dantajapaṭhamakkharena sajjhāyitabbo. Vīriyasampaggahaṇatthanti vīriyassa suṭṭhu paggaṇhanatthaṃ, vīriyassa ukkhipanatthanti attho. Keci bhikkhūti yojanā.
87在这里也指砖块、瓦片等物。“确实”是真实的意思。“因为它们不被执取”是说砖块等物没有燃料给火。“确实”是真实,或者表示原因。“它们”指砖块等物。“非境”是因为没有犯戒发生的余地。“草火”就是用草做成的火把。“就在那里”指在大筏疏中。“钻木”是为了生火而在此摩擦的东西,指下面要转动的木头。“和弓一起转动”指和弓一起运作,即上面转动的木头。下钻木和上钻木合在一起叫钻木组,通过它来生火,这是句子的连接。“如果这样做时不燃烧,你就那样做”是前后关联。
87.Tatrāpīti iṭṭhakakapālādīsupi. Hīti saccaṃ. Tesaṃ anupādānattāti tesaṃ iṭṭhakādīnaṃ aggissa anindhanattā. Hīti saccaṃ, yasmāvā. Tānīti iṭṭhakādīni. Avisayattāti āpattiyā anokāsattā. Tiṇukkanti tiṇamayaṃ ukkaṃ. Tatthevāti mahāpaccariyaṃ eva. Arīyati agginipphādanatthaṃ ghaṃsīyati etthāti araṇī, heṭṭhā nimanthanīyadāru. Saha dhanunā eti pavattatīti sahito, upari nimanthanadāru. Araṇī ca sahito ca araṇīsahito, tena aggiṃ nibbattetvāti yojanā. Yathā kariyamāne na ḍayhati, tathā karohīti sambandho.
88“知道坑”的意思是知道怎么造坑、怎么掘坑。“你要这样知道大土,知道糠土”这里也一样,要按语境补上表示给予的格助词,再把句子连起来理解。“彼”指地。“以彼”指以滚动等。第十。
88.Āvāṭaṃjānāti āvāṭaṃ kātuṃ, khaṇituṃ vā jānāhīti attho. ‘‘Evaṃ mahāmattikaṃ jāna, thusamattikaṃ jānā’’ti etthāpi yathālābhaṃ sampadānavācakapadaṃ ajjhāharitvā yojanā kātabbā. Sāti pathavī. Tenāti pavaṭṭanādināti. Dasamaṃ.