2. 生物聚落品
2. Bhūtagāmavaggo
5. 巴吉帝亚篇解释 · 66 段
众生村学处注释
1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā
8989. 第二品第一项中,“不能制止”的意思是:在枝干天宫里,树枝正被砍断的时候,天人把儿子带来,想借此让树枝免于被砍,虽然看到了这个情景,却仍然无法让斧头落下的势头停住,这就是“不能制止”的意思。“树法”是指树持续存在的状态。因为就像树木在遭到砍伐等时候不会动摇、不生嗔怒一样,这就叫作树法。
89. Dutiyavaggassa paṭhame niggahetuṃ asakkontoti sākhaṭṭhakavimāne sākhāya chijjamānāya chijjante tattha achedanatthāya devatāya upanītaṃ puttaṃ disvāpi kuṭhārinikkhepavegaṃ nivattetuṃ asakkontoti attho. Rukkhadhammeti rukkhassa pavattiyaṃ. Rukkhānaṃ viya chedanādīsu akuppanañhi rukkhadhammo nāma.
“已生起”就是已经出现了。“奔走”就是奔跑。“阻止”就是应当制止。另一种情况是:不去制止已经生起的忿怒,就像只抓住国王、副王等人缰绳的人,并不是最殊胜的御者,这就是它的意思。“扩散”就像黑蛇的毒液随着齿痕蔓延遍布全身而停住一样。“断除此岸彼岸”,是以第三道断除五下分结。所谓“此岸彼岸”,此岸是指近岸。或者:以第三道除去忿怒而住的比丘,以阿拉汉道断除此岸彼岸,即是此意。其中,此岸是指自己的生命体,或者指内六处;彼岸是指他人的生命体,或者指外六处。断除了对这两者的欲贪,就称为“断除此岸彼岸”。
Uppatitanti uppannaṃ. Bhantanti dhāvantaṃ. Vārayeti niggaṇheyya. Itaroti uppannaṃ kodhaṃ aniggaṇhanto rājauparājādīnaṃ rasmimattaggāhakajano viya na uttamasārathīti attho. Visaṭaṃ sappavisanti sarīre dāṭhāvaṇānusārena vitthiṇṇaṃ byāpetvā ṭhitaṃ kaṇhasappavisaṃ viya. Jahāti orapāranti pañcorambhāgiyasaññojanāni tatiyamaggena jahāti. ‘‘Orapāra’’nti hi orimatīraṃ vuccati . Atha vā soti tatiyamaggena kodhaṃ vinetvā ṭhito bhikkhu arahattamaggena orapāraṃ jahātīti attho. Tattha oraṃ nāma sakattabhāvo, ajjhattikāni vā āyatanāni. Pāraṃ nāma paraattabhāvo, bāhirāni vā āyatanāni. Tadubhaye pana chandarāgaṃ jahanto ‘‘jahāti orimapāra’’nti vuccati.
90“存在”就是增长。“曾有”就是已经出现。因此说“已生、已增长”。“生物村”,是指四大种以草木等绿色植物等形态聚合在一起的群体。为了说明并没有离开这些而另外存在一个村,所以说了“生物本身就是村”。关于“应被喝”这个词,是联系“使喝”这个词根的意义,才说“应被受用”。而这种应被喝的性质,正是通过砍断等方式才成立的,所以说“那个……生物村的已生,是以砍断等为条件的”。
90.Bhavantīti vaḍḍhanti. Ahuvuntīti babhūvu. Tenāha ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Bhūtānaṃ gāmoti mahābhūtānaṃ haritatiṇādibhāvena samaggānaṃ samūho. Tabbinimuttassa gāmassa abhāvaṃ dassetuṃ ‘‘bhūtā eva vā gāmo’’ti vuttaṃ. Pātabya-saddassa pā pāneti dhātvatthaṃ sandhāyāha ‘‘paribhuñjitabbatā’’ti. Sā ca pātabyatā chedanādi eva hotīti āha ‘‘tassā…pe… bhūtagāmassa jātā chedanādipaccayā’’ti.
91这里“已生”这个词是“已生产”的同义词,就像“生了儿子的女人”这类说法里那样,是“已生产”的意思,所以说“已生产”,意思是已经长出了叶子和根。
91.Jāta-saddo ettha vijātapariyāyoti ‘‘puttaṃ vijātā itthī’’tiādīsu viya pasūtavacanoti āha ‘‘pasūtānī’’ti, nibbattapaṇṇamūlānīti attho.
“显示它们”这句话,是在显示那些种子。仅仅通过显示结果这一方式,也就同时把因包含进来了,所以说“种子是由种子所生起的东西显示的”。
Tānidassentoti tāni bījāni dassento. Kāriyadassanamukheneva kāraṇañca gahitanti āha ‘‘bījato nibbattena bījaṃ dassita’’nti.
92“从种子所生的生物聚落就是种子”,用这种省略后词的说法,表明这就像“从莲丛所生的花就是莲花”等例子中那样的习惯用语。所谓“某种子名为生物聚落”,是就长出的叶和根而说的。“如文”就是按照读诵的原文。
92.‘‘Bījato sambhūto bhūtagāmo bīja’’nti iminā uttarapadalopena ‘‘padumagacchato nibbattaṃ pupphaṃ paduma’’ntiādīsu viyāyaṃ vohāroti dasseti. Yaṃ bījaṃ bhūtagāmo nāma hotīti nibbattapaṇṇamūlaṃ sandhāya vadati. Yathārutanti yathāpāṭhaṃ.
因为前面说的是“故意”,所以即使知道它已经附着在身上才起身,由于没有“我要把它拔掉”的想法,所以是允许的。用“无尾”这个词,就已经把芥子那么大的量也包括进去了,那是这种藻类的名称。因为没有根也没有叶,所以说“名为不完整的生物村”。它被归入种子村。即使它不增长,也因为它是生物村的根,所以说“归入无根生物村”。关于椰子,则是特别说明的。
‘‘Sañciccā’’ti vuttattā sarīre laggabhāvaṃ ñatvāpi uṭṭhahati, ‘‘taṃ uddharissāmī’’tisaññāya abhāvato vaṭṭati. Anantaka-ggahaṇena sāsapamattikā gahitā, nāmañhetaṃ tassā sevālajātiyā. Mūlapaṇṇānaṃ abhāvena ‘‘asampuṇṇabhūtagāmo nāmā’’ti vuttaṃ. So bījagāmena saṅgahitoti. Avaḍḍhamānepi bhūtagāmamūlakattā vuttaṃ ‘‘amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchatī’’ti. Nāḷikerassa āveṇikaṃ katvā vadati.
“谢雷亚咖”是一种从石头里生出来的香物。从开花的时候起,就是从绽放的时候开始。“取伞盖”,就是取已经绽放的。但花苞即使不弄伤树皮也不能摘,已经开放的才可以。“因为手的恶作”,就是由于手轻率乱动。
Seleyyakaṃ nāma silāya sambhūtā ekā gandhajāti. Pupphitakālato paṭṭhāyāti vikasitakālato pabhuti. Chattakaṃ gaṇhantoti vikasitaṃ gaṇhanto. Makuḷaṃ pana rukkhattacaṃ akopentenapi gahetuṃ na vaṭṭati, phullaṃ vaṭṭati. Hatthakukkuccenāti hatthacāpallena.
“不应储存饮用水”这句话,是就自己喝的饮用水而说的;对别人来说则可以,因为不算据为己有。所以接着说“自己想要喝的人”。所谓“那些树的枝条会生长”,是说不用把根拔出来,仅仅凭叶子长出来这一点,树就会增长。在这里,即使不做净法,把砍下来的椰子、竹杖等弄坏也是可以的。
‘‘Pānīyaṃ na vāsetabba’’nti idaṃ attano pivanapānīyaṃ sandhāya vuttaṃ, aññesaṃ pana vaṭṭati anuggahitattā. Tenāha ‘‘attanā khāditukāmenā’’ti. Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhatīti mūlaṃ anotāretvā paṇṇamattaniggamanamattenapi vaḍḍhati. Tattha kappiyampi akaronto chinnanāḷikeraveḷudaṇḍādayo kopetuṃ vaṭṭati.
因为已经说过“我要示现经行处”,所以如果只是为了经行而走,或者只是为了赶路而走,又或者只是为了坐在草上而坐下,都没有罪过。
‘‘Caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmī’’ti vuttattā kevalaṃ caṅkamanādhippāyena vā maggagamanādhippāyena vā akkamantassa, tiṇānaṃ upari nisīdanādhippāyena nisīdantassa ca doso natthi.
“沙门净法”是指比丘们允许使用的做法。因为无种子和已去种子的东西也属于允许使用的范围,所以被称为“沙门净法”。无种子,指的是嫩芒果之类还没长成种子的果实。已去种子,指的是需要把种子分离出去的东西,比如波罗蜜等。说了“净法”之后——即使按之前的行为已经说了,但在说出口的那一刻,就应该用火、刀等把种子类的东西损坏,所以在此之前不能做,也不能只做一半,必须直接切断、破坏。操作的比丘只要用任何一种语言说“做净法”,就可以做。为了让种子类的东西得到解脱,应该再次做净法,因为让人做第一次就已经过分了。根据“在椰壳里也可以做”的说法,从椰壳里拿出来的果仁或种子,在哪里刺穿都可以。地生物、把地生物当作地生物想、破坏或让别人破坏——这里一共有这三个条件。
Samaṇakappehīti samaṇānaṃ kappiyavohārehi, abījanibbaṭṭabījānipi kappiyabhāvato ‘‘samaṇakappānī’’ti vuttāni. Abījaṃ nāma taruṇaambaphalādīni. Nibbaṭṭetabbaṃ viyojetabbaṃ bījaṃ yasmiṃ, taṃ panasādi nibbaṭṭabījaṃ nāma. Kappiyanti vatvāvāti pubbakālakiriyāvasena vuttepi vacanakkhaṇeva aggisatthādinā bījagāme vaṇaṃ kātabbanti vacanato pana pubbe kātuṃ na vaṭṭati, tañca dvidhā akatvā chedanabhedanameva dassetabbaṃ. Karontena ca bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti yāya kāyaci bhāsāya vutteyeva kātabbaṃ. Bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāretabbanti kārāpanassa paṭhamameva adhikatattā. ‘‘Kaṭāhepi kātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā kaṭāhato nīhatāya miñjāya vā bīje vā yattha katthaci vijjhituṃ vaṭṭati eva. Bhūtagāmo, bhūtagāmasaññitā, vikopanaṃ vā vikopāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni.
2. 异语学处注释
2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā
94第二,“其他言语”:别人为了指出他的过失而说的话,他却用不合时宜的另一套话来回应。
94. Dutiye aññaṃ vacananti yaṃ dosavibhāvanatthaṃ parehi vuttavacanaṃ taṃ tassa ananucchavikena aññena vacanena paṭicarati.
9898. 如果有人以答非所问的方式说话,那就是把所问的意思搁在一边,另外说别的、显示别的,所以叫“说他语者”。因此说“这叫做以他事他事往返”。“这叫做沉默者”,意思是沉默状态的名称,或者也可以这样读。“令成说他语者”,就是令其归入说他语之中。“伤害”,就是伤害性。
98. Yadetaṃ aññenaññaṃ paṭicaraṇavasena pavattavacanaṃ, tadeva pucchitamatthaṃ ṭhapetvā aññaṃ vadati pakāsetīti aññavādakanti āha ‘‘aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāma’’nti. Tuṇhībhūtassetaṃ nāmanti tuṇhībhāvassetaṃ nāmaṃ, ayameva vā pāṭho. Aññavādakaṃ āropetunti aññavāde āropetuṃ. Vihesakanti vihesakattaṃ.
99经文里说“不想揭露”,意思就是想掩盖。
99. Pāḷiyaṃ na ugghāṭetukāmoti paṭicchādetukāmo.
100100. 在“未被举罪而说其他话”这一条里,经文中所说的恶作,是按照“用其他事情来搪塞其他事情”的方式成立的。但按照注疏里说的方式,如果是用妄语来对其他事情搪塞其他事情,那就和妄语巴吉帝亚一起构成恶作;如果已经被举罪,那就只凭这一点构成巴吉帝亚。不过有些人说“和妄语巴吉帝亚合在一起,共有两个巴吉帝亚”,这需要再考察。还应当看到,即使是初犯者,在妄语这件事上,也只凭这一点不犯戒。这里有三支:通过如法甘马被举罪;被追问所犯的罪或所涉及的事;因为想覆藏而用其他事情搪塞其他事情,或者保持沉默。
100.Anāropite aññavādaketi vuttadukkaṭaṃ pāḷiyaṃ āgataaññenaññapaṭicaraṇavasena yujjati, aṭṭhakathāyaṃ āgatanayena pana musāvādena aññenaññaṃ paṭicarantassa pācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ, āropite imināva pācittiyaṃ. Keci pana ‘‘musāvādapācittiyena saddhiṃ pācittiyadvaya’’nti vadanti, vīmaṃsitabbaṃ. Ādikammikassapi musāvāde imināva anāpattīti daṭṭhabbaṃ. Dhammakammena āropitatā, āpattiyā vā vatthunā vā anuyuñjiyamānatā, chādetukāmatāya aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, tuṇhībhāvo cāti imānettha tīṇi aṅgāni.
3. 讥嫌学处的注释
3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā
103在第三项中,因为“思惟”义的“禅”这个词根有多种含义,所以存在“观察”的含义,因此说“令观察”。“以欲”是指词性变化,所以说“以欲”。
103. Tatiye cintāyanatthassa jhe-dhātussa anekatthatāya olokanatthasambhavato vuttaṃ ‘‘olokāpentī’’ti. Chandāyāti liṅgavipallāsoti āha ‘‘chandenā’’ti.
105105. 为了让比丘被人看轻而故意让别人去议论他、说他的坏话,这叫“令发牢骚”。如果不直接对别人说,而是通过彼此交谈的方式,把那位比丘的过失讲出来,那就叫“诽谤”。这就是这两者的区别。
105. Bhikkhuṃ lāmakato cintāpanatthaṃ aññesaṃ taṃ avaṇṇakathanaṃ ujjhāpanaṃ nāma. Aññesaṃ pana avatvā aññamaññaṃ samullapanavasena bhikkhuno dosappakāsanaṃ khiyyanaṃ nāmāti ayametesaṃ bhedo.
106令他未受具戒者发牢骚,意思是借另一个未受具戒的人来令他发牢骚。或在他面前,意思是在那个未受具戒的人面前,诽谤那位被僧团认可为受具戒的人。这里也应当知道:由于依靠妄语而可能产生令他发牢骚等情况,所以恶作之处以及初犯者无犯,都是通过这条学处来说明的;而在一切情况下,妄语巴吉帝亚在这里并未被排除。依法甘马而被认可、受具戒、没有偏行、想说他坏话、在谁面前说、对方受具戒,以及令他发牢骚或诽谤——这些就是此处六个支分。
106.Aññaṃ anupasampannaṃ ujjhāpetīti aññena anupasampannena ujjhāpeti. Tassa vā taṃ santiketi tassa anupasampannassa santike taṃ saṅghena sammataṃ upasampannaṃ khiyyati. Idhāpi musāvādena ujjhāpanādīnaṃ sambhavato dukkaṭaṭṭhānāni ca ādikammikassa anāpatti ca iminā eva sikkhāpadena vuttāti veditabbaṃ sabbattha musāvādapācittiyassa anivattito. Dhammakammena sammatatā, upasampannatā, agatigamanābhāvo, tassa avaṇṇakāmatā, yassa santike vadati. Tassa upasampannatā, ujjhāpanaṃ vā khiyyanaṃ vāti imānettha cha aṅgāni.
4. 第一坐卧处学处的注释
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
110第四项“未制”是指不成立。不过,世尊是取了“在八个月里安置于棚亭等处”这个特殊含义,认为最初就已经制定了学处,于是用“诸比丘,我允许八个月”等类似“随制”的话来说明这个意图,并没有另外说“随制”。但在《附随》里,这句许可的话被说成是“随制”的根据,所以说“一随制”。
110. Catutthe apaññāteti appasiddhe. Imaṃ pana aṭṭha māse maṇḍapādīsu ṭhapanasaṅkhātaṃ atthavisesaṃ gahetvā bhagavatā paṭhamameva sikkhāpadaṃ paññattanti adhippāyaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhamāse’’tiādivacanena anupaññattisadisena pakāsetvā visuṃ anupaññatti na vuttā. Parivāre panetaṃ anujānanavacanaṃ anupaññattiṭṭhānanti ‘‘ekā anupaññattī’’ti (pari. 65-67) vuttaṃ.
“新织者”,是指刚刚用线缝制、边缘缠绕起来的床。 “覆盖者”,是指用允许使用的皮革覆盖。因为这样,它们不会很快被雨水损坏。 “最上露地住者”,这只是为了说明这种修行方式带来的安乐;不过即使是最高标准的露地住者,衣小屋也是允许的。 “随身性故”,是说明比丘就在那里坐卧的情形,也因此说明:如果因为害怕下雨而自己跑到别处去,就会犯戒。这是为露地住者的利益而作的限定;即使是施主布施的,自己也应当守护。
Navavāyimoti adhunā suttena vītakacchena paliveṭhitamañco. Onaddhoti kappiyacammena onaddho. Te hi vassena sīghaṃ na nassanti. ‘‘Ukkaṭṭhaabbhokāsiko’’ti idaṃ tassa sukhapaṭipattidassanamattaṃ, ukkaṭṭhassāpi pana cīvarakuṭi vaṭṭateva. Kāyānugatikattāti bhikkhuno tattheva nisīdanabhāvaṃ dīpeti, tena ca vassabhayena sayaṃ aññattha gacchantassa āpattīti dasseti . Abbhokāsikānaṃ temanatthāya niyametvā dāyakehi dinnampi attānaṃ rakkhantena rakkhitabbameva.
“观察云没有生起”,这句话是在说明:即使到了夏季,云已经升起来时,也不可以把卧具放在露地上。“各处”,是指在塔院等各个露地上,划定范围后放置。“从中间开始,朝向放脚的地方”,是说在四周都打扫过之后,因为垃圾总是往院子中间堆,中间就积了沙子。这里是为了说明该怎么做才这么说的。应当把沙子运到高处放脚的地方那个方向。也有人说:如果沙子积在角落里,那就从那里开始,朝另一个方向运走——有些人是这样解释的。可是另一些人说:“为了不因足迹扰乱已经扫过的地方,自己站在还没扫的地方,把沙子朝自己脚的方向运走。”这样一来,“从中间开始”这句话就看不出有什么作用了。
‘‘Valāhakānaṃ anuṭṭhitabhāvaṃ sallakkhetvā’’ti iminā gimhānepi meghe uṭṭhite abbhokāse nikkhipituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. Tatra tatrāti cetiyaṅgaṇādike tasmiṃ tasmiṃ abbhokāse niyametvā nikkhittā. Majjhato paṭṭhāya pādaṭṭhānābhimukhāti yattha samantato sammajjitvā aṅgaṇamajjhe sabbadā kacavarassa saṅkaḍḍhanena majjhe vālikā sañcitā hoti. Tattha kattabbavidhidassanatthaṃ vuttaṃ. Uccavatthupādaṭṭhānābhimukhaṃ vā vālikā haritabbā. Yattha vā pana koṇesu vālikā sañcitā, tattha tato paṭṭhāya aparadisābhimukhā haritabbāti keci atthaṃ vadanti. Keci pana ‘‘sammaṭṭhaṭṭhānassa padavaḷañjena avikopanatthāya sayaṃ asammaṭṭhaṭṭhāne ṭhatvā attano pādābhimukhaṃ vālikā haritabbāti vutta’’nti vadanti, tattha ‘‘majjhato paṭṭhāyā’’ti vacanassa payojanaṃ na dissati.
111仅仅因为脚是弯的这一点,曲足床和其他床才有差别,并不是因为脚插入横木的方式有什么不同。为了说明这一点,才说了“或者任何其他人”等话。“彼之”,指的是唯独已受具足戒的人。
111. Vaṅkapādatāmattena kuḷīrapādakassa sesehi viseso, na aṭanīsu pādappavesanavisesenāti dassetuṃ ‘‘yo vā pana kocī’’tiādi vuttaṃ. Tassāti upasampannasseva.
坐下之后……巴吉帝亚:在这里,如果知道雨还没下起来,心里想着“我之后再回来收”,有意这样离开的,不犯戒,但因此必须再回来。“得到许可后”:就是听到“走吧,别待在这里”这样的话之后。
Nisīditvā…pe… pācittiyanti ettha meghuṭṭhānābhāvaṃ ñatvā ‘‘pacchā āgantvā uddharissāmī’’ti ābhogena gacchantassa anāpatti, tena punāgantabbameva. Kappaṃ labhitvāti ‘‘gaccha, mā idha tiṭṭhā’’ti vuttavacanaṃ labhitvā.
只有对常住比丘来说才算障碍。如果对客比丘什么都没说就坐下,心里想“常住比丘自己会收起来”,然后离开了,那也还是只有常住比丘有障碍。不过按照《大筏疏》的意思,即使没说“这是我们的”,只是坐在那里,也算障碍。因为经文里说了“铺设或让人铺设”,所以即使不是受人吩咐而铺设的,也已经说明了犯恶作的理由。Ussāraka 就是诵者。因为他把巴利诵文一层一层地往上提、展开,所以叫做 Ussāraka。
Āvāsikānaṃyeva palibodhoti āgantukesu kiñci avatvā nisīditvā ‘‘āvāsikā eva uddharissantī’’ti gatesupi āvāsikānameva palibodho. Mahāpaccarivāde pana ‘‘idaṃ amhāka’’nti avatvāpi nisinnānamevāti adhippāyo. ‘‘Santharitvā vā santharāpetvā vā’’ti vuttattā anāṇattiyā paññāpitattāpi dukkaṭe kāraṇaṃ vuttaṃ. Ussārakoti sarabhāṇako. So hi uddhaṃ uddhaṃ pāḷipāṭhaṃ sāreti pavattetīti ussārakoti vuccati.
112为了保持色泽而做是指用布片等缝制而成。应当铺在地上是指:如果有毛毯,就铺在它上面;如果没有,就直接铺在干净的地上。“对狮皮等的受持加以禁止”这句话表明:把兽皮铺在床、椅等上面,然后收起来存放,以这种方式当作自己的东西来受持,是不允许的;但以铺地等方式来使用,就不算是对自己的受持。因为在《犍度》中有“甚至床内也铺设,甚至床外也铺设”这样的说法,这是在各人为自己利益而把东西铺在床等上面并受持的事项中——
112.Vaṇṇānurakkhaṇatthaṃ katāti paṭakhaṇḍādīhi sibbitvā katā. Bhūmiyaṃ attharitabbāti cimilikāya sati tassā upari, asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā. ‘‘Sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo’’ti iminā mañcapīṭhādīsu attharitvā puna saṃharitvā ṭhapanādivasena attano atthāya pariharaṇameva na vaṭṭati, bhūmattharaṇādivasena paribhogo pana attano pariharaṇaṃ na hotīti dasseti. Khandhake hi ‘‘antopi mañce paññattāni honti, bahipi mañce paññattāni hontī’’ti evaṃ attano attano atthāya mañcādīsu paññapetvā pariharaṇavatthusmiṃ –
比丘们,不可以穿戴大张兽皮,也就是狮皮、虎皮、豹皮。谁要是穿戴,就犯恶作罪。
‘‘Na, bhikkhave, mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 255) –
已经遮止了。所以,这里应当按前面所说的方式去理解它的意旨。“木制座”,就是木板做的座具。“足擦板”,是指人们把没洗的脚在上面摩擦、用来洗脚的那块木板之类的东西。
Paṭikkhepo kato. Tasmā vuttanayenevettha adhippāyo daṭṭhabbo. Dārumayapīṭhanti phalakamayapīṭhameva. Pādakathalikanti adhotapādaṃ yasmiṃ ghaṃsantā dhovanti, taṃ dāruphalakādi.
113因为原文说“去的时候想:我到了以后再把它拿起来”,所以即使因为其他原因心里并不后悔,只要他回来时还惦记着那个东西,也不犯戒。正因如此,《论母注》里说:“床座等属于僧团之物、在所说的那种地方铺设或叫人铺设、没有藏起来占为己有、没有灾厄、没有惦记、超出投石的距离”,这样一来,这里连同“没有惦记”一起,一共说了六个条件。
113. ‘‘Āgantvā uddharissāmīti gacchatī’’ti vuttattā aññenapi kāraṇena anotāpentassapi āgamane sāpekkhassa anāpatti. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘mañcādīnaṃ saṅghikatā, vuttalakkhaṇe dese santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā, apalibuddhatā, āpadāya abhāvo, nirapekkhatā, leḍḍupātātikkamo’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā) evamettha nirapekkhatāya saddhiṃ cha aṅgāni vuttāni.
5. 第二住处学处注释
5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
116第五,披肩和毛毯:是指为了铺盖用而放置的、毛竖起来的特殊铺具。注疏里说,只说了这么多。从住处:是指从最后一间住处。
116. Pañcame pāvāro kojavoti paccattharaṇatthāyeva ṭhapitā uggatalomā attharaṇavisesā. Ettakameva vuttanti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Senāsanatoti sabbapacchimasenāsanato.
117在《库伦德注》中,为了把已经说过的意思加以区分并显示出来,所以开始说“虽然已经说了”等话。说“没有什么要再说的”,是因为树下这件事本身已经很清楚。说“坏失”,就是毁坏。
117.Kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttamevatthaṃ savisesaṃ katvā dassetuṃ ‘‘kiñcāpi vutto’’tiādi āraddhaṃ. Vattabbaṃ natthīti rukkhamūlassa pākaṭattā vuttaṃ. Palujjatīti vinassati.
118118. 人们用来编织床或椅子的,即是床椅的编织物。“石堆窟”就是山洞。“但问讯是常法”,这句话是在显示没有罪。具备前面所说的特征之卧具、它属于僧团所有、在具备前面所说特征的住处自己铺设或让人铺设、无障碍、没有灾障、无所期求的人离开他方、超出近处范围,这里一共有这七项条件。
118. Yena mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā vīnanti, taṃ mañcapīṭhakavānaṃ. Siluccayaleṇanti pabbataguhā. ‘‘Āpucchanaṃ pana vatta’’nti iminā āpatti natthīti dasseti. Vuttalakkhaṇaseyyā, tassā saṅghikatā, vuttalakkhaṇe vihāre santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā, apalibuddhatā, āpadāya abhāvo, anapekkhassa disāpakkamanaṃ, upacārasīmātikkamoti imānettha satta aṅgāni.
6. 项 强行进入学处的注释
6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā
119第六项中,“进入”是指进入近处。
119. Chaṭṭhe anupavisitvāti samīpaṃ pavisitvā.
122把“近处”去掉,就是指把一肘半以内的范围排除掉。住处属于僧团、知道不该让他起身、想要制造拥挤、在近处坐下或躺下,这些就是这里说的四种情况。
122.Upacāraṃ ṭhapetvāti diyaḍḍhahatthūpacāraṃ ṭhapetvā. Saṅghikavihāratā, anuṭṭhāpanīyabhāvajānanaṃ, sambādhetukāmatā, upacāre nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni.
7. 驱出学处注释
7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā
126第七项里说的“门室”,就是指门室。
126. Sattame koṭṭhakānīti dvārakoṭṭhakāni.
128128.“从整个僧园拖出去是不合适的”这句话说得并不恰当。因为以不愤怒的心,把该受呵责的恶人拖出去或叫人拖出去,依这条学处并不构成罪,因为学处原文说的是“愤怒、不满”。看不出有其他动机能构成罪。巴利圣典里说“拖出无惭者”等文句时,由于心转变极快,即使过程中间屡次生起愤怒,也无犯,因为拖出这件事从一开始就是以无惭等为因缘而发起的。这里有三支:僧团住处、已受具足戒者远离斗诤等性质、以愤怒拖出或叫人拖出。
128.‘‘Sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ na vaṭṭatī’’ti idaṃ ananurūpato vuttaṃ. Pāpagarahitāya hi akupitacittena nikkaḍḍhāpentassa iminā sikkhāpadena āpatti natthi ‘‘kupito anattamano’’ti vuttattā. Aññāpekkhā āpatti na dissati. Pāḷiyaṃ ‘‘alajjiṃ nikkaḍḍhatī’’tiādīsu cittassa lahuparivattitāya antarantarā kope uppannepi anāpatti alajjitādipaccayeneva nikkaḍḍhanassa āraddhattā. Saṅghikavihāro, upasampannassa bhaṇḍanakārakabhāvādivinimuttatā, kopena nikkaḍḍhanaṃ vā nikkaḍḍhāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni.
8. 空中小屋学处的注释
8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā
129第八项本身很直白。这里一共有四个条件:住处属于僧团,是头顶不碰头的空中阁楼,属于下层可受用的性质,以及在未装固定木栓的高架台上坐着或躺着。
129. Aṭṭhamaṃ uttānameva. Saṅghiko vihāro, asīsaghaṭṭavehāsakuṭi, heṭṭhāparibhogatā, apaṭāṇidinne āhaccapādake nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni.
9. 大住处学处之注释
9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā
135第九条:因为说过“名叫大住处者,是有主的”,所以有人说,对于有标帜的小屋,不犯戒。“其”,指住处。“即使近行未圆满也有”的意思是:打开门扇时,门扇撞到哪面墙,那面墙周围以门扇宽度为范围的地方,即使没有近行,也仍然算有近行。窗孔能透光通风、使光明与风孔相连,所以门扇被称为“光明连接”。在门窗近行范围之外,反复涂抹等,按食团数量计算,犯巴吉帝亚。
135. Navame ‘‘mahallako nāma vihāro sassāmiko’’ti vuttattā saññācikāya kuṭiyā anāpattīti vadanti. Yassāti vihārassa. Sā aparipūrūpacārāpi hotīti vivariyamānaṃ kavāṭaṃ yaṃ bhittiṃ āhanati, sā sāmantā kavāṭavitthārappamāṇā upacārarahitāpi hotīti attho. Ālokaṃ vātapānaṃ sandheti ghaṭayatīti ālokasandhīti kavāṭaṃ vuccati. Dvāravātapānūpacārato aññattha punappunaṃ limpanādiṃ karontassa piṇḍagaṇanāya pācittiyaṃ.
有些人却说:因为巴利文中没有提到巴吉帝亚,所以只是恶作。应确定,意思是应当共同约定。站在青草地上作确定。恶作罪的意思是:站在长着青草的田地上覆盖屋顶的人犯恶作。有些人却说:在那样的田地上建造精舍的人犯恶作,这与巴利文不符。
Keci pana ‘‘pāḷiyaṃ pācittiyassa avuttattā dukkaṭa’’nti vadanti. Adhiṭṭhātabbanti saṃvidhātabbaṃ. Harite ṭhito adhiṭṭhāti. Āpatti dukkaṭassāti haritayutte khette ṭhatvā chādentassa dukkaṭanti attho. Keci pana ‘‘tādise khette vihāraṃ karontassa dukkaṭa’’nti vadanti, taṃ pāḷiyā na sameti.
136从覆盖口的边缘开始,一直到屋脊、屋顶尖角等地方,用砖等材料直接覆盖上去,这就是“直接覆盖”。不过按照这个说法,当整个精舍一次覆盖完成时,这一次覆盖就算作“一道”,所以巴利文中才说“二道”等等。有人主张:轮番覆盖也应该按照同样的方式来理解,这与巴利文“反复令覆盖”以及注疏中“这一切覆盖应理解为覆盖之上”的说法是相符的。
136.Ujukameva chādananti chādanamukhavaṭṭito paṭṭhāya yāva piṭṭhivaṃsakūṭāgārakaṇṇikādi, tāva iṭṭhakādīhi ujukaṃ chādanaṃ. Iminā pana yena sabbasmiṃ vihāre ekavāraṃ chādite taṃ chādanaṃ ekamagganti gahetvā pāḷiyaṃ ‘‘dve magge’’tiādi vuttaṃ. Pariyāyena chādanampi imināva nayena yojetabbanti vadanti, taṃ ‘‘punappunaṃ chādāpesī’’ti imāya pāḷiyā ca ‘‘sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabba’’nti iminā aṭṭhakathāvacanena ca sameti.
巴利文里说“以道覆盖者,以轮番覆盖者”,这是为了说明用砖等和用草叶覆盖的不同方式。不过有些人说:“对于按行列覆盖的屋顶,从覆盖面的边缘开始,一直向上,只作一次笔直覆盖,就算作一道,因此巴利文里说‘二道’等等,但这并不是指覆盖整个住处。这个原则在轮番覆盖中也一样。”这种说法与巴利注疏并不相符。
Pāḷiyaṃ ‘‘maggena chādentassa pariyāyena chādentassā’’ti idañca iṭṭhakādīhi, tiṇapaṇṇehi ca chādanappakārabhedadassanatthaṃ vuttaṃ. Keci pana ‘‘pantiyā chāditassa chadanassa upari chadanamukhavaṭṭito paṭṭhāya uddhaṃ ujukameva ekavāraṃ chādanaṃ ekamagganti gahetvā ‘dve magge’tiādi vuttaṃ, na pana sakalavihārachādanaṃ. Esa nayo pariyāyena chādanepī’’ti vadanti, taṃ pāḷiaṭṭhakathāhi na sameti.
关于“第三道”这句:这里的“第三”是表示业格意义的与格,意思是“第三道”。或者,这才是正确的读法。“以草叶可得”是就“用草叶覆盖后,再在上面涂抹粉刷”而说的。因为仅仅对纯粹的草屋才说无犯。“三道”是指按道数覆盖的三种屋顶。“三轮番”在这里也是同样的道理。这里有三支:大住处性、自己住处性、以及进一步的督造。
Tatiyāya magganti ettha tatiyāyāti upayogatthe sampadānavacanaṃ, tatiyaṃ magganti attho. Ayameva vā pāṭho. Tiṇapaṇṇehi labbhatīti tiṇapaṇṇehi chādetvā upari ullittāvalittakaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Kevalaṃ tiṇakuṭiyā hi anāpatti vuttā. Tiṇṇaṃ maggānanti maggavasena chāditānaṃ tiṇṇaṃ chadanānaṃ. Tiṇṇaṃ pariyāyānanti etthāpi eseva nayo. Mahallakavihāratā, attano vāsāgāratā, uttari adhiṭṭhānanti imānettha tīṇi aṅgāni.
10. 有虫水学处注释
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
140在第十条论母中,“有虫之水,应以草或以土洒之”,意思是应当把它倒掉。或者也可以这样理解:取了水之后向外泼洒,再拿草或土投进那水里,这里要补上“取来投入”的意思才能理解。所以接着说“即使有车载那么大的量”等等。“此”指的是投入草和土的做法。“所说”指的是在论母中这样说的“草或土”,或者是在各注疏中说的。
140. Dasame mātikāyaṃ sappāṇakaudakaṃ tiṇena vā mattikāya vā siñceyya, chaḍḍeyyāti attho. Atha vā udakaṃ gahetvā bahi siñceyya, tasmiñca udake tiṇaṃ vā mattikaṃ vā āharitvā pakkhipeyyāti ajjhāharitvā attho veditabbo. Tenāha ‘‘sakaṭabhāramattañcepī’’tiādi. Idanti tiṇamattikapakkhipanavidhānaṃ. Vuttanti mātikāyaṃ ‘‘tiṇaṃ vā mattikaṃ vā’’ti evaṃ vuttaṃ, aṭṭhakathāsu vā vuttaṃ.
这条学处是针对外在受用来说的,是依事相而说,因为内在受用将另外单独说明。这两种情况都被认定为“有虫”,而且是在没有杀害心的情况下浇灌才制定的,所以说为“制罪”。但如果有杀害心,那就直接按另一条学处犯巴吉帝亚,应知道不是由这条学处来判。水有虫,知道“因为浇灌,小生命会死”,对于这样的水,在没有杀害意图的情况下,因某种应做的事而浇灌草等——这些就是这里所说的四个条件。
Idañca sikkhāpadaṃ bāhiraparibhogaṃ sandhāya vatthuvasena vuttaṃ abbhantaraparibhogassa visuṃ vakkhamānattā. Tadubhayampi ‘‘sappāṇaka’’nti katvā vadhakacittaṃ vināva siñcane paññattattā ‘‘paṇṇattivajja’’nti vuttaṃ. Vadhakacitte pana sati sikkhāpadantareneva pācittiyaṃ, na imināti daṭṭhabbaṃ. Udakassa sappāṇakatā, ‘‘siñcanena pāṇakā marissantī’’ti jānanaṃ, tādisameva ca udakaṃ vinā vadhakacetanāya kenacideva karaṇīyena tiṇādīnaṃ siñcananti imānettha cattāri aṅgāni.