教诫学处的注释
1. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā
144“随顺谈论”的意思是:如果有人想教诫比丘尼,就顺着“他是什么戒行?什么行仪?从什么家族出家?”这类谈论来问,这就是“随顺谈论”的意思。在“趣向天界之道”中,通过“也”这个字,也包含趣向解脱。“与通达特相相关联”这句话,是针对依八敬法所应宣说的法语而说的。
144.Kathānusārenāti yo bhikkhunovādakatthiko kiṃsīlo kiṃsamācāro katarakulā pabbajitotiādi kathānusārenāti attho. Saggamaggagamanepīti api-saddena mokkhagamanepi. ‘‘Lakkhaṇappaṭivedhapaṭisaṃyutto’’ti aṭṭhagarudhammānusārena vattabbaṃ dhammakathaṃ sandhāya vuttaṃ.
145-147“无结界”是指相对于精舍中已结界的区域而言,另一个没有结界的区域,也就是村界等,这是它的意思。“乃至在梦中”说“并非对所有人”,这里是按照通常的说法来讲的。因为六群比丘中,有些是二十岁,有些是超过二十岁的,由此可以知道,这条学处是在中等菩提时期制定的。说了“具戒者”之后,因为戒有四种,为了在这里指出所意指的戒,所以说了“巴帝摩卡防护”等话。在结集与随附结集的文句中这样说:“念防护等在这里并不是所指的,因此义注师显示分别部的文句。”从义来说,是从巴利的意义来说。从因来说,是从因的合理性来说,从义注来说,是意趣。或者,从因来说,是从法来说,由此从义从法来说,就成为所说的。或者,从义来说,是从果来说。“从因来说,是从因。法句也与本生一起”这样写。说解答问题,在这里,“被问问题而解答”中,被比丘尼问时,不能说“我不知道”。“然而那确实不是世尊”是文本。“然而他们写作‘那确实不是这个’,那是不好的。从‘穿袈裟衣者’这句话来看,即使对巴拉基格也不适合。对比丘尼只说了身触。因为以淫欲法,他成为污辱比丘尼者。”
145-147.Nissīmanti vihāre baddhasīmato aññaṃ abaddhasīmaṃ, gāmasīmādinti attho. ‘‘Supinantenapī’’ti na sabbesanti idha bāhullanayena vuttaṃ. Chabbaggiyā hi keci vīsativassāpi atthi atirekavīsativassāpīti iminā imaṃ majjhimabodhikāle paññattanti viññāyati. ‘‘Sīlavā hotī’’ti vatvā tassa catubbidhattā idha adhippetasīlameva dassetuṃ ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto’’tiādi vuttaṃ. Gaṇṭhānugaṇṭhipadesu ‘‘satisaṃvarādayo idha nādhippetā, tena vibhaṅgapāṭhaṃ dasseti aṭṭhakathācariyo’’ti vuttaṃ. Atthatoti pāḷiatthato. Kāraṇatoti kāraṇūpapattito, aṭṭhakathātoti adhippāyo. Atha vā kāraṇatoti dhammato, tena atthato dhammatoti vuttaṃ hoti. Atha vā atthatoti phalato. ‘‘Kāraṇatoti hetuto. Dhammapadampi jātakena sahā’’ti likhitaṃ. Pañhaṃ kathetunti ‘‘pañhaṃ puṭṭho kathetī’’ti ettha bhikkhuniyā puṭṭhena ‘‘na jānāmī’’ti na sakkā kathetuṃ. ‘‘Na kho pana taṃ bhagavanta’’nti pāṭho. ‘‘Na kho paneta’’nti ca likhanti, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Kāsāyavatthavasanāyā’’ti vacanato pārājikāyapi na vaṭṭati. Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggameva vuttaṃ. Methunena hi bhikkhunīdūsako hoti.
148-9在比丘们面前受具足戒的,叫做“转变相状者”,也就是那五百位释迦女。从“为了说法和除罪”这句话来看,因为提到了女性,所以可以确定:在其他各处也都包含了比丘尼众。不过,因为提到了比丘尼众,女性只在“横渡学处”(巴吉帝亚187-190)中被包含,在其他地方则没有。“Osāretabbā”是巴利原文的读法,意思是应当使之流传;“Osāretabba”是义注的读法。有人问:在一个地方礼拜没有过失,那么一位(比丘尼)在多个地方由一人礼拜就可以吗?比丘们没有应做的事,只有比丘尼才应做,因此不可以。“无论坐在哪里,即坐在十二肘范围内”,他们这样说。“未受邀请而想去”,这里,受邀请而想去的比丘们不是此中所指,只有想入雨安居的才是所指,这是意思。然而“从何处”,即从比丘尼住处。“在那里”,即在比丘尼住处。虽然从“给予教诫的比丘们”这句话来看,只有给予教诫者所在之处才是有比丘的住处,并非一切(比丘)都如此,所以(若说)犯戒;尽管如此,在没有比丘教诫者时,为了教诫和共住,必须前往请求,因此其他比丘也应知道:有比丘的(住处)也是有比丘的。她应被守护,即雨安居中断的罪过应被守护。为什么?因为在灾难中……等等。“应问‘这个伍波萨他是十四日吗’”,虽然这样说,那也是指十三日;但现在比丘尼们只在十四日前往,问“尊者,何时是伍波萨他”。据说“妻子或情妇”是有所指而说的。“若去,则犯戒”是读法。“二或三”,即二或三。由于从一处来的,所以说“你们”是复数,这是所指。“一位比丘尼或众多比丘尼被众多比丘尼住处派去为了教诫”这句话的详细解释,以“比丘尼众和尊者比丘尼们”等语说出。“‘比丘尼众和尊者比丘尼们’等语,是被不同住处派去者的话”以及“以不圆满众、个人、不同住处、第二人称的方式,说了五次前往”也写下了。在某个住处,巴帝摩卡的诵说不行持,在那里也接受请求后,第二天由谁接受,他应说“没有哪位比丘被认可为比丘尼教诫者”等。如果有被认可的,应指出。“若自己就是被认可的,应说‘是我’”,这样说。如果被认可的或接受教诫者诵巴帝摩卡,应由他人告知,有些人这样说;“自己也应告知,这是可以的”,他们也这样说。在某些书中写有“向尊者们自恣”,若如此,应说“我向尊者自恣”,但书中没有。
148-9. Bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma parivattaliṅgā, pañcasatā sākiyāniyo vā. ‘‘Dhammadesanāpattimocanatthaṃ panā’’ti vacanato mātugāmaggahaṇena sabbattha bhikkhunīsaṅgahaṃ gacchatīti siddhaṃ. Bhikkhuniggahaṇena pana mātugāmo tiriyaṃ taraṇasikkhāpade (pāci. 187-190) saṅgahito, na aññattha. ‘‘Osāretabbā’’ti pāḷipāṭho, pāḷi osāretabbāti attho . ‘‘Osāretabba’’nti aṭṭhakathāpāḷi. Ekasmiṃ ṭhāne vandite dosābhāvato bahūsu ekāya vandite vaṭṭatīti ce? Bhikkhūhi kattabbaṃ natthi, bhikkhuniyāyeva kattabbaṃ, tasmā na vaṭṭati . ‘‘Yattha katthaci nisinnāyāti antodvādasahatthe nisinnāyā’’ti vadanti. Na nimantitā hutvā gantukāmāti nimantitā hutvā gantukāmā bhikkhū idha nādhippetā, vassaṃ upagantukāmāva adhippetāti attho. Yato panāti bhikkhunīvihārato. Tatthāti bhikkhunīvihāre. Kiñcāpi ‘‘ovādadāyakā bhikkhū’’ti vacanato ovādadāyakeheva sabhikkhuko āvāso hoti, na sabbehīti āpanno, tathāpi asati bhikkhunovādake ovādasaṃvāsānaṃ atthāya yācanatthāya avassaṃ gantabbattā aññehipi bhikkhūhi sabhikkhukopi sabhikkhuko evāti veditabbo. Sā rakkhitabbāti vassacchedāpatti rakkhitabbā. Kasmā? Āpadāsu hītiādi. ‘‘Ayaṃ uposatho cātuddasikoti pucchitabba’’nti vuttaṃ, tampi terasiyaṃyeva, etarahi pana bhikkhuniyo cātuddasiyaṃyeva gantvā ‘‘kadā ayya uposatho’’ti pucchanti. ‘‘Jāyāyo vā jāriyo vā’’ti adhippāyena vuttaṃ kira. ‘‘Gaccheyya ce, āpattī’’ti pāṭho. Dve tissoti dvīhi tīhi. Ekato āgatānaṃ vasena ‘‘tāhī’’ti bahuvacanaṃ vuttanti adhippāyo. ‘‘Ekā bhikkhunī vā bahū bhikkhunī vā bahūhi bhikkhunupassayehi ovādatthāya pesitā’’ti vacanassa vitthāro ‘‘bhikkhunisaṅgho ca ayya bhikkhuniyo cā’’tiādinā vutto. ‘‘Bhikkhunisaṅgho ca ayya bhikkhuniyo cā’tiādi nānāupassayehi pesitāya vacana’’nti ca ‘‘aparipuṇṇasaṅghapuggalanānāvāsadutiyavacanavasena pañcakkhattuṃ upasaṅkamanaṃ vutta’’nti ca likhitaṃ. Yasmiṃ āvāse pātimokkhuddeso na pavattati, tatthāpi yācanaṃ sampaṭicchitvā punadivase yena paṭiggahitaṃ, tena ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato’’tiādi vattabbaṃ. Atthi ce sammato, niddisitabbo. ‘‘Sayameva ce sammato, aha’nti vattabba’’nti vuttaṃ. Sace sammato vā ovādapaṭiggāhako vā pātimokkhaṃ uddisati, aññena ārocāpetabbanti eke, ‘‘attanāpi ārocetuṃ vaṭṭatī’’ti ca vadanti. Kesuci potthakesu ‘‘ayyānaṃ pavāretī’’ti likhitaṃ, evaṃ sati ‘‘ayyassa pavāremī’’ti vattabbaṃ, potthake natthi.
2. 日没学处注释
2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
153“Munāti”就是知道。“Antaradhāyati”在这里的意思是:如果那里有最上的东西,我就看见它;无论是种种不同的东西,还是它的意义。那确实是有原因的。生起之后立刻就有作用。凡是你以意所作,引导到那里之后。就像清晨的莲花,清晨时从水中升起而安住;同样,你应当看见闪耀的鸯耆罗沙佛陀,不只是像莲花,还像在虚空中照耀、燃烧的太阳,这是前后关联。或者,你应当看见鸯耆罗沙佛陀,像闪耀的莲花,像燃烧的太阳。正如你看见清晨绽放、香气未散、名为红莲的莲花,同样你应当看见闪耀的鸯耆罗沙佛陀。因为通过这两者显示了世尊的光辉,所以恭敬具有光辉功德的佛陀后,应当供养那光辉。虽然可供养,也应当度过,应当这样理解。“Ekato upasampannāyā”是圣典文句。
153.Munātīti jānāti. Antaradhāyatipīti ettha taduttamaṃ ce atthi, taṃ passāmi, yaṃ vicittaṃ vā, tadatthañca. Taggha kāraṇaṃ. Saha uppādamanantarā kiriyā. Yamā ca te manasā katatra netvāti. Yathā pāto siyā pāto bhavaṃ pātova udakato uggantvā ṭhitaṃ, tathā virocamānaṃ aṅgīrasaṃ buddhaṃ passa, na kevalaṃ padumaṃ viya, virocamānaṃ tapantamādiccamivantalikkheti sambandho. Atha vā aṅgīrasaṃ buddhaṃ padumaṃva virocamānaṃ sūriyaṃva tapantaṃ passa buddhaṃ. Yathā pāto siyā phullamavītagandhaṃ kokanudasaṅkhātaṃ padumaṃ passasi, tathā virocamānaṃ aṅgīrasaṃ buddhaṃ passa. Ubhayeneva hi bhagavato kanti dīpitāti katvā dīpitaguṇasubhaṃ buddhaṃ sakkatvā taṃ kantiṃ pūjeyya. Pūjaneyyatopi vītināmeyya iti lakkhaye. ‘‘Ekato upasampannāyā’’ti pāḷi.
156“Ekato upasampannāna”是义注的文本。从“你不能”等话来看,出于悲悯把共住弟子等人从僧团精舍赶出去的人,似乎是无犯的。可是长老不可能故意做那件事,所以有人说这里应该找出合理的解释。但我的看法是:这是长老在学处制定之前做的。
156. ‘‘Ekato upasampannāna’’nti aṭṭhakathāpāṭho. ‘‘Abhabbo tva’’ntiādivacanato anukampāvasena saddhivihārikādiṃ saṅghikā vihārā nikkaḍḍhāpentassa anāpatti viya dissati. Abhabbo hi thero sañcicca taṃ kātuṃ, gavesitabbāva ettha yuttīti keci. Therena sikkhāpadapaññattito pubbe katanti mama takko.
3. 比丘尼住处学处的注释
3. Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā
162有人依据“即使只住一夜”(巴吉帝亚第161条)这句话认为:只要某个地方夜里没人住,就可以去那里教诫。如果真是这样,那就等于承认可以去约定的地方教诫。但不能说“只要求半由旬内有比丘居住的住处”。如果负责教诫比丘尼的比丘愿意走半由旬去教诫,比丘尼僧团也愿意走半由旬来听,那或许可以说“可以”,但并没有这样的规定,所以不可以。不过,从最低标准来说,经文说的是“即使只住一夜”。从那时起就算住处,并不是仅仅因为简略地称为住处就算。凡是比丘尼已经入住安居的地方,就算作住处,不应去那里教诫。有人说:在同一个住处,白天可以去教诫。应当仔细考量后采用更合理的说法。
162. ‘‘Ekarattampi vasantī’’ti (pāci. 161) vacanato yattha rattiyaṃ na vasanti, tattha gantvā ovadituṃ vaṭṭatīti eke. Yadi evaṃ saṅketaṭṭhānaṃ gantvā ovadituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. ‘‘Tato addhayojaneyeva sabhikkhuko āvāso icchitabbo’’ti na vattabbaṃ. Bhikkhunovādako ce addhayojanaṃ gantvā ovaditukāmo hoti, bhikkhunisaṅgho ca addhayojanaṃ gantvā sotukāmo, ‘‘vaṭṭatī’’ti vattabbaṃ siyā, tañca na vuttaṃ, tasmā na vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena pana ‘‘ekarattampī’’ti vuttaṃ. Tato paṭṭhāya upassayaṃ hoti, na upassayasaṅkhepena katamattenāti vuttaṃ hoti. Yattha vāsūpagatā bhikkhuniyo, so upassayasaṅkhyaṃ gacchati, tattha na gantvā ovādo dātabbo. Ekāvāse divā vaṭṭatīti eke, vicāretvā yuttataraṃ gahetabbaṃ.
4. 利养学处注释
4. Āmisasikkhāpadavaṇṇanā
164164. 从巴利原文“由僧团授予具足戒而未获认可”这句话,以及从注释书“由获认可者或僧团托付责任后而被任命”这句话来看,可以成立的是:具足八种条件的人,无论是被获认可者请求——“在我回来之前,这个责任由你承担”——然后被任命,还是因为此人不在,由僧团同样托付责任后而被任命,都能以八条重法来教诫,更不用说以其他法了。而“若有比丘未获认可而教诫比丘尼,犯巴吉帝亚”这句话,应当理解为是针对未托付责任就被任命的人说的。无畏山住者也是这个观点。但《随纽解》驳斥了这个道理,说“没有这样的人”等等,声称“现在的教诫者就是未获认可的比丘尼教诫者”;又说:“然而《安达卡注》中说:‘僧团没有以甘马语认可具足戒者,而是由比丘僧团对比丘尼僧团给予护助,你们教诫比丘尼,也让比丘僧团安住,这样请求后而被任命者,向比丘僧团告假之后,那位长老去教诫比丘尼,像这样就是僧团未认可者。’那里应按照所说的方式理解其义。”《古纽解》则说:“未获认可者,是指听了那些为接受教诫而来到村落的比丘尼的话,然后回答她们的人,他是依僧团的同意,不是依白四甘马。”这与《随纽解》的观点一致,与《安达卡注》所说的话也一致,而且与巴利原文也一致。因为教诫的接受者或诵戒者,并不会仅仅凭“请以令人信服的方式完成”这一句话,就成了比丘尼教诫者。如果真是这样,那么即使未受具足戒的人,仅凭那么一句话,也应该被称为“愿他成为比丘尼教诫者”了。如果真是这样,那么纽解和随纽解中所说的“所谓未获认可者,就是以未获认可的状态,僧团对他说‘你多闻,去教诫吧’,托付责任而任命的人”——这里“多闻”有什么用呢?就在《随纽解》中说了:“听了无畏山住者的话之后,法喜长老后来允许:由获认可者命令的人也可以教诫。”何必多说呢?仅凭“请以令人信服的方式完成”这一句话,就成了比丘尼教诫者——这种说法应该被否定。注释书中“托付责任”这句话有什么用呢?即使只说了那么一点,别人也不能那样说;而且这样一来,就和“诸比丘,除了愚痴者、病者、远行者,我允许其余人接受教诫”(《小品》414)这段巴利原文相违了。怎么相违呢?因为从“诸比丘,教诫不应不带回应”(《小品》415)这句话来看,无论已获认可还是未获认可,都没有例外,所以应该说“请以令人信服的方式完成”;而这样说的人,在这里应该先犯恶作罪。就算承认吧,因为未获认可、未托付责任,所以会犯这个过失。但如果因此就让他成为比丘尼教诫者,那么因为他这样说的过失,反而只招致恶作罪,这一切都不是想要的结论。因此,注释书中没有说“这就是这里所谓的比丘尼教诫者”,所以只有像那样托付责任而被任命的人才能教诫,其他人不行——阿阇梨如是说。
164. ‘‘Upasampannaṃ saṅghena asammata’’nti pāḷivacanato, ‘‘sammatena vā saṅghena vā bhāraṃ katvā ṭhapito’’ti aṭṭhakathāvacanato ca aṭṭhahaṅgehi samannāgato sammatena vā vippavasitukāmena ‘‘yāvāhaṃ āgamissāmi, tāva te bhāro hotū’’ti yācitvā ṭhapito, tassābhāvato saṅghena vā tatheva bhāraṃ katvā ṭhapito aṭṭhahi garudhammehi ovadituṃ labhati, pageva aññena dhammenāti siddhaṃ. ‘‘Yo pana bhikkhu asammato bhikkhuniyo ovadeyya, pācittiya’’nti pageva bhāraṃ katvā aṭṭhapitaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Abhayagirivāsīnampi idameva mataṃ, anugaṇṭhipade pana imaṃ nayaṃ paṭikkhipitvā ‘‘natthi kocī’’tiādinā ‘‘etarahi ovādako asammato bhikkhunovādako nāmā’’ti vatvā ‘‘yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘upasampannaṃ saṅghena kammavācāya asammataṃ, bhikkhusaṅghena pana bhikkhunisaṅghassa anuggahaṃ karotha, bhikkhuniyo ovadatha, bhikkhusaṅghassa ca karotha phāsuvihāranti evaṃ yācitvā ṭhapito bhikkhusaṅghaṃ āpucchitvā, tato so thero bhikkhuniyo ovadati, evarūpaṃ bhikkhusaṅghena asammatanti, tatra vuttanayeneva attho gahetabbo’’ti vuttaṃ. Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘asammato gāmaṃ ovādatthāya āgatānaṃ bhikkhunīnaṃ vacanaṃ sutvā paṭivacanaṃ dento saṅghānumatiyā, na ñatticatutthenā’’ti vuttaṃ, taṃ anugaṇṭhipadamatena sameti, andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanaṃ tena sameti, tañca pāḷivacanaṃ, na hi ovādapaṭiggāhako, pātimokkhuddesako vā ‘‘pāsādikena sampādetū’’ti vacanamattena bhikkhunovādako nāma hoti. Hotīti ce, anupasampannopi tattakena vacanena ‘‘bhikkhunovādako hotū’’ti vattabbo. Hotīti ce, yaṃ vuttaṃ gaṇṭhānugaṇṭhipadesu ‘‘asammato nāma asammatabhāvena ‘bahussuto tvaṃ ovadāhī’ti saṅghena bhāraṃ katvā ṭhapito’’ti. Ettha bāhusaccena kiṃ payojanaṃ. Anugaṇṭhipadeyeva ‘‘abhayagirivāsī vadatīti sutvā sammatena vā āṇatto ovadituṃ labhatīti dhammasiritthero pacchā anujānātī’’ti vuttaṃ. Kiṃ bahukāya. ‘‘Pāsādikena sampādetū’’ti ettakamattena bhikkhunovādako hoti. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhāraṃ katvā’’ti iminā kiṃ payojanaṃ, tattakampi vattuṃ añño na labhati, tena ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā bālaṃ gilānaṃ gamikaṃ avasesehi ovādaṃ gahetu’’nti (cūḷava. 414) ayaṃ pāḷi virujjheyya. Kathaṃ? Tassa hi ‘‘na, bhikkhave, ovādo na paccāharitabbo’’ti (cūḷava. 415) canato sammatāsammatabhāvena natthi kocīti ‘‘pāsādikena sampādetū’’ti vattabbaṃ siyā, vadanto ca idha paṭhamena āpattiyā kāretabbo hotīti. Hotu asammatattā, akatabhārattā ca. Imassa ca bhikkhunovādakatte imassa khīyanena dukkaṭaṃ siyā, sabbametaṃ aniṭṭhaṃ, tasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ayamettha bhikkhunovādako nāmā’’ti avuttattā tathā bhāraṃ katvā ṭhapito ovadituṃ labhatiyeva, nāññoti ācariyo.
5. 施衣学处注释
5. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā
169“你会接受吗?”这是提问。
169.Sādiyissasīti pucchā.
6. 缝衣学处注释
6. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā
176“欺骗”是指:不说“是你的亲戚”,而只说“为一位比丘尼”,就说了这么一句。因为他们听到“为一位”这话,便以为是非亲戚的,于是就去缝制。在这个学处里,律文只说“衣,就是六种衣中的某一种衣”,所以注释里说“所谓衣,就是用来缠下身或披上身的东西”等等。又有人写成“最后可入分的”,那是笔误。
176.Vañcetvāti ‘‘tava ñātikāyā’’ti avatvā ‘‘ekissā bhikkhuniyā’’ti ettakameva vatvā, te hi ‘‘ekissā’’ti vacanaṃ sutvā aññātikāya santakasaññino sibbesuṃ. Imasmiṃ sikkhāpade ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvara’’nti ettakameva pāḷi, tena vuttaṃ ‘‘cīvaranti yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā’’tiādi. ‘‘Vikappanupagaṃ pacchima’’nti ca likhitaṃ, so pamādalekho.
7. 关于约定学处的注释
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
181那些比丘尼污染了这一句,应当作变易来理解。
181. Tā bhikkhuniyo dūsayiṃsūti vipariṇāmo kātabbo.
182-4“Sampadanti”的意思是:一步一步地走过去。所谓“依前所说之理”,就是像“sampatanti etthāti sampāto”等那样的说法。在一步一步走的时候,不能取用“邻近”的意思,因为太接近了,就好像混在一起了。《大注疏》里以鸡鸣声所能达到的范围为界限。文中写到“那也只是依惯用语来说的”。又说:“因为大多数情况下是这样安立的,所以注疏里才这么说,因此并不是笔误。”还说:“注疏是以最高限度来说的,从此以上,就应理解为达到了半由旬的标准。”又说:“据说这是净地……他们不说。”这里的原因很难看清。那么究竟是指哪一段呢?文中说:“若约定‘我们去’,就犯恶作。”其中,“我们去”是现在时的说法;而在非道、比丘尼住处等处,根本不可能有人在村落之间等地方以概略之道而行,也因为那是高床座等生起之处。既不是外道的卧处,也不是出家者的住处。在“门”处,是依处格表示近处,为了显示这一点,又说了“在车道上”。其余注疏说“即使在这中间约定,比丘也犯恶作”,所以说法不一致。因为说的是“在村间”,所以只有在进入他村附近时才违犯。因为说的是“半由旬”,所以只有在越过时才合理。
182-4.Sampadantīti padasā gacchanti. Vuttanayenevāti ‘‘sampatanti etthāti sampāto’’tiādinā. Padagate upacāro na labbhati, accāsannattā missaṃ viya hotīti. Kukkuṭavassitaparicchinno mahāaṭṭhakathāyaṃ. ‘‘Tampi vohārenā’’ti likhitaṃ. ‘‘Yebhuyyena tathā sanniveso hotīti katvā aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, tasmā na pamādalekho’’ti ca, ‘‘ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ, tato uddhaṃ addhayojanalakkhaṇasampattaṃ nāma hotīti gahetabba’’nti ca vuttaṃ. ‘‘Kappiyabhūmi kirāyaṃ…pe… na vadantī’’ti vuttaṃ. Duddasañhettha kāraṇaṃ. Kataraṃ pana tanti? ‘‘Gacchāmāti saṃvidahati, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttaṃ. Tattha ‘‘gacchāmā’’ti vattamānavacanantañca, amagge bhikkhunupassayādimhi na sambhavatiyeva manussānaṃ antaragharādimhi maggasaṅkhepagamanato, uccāsayanādiuppattiṭṭhānattā ca. Na titthiyaseyyāya vā pabbajitāvāsattā. Dvāreti samīpatthe bhummaṃ, tasmā taṃ dassetuṃ puna ‘‘rathikāyā’’ti āha. Sesaaṭṭhakathāyaṃ ‘‘etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭa’’nti āgatattā na sameti. ‘‘Gāmantare’’ti vacanato aññagāmassa upacārokkamane eva āpatti. ‘‘Addhayojane’’ti vacanato atikkamaneyeva yuttaṃ.
185“国土分裂”是指掠夺。在《古纽解》中说:“三种约定也可以按时间、日期、道路来区分,其中只有按最后一种方式才算犯戒。”意思是,如果放弃了“走这条路”的约定而改走别的路,那就同样是犯戒。
185.Raṭṭhabhedeti vilope. Porāṇagaṇṭhipade ‘‘tayopi saṅketā kāladivasamaggavasena, tattha pacchimeneva āpattī’’ti vuttaṃ. ‘‘Iminā maggenā’’ti vissajjetvā aññena gacchanti ce, āpattiyevāti attho.
8. 登船学处的注释
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā
189如果有人问:从河流的哪里开始算作“异乡”呢?回答是:所以说了“属于哪条河流”等话。所谓“按异乡计算”,就是除了登上渡口的那个村子以外,按其他村子来计算。阿阇梨的推论是“这里也把女人算进去”,正因为这样,才没有说“在同一方两处受具足戒的犯恶作,学戒女和沙弥尼无犯”。在其他类似的情况中,也是同样的道理。
189. Nadiyā kuto gāmantaranti ce? ‘‘Yassā nadiyā’’tiādimāha. Gāmantaragaṇanāyāti yasmiṃ gāmatitthe āruḷho, taṃ ṭhapetvā aññagāmagaṇanāya. ‘‘Mātugāmopi idha saṅgahaṃ gacchatī’’ti ācariyassa takko, teneva ‘‘ubhayattha ekato upasampannāya dukkaṭaṃ, sikkhamānāya sāmaṇeriyā anāpattī’’ti ca na vuttaṃ. Eseva nayo aññesupi evarūpesu.
191既然说“以世间利养、交友为由,以嬉戏为先而约定”,那是否应当说不善心是世间罪呢?不应当这样说,因为“以嬉戏为先”这句话是就多数情况而说的。在《古义疏》中也说“三种心、三种受”。或者,在约定的时候,比丘是以嬉戏为先而约定,比丘是在进入别的村落或超过半由旬时才犯戒。又或者,他在反思时是善心,或者在观看塔庙等时是善心,或者因疲劳而睡眠时是无记心——应当知道这里举出了三种心。
191. ‘‘Lokassādamittasanthavavasena keḷipurekkhārā saṃvidahitvā’’ti vuttattā akusalacittaṃ lokavajjanti vattabbanti? Na vattabbaṃ, ‘‘keḷipurekkhārā’’ti vacanaṃ yebhuyyatāya vuttaṃ. Porāṇagaṇṭhipade ca ‘‘tīṇi cittāni tisso vedanā’’ti vuttaṃ, saṃvidahanakāle vā keḷipurekkhāro bhikkhu saṃvidahati, āpatti bhikkhuno gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā. Kusalacitto vā hoti paccavekkhanto, cetiyādīni vā passanto, abyākatacitto vā hoti kilamathavasena niddāyantoti ticittāni gahitānīti veditabbā.
第9章 熟食学处的注释
9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā
192“Ceṭaka”是指幼童。“Taruṇapotaka”是古人对他们的说法。注书中写道:“这条学处是为了断绝恶比丘的党羽势力而制定的,因此只说五种主食犯戒。”
192.Ceṭaketi dārake. Taruṇapotaketi porāṇā. ‘‘Pāpabhikkhūnaṃ pakkhupacchedāya idaṃ paññattaṃ, tasmā pañca bhojaneyevāpatti vuttā’’ti likhitaṃ.
194-7“已完成”并不是通过表示(乞求)而有的,而是通过交谈等方式而来的,因此按照这条学处不算犯戒,就是针对这一点才说“一切处无犯”。法喜长老说:因为第一条学处中已经说过“依照谈话而在那里生起信心就布施,这不算熟食,是允许的”。伍巴帝萨长老则说:“另一种情况也是允许的。”不过《古义疏》中说:“因为提婆达多本来就食用由比丘尼在那个地方煮熟的食物,所以以这件事为起因,制定了这条学处。”
194-7.Nipphāditanti viññattiyā na hoti, kintu parikathādīhi, tasmā iminā sikkhāpadena anāpatti, taṃ sandhāya ‘‘sabbattha anāpattī’’ti vuttaṃ. ‘‘Kathānusārena tattha pasīditvā denti, idaṃ paripācitaṃ na hoti, vaṭṭantī’’ti paṭhamasikkhāpade vuttattāti dhammasiritthero, upatissatthero pana ‘‘itarampi vaṭṭatiyevā’’ti āha. Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘yasmā devadatto pakatiyā tattha bhikkhuniparipācitaṃ bhuñjati, tasmā imaṃ aṭṭhuppattiṃ nidānaṃ katvā idaṃ sikkhāpadaṃ paññatta’’nti vuttaṃ.
10. 屏处坐学处的注释
10. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
198“以及关于伍巴南达的第四学处”这一读法。
198. ‘‘Upanandassa catutthasikkhāpadena cā’’ti pāṭho.