第十二 小阵列经义释的注释巴利
12. Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā
在第十二《小窟经》义释中,“各各自执其见而住”这句话,同样是在那一次大集会中,为了让某些天神明白这个道理而说的。那些天神心里生起了这样的疑问:“所有这些执持邪见的人都声称‘我们是具有功德相的’。他们到底是只依止自己的见解就具有功德相呢,还是会接受别人的见解?”为了向他们阐明这个道理,佛陀便按照先前的方式,让化现的佛陀来向自己提问,然后宣说了这段内容。巴利
Dvādasame cūḷabyūhasuttaniddese sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānāti idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘sabbepime diṭṭhigatikā ‘sādhurūpāmhā’ti bhaṇanti, kiṃ nu kho sādhurūpāva ime attano eva diṭṭhiyā patiṭṭhahanti, udāhu aññampi diṭṭhiṃ gaṇhantī’’ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ pakāsetuṃ purimanayeneva nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ.
113 在这里,开头两个偈颂都是提问的偈颂。其中,“各自依止于自己的见解而住”意思是:各自被自己的见解所支配。“执取后各说各的,自称善巧”意思是:他们紧紧抓住那个见解,宣称“我们在这方面是善巧的”,于是各说各的,说不到一块儿去。他们说:“这样了知的人,就是通达法的人;驳斥这一点的人,就是不圆满的人。”也就是说,他们是针对那个见解而说:这样了知的人,就是通达了法;而驳斥这个见解的人,就是低劣的。巴利
113. Tattha ādito dvepi gāthā pucchāgāthāyeva. Tāsu sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānāti attano attano diṭṭhiyā vasamānā. Viggayha nānā kusalā vadantīti taṃ diṭṭhiṃ balavaggāhaṃ gahetvā ‘‘tattha kusalāmhā’’ti paṭijānamānā puthu puthu vadanti, ekaṃ na vadanti. Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ, idaṃ paṭikkosamakevalī soti tañca diṭṭhiṃ sandhāya yo evaṃ jānāti, so dhammaṃ vediyi. Idaṃ pana paṭikkosanto hīno hotīti ca vadanti.
“Nānā vadantī”是说他们用各种不同的理由来说。“Vividhaṃ vadantī”是说他们用种种不同的方式来说。“Aññoññaṃ vadantī”是说他们不说同一个东西,而是各抓各的、互相不同地说。“Akevalī so”是说这个人不善巧。“Asamatto”是说他不完整。“Aparipuṇṇo”是说他不圆满。巴利
Nānā vadantīti nānākāraṇaṃ bhaṇanti. Vividhaṃ vadantīti nānāvidhaṃ bhaṇanti. Aññoññaṃ vadantīti ekaṃ avatvā aññaṃ aññaṃ gahetvā vadanti. Akevalī soti yo akusalo ayaṃ. Asamattoti na paripūro. Aparipuṇṇoti na sampuṇṇo.
114 愚者就是低劣的人。不善者就是无知的人。巴利
114.Bāloti hīno. Akkusaloti avidvā.
115 现在有三首回答偈颂。这些偈颂用前半部分说出前面已讲的义理,用后半部分加以铺排对照。由于这种铺排方式,再加上它比后面的经更简短,这部经就得到了“小铺排经”这个名字。其中第一首偈颂里,“若以他人的法”指他人的见解。“全都是愚人”意思是:如果这样的话,所有这些人都成了愚人。为什么呢?因为这些人全都执著于各自的见解。巴利
115. Idāni tisso vissajjanagāthā hontīti. Tā purimaḍḍhena vuttamatthaṃ pacchimaḍḍhena paṭibyūhitvā ṭhitā. Tena byūhena uttarasuttato ca appakattā idaṃ suttaṃ ‘‘cūḷabyūha’’nti nāmaṃ labhi. Tattha paṭhamagāthāyaṃ tāva parassa ce dhammanti parassa diṭṭhiṃ. Sabbevime bālāti evaṃ sante sabbeva ime bālā hontīti adhippāyo. Kiṃkāraṇā? Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti.
116 有人即使依自己的见解也并未变得清净洁白,他们其实还是杂染的,若他们是清净慧者、善巧者、具慧者。或者有一种读法是“sandiṭṭhiyā ce vadātā”,意思是:若他们依自己的见解是清净洁白的,是清净慧者、善巧者、具慧者,那么他们当中就没有一个人是智慧低劣的了。这是什么缘故呢?因为他们的见解也同样圆满,就像其他人的见解一样。巴利
116.Sandiṭṭhiyāceva na vīvadātā, saṃsuddhapaññā kusalā mutīmāti sakāya diṭṭhiyā anavīvadātā avodātā saṃkiliṭṭhāva samānā saṃsuddhapaññā ca kusalā ca mutimanto ca te honti ce. Atha vā ‘‘sandiṭṭhiyā ce vadātā’’ti pāṭho, tassattho – sakāya pana diṭṭhiyā vodātā saṃsuddhapaññā kusalā mutimanto honti ce, na tesaṃ kocīti evaṃ sante tesaṃ ekopi nihīnapañño na hoti, kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā, yathā itaresanti.
117 对于“Na vāhametaṃ”这首偈颂,简要的意思是:他们两人两人地互相说对方是“愚者”,对于这个,我不说“这是真实的、确实的”。为什么呢?因为他们全都把自己各自的见解当成“只有这才是真理,别的都是虚妄”,由于这个原因,他们就判定别人是“愚者”。在这里,“tathiyaṃ”和“tathevanti”两种读法都存在。巴利
117.Na vāhametanti gāthāya saṅkhepattho – yaṃ te mithu dve dve janā aññamaññaṃ ‘‘bālo’’ti āhu, ahaṃ etaṃ tathiyanti tacchanti neva brūmi. Kiṃkāraṇā? Yasmā sabbeva te sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti akaṃsu, tena ca kāraṇena paraṃ ‘‘bālo’’ti dahanti. Ettha ca tathiyaṃ, tathevanti (su. ni. aṭṭha. 2.889) dvepi pāṭhā.
“Tacchaṃ”的意思是不虚妄的。“Tathaṃ”的意思是不颠倒,也就是真实。“Bhūtaṃ”的意思是存在的。“Yāthāvaṃ”的意思是实际存在的。“Aviparītaṃ”的意思是没有偏离。巴利
Tacchanti atucchaṃ. Tathanti aviparītaṃ, bhūtanti santaṃ. Yāthāvanti saṃvijjamānaṃ. Aviparitanti na visaṅketaṃ.
118 有些人说,所谓“见谛就是真实的”,这是针对问偈中“yamāhu”那句话说的。巴利
118.Yamāhūti pucchāgāthāya ‘‘yaṃ diṭṭhisaccaṃ tathiya’’nti eke āhu.
119 在“一谛”这个答偈里,一谛指的是灭或道。如果众生对某个谛能够了知,就不会争论;了知那个谛的众生,就不会争论。所谓“自赞”,就是自己称说。巴利
119.Ekañhi saccanti vissajjanagāthāya ekaṃ saccaṃ nirodho maggo vā. Yasmiṃ pajā no vivade pajānanti yamhi sacce pajānanto pajā no vivadeyyuṃ. Sayaṃ thunantīti attanā vadanti.
120 在“为何”这个问偈里,“pavādiyāse”指的是那些论者。“或者他们只是随顺推论?”意思是:那些论者是不是只跟着自己的推论走?巴利
120.Kasmā nūti pucchāgāthāya pavādiyāseti vādino. Udāhu te takkamanussarantīti te vādino udāhu attano takkamattaṃ anugacchanti.
被推论所击中的,是指被思惟从各个方面反复推敲出来的。随审察而行的,是指以自己的慧现起后去考察的。自辩才,是指自己的辩才。巴利
Takkapariyāhatanti vitakkena samantato āhataṃ. Vīmaṃsānucaritanti attano upaṭṭhitapaññāya vicaritaṃ. Sayaṃpaṭibhānanti attano paṭibhānaṃ.
121 在“确实不”这个答偈里,“除了想之外,常等”是说:排除其他,仅凭想本身就把事物执取为常等。至于“在诸见中计度推论”,是指在诸见中生起仅仅是自己对“常”的构想。巴利
121.Nahevāti vissajjanagāthāya aññatra saññāya niccānīti ṭhapetvā saññāmattena niccanti gahitaggahaṇāni. Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvāti attano niccasaṅkappamattaṃ diṭṭhīsu janetvā.
由于在诸见解中生出寻思者,就会产生诸见解,所以才说“他们生起、产生恶见”等等。“生起”是指一层又一层地往上产生见解,从而让它们生起。“产生”等说法,是通过加上前缀来扩展词形的表达。“我的谛”就是“我的话是真实的”。巴利
Yasmā pana diṭṭhīsu vitakkaṃ janentā diṭṭhiyo sañjanenti, tasmā vuttaṃ ‘‘diṭṭhigatāni janenti sañjanentī’’tiādi. Janentīti uparūpari diṭṭhiṃ uppādentā janenti. Sañjanentītiādīni upasaggavasena padaṃ vaḍḍhetvā vuttāni. Mayhaṃ saccanti mama vacanaṃ tacchaṃ.
122 现在,为了说明那些在各种真理并不存在时只凭推理去回想的人,也就是堕入恶见之人的错误行持,而说了“于所见、所闻等”这些偈颂。其中,“于所见”就是指所见,意思是“由所见而清净”。这个道理也适用于所闻等。“即使依此而见宫殿者”是指:依着这些见法,见到了被称为清净状态的那种“宫殿”,也就是不恭敬。立于决断而喜悦,且说“他人是愚者、是不善者!”像这样,见宫殿者也就是立于那种见的决断,生起满足、生起欢喜,然后说他人“是卑劣且无智的”。巴利
122. Idāni evaṃ nānāsaccesu asantesu takkamattaṃ anussarantānaṃ diṭṭhigatikānaṃ vippaṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘diṭṭhe sute’’tiādikā gāthāyo abhāsi. Tattha diṭṭheti diṭṭhaṃ, diṭṭhasuddhinti adhippāyo. Esa nayo sutādīsu. Ete ca nissāya vimānadassīti ete diṭṭhidhamme nissayitvā suddhibhāvasaṅkhātaṃ vimānaṃ asammānaṃ passantopi. Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāhāti evaṃ vimānadassīpi tasmiṃ diṭṭhivinicchaye ṭhatvā tuṭṭhijāto hāsajāto hutvā paro ‘‘hīno ca avidvā cā’’ti evaṃ vadatiyeva.
不恭敬也就是“见宫殿者”,意思是既不尊重也不看重。因此,见宫殿者就是不尊重、不看重的见者。生起忧,是指最初执著于见的所依,生起忧之后,后来在确立见、作出决断的时候,又生起喜悦。这就是它的含义。巴利
Na sammānetītipi vimānadassīti na bahumānaṃ karotīti evampi vimānadassī na bahumānadassī. Domanassaṃ janetīti paṭhamaṃ diṭṭhinissayaṃ allīyitvā domanassaṃ patvā pacchā diṭṭhivinicchaye ṭhitakāle somanassaṃ uppādetīti attho.
安住在决断之见,就是作出确定之后,安住在所执取的见解上。巴利
Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvāti sanniṭṭhānaṃ katvā gahitadiṭṭhiyā ṭhatvā.
123 123. “如果这样,就凭那个本身”是偈颂。其中,“自己以自己”就是自己本身。“轻视”就是责备。“那邪恶”就是说出那种见解,或者指那个人。巴利
123. Evaṃ sante yenevāti gāthā. Tattha sayamattanāti sayameva attānaṃ. Vimānetīti garahati. Tadeva pāvāti tadeva vacanaṃ diṭṭhiṃ vadati, taṃ vā puggalaṃ.
124 “以极超越见”这偈颂的意思是:他因为那种以极超越为特征的极超越见,而变得具足、圆满、膨胀,又因那种见慢而陶醉,心想“我是圆满者,我是完全者”,就这样具足傲慢。他自己在心里给自己灌顶:“我是智者。”为什么呢?因为他的那种见确实已经那样圆满了。巴利
124.Atisāradiṭṭhiyāti gāthāyattho – so evaṃ tāya lakkhaṇātisāriniyā atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo uddhumāto, tena ca diṭṭhimānena matto ‘‘paripuṇṇo ahaṃ kevalī’’ti evaṃ paripuṇṇamānī. Sayameva attānaṃ manasā ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti abhisiñcati. Kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti.
所有那些见都超越了相,意思是:所有这六十二种见都已经越过、超出了相。Anomo 的意思是“无减”,也就是没有欠缺。巴利
Sabbā tā diṭṭhiyo lakkhaṇātikkantāti tā sabbā dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo lakkhaṇaṃ atītā atisarantīti atikkantā. Anomoti anūno.
125 “对他人言”这一偈颂的关联和含义是——还有什么呢?如果有人安住在决断之见中,得意地说“他人是愚者、是不善者”,那么,假如因为对方的话语,说这话的人被称作低劣者,他自己就成了低劣智慧的人,而那个和他一样的对方也同样是低劣智慧的人。因为对方也说他是“愚者”。这样一来,对方的话就成了无量的,而只有他自己才是极智者、是智者。若真是这样,那么在沙门当中就没有一个愚者了。因为他们全都凭自己的意愿自认为是智者。巴利
125.Parassa ceti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo? Yo so vinicchaye ṭhatvā pahassamāno ‘‘bālo paro akkusalo’’ti cāha, tassa parassa ce hi vacasā so tena vuccamāno nihīno hoti, tumo sahā hoti nihīnapañño, sopi teneva saha nihīnapañño hoti. Sopi hi taṃ ‘‘bālo’’ti vadati. Atha tassa vacanaṃ appamāṇaṃ, so pana sayameva vedagū ca dhīro ca hoti. Evaṃ sante na koci bālo samaṇesu atthi. Sabbepi hi te attano icchāya paṇḍitā.
以言语,就是通过说话。以言说,就是通过所说的话。责备的原因,就是呵责的因由。呵责的原因,就是轻蔑的因由。诽谤的原因,就是毁谤的因由。巴利
Vācāyāti kathanena. Vacanenāti bhāsitena. Ninditakāraṇāti garahahetunā. Garahitakāraṇāti avaññātahetunā. Upavaditakāraṇāti upavādahetunā.
126 “与彼不同”这一偈的关联和含义是这样的:虽然已经说过“若自身就是极智者、智者,那么沙门中便没有愚者”,但有人可能会问:“为什么?”这里回答说:因为凡是宣称与此不同的法的人,都已偏离、错失了清净,他们不是独一者。外道们也是这样各别地宣说:凡是宣称与此处不同的见解的人,都已偏离、错失了清净道,他们不是独一者。他们为什么这样说呢?因为他们被自己的见贪所染着,也就是说,他们被自己对见解的贪爱所染着。巴利
126.Aññaṃ itoti gāthāya sambandho attho ca – ‘‘atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro. Na koci bālo samaṇesu atthī’’ti evañhi vuttepi siyā kassaci ‘‘kasmā’’ti. Tattha vuccate – yasmā aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te. Evampi titthyā puthuso vadanti, ye ito aññaṃ diṭṭhiṃ abhivadanti, te aparaddhā viraddhā suddhimaggaṃ, akevalino ca teti evaṃ puthutitthiyā yasmā vadantīti vuttaṃ hoti. Kasmā panevaṃ vadantīti ce? Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā, yasmā sakena diṭṭhirāgena te abhirattāti vuttaṃ hoti.
那些外道所说的“清净道”,是指没有染污的道路。“清净道”是指没有过失的道路。“遍清净道”是指纯白的道路。“洁白道”是指洁白的道路。“极洁白道”是指光辉闪耀的道路。“偏离”是指没有按照所说的方式,从道路上偏离而停住。“失误”是指犯了错而停住。“失足”是指衰退、缺失。“堕落”是指从那里坠落。“以无知”是指由于无知。“失误”也指陷入失败。或者,也有读作“ñāyāparaddhā”(偏离正道)的,意思是:从正道、从道路上偏离了。巴利
Te suddhimagganti te aññatitthiyā akiliṭṭhamaggaṃ. Visuddhimagganti niddosamaggaṃ. Parisuddhimagganti sukkamaggaṃ. Vodātamagganti paṇḍaramaggaṃ. Pariyodātamagganti pabhāvantamaggaṃ. Viraddhāti vuttavidhinā maggena virajjhitvā ṭhitā. Aparaddhāti aparajjhitvā ṭhitā. Khalitāti parihīnā. Galitāti tato bhaṭṭhā. Aññāyāti aññāṇena. Aparaddhāti parājayamāpannā. Atha vā ‘‘ñāyāparaddhā’’tipi pāṭho. Ñāyena maggena viraddhāti attho.
127 127. 像这样极度贪著者们,以及——“就在此处清净”这一偈颂。其中,“于己道”就是指在自己的道路上。“坚定宣称者”就是指那些坚定宣说的人。巴利
127. Evaṃ abhirattā ca – idheva suddhinti gāthā. Tattha sakāyaneti sakamagge. Daḷhaṃ vadānāti daḷhavādā.
坚固说者,就是凝集说者。有力说者,就是强力说者。不安住说者,就是先安住之后再宣说的人。巴利
Thiravādāti sanniṭṭhānavādā. Balikavādāti balavantavādā. Avaṭṭhitavādāti patiṭṭhahitvā kathitavādā.
128 128. 在那些如此坚持己说的人当中,如果有任何一个外道,在自己的宗义里坚称“只有这才是真理”,并想据此把别人判定为“愚者”——简单说,在常见和断见这两种主张里,广说又分成无因论、主宰论、作者论、决定论等各种自己的宗义,他坚称“只有这才是真理”。在这样的邪见中,他凭什么按正理把别人看作“愚者”呢?照他自己的主张,岂不是所有人都是智者、都是善行道者?若真是这样,那他自己就是在招来诤论,因为他把别人说成愚者、说成持非净法的人。而对方也会说“这个人才是愚者,这个人才持非净法”,这样他同样是自己招来争吵。为什么呢?因为照他自己的主张,所有人都是智者、都是善行道者。巴利
128. Ye evañca daḷhavādā, tesu yo koci titthiyo sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno kamettha bāloti paraṃ daheyya, saṅkhepato tattha sassatucchedasaṅkhāte vitthārato natthikaissarakārakaniyatiādibhede sake ayane ‘‘idameva sacca’’nti daḷhaṃ vadāno kaṃ paraṃ ettha diṭṭhigate ‘‘bālo’’ti saha dhammena passeyya, nanu sabbopi tassa matena paṇḍito eva suppaṭipanno eva ca. Evaṃ sante sayameva so medhagamāvaheyya, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ. Sopi paraṃ ‘‘bālo ca asuddhidhammo ca aya’’nti vadanto attanāva kalahaṃ āvaheyya. Kasmā? Yasmā sabbopi tassa matena paṇḍitoyeva suppaṭipannoyeva ca.
129 129. 这样,在一切方面都立足于裁决,自己衡量之后,便在这世间进一步引起争论——这是说,立足于见解,拿自己和导师等人作比较之后,他就会更加引起争论。然而,如果这样了知种种裁决的过患,以圣道舍弃一切裁决,世人便不兴争论。世尊以阿拉汉果为顶点的开示到此结束。巴利
129. Evaṃ sabbathāpi vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya, uddhaṃ sa lokasmiṃ vivādametīti diṭṭhiyā ṭhatvā sayañca satthārādiṃ minitvā so bhiyyo vivādametīti. Evaṃ pana vinicchayesu ādīnavaṃ ñatvā ariyamaggena hitvāna sabbāni vinicchayāni, na medhagaṃ kubbati jantu loketi arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
自己衡量,就是自己掂量。掂量之后,就是拿来当作标准。另有一种写法是“引导之后”,但这并不妥当。“向上与言论一起”,意思是跟那个在自己上方说话的人一起。开示结束时,就像《前分经》里所说的那样,生起了同样的现观。巴利
Sayaṃ pamāyāti attanā minitvā. Paminitvāti pamāṇaṃ katvā. ‘‘Pavinetvā’’tipi pāṭho, taṃ na sundaraṃ. Uddhaṃ vādena saddhinti attano upari kathentena saha. Desanāpariyosāne purābhedasutte (mahāni. 83) vuttasadiso eva abhisamayo ahosīti.