1. 饮酒学处注释
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
326326. 在酒品第一学处中——“跋陀瓦提”是一个村庄,因为它有吉祥的围墙,所以得到了这个名字。“有旅行者”指的是赶路的人。“以自己的威光对抗龙王的威光”:就是用自己的威光、神力去对抗龙王的威光。“鸽色”:指像鸽足那样红润的光泽。“清澄”是酒上清液的别名。“诸比丘,对沙伽陀来说是不适宜的”:意思是说,对于具足五神通的人来说,饮酒就是不适宜的。
326. Surāpānavaggassa paṭhamasikkhāpade – bhaddavatikāti eko gāmo, so bhaddikāya vatiyā samannāgatattā etaṃ nāma labhi. Pathāvinoti addhikā. Tejasā tejanti attano tejasā ānubhāvena nāgassa tejaṃ. Kāpotikāti kapotapādasamavaṇṇarattobhāsā. Pasannāti surāmaṇḍassetaṃ adhivacanaṃ. Ananucchaviyaṃ bhikkhave sāgatassāti pañcābhiññassa sato majjapānaṃ nāma na anucchaviyanti vuttaṃ hoti.
328花酒,是用摩度迦花等的汁液酿成的。果酒,是把葡萄等果实捣碎,用它们的汁液酿成的。蜜酒,是用葡萄本身天然的汁液酿成的;也有人说,用蜂蜜也可以酿。糖酒,是用甘蔗汁等酿成的。所谓酒,是指掺入粉麹酿成的;据说用椰子等的汁液酿成的,也算作酒。取那掺了粉麹的酒的上清液,就算作末罗耶酒。哪怕只用一根草尖沾着喝——意思是说,从种子阶段开始,即使只用草尖沾一点酒或末罗耶酒来喝,也犯巴吉帝亚。不过,以一次动作而喝很多口,只算一罪。如果断断续续地喝,就按动作的次数来定罪。
328.Pupphāsavo nāma madhukapupphādīnaṃ rasena kato. Phalāsavo nāma muddikaphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato; makkhikamadhunāpi kariyatīti vadanti. Guḷāsavo nāma ucchurasādīhi kariyati. Surā nāma piṭṭhakiṇṇapakkhittā; nāḷikerādīnampi rasena katā surātveva saṅkhyaṃ gacchati, tassāyeva kiṇṇapakkhittāya maṇḍe gahite merayotveva saṅkhyaṃ gacchatīti vadanti. Antamaso kusaggenapi pivatīti etaṃ suraṃ vā merayaṃ vā bījato paṭṭhāya kusaggena pivatopi pācittiyanti attho. Ekena pana payogena bahumpi pivantassa ekā āpatti. Vicchinditvā vicchinditvā pivato payogagaṇanāya āpattiyo.
329不是酒,却有酒的色泽、酒的香气、酒的味道,比如咸酸粥或者醋之类。放入汤里调味——为了取它的香气,放一点点酒进去煮汤,这种情况不犯戒。煮肉也是这样。不过,为了治风病而把油和酒一起煮,如果酒没有超过量,也不犯戒;但如果酒放得太多,能明显尝出酒的色、香、味,那就犯戒了。所谓“非酒的阿利他”——如果那种阿利他不是酒,就不犯戒。据说阿利他只是用余甘子等的汁液做成的,它有酒的色、香、味,但并不是酒;这句话就是针对这种情况说的。但如果加入了配料,那就成了酒,从种子阶段开始就不可以饮用。其余的部分在这里很容易理解。它的生起方式和羊毛学处相同——是身业、非想解脱、无意识、世间罪、身业、不善心、三受。这里应当知道,因为不知道事由,所以是无意识;因为只有以不善心才会去喝,所以是世间罪。
329.Amajjañca hoti majjavaṇṇaṃ majjagandhaṃ majjarasanti loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vā hoti. Sūpasampāketi vāsagāhāpanatthaṃ īsakaṃ majjaṃ pakkhipitvā sūpaṃ pacanti, tasmiṃ anāpatti. Maṃsasampākepi eseva nayo. Telaṃ pana vātabhesajjatthaṃ majjena saddhiṃ pacanti, tasmimpi anatikkhittamajjeyeva anāpatti, yaṃ pana atikkhittamajjaṃ hoti, ettha majjassa vaṇṇagandharasā paññāyanti, tasmiṃ āpattiyeva. Amajjaṃ ariṭṭhanti yo ariṭṭho majjaṃ na hoti, tasmiṃ anāpatti. Āmalakādīnaṃyeva kira rasena ariṭṭhaṃ karonti, so majjavaṇṇagandharasoyeva hoti, na ca majjaṃ; taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yo pana sambhārapakkhitto, so majjaṃ hoti, bījato paṭṭhāya na vaṭṭati. Sesamettha uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ akusalacittaṃ, tivedananti. Vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā, akusaleneva pātabbatāya lokavajjatāti.
2. 指戳学处注释
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
330第二项——“用手指戳”是指用手指去碰腋下等部位。“惊恐”是指因为大笑而疲惫。“窒息”是指呼吸的出入被截断。“以身体触碰未受具足戒者的身体”——这里,比丘尼也处在未受具足戒者的位置,如果以嬉戏的意图触碰她,也犯恶作。其余在这里容易理解。
330. Dutiye – aṅgulipatodakenāti aṅgulīhi upakacchakādighaṭṭanaṃ vuccati. Uttasantoti atihāsena kilamanto. Anassāsakoti upacchinnaassāsapassāsasañcāro hutvā. Anupasampannaṃ kāyena kāyanti ettha bhikkhunīpi anupasampannaṭṭhāne ṭhitā, tampi khiḍḍādhippāyena phusantassa dukkaṭaṃ. Sesamettha uttānameva.
第一巴拉基格的起因形式——是造作,是有想解脱,是有心,是世间所呵责,是身业,是不善心,有两种受。
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.
3. 戏笑学处注释
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
335在第三项(学处)中,“不知已制者”的意思是:不知道世尊所制定、所安立的规定。
335. Tatiye – appakataññunoti yaṃ bhagavatā pakataṃ paññattaṃ, taṃ na jānantīti attho.
336在水里嬉戏,叫做水中游戏。脚踝以上,是指在脚踝以上的高度。以嬉戏为目的,就是以玩乐为目的。关于“沉入”等说法:为了沉入水中而下去时,每迈一步就犯一个恶作。在沉入和浮出的每个动作中,犯一个巴吉帝亚。沉入之后只在水下行走的,每一次手部动作和脚步动作都犯巴吉帝亚。“浮行”就是游泳。用手游泳的,每一次手部动作犯巴吉帝亚。用脚也是一样的道理。用身体的任何一个部位游泳,每做一个动作就犯一个巴吉帝亚。从岸边或从树上落入水中,犯巴吉帝亚。以船游戏,是指用桨或舵等划船,或者把船推上岸边来游戏,犯恶作。
336.Udake hasadhammeti udakakīḷikā vuccati. Uparigopphaketi gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe. Hasādhippāyoti kīḷādhippāyo. Nimujjati vātiādīsu nimujjanatthāya orohantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Nimujjanummujjanesu payoge payoge pācittiyaṃ. Nimujjitvā antoudakeyeva gacchantassa hatthavārapadavāresu sabbattha pācittiyaṃ. Palavatīti tarati. Hatthehi tarantassa hatthavāre hatthavāre pācittiyaṃ. Pādesupi eseva nayo. Yena yena aṅgena tarati, tassa tassa payoge payoge pācittiyaṃ. Tīrato vā rukkhato vā udake patati, pācittiyameva. Nāvāya kīḷatīti phiyārittādīhi nāvaṃ pājento vā tīre ussārento vā nāvāya kīḷati, dukkaṭaṃ.
“以手”等每一种动作都犯恶作。有些长老说,用手把石子抛进水里,在石子落下又弹起的每一次中犯恶作,这种说法不应采纳。因为那是一个单一的动作,所以只有一个恶作。另外,除了前面“上至脚踝”处所说的浮出等情形之外,以其他任何方式,不论入水还是未入水,在任何地方取静止的水乃至一滴来玩抛掷游戏,都只是犯恶作。不过,为了阐明义理而书写文字是允许的。这是这里的判定。其余部分在这里很容易理解。
Hatthena vātiādīsupi payoge payoge dukkaṭaṃ. Keci hatthena udake khittāya kathalāya patanuppatanavāresu dukkaṭaṃ vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Tattha hi ekapayogattā ekameva dukkaṭaṃ, apica uparigopphake vuttāni ummujjanādīni ṭhapetvā aññena yena kenaci ākārena udakaṃ otaritvā vā anotaritvā vā yattha katthaci ṭhitaṃ udakaṃ antamaso binduṃ gahetvā khipanakīḷāyapi kīḷantassa dukkaṭameva, atthajotakaṃ pana akkharaṃ likhituṃ vaṭṭati, ayamettha vinicchayo. Sesamettha uttānameva.
第一巴拉基格的起因——行为、想解脱、有心、世间所呵责、身业、不善心、三受。
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
4. 不恭敬学处注释
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
342342. 在第四条的解释中,“教法可能失传”意思是:这个法“如何”的传承可能会失传。“或者不愿学它”,是指对于所制定的(戒条),不愿学习那所制定的。“非所制定的”,是指经或阿毗达摩中所说的。
342. Catutthe – kathāyaṃ nasseyyāti kathaṃ ayaṃ dhammo tanti paveṇī nasseyya. Taṃ vā na sikkhitukāmoti yena paññattena vuccati, taṃ paññattaṃ na sikkhitukāmo. Apaññattenāti sutte vā abhidhamme vā āgatena.
344344. “我们的老师是这样传承的”——这里,应当受谴责的老师传承不能采纳;只有从传统流传下来的老师传承才应该采纳。不过《库伦德》中说:“涉及世间罪过的,老师传承不适用;涉及制定戒条的,则适用。”《大筏》中说:“经和随经,只有已经学过的老师们的传承才是准则;不知道的人所说的话不算准则。”这一切都归入从传统流传下来的内容。剩下的部分容易理解。
344.Evaṃamhākaṃ ācariyānaṃ uggahoti ettha gārayho ācariyuggaho na gahetabbo; paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo. Kurundiyaṃ pana ‘‘lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭati, paṇṇattivajje pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘suttaṃ suttānulomañca uggahitakānaṃyeva ācariyānaṃ uggaho pamāṇaṃ, ajānantānaṃ kathā appamāṇanti vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ paveṇiyā āgatesamodhānaṃ gacchati. Sesaṃ uttānamevāti.
三种生起方式——从身与心、从语与心、从身语与心而生起;这是造作,是想解脱,有心,属于世间罪过,是身业、语业,依不善心,伴随苦受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
5. 恐吓学处注释
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
345第五项:色等供养,应当依照对人趣有情的解说那样来理解。其余内容显而易见。生起等项与不恭敬学处相似。
345. Pañcame – rūpūpahārādayo manussaviggahe vuttanayeneva veditabbā. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anādariyasadisānevāti.
6. 火学处的注释
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
350第六项:跋伽是国名。桑苏摩罗山是城名。毗舍迦罗林是依附那座城的森林。不过,因为那片林子是布施给鹿群,让它们住得安稳的,所以叫鹿野苑。集严就是点燃。令堕就是追逐。
350. Chaṭṭhe – bhaggāti janapadassa nāmaṃ. Saṃsumāragiranti nagarassa. Bhesakaḷāvananti tannissitavanassa. Taṃ pana migānaṃ phāsuvihāratthāya dinnattā migadāyoti vuccati. Samādahitvāti jāletvā. Paripātesīti anubandhi.
352“在灯上”是指在点燃灯的时候。“在火事上”是指在煮钵、汗疗等需要生火的事情上。“以这样的缘”是指以灯等为缘。
352.Padīpepīti padīpujjalanepi. Jotikepīti pattapacanasedakammādīsu jotikaraṇe. Tathārūpapaccayāti padīpādipaccayā.
354-5自己点火:这里说的是,出于想点火的意图,从安放火钻开始,一直到火焰还没生起来,这期间所有动作都犯恶作。拾起掉落的燃薪:意思是拾起正在燃烧而掉落的燃薪,再放回原来的位置。同样地,拾起未熄灭的柴火丢进火里,只犯恶作;如果把已经熄灭的柴火重新点燃,那就犯巴吉帝亚。
354-5.Sayaṃ samādahatīti ettha jotiṃ samādahitukāmatāya araṇisaṇṭhapanato paṭṭhāya yāva jālā na uṭṭhahati, tāva sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Paṭilātaṃ ukkhipatīti dayhamānaṃ alātaṃ patitaṃ ukkhipati, puna yathāṭhāne ṭhapetīti attho. Evaṃ avijjhātaṃ ukkhipitvā pakkhipantasseva dukkaṭaṃ, vijjhātaṃ puna jālāpentassa pācittiyameva.
356“以这样的缘”:除了灯火之类的以外,用其他同样性质的方式点火,不犯戒。“在灾厄时”:有凶恶的野兽、恶人造成威胁时,在那里点火也不犯戒。其余部分容易理解。六种发起方式:是行为,不是想解脱,无心,属于制罪,身业,语业,三种心,三种受。
356.Tathārūpapaccayāti ṭhapetvā padīpādīni aññenapi tathārūpena paccayena samādahantassa anāpatti. Āpadāsūti duṭṭhavāḷamigaamanussehi upaddavo hoti, tattha samādahantassāpi anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
7. 沐浴学处注释
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
364第七条——“用粉或用泥”:这里,从开始准备粉或泥的时候起,在所有操作过程中都犯恶作。
364. Sattame – cuṇṇena vā mattikāya vāti ettha cuṇṇamattikānaṃ abhisaṅkharaṇakālato paṭṭhāya sabbapayogesu dukkaṭaṃ.
366366.“要渡到对岸去而洗浴”:在这里,即使是在干涸的河里,把沙子拨开弄出一个坑,也可以在里面洗浴。“在遇到危难时”:被蜜蜂等追赶时,可以潜入水中。这里其余的部分容易理解。与羊毛学处相同的起源——是所作,不是想解脱,没有心,是施设罪,是身业,三种心,三种受。
366.Pāraṃ gacchanto nhāyatīti ettha sukkhāya nadiyā vālikaṃ ukkiritvā kataāvāṭakesupi nhāyituṃ vaṭṭati. Āpadāsūti bhamarādīhi anubaddhassa udake nimujjituṃ vaṭṭatīti. Sesamettha uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
8. 作坏色学处注释
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
368-9第八条——“比丘因获得新衣”这句话里,“获得”就是得到的东西,得到的东西本身就是“得”。得到了什么?衣。什么样的衣?新衣。因此,本来应该说“因新衣之得”,但没有做鼻音省略,就说成了“因新衣之得”,意思是“以已得到的衣”。“pana”是放在中间两个词后面的助词。“比丘”是用来举例说明是谁得到的。在词语解释里,不按字面死抠,为了说明所得到的东西,就说“衣,指六种衣”等等。这里说的“衣”,应当理解为可以用来穿或披的,才应知道。因此没有说“适合维卡帕那的最后衣”。“铜蓝”,即制革匠所用的蓝色。但在《大覆藏》中说:“铁垢、铜垢,这叫做铜蓝。”“叶蓝”,即任何蓝色的叶汁。“应取坏色”,这是针对作净点而说的;不是用蓝色等把整件衣做成坏色。而且取那作净点时,应把衣染后,在四角或三角或两角或一角,取如孔雀眼量或如芒果背量。在《大覆藏》中说:“在钵上或结上则不成立。”但在《大义注》中说:“确实成立。”然而,巴利作净、耳作净等作净,在一切处都被禁止,因此除了一个圆点之外,不应以其他任何变异作净。
368-9. Aṭṭhame – navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhenāti ettha alabhīti labho; labhoyeva lābho. Kiṃ alabhi? Cīvaraṃ. Kīdisaṃ? Navaṃ. Iti ‘‘navacīvaralābhenā’’ti vattabbe anunāsikalopaṃ akatvā ‘‘navacīvaralābhenā’’ti vuttaṃ; paṭiladdhanavacīvarenāti attho. Majjhe ṭhitapadadvaye panāti nipāto. Bhikkhunāti yena laddhaṃ tassa nidassanaṃ. Padabhājane pana byañjanaṃ anādiyitvā yaṃ laddhaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarāna’’ntiādi vuttaṃ. Cīvaranti ettha yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva veditabbaṃ. Teneva ‘‘vikappanupagapacchima’’nti na vuttaṃ. Kaṃsanīlanti cammakāranīlaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Palāsanīlanti yo koci nīlavaṇṇo paṇṇaraso. Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabbanti etaṃ kappabinduṃ sandhāya vuttaṃ; na nīlādīhi sakalacīvarassa dubbaṇṇakaraṇaṃ. Tañca pana kappaṃ ādiyantena cīvaraṃ rajitvā catūsu vā koṇesu tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe morassa akkhimaṇḍalamattaṃ vā maṅkulapiṭṭhimattaṃ vā ādātabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘patte vā gaṇṭhiyaṃ vā na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vaṭṭatiyevā’’ti vuttaṃ. Pāḷikappakaṇṇikakappādayo pana sabbattha paṭisiddhā, tasmā ṭhapetvā ekaṃ vaṭṭabinduṃ aññena kenacipi vikārena kappo na kātabbo.
371在“门闩等”这一段里,这些门闩等物是后来才加到已经作净的衣上的,并没有作净的作用。其余内容一看就懂。关于羊毛的来源——属于造作与非造作,不是想解脱,是无心的,属于施设罪;是身业,三种心,三种受。
371.Aggaḷetiādīsu etāni aggaḷādīni kappakatacīvare pacchā āropetvā kappakaraṇakiccaṃ natthi. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ; kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
9. 净施学处的注释
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
374第九条——“或他未给的”:衣主说了“你拿去用吧,或者丢掉吧,或者随你方便处理吧”,这样说了之后却没有给。“或他不信任的”:是指对那个被做了甘马的人,因为不信任他。但如果受用他所给的,或者因为信任他而受用,就没有犯。这里剩下的内容,因为在三十事注释中已经讲过,所以很容易明白。咖提那的起因——从身和语生起,也从身、语、心生起,是造作非造作,不是想解脱,是无心,是施设罪,是身业,是语业,是三种心,是三种受。
374. Navame – tassa vā adinnanti cīvarasāmikassa ‘‘paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti evaṃ vatvā adinnaṃ. Tassa vā avissasantoti yena vinayakammaṃ kataṃ, tassa avissāsena vā. Tena pana dinnaṃ vā tassa vissāsena vā paribhuñjantassa anāpatti. Sesamettha tiṃsakavaṇṇanāyaṃ vuttanayattā uttānamevāti. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
10. 藏匿衣学处的注释
10. Cīvarāpanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
377-81第十条——“藏起来”的意思是:移开之后再藏起来。“想笑”是指以笑为目的。“其他资具”是指巴利圣典里没有提到的钵袋等物品。“说了法语之后”是指说了“作为沙门,不应该把资具随便乱放”这样的法语之后,心里想“我会给他”而放下的,无犯。这里剩下的内容都很浅显易懂。三种起源——造作,想解脱,有心,世间罪,身业,语业,不善心,三受。
377-81. Dasame – apanidhentīti apanetvā nidhenti. Hasāpekkhoti hasādhippāyo. Aññaṃ parikkhāranti pāḷiyā anāgataṃ pattatthavikādiṃ. Dhammiṃ kathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti evaṃ dhammakathaṃ kathetvā dassāmīti nikkhipato anāpatti. Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.