远离论的注释
Vivekakathāvaṇṇanā
22现在,在“以断除为终结的现观论”之后,为了显示断除的方式,接着对前面所说的、以经典为引导的远离论作未曾有义的注释。其中,在经典里,先说“任何”一词,是指毫无遗漏地全部包含。“需以力作”是指要靠腿力、臂力来做。“业”是指奔跑、跳跃、耕作、播种等种种工作。“被作”是指由有力量的人来做。“依戒”是指以四种清净戒作为依止。“修习”:因为破戒的人没有修习可言,所以这里指的是世间道和出世间的道之修习。“依远离”是指依止于彼分远离、断除远离和出离远离。“远离”是指寂离的状态。因为这位致力于修习圣道的瑜伽行者,在观的刹那,从作用上说依止于彼分远离,从意乐上说依止于出离远离;在道的刹那,从作用上说依止于断除远离,从所缘上说依止于出离远离而修习。这个道理在“依离贪”等当中也一样适用。因为远离本身就离染的意义来说是离贪,就寂灭的意义来说是寂灭,就舍弃的意义来说是舍弃。或者,因为与烦恼远离所以是远离,因为与烦恼离染所以是离贪,因为烦恼已寂灭所以是寂灭,因为烦恼已被舍弃、已放下,以及因为趋向涅槃而放下,所以是舍弃。舍弃又分两种:舍离之舍弃和跃入之舍弃。其中,舍离之舍弃是指在观的刹那以彼分的方式、在道的刹那以断除的方式断除烦恼。跃入之舍弃是指在观的刹那以倾向彼的状态、在道的刹那以作为所缘的方式跃入涅槃。这两者在这样世间与出世间混合的义释方法中都适用。确实,在这里,正见等当中的每一法都以上述方式既舍弃烦恼,又跃入涅槃。“随顺于舍弃”这一整句话是说,为了舍弃的目的而转化、已转化,成熟、已成熟。这位致力于修习圣道的比丘,也如此修习,使得正见等当中的每一法都为了舍离烦恼之舍弃和跃入涅槃之舍弃而成熟,并且成为已成熟的。
22. Idāni pahānāvasānāya abhisamayakathāya anantaraṃ pahānākāraṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya vivekakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha suttante tāva ye kecīti anavasesapariyādānaṃ. Balakaraṇīyāti ūrubalena bāhubalena kattabbā. Kammantāti dhāvanalaṅghanakasanavapanādīni kammāni. Karīyantīti balavantehi karīyanti. Sīlaṃ nissāyāti catupārisuddhisīlaṃ nissayaṃ katvā. Bhāvetīti bhinnasīlassa bhāvanābhāvato idha pana lokiyalokuttarā maggabhāvanā adhippetāti. Vivekanissitanti tadaṅgavivekaṃ samucchedavivekaṃ nissaraṇavivekaṃ nissitaṃ. Vivekoti vivittatā. Ayañhi ariyamaggabhāvanānuyutto yogī vipassanākkhaṇe kiccato tadaṅgavivekanissitaṃ, ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitaṃ, maggakkhaṇe kiccato samucchedavivekanissitaṃ, ārammaṇato nissaraṇavivekanissitaṃ bhāveti. Esa nayo virāganissitādīsu. Vivekoyeva hi virajjanaṭṭhena virāgo, nirodhaṭṭhena nirodho, vosajjanaṭṭhena vosaggo. Atha vā kilesehi vivittattā viveko, kilesehi virattattā virāgo, kilesānaṃ niruddhattā nirodho, kilesānañca pariccattattā vissaṭṭhattā, nibbānecattassa ca vissaṭṭhattā vosaggo. Vosaggo pana duvidho pariccāgavosaggo ca pakkhandanavosaggo ca. Tattha pariccāgavosaggoti vipassanākkhaṇe tadaṅgavasena, maggakkhaṇe samucchedavasena kilesappahānaṃ. Pakkhandanavosaggoti vipassanākkhaṇe tanninnabhāvena, maggakkhaṇe ārammaṇakaraṇena nibbānapakkhandanaṃ. Tadubhayampi imasmiṃ lokiyalokuttaramissake atthavaṇṇanānaye vaṭṭati. Tathā hi ayaṃ sammādiṭṭhiādīsu ekeko dhammo yathāvuttena pakārena kilese ca pariccajati, nibbānañca pakkhandati. Vosaggapariṇāminti iminā pana sakalena vacanena vosaggatthaṃ pariṇāmitaṃ pariṇataṃ, paripaccitaṃ paripakkañcāti vuttaṃ hoti. Ayampi ariyamaggabhāvanānuyutto bhikkhu yathā sammādiṭṭhiādīsu ekeko dhammo kilesapariccāgavosaggatthañca nibbānapakkhandanavosaggatthañca paripaccati, yathā ca paripakko hoti, tathā naṃ bhāveti.
2323. “种子村与生物村”中,种子有五种:根种子、茎种子、枝种子、节种子、种种子(《经分别》91)。所谓“种子村”,意思是种子的聚集。而只要这些种子长出饱满的翠绿嫩芽,从此就称为“生物村”,意思是已生、已长出的根和翠绿嫩芽的聚集。若有天神守护,那么从嫩芽阶段开始就存在了;因此他们说,那些被称为天神的众生的村落,也是生物村。“增长”是指发芽等阶段,也就是以发芽等方式;“生长”是指抽茎等阶段,也就是以抽茎等方式;“茂盛”是指开花等阶段,也就是以开花等方式。再者,“增长”是以未曾有之法生起的方式;“生长”是以成就各自作用的方式;“茂盛”是以作用圆满而变得广大的方式——这是它的含义。亦有作vipulattaṃ的异读。或者,这三个词亦可与戒、定、慧相配合解释。
23.Bījagāmabhūtagāmāti ettha mūlabījaṃ khandhabījaṃ aggabījaṃ phaḷubījaṃ bījabījanti (pāci. 91) pañcavidhaṃ bījaṃ, bījagāmo nāma bījasamūhoti attho. Tadeva pana sampannanīlaṅkurapātubhāvato paṭṭhāya bhūtagāmo nāma, bhūtānaṃ jātānaṃ nibbattamūlanīlaṅkurānaṃ samūhoti attho. Devatāpariggahe sati nīlaṅkurakālato pabhuti hotīti tesaṃ devatāsaṅkhātānaṃ bhūtānaṃ gāmotipi bhūtagāmoti vadanti. Vuddhinti aṅkurādivasena. Viruḷhinti khandhādivasena. Vepullanti pupphādivasena. Dhammesu pana vuddhinti apubbadhammappavattivasena. Viruḷinti sakiccakaraṇasādhanavasena. Vepullanti kiccanipphattivasena vipulabhāvanti attho. Vipulattantipi pāṭho. Atha vā etāni tīṇi padāni sīlasamādhipaññāhipi yojenti.
道支的解释
Maggaṅganiddesavaṇṇanā
24在《经的解说》中,“以正见”是属格用法。这里说的是:在禅那、观、道、果、涅槃,以及世间离相应的心中,正见依相应和所缘随宜而现起,又依共相而统合为一。所谓“镇伏远离”,就是通过镇伏、通过排遣而达成的远离。对哪些法镇伏呢?对诸盖。文中“他修习初禅”等,就是依镇伏的方式,只举初禅来说;说到初禅时,其余的禅那也已经被说到了。因为在诸禅那中也有正见存在,所以称为正见的远离。所谓“彼分远离”,就是依彼彼观智的分位而达成的远离。关于“诸邪见”,由于正见远离难行而且殊胜,所以只说正见远离;说到它时,远离常想等也已经包括在内了。所谓“能破分定”,就是与观相应的定。所谓“断除远离”,就是通过断除烦恼而达成的远离,即趋向名为灭的涅槃的出世间道。所谓“安息远离”,就是通过烦恼的安息而达成的远离。所谓“出离远离”,就是作为一切有为法出离的行远离。所谓“生起欲”,就是在前期阶段生起了法欲。所谓“信解”,就是在前期阶段就已对信生起信解。所谓“他的心善确立”,就是在前期阶段,这位修行者的心就已善加确立、很好地安住。这样,欲、信、心这三种法,因为是前期阶段所生起的诸远离的强依止,所以称为依止。不过有些人说:“‘他的心善确立’说的是定。”在离贪等项中,也应当依同样的方式理解。
24. Suttantaniddese sammādiṭṭhiyāti sāmivacanaṃ. Jhānavipassanāmaggaphalanibbānesu lokiyaviratisampayuttacitte ca yathāyogaṃ sampayogato ca ārammaṇato ca vattamānāya sammādiṭṭhiyā sāmaññalakkhaṇato ekībhūtāya sammādiṭṭhiyā. Vikkhambhanavivekoti vikkhambhanavasena dūrīkaraṇavasena viveko. Kesaṃ? Nīvaraṇānaṃ. Tassa paṭhamaṃ jhānaṃ bhāvayatotiādi vikkhambhanavasena paṭhamajjhānameva vuttaṃ. Tasmiṃ vutte sesajjhānānipi vuttāneva honti. Jhānesupi sammādiṭṭhiyā vijjamānattā sammādiṭṭhiyā viveko nāma hoti. Tadaṅgavivekoti tena tena vipassanāñāṇaṅgena viveko. Diṭṭhigatānanti diṭṭhivivekassa dukkarattā padhānattā ca diṭṭhivivekova vutto. Tasmiṃ vutte niccasaññādivivekopi vuttova hoti. Nibbedhabhāgiyaṃ samādhinti vipassanāsampayuttasamādhiṃ. Samucchedavivekoti kilesānaṃ samucchedena viveko. Lokuttaraṃ khayagāmimagganti khayasaṅkhātanibbānagāmilokuttaramaggaṃ. Paṭippassaddhivivekoti kilesānaṃ paṭippassaddhiyā viveko. Nissaraṇavivekoti sabbasaṅkhatanissaraṇabhūto saṅkhāraviveko. Chandajāto hotīti pubbabhāge jātadhammachando hoti. Saddhādhimuttoti pubbabhāgeyeva saddhāya adhimutto hoti. Cittañcassa svādhiṭṭhitanti pubbabhāgeyeva cittañca assa yogissa suadhiṭṭhitaṃ suṭṭhu patiṭṭhitaṃ hoti. Iti chando saddhā cittanti ime tayo dhammā pubbabhāge uppannavivekānaṃ upanissayattā nissayā nāma. Keci pana ‘‘cittañcassa svādhiṭṭhitanti samādhi vutto’’ti vadanti. Virāgādīsupi eseva nayo.
不过在“灭”这一节里,为了显示“灭”这个词之外还有另一种同义的说法,所以说了“不死界”;在其余地方,则说灭就是涅槃,两处其实都只是指涅槃而已。“十二依止”是说:欲、信、心这三法,在远离等四种当中,每一种各配三法,就成了十二种依止。
Nirodhavāre pana nirodhasaddato aññaṃ pariyāyavacanaṃ dassentena amatā dhātūti vuttaṃ, sesesu nirodho nibbānanti ubhayatthāpi nibbānameva. Dvādasa nissayāti chandasaddhācittāniyeva vivekādīsu catūsu ekekasmiṃ tayo tayo katvā dvādasa nissayā honti.
2525. 正思惟、正精进、正念、正定也应当依照同样的方法来理解其义理。至于正语、正业、正命,因为在禅那的刹那和观的刹那中并不存在,所以应当知道,它们是依禅那与观的前行阶段和后行阶段而说的离,是依止于禅那与观来说的。应当知道,对于诸盖和邪见的远离、离贪、灭尽、舍遣,在这些离同样运作时,远离等就是它们的名称。正如在《八集》中所说:“因此,比丘,你应当修习这个定:有寻有伺的也应修习,无寻唯伺的也应修习,无寻无伺的也应修习;有喜的也应修习,无喜的也应修习;与乐俱行的也应修习,与舍俱行的也应修习。”这是以各自内在的安止定,把慈心等和身随观等说成如同四禅或五禅那样。同样地,这里也应当知道,诸离是依前行阶段和后行阶段来说的。不应只抓住字面意思就诽谤世尊,因为佛语甚深,必须亲近师长之后,依其意旨来领会。
25. Sammāsaṅkappavāyāmasatisamādhīnampi imināva nayena atthayojanā veditabbā. Sammāvācākammantā jīvānaṃ pana jhānakkhaṇe vipassanākkhaṇe ca abhāvā jhānavipassanānaṃ pubbabhāgaparabhāgavasena vattamānā viratiyo jhānavipassanā sannissitā katvā vuttāti veditabbaṃ. Nīvaraṇānaṃ diṭṭhigatānañca vivekavirāganirodhapaṭinissaggā tathā pavattamānānaṃ viratīnaṃ vivekādayo nāmāti veditabbaṃ. Yathā aṭṭhakanipāte ‘‘tato, tvaṃ bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkaṃ savicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaṃ avicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsī’’ti (a. ni. 8.63) mettādayo kāyānupassanādayo ca niyakajjhattamūlasamādhivasena catukkapañcakajjhānikā viya vuttā, evamidhāpi pubbabhāgaparabhāgavasena viratiyo vuttāti veditabbaṃ. Byañjanacchāyamattaṃ gahetvā na bhagavā abbhācikkhitabbo. Gambhīrañhi buddhavacanaṃ, ācariye payirupāsitvā adhippāyato gahetabbaṃ.
26-27在觉支、力和根这些章节里,也应该按同样的方法来理解它的含义。
26-27. Bojjhaṅgabalaindriyavāresupi imināva nayena attho veditabboti.