裸行者学处的注释
1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā
269关于裸行者品第9条第一学处。“施食”指布施食物的场合。“已进入游方者身份”指已经出家。“给予”则犯巴吉帝亚。如果以一次动作给出刚好齐钵口的粥,就犯一个巴吉帝亚。如果分次截断地给,每给一次就犯一个巴吉帝亚。给糕饼、正餐等也是同样的道理。“对外道有非外道想”:即使母亲或父亲在外道中出家,若对他们以父母想而给予,也仍然是巴吉帝亚。“令给”:指让未受具足戒的人去给。
269. Acelakavaggassa 9 paṭhamasikkhāpade – parivesananti parivisanaṭṭhānaṃ. Paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno. Deti āpatti pācittiyassāti samatittikaṃ yāgupattaṃ ekapayogena deti, ekaṃ pācittiyaṃ. Avacchinditvā avacchinditvā deti, payoge payoge pācittiyaṃ. Eseva nayo pūvabhattādīsu. Titthiye atitthiyasaññīti mātā vā pitā vā titthiyesu pabbajati, tesaṃ mātāpitusaññāya dentassāpi pācittiyameva hoti. Dāpetīti anupasampannena dāpeti.
273把食物放在如法的容器里,然后把那个容器放在他们附近的地上再给,这叫“放置后给予”;或者让他们自己放好容器,再从里面给;或者把钵放在支架上或地上,然后说“从这里拿”,这样也可以。如果外道说“这是我的东西,不要倒在这里”,那就应该倒进他的容器里。因为东西是他们的,所以亲手给就不算布施。这里其余的部分很清楚。
273.Upanikkhipitvā detīti tathārūpe bhājane ṭhapetvā taṃ bhājanaṃ tesaṃ santike bhūmiyaṃ nikkhipitvā deti, tesaṃ vā bhājanaṃ nikkhipāpetvā tattha deti, pattaṃ ādhārake vā bhūmiyaṃ vā ṭhapetvāpi ‘‘ito gaṇhathā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Sace titthiyo vadati ‘‘mayhaṃ nāma idaṃ santakaṃ, idha na ākirathā’’ti ākiritabbaṃ. Tassa santakattā sahatthā dānaṃ nāma na hoti. Sesamettha uttānameva.
以羊毛为起因:是造作,不是想解脱,没有心,是制罪,是身业,有三种心,有三种受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
2. 遣离学处的注释
2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
274274. 在第二学处中:“于返回时”,也指在座堂里。“放下食事”,就是用斋这件事。“未到达”,就是没有走到。
274. Dutiyasikkhāpade – paṭikkamanepīti āsanasālāyampi. Bhattavissagganti bhattakiccaṃ. Na sambhāvesīti na pāpuṇi.
276“非行”是指前面说过的其余身门和语门的违犯。“未离开见处或闻处”:在这里,如果站着或坐着把人赶走,被赶走的人离开了,那个人并没有罪。不过,当那个人离开时,实际上也是被对方赶走的,所以这个罪归于赶走他的人。其中,如果在见处的范围内还剩一只脚,就犯恶作;如果越过界限,就犯巴吉帝亚。这里,在露地中见处的范围是十二肘,闻处的范围也一样。如果有墙、门、围墙等隔在中间,被这些遮隔而超出了见处的范围,就应当依此认定犯戒。“没有其他任何原因”:就是说,除了上面所说的这种非行之外,再没有别的什么原因。
276.Anācāranti vuttāvasesaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ. Dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vāvijahantassāti ettha yadi ṭhito vā nisinno vā uyyojeti; yo uyyojito, so vijahati, tassa ca āpatti nāma natthi. Tasmiṃ pana vijahantepi atthato itarena vijahitameva hoti. Tasmā yo uyyojeti, tassevāyaṃ āpatti. Tattha sace upacārabbhantare eko pādo hoti, dukkaṭaṃ. Sīmātikkame pācittiyaṃ. Ettha ca dassanūpacārassa abbhokāse dvādasahatthappamāṇaṃ, tathā savanūpacārassa. Sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti, tehi antaritabhāvo dassanūpacārātikkamo, tassa vasena āpatti veditabbā. Na añño koci paccayo hotīti ṭhapetvā vuttappakāramanācāraṃ aññaṃ kiñci kāraṇaṃ na hoti.
277用“败亡的教令”来加在别人身上,意思是:“败亡”就是愤怒;把愤怒的教令加在别人身上,就是施加愤怒的命令。也就是借着愤怒,在对方站立、坐下等姿态上挑毛病,然后说出这样让人不舒服的话:“各位请看这个人,站着像根木桩,坐着像条狗,东张西望像只猴子。”心里想:“说不定他会被这样逼得走掉。”剩下的内容很清楚。
277.Kalisāsanaṃ āropetīti ‘‘kalī’’ti kodho; tassa sāsanaṃ āropeti; kodhassa āṇaṃ āropeti; kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ, nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ khāṇuko viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ amanāpavacanaṃ vadati ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti. Sesaṃ uttānameva.
三种生起方式:从身和心生起,从语和心生起,以及从身、语、心三者生起;是造作;是想解脱;是有心;是世间所呵责的;是身业、语业;是不善心;有三种受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
3. 有食学处注释
3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
279279. 在第三学处中:“卧所”就是寝室。“尊者的乞食是从那里布施的”,意思是:因为乞食是从那里布施的,由前来者所应得的那份,你们已经得到了,走吧。“被缠缚”就是被贪欲所缠缚;意思是怀着淫欲的意图。
279. Tatiyasikkhāpade – sayanighareti sayaniyaghare. Yato ayyassa bhikkhā dinnāti yasmā bhikkhā dinnā, yaṃ āgatena laddhabbaṃ taṃ vo laddhaṃ; gacchathāti adhippāyo. Pariyuṭṭhitoti rāgapariyuṭṭhito; methunādhippāyoti attho.
280“与两者一起”就是“有伴”;在那个有伴的情形里。或者,“有伴”是指有受用对象。因为对被贪欲缠住的男子来说,女人是他的受用对象;对女人来说,男人也是。所以在他的分别解释里说:“既是女人,也是男人”等等。“在大房子里”是指在大寝室里。“离开门框一臂的距离”是说:那寝室里房间的门框,从它算起留出一臂可及的距离;意思是坐在卧处内部的近处。这样的寝室,在大四柱屋等建筑里也有。“越过屋脊”是以此表示越过中间。因此,无论小寝室是怎样建造的,当越过它的中间时,就应当知道犯了戒。这里其余的部分很容易理解。
280. Saha ubhohi janehīti sabhojanaṃ; tasmiṃ sabhojane. Atha vā sabhojaneti sabhoge. Rāgapariyuṭṭhitassa hi purisassa itthī bhogo itthiyā ca puriso. Tenevassa padabhājane – ‘‘itthī ceva hoti puriso cā’’tiādi vuttaṃ. Mahallake ghareti mahallake sayanighare. Piṭṭhasaṅghāṭassa hatthapāsaṃ vijahitvāti tassa sayanighare gabbhassa yo piṭṭhasaṅghāṭo, tassa hatthapāsaṃ vijahitvā; antosayanassa āsanne ṭhāne nisīdatīti attho. Īdisañca sayanigharaṃ mahācatussālādīsu hoti. Piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvāti iminā majjhātikkamaṃ dasseti. Tasmā yathā vā tathā vā katassa khuddakassa sayanigharassa majjhātikkame āpatti veditabbā. Sesamettha uttānameva.
第一巴拉基格的起因形式——是造作,是有想解脱,是有心,是世间所呵责,是身业,是不善心,有两种受。
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.
284在第四和第五学处里,凡是应该说明的内容,全都按照二不定法里已经讲过的方式来说明。而且,就像有食学处那样,这些学处也都是从第一巴拉基格生起的。
284. Catutthapañcamasikkhāpadesu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ aniyatadvaye vuttanayameva. Yathā ca sabhojanasikkhāpadaṃ , evametānipi paṭhamapārājikasamuṭṭhānānevāti.
6. 行仪学处的注释
6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā
294294. 在第六条学处中——“贤友,请给食物”:据说当时那份食物已经被带来了,所以他们才这样说。但如果食物还没被带来,就不能这样说,否则就成了用言语指使别人。
294. Chaṭṭhasikkhāpade – dethāvuso bhattanti ettha taṃ kira bhattaṃ abhihaṭaṃ ahosi, tasmā evamāhaṃsu. Anabhihaṭe pana evaṃ vattuṃ na labbhati, payuttavācā hoti.
295“既然如此,比丘们,接受之后就把食物收起来吧”——世尊说这句话,是为了保护施主一家的信心。如果他说“分着吃吧”,人们心里可能会失去那份清净的信心。“被移开”就是被拿走;这里的意思是,他们拿着食物直接回自己家去了。
295.Tena hi bhikkhave paṭiggahetvā nikkhipathāti idaṃ pana bhagavā kulassa saddhānurakkhaṇatthāya āha. Yadi ‘‘bhājetvā khādathā’’ti vadeyya, manussānaṃ pasādaññathattaṃ siyā. Ussāriyitthāti paṭihariyittha; gharaṃyeva naṃ gahetvā agamaṃsūti vuttaṃ hoti.
298“有比丘在”这句话里,怎样才算“在”,怎样才算“不在”?在精舍范围内,站在那里的比丘生起了去亲近诸家的心,从那时起,无论他见到还是迎面见到哪位比丘,只要能用平常的话向他告辞,这位就叫“在”。不必到处去找人告辞。如果还得四处去找,那就正是“不在”。另外,在精舍近行界内看见比丘后,心想“我要告辞”而走过去,在那里见到谁就应当向谁告辞;如果没见到,那就叫没向不在的比丘告辞就进入了。
298.Santaṃ bhikkhunti ettha kittāvatā santo hoti, kittāvatā asantoti? Antovihāre yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya yaṃ passe vā abhimukhe vā passati, yassa sakkā hoti pakativacanena ārocetuṃ, ayaṃ santo nāma. Ito cito ca pariyesitvā ārocanakiccaṃ nāma natthi. Yo hi evaṃ pariyesitabbo, so asantoyeva. Apica antoupacārasīmāya bhikkhuṃ disvā āpucchissāmīti gantvā tattha yaṃ passati, so āpucchitabbo. No ce passati, asantaṃ bhikkhuṃ anāpucchā paviṭṭho nāma hoti.
302“内园”是指村内的精舍,他去那里。“供养家”是指邀请的人家,或者布施筹食等的施主家。“在危难时”是指生命或梵行遇到障碍时,可以去。这里其余的部分容易理解。
302.Antarārāmanti antogāme vihāro hoti, taṃ gacchati. Bhattiyagharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattādidāyakānaṃ vā gharaṃ. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu sati gantuṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.
咖提那的生起方式——从身和语生起,也从身、语、心生起;是造业与非造业,不是想解脱,无心,属于制罪,是身业、语业,具有三种心、三种受。
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākirayaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
7. 玛哈那玛学处注释
7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā
303303. 在第七学处中——玛哈那玛是世尊的叔父之子,比世尊年长约一个月,是已安立于二果的圣弟子。“药物很多”是指从牛圈取来存放的酥油很多。
303. Sattamasikkhāpade – mahānāmo nāma bhagavato cūḷapituputto māsamattena mahallakataro dvīsu phalesu patiṭṭhito ariyasāvako. Bhesajjaṃ ussannaṃ hotīti vajato āharitvā ṭhapitasappi bahu hoti.
306“可以接受”:如果当时没有病,就不应该拒绝;如果有病,就应该接受,心想“我会提出请求”。说“我用这些药邀请”时,按名称来说,就是酥、油等;按数量来说,就是两三种,或者用那利、阿罗迦等来计量。说“请求别的药”时,比如被以酥邀请却请求油,被以阿罗迦邀请却请求东那。说“不是必须以药为条件”时,即使靠混合的食物也能维持生活,那就不算必须以药为条件。
306.Sāditabbāti tasmiṃ samaye rogo natthīti na paṭikkhipitabbā; roge sati viññāpessāmīti adhivāsetabbā. Ettakehi bhesajjehi pavāremīti nāmavasena sappitelādīsu dvīhi tīhi vā parimāṇavasena patthena nāḷiyā āḷhakenāti vā.Aññaṃ bhesajjaṃ viññāpetīti sappinā pavārito telaṃ viññāpeti, āḷhakena pavārito doṇaṃ. Na bhesajjena karaṇīyenāti missakabhattenapi ce yāpetuṃ sakkoti, na bhesajjakaraṇīyaṃ nāma hoti.
310“已受邀请者”:是指那些以自己的个人名义受到邀请的人。对这些人,按照邀请的方式提出请求,不算犯戒。但如果是对以僧团名义受到邀请的人,就必须衡量其限度。其余内容容易理解。
310.Pavāritānanti ye attano puggalikāya pavāraṇāya pavāritā; tesaṃ pavāritānurūpena viññattiyā anāpatti. Saṅghavasena pavāritesu pana pamāṇaṃ sallakkhetabbamevāti. Sesaṃ uttānameva.
六种生起:唯作、非无想解脱、无心、不属于施设、身业、语业、三种心、三种受。
Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
8. 出征军学处注释
8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā
311第八项:“已出击”就是已经向前进军,意思是“我要正面迎向敌军”,所以从城里出来。“已出发”就是已经做好启程准备,意思是从村里出来。
311. Aṭṭhame – abbhuyyātoti abhiuyyāto; parasenaṃ abhimukho gamissāmīti nagarato niggatoti attho. Uyyuttanti katauyyogaṃ; gāmato nikkhantanti attho.
314所谓“十二人象”,就是有四名骑象的人,每一条象腿各有两名守护者,这样一共就是十二个人。所谓“三人马”,就是有一名骑马的人、两名护马脚的人,这样一共就是三个人。所谓“四人车”,就是有一名驾车的人、一名战士、两名护轮轴的人,这样一共就是四个人。所谓“四名持弓人”,就是四名手持武器的人——这是最低限度具备四个部分的军队。为了去看这样的军队,每走一步都犯恶作。所谓“离开能看见的范围”,就是被什么东西挡住了,或者下到低处去了,所以看不见;意思是说,站在这里看不到,于是想去别的地方看,每一次加行都犯巴吉帝亚。
314.Dvādasapuriso hatthīti cattāro ārohakā ekekapādarakkhakā dve dveti evaṃ dvādasapuriso hoti. Tipuriso assoti eko ārohako dve pādarakkhakāti evaṃ tipuriso hoti. Catupuriso rathoti eko sārathi eko yodho dve āṇirakkhakāti evaṃ catupuriso hoti. Cattāro purisā sarahatthāti āvudhahatthā cattāro purisāti ayaṃ pacchimakoṭiyā caturaṅgasamannāgatā senā nāma. Īdisaṃ senaṃ dassanāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ. Dassanūpacāraṃ vijahitvāti kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissati; idha ṭhatvā na sakkā daṭṭhunti aññaṃ ṭhānaṃ gantvā passato payoge payoge pācittiyanti attho.
315“逐一”是指:在象、马、车、步兵这四支当中,一支一支地算;哪怕只有一头由一个人骑的象,或者只有一个拿弓的人,也算。“随行”是指:国王去园林或河边时,这样就叫随行。
315.Ekamekanti hatthiādīsu catūsu aṅgesu ekamekaṃ; antamaso ekapurisāruḷhakahatthimpi ekampi sarahatthaṃ purisaṃ. Anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati; evaṃ anuyyuttā hoti.
316316.“在灾难时”,是指当生命或梵行的障碍出现时,心想“我去那里就能脱身”而前往,不犯戒。这里其余的内容很容易理解。与羊毛学处相同的生起方式——是造作、不是有想解脱、没有意识、属于世间罪、是身业、不善心、三受。
316.Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu sati ettha gato muñcissāmīti gacchato anāpatti. Sesamettha uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
9. 军中住宿学处注释
9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
319第九:太阳落山后住在军中,意思是:不管是站着、坐着还是躺着,就算用神通在空中保持某种姿势,也一样犯巴吉帝亚。军队被对方军队挡住,意思是通道被截断,这样就是被挡住。被妨碍,意思是被仇敌或有权势的人阻拦。剩下的内容很清楚。和羊毛学处同样的生起方式——是造作、不是想解脱、无心、属于施设罪、身业、三种心、三种受。
319. Navame – atthaṅgate sūriye senāya vasatīti tiṭṭhatu vā nisīdatu vā sayatu vā sacepi ākāse iddhiyā kañci iriyāpathaṃ kappeti, pācittiyameva. Senā vā paṭisenāya ruddhā hotīti yathā sañcāro chijjati; evaṃ ruddhā hoti. Palibuddhoti verikena vā issarena vā ruddho. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
10. 战场学处注释
10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā
322322. 第十项:反复冲出来在这里厮杀,所以叫“战场”;这是交战之处的别名。在这里了知军队的最前列,所以叫“军前列”;意思是清点军队的地方。军队的阵列叫“军阵”;这是军营的别名。三头象指最后方的象军,就是用前面说过的十二人象,以那头象为单位算作三头象。其余各项也是同样的道理。其余内容应当依照出征军学处中所说的方式来了知,连同生起方式等一起。
322. Dasame – uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ; sampahāraṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ; balagaṇanaṭṭhānanti attho. Senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ; senānivesassetaṃ adhivacanaṃ. Tayo hatthī pacchimaṃ hatthānīkanti yo pubbe vutto dvādasapuriso hatthīti tena hatthinā tayo hatthī. Sesesupi eseva nayo. Sesaṃ uyyuttasenāsikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.