田喻饿鬼事注释巴利
1. Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā
世尊住在王舍城竹林精舍的迦兰陀竹园时,为了某位商主之子死后所成的饿鬼,说了这件事。据说,王舍城里有一位商主,富有、钱财多、产业大、资具充足,积攒了数千万的财产。因为他财富雄厚,大家就叫他“大财商主”。他只有一个儿子,疼爱又合意。儿子到了懂事的年纪,父母这样想:“我们的儿子就算每天花一千一千的钱,过一百年也花不完这些积蓄,何必让他受学手艺的辛苦呢?让他身体不累、心里轻松,随心所欲享受财富就好。”于是没让他学手艺。到了成家的年纪,他们给他娶来一位出身好、容貌美、青春动人的姑娘,这姑娘一心向着欲乐,对正法毫无兴趣。他和她一起享乐,对正法连一念都未曾生起;对沙门、婆罗门和师长等人毫不恭敬;被一群浪荡子围着,放逸玩乐,沉溺在五种欲乐里,贪着迷恋,被愚痴蒙蔽,就这样度过时光。父母去世后,他随心所欲地把钱财送给舞者、戏子、歌者等人,把家产败光,不久就穷困了。他借债过日子,后来连债也借不到了,被债主催逼,只好把自己的田地、房屋等交给他们。他手拿破碗,靠乞讨吃饭,就住在那座城的无依者救济堂里。巴利
Taṃ panetaṃ vatthuṃ bhagavā rājagahe viharanto veḷuvane kalandakanivāpe aññataraṃ seṭṭhiputtapetaṃ ārabbha kathesi. Rājagahe kira aññataro aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo anekakoṭidhanasannicayo seṭṭhi ahosi. Tassa mahādhanasampannatāya ‘‘mahādhanaseṭṭhi’’tveva samaññā ahosi. Ekova putto ahosi, piyo manāpo. Tasmiṃ viññutaṃ patte mātāpitaro evaṃ cintesuṃ – ‘‘amhākaṃ puttassa divase divase sahassaṃ sahassaṃ paribbayaṃ karontassa vassasatenāpi ayaṃ dhanasannicayo parikkhayaṃ na gamissati, kiṃ imassa sippuggahaṇaparissamena, akilantakāyacitto yathāsukhaṃ bhoge paribhuñjatū’’ti sippaṃ na sikkhāpesuṃ. Vayappatte pana kularūpayobbanavilāsasampannaṃ kāmābhimukhaṃ dhammasaññāvimukhaṃ kaññaṃ ānesuṃ. So tāya saddhiṃ abhiramanto dhamme cittamattampi anuppādetvā, samaṇabrāhmaṇagurujanesu anādaro hutvā, dhuttajanaparivuto rajjamāno pañcakāmaguṇe rato giddho mohena andho hutvā kālaṃ vītināmetvā, mātāpitūsu kālakatesu naṭanāṭakagāyakādīnaṃ yathicchitaṃ dento dhanaṃ vināsetvā nacirasseva pārijuññappatto hutvā, iṇaṃ gahetvā jīvikaṃ kappento puna iṇampi alabhitvā iṇāyikehi codiyamāno tesaṃ attano khettavatthugharādīni datvā, kapālahattho bhikkhaṃ caritvā bhuñjanto tasmiṃyeva nagare anāthasālāyaṃ vasati.
后来有一天,一群盗贼聚到一起,对他说:喂,你这人,为什么要过这种苦日子?你正年轻,有力气、有速度、有体力,为什么像个手脚残废的人一样待着?来,跟我们一起偷东西,拿别人的财物舒舒服服地过日子。他说:我不会偷东西。盗贼们说:我们教你,你只要听我们的话就行。他说:好。就跟着他们走了。盗贼们把一根大木槌塞到他手里,凿穿墙壁进屋时,让他守在洞口,吩咐说:要是有人过来,你就用这根木槌打他,一下子打死。这个愚昧无知的人,分不清什么有利什么有害,只盯着看有没有人来,就守在那里。盗贼们进了屋,拿起值钱的东西,刚一被屋里的人发觉,就四散逃跑了。屋里的人赶紧起来,飞快地跑出来四处张望,看见这个人站在凿开的墙洞处,就喊:抓住这个恶贼!上前抓住他,用拳脚和木槌等打他,然后带去见国王,说:大王,这个贼在凿开的墙洞口被抓住了。国王命令城防官:把这个人斩首。城防官应道:是,大王。便命人把他双手反绑,用粗绳紧紧捆住,在他脖子上挂上用红花和稀疏花鬘编成的饰物,头顶涂上碎砖粉末,被鼓声宣告死刑,游街示众,经过每条街、每个路口,用鞭子抽打,带往刑场。城中响起喧哗:这个在城里抢劫的贼被抓住了。巴利
Atha naṃ ekadivasaṃ corā samāgatā evamāhaṃsu – ‘‘ambho purisa, kiṃ tuyhaṃ iminā dujjīvitena, taruṇo tvamasi thāmajavabalasampanno, kasmā hatthapādavikalo viya acchasi? Ehi amhehi saha corikāya paresaṃ santakaṃ gahetvā sukhena jīvikaṃ kappehī’’ti. So ‘‘nāhaṃ corikaṃ kātuṃ jānāmī’’ti āha. Corā ‘‘mayaṃ taṃ sikkhāpema, kevalaṃ tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ karohī’’ti āhaṃsu. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tehi saddhiṃ agamāsi. Atha te corā tassa hatthe mahantaṃ muggaraṃ datvā sandhiṃ chinditvā gharaṃ pavisanto taṃ sandhimukhe ṭhapetvā āhaṃsu – ‘‘sace idha añño koci āgacchati, taṃ iminā muggarena paharitvā ekappahāreneva mārehī’’ti. So andhabālo hitāhitaṃ ajānanto paresaṃ āgamanameva olokento tattha aṭṭhāsi . Corā pana gharaṃ pavisitvā gayhūpagaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā gharamanussehi ñātamattāva ito cito ca palāyiṃsu. Gharamanussā uṭṭhahitvā sīghaṃ sīghaṃ dhāvantā ito cito ca olokentā taṃ purisaṃ sandhidvāre ṭhitaṃ disvā ‘‘hare duṭṭhacorā’’ti gahetvā hatthapāde muggarādīhi pothetvā rañño dassesuṃ – ‘‘ayaṃ, deva, coro sandhisukhe gahito’’ti. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindāpehī’’ti nagaraguttikaṃ āṇāpesi. ‘‘Sādhu, devā’’ti nagaraguttiko taṃ gāhāpetvā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhāpetvā rattavaṇṇaviraḷamālābandhakaṇṭhaṃ iṭṭhakacuṇṇamakkhitasīsaṃ vajjhapahaṭabheridesitamaggaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicarāpetvā kasāhi tāḷento āghātanābhimukhaṃ neti. ‘‘Ayaṃ imasmiṃ nagare vilumpamānakacoro gahito’’ti kolāhalaṃ ahosi.
那时,在这座城里,有个名叫苏拉萨的城中美人,正站在楼阁上,从窗户往外看,看见这个人被这样押着走。因为过去和他相识,她心想:“这个人曾在这座城里享受过极大的富贵,如今却落到如此不幸、灾祸与灾难的地步。”她对他生起怜悯,就派人送去四个甜食和水,又通知城防官说:“请尊者先等一等,等这个人把这些甜食吃完、水喝完再说。”巴利
Tena ca samayena tasmiṃ nagare sulasā nāma nagarasobhinī pāsāde ṭhitā vātapānantarena olokentī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā pubbe tena kataparicayā ‘‘ayaṃ puriso imasmiṃyeva nagare mahatiṃ sampattiṃ anubhavitvā idāni evarūpaṃ anatthaṃ anayabyasanaṃ patto’’ti tassa kāruññaṃ uppādetvā cattāro modake pānīyañca pesesi. Nagaraguttikassa ca ārocāpesi – ‘‘tāva ayyo āgametu, yāvāyaṃ puriso ime modake khāditvā pānīyaṃ pivissatī’’ti.
就在这个时候,具寿大目犍连用天眼观察,看见那人遭遇灾祸,内心被悲悯所触动,心想:“这个人没做过什么福德善事,只造了恶业,本来会因此投生到地狱里去。但如果我去了,他拿甜食和水布施给我,就能凭这个福德投生到地居天。不如我来做他的依靠吧。”当甜食和水正被送过来的时候,大目犍连尊者就出现在那人面前。那人见到尊者,心里生起清净的信心,想:“我马上就要被处死了,现在吃这些甜食有什么用?不如把这些当作我去往来世的路上干粮。”于是让人把甜食和水供养给尊者。尊者为了让他的净信心更加增长,就当着那人的面,在一个合适的地方坐下来,吃了甜食,也喝了水,然后从座位上起身离开了。后来,那人被刽子手带到刑场,砍了头。凭他在无上福田大目犍连尊者那里种下的福德,本来足以投生到殊胜的天界,可是因为他临终时对苏拉莎生起了贪恋——他想:“全靠苏拉莎,我才得到这份布施的东西”——这份贪恋让他的心被染污了。所以他投生到了低劣的处所,变成了一棵长在山林浓荫中的大榕树上的树神。巴利
Athetasmiṃ antare āyasmā mahāmoggallāno dibbena cakkhunā olokento tassa byasanappattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso – ‘‘ayaṃ puriso akatapuñño katapāpo, tenāyaṃ niraye nibbattissati, mayi pana gate modake ca pānīyañca datvā bhummadevesu uppajjissati, yaṃnūnāhaṃ imassa avassayo bhaveyya’’nti cintetvā pānīyamodakesu upanīyamānesu tassa purisassa purato pāturahosi. So theraṃ disvā pasannamānaso ‘‘kiṃ me idāneva imehi māriyamānassa modakehi khāditehi, idaṃ pana paralokaṃ gacchantassa pātheyyaṃ bhavissatī’’ti cintetvā modake ca pānīyañca therassa dāpesi. Thero tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ tassa passantasseva tathārūpe ṭhāne nisīditvā modake paribhuñjitvā pānīyañca pivitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So pana puriso coraghātakehi āghātanaṃ netvā sīsacchedaṃ pāpito anuttare puññakkhette mahāmoggallānatthere katena puññena uḷāre devaloke nibbattanārahopi yasmā ‘‘sulasaṃ āgamma mayā ayaṃ deyyadhammo laddho’’ti sulasāya gatena sinehena maraṇakāle cittaṃ upakkiliṭṭhaṃ ahosi. Tasmā hīnakāyaṃ upapajjanto pabbatagahanasambhūte sandacchāye mahānigrodharukkhe rukkhadevatā hutvā nibbatti.
据说,如果他在青年时期就努力延续家族血脉,本来会成为那座城里最富有的长者;如果是在中年时期努力,就会成为中等富有的长者;如果是在晚年时期努力,也还能成为最末等的长者。如果他青年时期就出家,本来会成为阿罗汉;中年时期出家,会成为一来者或不还者;晚年时期出家,也会成为入流者。然而,因为结交恶友,他沉溺女色、嗜好饮酒、热衷恶行、毫无恭敬之心,就这样从一切成就中逐渐衰败,最终遭遇了大祸。巴利
So kira sace paṭhamavaye kulavaṃsaṭṭhapane ussukkaṃ akarissa, tasmiṃyeva nagare seṭṭhīnaṃ aggo abhavissa, majjhimavaye majjhimo, pacchimavaye pacchimo. Sace pana paṭhamavaye pabbajito abhavissa, arahā abhavissa, majjhimavaye sakadāgāmī anāgāmī vā abhavissa, pacchimavaye sotāpanno abhavissa. Pāpamittasaṃsaggena pana itthidhutto surādhutto duccaritanirato anādariko hutvā anukkamena sabbasampattito parihāyitvā mahābyasanaṃ pattoti vadanti.
后来,他有一次看见苏拉萨去了游园,便生起情欲,变出一片黑暗,把她带到自己的住处,和她一起住了七天,还向她表明了自己的身份。苏拉萨的母亲见不到女儿,一边哭一边到处寻找。大众看见她,就说:“大目犍连尊者有大神通、大威力,会知道她去了哪里。你去亲近尊者,问问他吧。”她说:“好的,尊者。”就去亲近尊者,问了这件事。尊者说:“从今天算起第七天,世尊在竹林精舍大寺说法的时候,你在大众的边上就能见到她。”于是苏拉萨对那位天子说:“我住在你的住处实在不合适。今天已经是第七天了,我母亲见不到我,将会陷入悲叹和忧伤。天子,请你把我送回那里去吧。”他就把她带到竹林精舍,在世尊说法时,把她放在大众的边上,然后自己隐去身形,站在一旁。巴利
Atha so aparena samayena sulasaṃ uyyānagataṃ disvā sañjātakāmarāgo andhakāraṃ māpetvā taṃ attano bhavanaṃ netvā sattāhaṃ tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, attānañcassā ārocesi. Tassā mātā taṃ apassantī rodamānā ito cito ca paribbhamati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayyo mahāmoggallāno mahiddhiko mahānubhāvo tassā gatiṃ jāneyya, taṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsī’’ti āha. Sā ‘‘sādhu ayyo’’ti theraṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Thero ‘‘ito sattame divase veḷuvanamahāvihāre bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante passissasī’’ti āha. Atha sulasā taṃ devaputtaṃ avoca – ‘‘ayuttaṃ mayhaṃ tava bhavane vasantiyā, ajja sattamo divaso, mama mātā maṃ apassantī paridevasokasamāpannā bhavissati, sādhu maṃ, deva, tattheva nehī’’ti. So taṃ netvā veḷuvane bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante ṭhapentvā adissamānarūpo aṭṭhāsi.
大众看见苏拉萨,就这样问她:“苏拉萨啊,这些天你到哪里去了?你母亲见不到你,又哭又伤心,都快发疯了。”苏拉萨就把事情的经过告诉了他们。大众问:“那个男人那么沉迷作恶,从没做过善事,怎么能投生到天界呢?”苏拉萨回答说:“我分给他的甜食和饮水,他拿去供养了大目犍连尊者,凭这份功德,他才得以投生天界。”大众听了这话,心里都觉得稀奇难得:“阿拉汉真是世间无上的福田啊,众生哪怕只对他们做一点点好事,也能带来投生天界的果报。”大家都感到极大的喜悦和满足。比丘们把这件事禀告了世尊。于是世尊因为这个因缘——巴利
Tato mahājano sulasaṃ disvā evamāha – ‘‘amma sulase, tvaṃ ettakaṃ divasaṃ kuhiṃ gatā? Tava mātā tvaṃ apassantī paridevasokasamāpannā ummādappattā viya jātā’’ti. Sā taṃ pavattiṃ mahājanassa ācikkhi. Mahājanena ca ‘‘kathaṃ so puriso tathāpāpapasuto akatakusalo devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti vutte sulasā ‘‘mayā dāpite modake pānīyañca ayyassa mahāmoggallānattherassa datvā tena puññena devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti āha. Taṃ sutvā mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi – ‘‘arahanto nāma anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa, yesu appakopi kato kāro sattānaṃ devūpapattiṃ āvahatī’’ti uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Tato bhagavā imissā aṭṭhuppattiyā –
阿罗汉们就像田地,布施者就像农夫;
布施的东西就像种子,果报就从这里产生出来。巴利
‘‘Khettūpamā arahanto, dāyakā kassakūpamā; Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ, etto nibbattate phalaṃ.
这既是种子,也是田地,也是耕种,属于饿鬼和施主两者。
饿鬼们享用它,布施的人则因福德而增长。巴利
‘‘Etaṃ bījaṃ kasī khettaṃ, petānaṃ dāyakassa ca; Taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhati.
就在这一世行善,也恭敬供养饿鬼;
做了善业之后,他就能往生天界。他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Idheva kusalaṃ katvā, pete ca paṭipūjiya; Saggañca kamatiṭṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti. – imā gāthā abhāsi;
1 在这里,“田喻”的意思是:播下的种子受到保护,因为它能让种子产生大果,所以叫田,也就是稻谷等种子生长的地方。以田来比喻这些人,所以叫“田喻”,意思就是像田地一样。“阿拉汉”是指诸漏尽者。他们因为已经摧毁了烦恼之敌和轮回之轮的辐条,因此得以远离,值得接受资具等供养,并且不做秘密恶事,所以被称为“阿拉汉”。在这里,就像良田没有杂草等过失,善加处理的种子播下后,具足时节、雨水等其他条件,就能给农夫带来大果报;同样,诸漏尽者的心相续中没有贪等过失,当善加准备的应施之法这一种子播下,并具足时节等其他条件时,就能给施主带来大果报。因此世尊说:“以田为喻的阿拉汉。”这是最殊胜的解说,因为它不排除将有学等其他人也称为田的可能。巴利
1. Tattha khettūpamāti khittaṃ vuttaṃ bījaṃ tāyati mahapphalabhāvakaraṇena rakkhatīti khettaṃ, sālibījādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Taṃ upamā etesanti khettūpamā, kedārasadisāti attho. Arahantoti khīṇāsavā. Te hi kilesārīnaṃ saṃsāracakkassa arānañca hatattā, tato eva ārakattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvā ca ‘‘arahanto’’ti vuccanti. Tattha yathā khetañhi tiṇādidosarahitaṃ svābhisaṅkhatabījamhi vutte utusalilādipaccayantarūpetaṃ kassakassa mahapphalaṃ hoti, evaṃ khīṇāsavasantāno lobhādidosarahito svābhisaṅkhate deyyadhammabīje vutte kālādipaccayantarasahito dāyakassa mahapphalo hoti. Tenāha bhagavā ‘‘khettūpamā arahanto’’ti. Ukkaṭṭhaniddeso ayaṃ tassa sekhādīnampi khettabhāvāpaṭikkhepato.
施主是指衣服等资具的布施者、施舍者。他们通过施舍这些资具,舍弃、断除自己相续中的贪等烦恼,或者说,以此净化、守护自己的相续,这就是其含义。农夫喻是指与农夫相似。就像农夫耕种稻田等,按时播种之后,通过灌溉、排水、储藏、守护等种种不懈的劳作,获得丰盛广大的谷物收成;同样,施主对阿拉汉们施舍应施之物并殷勤侍奉而不放逸,获得丰盛广大的布施果报。因此说“施主如农夫喻”。巴利
Dāyakāti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ dātāro pariccajanakā, tesaṃ pariccāgena attano santāne lobhādīnaṃ pariccajanakā chedanakā, tato vā attano santānassa sodhakā, rakkhakā cāti attho. Kassakūpamāti kassakasadisā. Yathā kassako sālikhettādīni kasitvā yathākālañca vuttudakadānanīharaṇanidhānarakkhaṇādīhi appamajjanto uḷāraṃ vipulañca sassaphalaṃ paṭilabhati, evaṃ dāyakopi arahantesu deyyadhammapariccāgena pāricariyāya ca appamajjanto uḷāraṃ vipulañca dānaphalaṃ paṭilabhati. Tena vuttaṃ ‘‘dāyakā kassakūpamā’’ti.
“应施法如种子”这句话,是因为词性变化而说的,意思是应施法与种子相似。因为这是对食物、饮料等十种应施之物的通称。“由此产生果报”的意思是:通过施主、受者和应施法这三方的舍离,布施的果报得以产生、生起,并以长久相续的方式持续。在这里,因为只有与舍离思相应而造作的食物等物才存在,而不是别的,所以选取了“应施法如种子”中的“应施法”来表述。因此,通过“应施法”这个假名,真正应当被看作种子的,是为舍离应施法之物而发起的那个思本身,而不是那个应施法。因为能引生结生等各种分类以及依止、所缘等各种分类之果报的,正是这个思,而不是那个应施法。巴利
Bījūpamaṃ deyyadhammanti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bījasadiso deyyadhammoti attho. Annapānādikassa hi dasavidhassa dātabbavatthuno etaṃ nāmaṃ. Etto nibbattate phalanti etasmā dāyakapaṭiggāhakadeyyadhammapariccāgato dānaphalaṃ nibbattati ceva uppajjati ca, ciratarapabandhavasena pavattati cāti attho. Ettha ca yasmā pariccāgacetanābhisaṅkhatassa annapānādivatthuno bhāvo, na itarassa, tasmā ‘‘bījūpamaṃ deyyadhamma’’nti deyyadhammaggahaṇaṃ kataṃ. Tena deyyadhammāpadesena deyyadhammavatthuvisayāya pariccāgacetanāyayeva bījabhāvo daṭṭhabbo. Sā hi paṭisandhiādippabhedassa tassa nissayārammaṇappabhedassa ca phalassa nipphādikā, na deyyadhammoti.
2 这“种子、耕作、田地”是指:前面所说的种子,以及前面所说的田地,还有把种子播撒到那块田地里的劳作,这就叫“耕作”。这三样是谁想要得到的呢?所以说“属于亡者和施主”。意思是:如果施主为了回向给亡者而布施,那么既利益亡者,也利益施主;如果不是为了回向给亡者而布施,那么这“种子、耕作、田地”就只利益施主。接下来为了说明这种利益,就说“亡者们受用它,施主以福德而增长”。其中,“亡者们受用它”是说:当施主为了回向给亡者而布施时,因为具足了前面所说的田地、耕作、种子,再加上随喜,亡者们就能分享到这份布施的果报,这就是受用它。“施主以福德而增长”是说:施主自己则因为这份布施所成的福德,在天界和人间以财富受用等福德果报而不断增长。其实,福德果报本身也被称为“福德”,比如经中说:“诸比丘,因为受持善法,这样的福德就会增长。”巴利
2.Etaṃ bījaṃ kasī khettanti yathāvuttaṃ bījaṃ, yathāvuttañca khettaṃ, tassa bījassa tasmiṃ khette vapanapayogasaṅkhātā kasi cāti attho. Etaṃ tayaṃ kesaṃ icchitabbanti āha ‘‘petānaṃ dāyakassa cā’’ti. Yadi dāyako pete uddissa dānaṃ deti, petānañca dāyakassa ca, yadi na pete uddissa dānaṃ deti, dāyakasseva etaṃ bījaṃ esā kasi etaṃ khettaṃ upakārāya hotīti adhippāyo. Idāni taṃ upakāraṃ dassetuṃ ‘‘taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhatī’’ti vuttaṃ. Tattha taṃ petā paribhuñjantīti dāyakena pete uddissa dāne dinne yathāvuttakhettakasibījasampattiyā anumodanāya ca yaṃ petānaṃ upakappati, taṃ dānaphalaṃ petā paribhuñjanti. Dātā puññena vaḍḍhatīti dātā pana attano dānamayapuññanimittaṃ devamanussesu bhogasampattiādinā puññaphalena abhivaḍḍhati. Puññaphalampi hi ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuccati.
3 就在这一世做了善事:所谓“善”,意思是没有过失、能带来快乐的果报;通过把布施回向给亡者的方式,积集了布施所成的福德,就在这一世,就在这个身体当中。又恭敬供养亡者:意思是特意为亡者作布施,以此表达敬意,把他们从正在承受的痛苦中解救出来。因为特意为亡者而作的布施,对他们来说就是供养。所以经中说:“也为我们作了供养”,又说“也为亡者作了盛大的供养”。而“又供养亡者”里的“又”字,还涵盖了布施在现世能得到“可爱、可意、值得亲近、值得信赖、值得修习、值得尊重、值得称赞、为智者所称叹”等诸如此类的现法布施功德。做了善业之后,他前往天界:做了殊胜的善业、善的善业之后,因为以天界的寿命等十种方式极为殊胜,所以名为“天界”,是已作福德者投生之处,即以投生之义前往天界。巴利
3.Idheva kusalaṃ katvāti anavajjasukhavipākaṭṭhena kusalaṃ petānaṃ uddisanavasena dānamayaṃ puññaṃ upacinitvā idheva imasmiṃyeva attabhāve. Pete ca paṭipūjiyāti pete uddissa dānena sammānetvā anubhuyyamānadukkhato te mocetvā. Pete hi uddissa diyyamānaṃ dānaṃ tesaṃ pūjā nāma hoti. Tenāha – ‘‘amhākañca katā pūjā’’ti (pe. va. 18), ‘‘petānaṃ pūjā ca katā uḷārā’’ti (pe. va. 25) ca. ‘‘Pete cā’’ti ca-saddena ‘‘piyo ca hoti manāpo, abhigamanīyo ca hoti vissāsanīyo, bhāvanīyo ca hoti garukātabbo, pāsaṃso ca hoti kittanīyo viññūna’’nti evamādike diṭṭhadhammike dānānisaṃse saṅgaṇhāti. Saggañca kamati ṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddakanti kalyāṇaṃ kusalakammaṃ katvā dibbehi āyuādīhi dasahi ṭhānehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ katapuññānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ devalokaṃ kamati upapajjanavasena upagacchati.
在这里,说完“做了善业”之后,又说“做了善业之后,好的……”这句话,应当理解为是为了说明:就像布施物品的舍弃一样,以回向功德的方式所作的法的布施,也是属于布施所成的善业。不过,这里有些人说:“‘亡者’指的是阿罗汉。”这只是他们个人的看法,因为“亡者”这个词用在漏尽者身上并没有出处;而且像施主那样具有种子等状态,对漏尽者来说完全不适用,只对鬼道众生才适用。说法结束时,以善拉莎天子等人为首,八万四千有情证悟了法。巴利
Ettha ca ‘‘kusalaṃ katvā’’ti vatvā puna ‘‘kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti vacanaṃ ‘‘deyyadhammapariccāgo viya pattidānavasena dānadhammapariccāgopi dānamayakusalakammamevā’’ti dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Keci panettha ‘‘petāti arahanto adhippetā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ ‘‘petā’’ti khīṇāsavānaṃ āgataṭṭhānasseva abhāvato, bījādibhāvassa ca dāyakassa viya tesaṃ ayujjamānattā, petayonikānaṃ yujjamānattā ca. Desanāpariyosāne devaputtaṃ sulasañca ādiṃ katvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
2. 猪口鬼事注释巴利
2. Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā
“你的身体通体金色”这句话,是世尊住在王舍城附近的竹林精舍、栗鼠饲养处时,针对一个猪口饿鬼说的。据说在过去迦叶佛的教法时期,有一个比丘身体行为有约束,言语上却不约束,辱骂、责骂其他比丘。他死后投生到地狱,在那里受了整整一个佛劫那么长的时间的苦,从那里死后,在现在这位佛出世的时期,因为那业剩下的果报,被饥渴压倒,投生为饿鬼,住在王舍城附近灵鹫峰的山脚。他的身体是金色的,脸却像猪脸。那时,具寿那罗陀住在灵鹫峰山上,清早整理好身体,拿着钵和衣,去王舍城乞食,路上看见那个饿鬼,就问他过去所造的业——巴利
Kāyo te sabbasovaṇṇoti idaṃ satthari rājagahaṃ upanissāya veḷuvane kalandakanivāpe viharante añññātaraṃ sūkaramukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane eko bhikkhu kāyena saññato ahosi, vācāya asaññato, bhikkhū akkosati paribhāsati. So kālaṃ katvā niraye nibbatto, ekaṃ buddhantaraṃ tattha paccitvā tato cavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahasamīpe gijjhakūṭapabbatapāde tasseva kammassa vipākāvasesena khuppipāsābhibhūto peto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhaṃ sūkaramukhasadisaṃ. Athāyasmā nārado gijjhakūṭe pabbate vasanto pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –
你的整个身体一片金色,光芒照耀着各个方向。
你的嘴却像猪嘴一样,你过去到底造了什么业?巴利
‘‘Kāyo te sabbasovaṇṇo, sabbā obhāsate disā; Mukhaṃ te sūkarasseva, kiṃ kammamakarī pure’’ti. –
他说了这首偈子。其中,“你的身体全是金色”是说:你的身体,也就是这个身躯,通体都是金色的,像经过锻打的金子一样。“照耀一切方”是说:由于他身上的光,四面八方到处都被照亮、闪闪发光。或者,“照耀”这个词也可以理解为“包含在内”的意思,那么就应该这样理解:“你那金色的身体照亮、照耀着一切方向。” “你的脸却像猪一样”是说:而你的脸却像猪的脸,意思是你的脸长得跟猪脸一样。“你过去造了什么业”是在问:“你在过去世中,曾经造过什么样的业?”巴利
Gāthamāha. Tattha kāyo te sabbasovaṇṇoti tava kāyo deho sabbo suvaṇṇavaṇṇo uttattakanakasannibho. Sabbā obhāsate disāti tassa pabhāya sabbāpi disā samantanto obhāsati vijjotati. Obhāsateti vā antogadhahotuatthamidaṃ padanti ‘‘te kāyo sabbasovaṇṇo sabbā disā obhāseti vijjotetī’’ti attho daṭṭhabbo. Mukhaṃte sūkarassevāti mukhaṃ pana te sūkarassa viya, sūkaramukhasadisaṃ tava mukhanti attho. Kiṃ kammamakarī pureti ‘‘tvaṃ pubbe atītajātiyaṃ kīdisaṃ kammaṃ akāsī’’ti pucchati.
那位长老这样问完饿鬼过去所造的业之后,饿鬼就用偈颂来回答——巴利
Evaṃ therena so peto katakammaṃ puṭṭho gāthāya vissajjento –
我曾经在身体上约束自己,在言语上却没有约束。
因为这个,我才得到这样的色相,就像你亲眼看到的那样,那罗陀。巴利
‘‘Kāyena saññato āsiṃ, vācāyāsimasaññato; Tena metādiso vaṇṇo, yathā passasi nāradā’’ti. –
他说:这里,“以身自制”是指我以身体方面的克制而自制,以身体之门的防护而防护。“以语不自制”是指我在语言方面没有自制,具备语言方面的不防护。“以此”是指以这自制和不自制两者。“我”是指我的。“这样的容貌”就是这样的样子。那罗陀,正如你亲眼所见,身体是人的形状,肤色金黄,脸却像猪一样,应当这样理解。这里“容貌”这个词,应当从皮肤和形体两方面来理解。巴利
Āha . Tattha kāyena saññato āsinti kāyikena saṃyamena saṃyato kāyadvārikena saṃvarena saṃvuto ahosiṃ. Vācāyāsimasaññatoti vācāya asaññato vācasikena asaṃvarena samannāgato ahosiṃ. Tenāti tena ubhayena saṃyamena asaṃyamena ca. Meti mayhaṃ. Etādiso vaṇṇoti ediso. Yathā tvaṃ, nārada, paccakkhato passasi, evarūpo, kāyena manussasaṇṭhāno suvaṇṇavaṇṇo, mukhena sūkarasadiso āsinti yojanā. Vaṇṇasaddo hi idha chaviyaṃ saṇṭhāne ca daṭṭhabbo.
饿鬼被长老这样问后,解释了那件事的含义,接着就以这件事为缘由,向长老给出教诫:巴利
Evaṃ peto therena pucchito tamatthaṃ vissajjetvā tameva kāraṇaṃ katvā therassa ovādaṃ dento –
那罗陀啊,我告诉你,这是你亲眼所见;
别用嘴巴造恶,千万别变成猪嘴。巴利
‘‘Taṃ tyāhaṃ nārada brūmi, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ tayā; Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. –
他说了这首偈。其中,“所以”就是因此。“我告诉你”就是你听我说。“那罗陀啊”是在呼唤长老。“我说”就是我说。“亲自”就是自己本人。“此”是指自己的身体。这里的意思是:尊者那罗陀啊,因为您亲眼看见了,我这身体从脖子以下是人形,脖子以上是猪形,所以我以教诫的方式对您说。那说的是什么呢?就是“不要用嘴造恶,千万不要变成猪嘴”。其中,“莫”是否定词。“用嘴”就是用嘴巴。“千万”是强调词,意思是不要用言语造作恶业,不要做。“千万不要变成猪嘴”意思是不要像我一样变成猪嘴。如果你多嘴多舌,用言语造恶,那就一定会变成猪嘴。所以“不要用嘴造恶”,是通过制止结果来制止原因。巴利
Gāthamāha. Tattha tanti tasmā. Tyāhanti te ahaṃ. Nāradāti theraṃ ālapati. Brūmīti kathemi. Sāmanti sayameva. Idanti attano sarīraṃ sandhāya vadati. Ayañhettha attho – yasmā, bhante nārada, idaṃ mama sarīraṃ galato paṭṭhāya heṭṭhā manussasaṇṭhānaṃ, upari sūkarasaṇṭhānaṃ, tayā paccakkhatova diṭṭhaṃ, tasmā te ahaṃ ovādavasena vadāmīti. Kinti ceti āha ‘‘mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. Tattha māti paṭisedhe nipāto. Mukhasāti mukhena. Khoti avadhāraṇe, vācāya pāpakammaṃ mākāsi mā karohi. Mākho sūkaramukho ahūti ahaṃ viya sūkaramukho mā ahosiyeva. Sace pana tvaṃ mukharo hutvā vācāya pāpaṃ kareyyāsi, ekaṃsena sūkaramukho bhaveyyāsi, tasmā mākāsi mukhasā pāpanti phalapaṭisedhanamukhenapi hetumeva paṭisedheti.
那时,那罗陀尊者进王舍城乞食,饭后从乞食处回来,在四众当中,向端坐的导师报告了这件事。导师说:“那罗陀,我早就见过那个商队了。”然后,导师从各个方面详细开示了跟语恶行相关的过患,以及跟语善行相关的功德,宣说了法义。那场开示让在场的大众都得到了利益。巴利
Athāyasmā nārado rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catuparisamajjhe nisinnassa satthuno tamatthaṃ ārocesi. Satthā, ‘‘nārada, pubbeva mayā so sattho diṭṭho’’ti vatvā anekākāravokāraṃ vacīduccaritasannissitaṃ ādīnavaṃ, vacīsucaritapaṭisaṃyuttañca ānisaṃsaṃ pakāsento dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.
3. 臭嘴饿鬼故事的解说巴利
3. Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā
“你保持着天界的美丽、光泽和肤色”这句话,是世尊住在竹林精舍迦兰陀园时,因为一位臭口饿鬼而说的。据说在过去迦叶佛的时代,有两位善男子在迦叶佛的教法中出家,戒行与威仪都圆满,勤修少欲知足的苦行,住在某个村落里,和合共住。那时,有一位心怀恶意、喜欢挑拨离间的比丘来到他们住的地方。两位长老和他互相问候,给他安排了住处。第二天,两位长老带他一起进村托钵。人们看见他们,对两位长老极为恭敬,用粥和饭等食物来供养。那个比丘回到精舍后心想:“这个托钵的村子真不错,人们有信心、心地清净,供养的都是上好的团食;这座精舍又有树荫和水源,我可以在这里舒舒服服地住下去。可是,只要这两位比丘还住在这里,我就没法过得自在,会像徒弟一样处处受管束。不如我挑拨他们之间的关系,让他们不再住在这里。”巴利
Dibbaṃsubhaṃ dhāresi vaṇṇadhātunti idaṃ satthari veḷuvane viharante kalandakanivāpe aññataraṃ pūtimukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle dve kulaputtā tassa sāsane pabbajitvā sīlācārasampannā sallekhavuttino aññatarasmiṃ gāmakāvāse samaggavāsaṃ vasiṃsu. Atha aññataro pāpajjhāsayo pesuññābhirato bhikkhu tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ upagañchi. Therā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā vasanaṭṭhānaṃ datvā dutiyadivase taṃ gahetvā gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Manussā te disvā tesu theresu ativiya paramanipaccakāraṃ katvā yāgubhattādīhi paṭimānesuṃ. So vihāraṃ pavisitvā cintesi – ‘‘sundaro vatāyaṃ gocaragāmo, manussā ca saddhā pasannā, paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātaṃ denti, ayañca vihāro chāyūdakasampanno, sakkā me idha sukhena vasituṃ. Imesu pana bhikkhūsu idha vasantesu mayhaṃ phāsuvihāro na bhavissati, antevāsikavāso viya bhavissati. Handāhaṃ ime aññamaññaṃ bhinditvā yathā na puna idha vasissanti, tathā karissāmī’’ti.
有一天,两位大长老给了那位比丘教诫之后,各自回到自己的住处。那个爱挑拨离间的比丘等了一会儿,就去见大长老,顶礼后,长老问他:“贤友,你怎么在非时来了?”他说:“是的,尊者,有些话要说。”长老说:“说吧,贤友。”得到长老允许后,他说道:“尊者,您那位同住的长老,在您面前装得像朋友一样,背后却像敌人一样诽谤您。”长老问:“他说了什么?”他答道:“尊者,请听,他说:‘这位大长老狡诈、虚伪、装模作样,靠邪命过活。’他就是这样说您的过失。”长老说:“贤友,别这么说,那位比丘不会这样诽谤我。从我还是在家人的时候起,他就了解我的品性——我为人柔和,戒行清净。”那个挑拨者说:“尊者,如果您因为自己心地清净才这么想,那当然是您的事。但我跟他之间并没有仇怨,我何必把他没说过的话说成是他说的呢?算了,过些时候您自己就会明白的。”那位长老因为还是凡夫,心里生起了犹豫:“也许真是这样吧。”于是心中带着疑虑,对那位同伴的信任也稍微松动了。那个愚人先离间了大长老,又用同样的方法离间了另一位长老。于是两位长老第二天互不交谈,各自拿着衣钵进村乞食,得到食物后回到自己的住处吃完,连起码的礼敬都不做,当天就住在那里。天亮之后,他们也没有互相告知,就各自去了自己觉得舒服的地方。巴利
Athekadivasaṃ mahāthere dvinnampi ovādaṃ datvā attano vasanaṭṭhānaṃ paviṭṭhe pesuṇiko bhikkhu thokaṃ kālaṃ vītināmetvā mahātheraṃ upasaṅkamitvā vanditvā therena ‘‘kiṃ, āvuso, vikāle āgatosī’’ti ca vutte, ‘‘āma, bhante kiñci vattabbaṃ atthī’’ti vatvā ‘‘kathehi, āvuso’’ti therena anuññāto āha – ‘‘eso, bhante, tumhākaṃ sahāyakatthero sammukhā mitto viya attānaṃ dassetvā parammukhā sapatto viya upavadatī’’ti. ‘‘Kiṃ kathetī’’ti pucchito ‘‘suṇātha, bhante, ‘eso mahāthero saṭho māyāvī kuhako micchājīvena jīvikaṃ kappetī’ti tumhākaṃ aguṇaṃ kathetī’’ti āha. ‘‘Mā, āvuso, evaṃ bhaṇi, na so bhikkhu evaṃ maṃ upavadissati, gihikālato paṭṭhāya mama sabhāvaṃ jānāti ‘pesalo kalyāṇasīlo’’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe attano visuddhacittatāya evaṃ cintetha, taṃ tumhākaṃyeva anucchavikaṃ, mayhaṃ pana tena saddhiṃ veraṃ natthi, kasmā ahaṃ tena avuttaṃ ‘vutta’nti vadāmi. Hotu, kālantarena sayameva jānissathā’’ti āha. Theropi puthujjanabhāvadosena dveḷhakacitto ‘‘evampi siyā’’ti sāsaṅkahadayo hutvā thokaṃ sithilavissāso ahosi. So bālo paṭhamaṃ mahātheraṃ paribhinditvā itarampi thenaṃ vuttanayeneva paribhindi. Atha te ubhopi therā dutiyadivase aññamaññaṃ anālapitvā pattacīvaramādāya gāme piṇḍāya caritvā piṇḍapātamādāya attano vasanaṭṭhāneyeva paribhuñjitvā sāmīcimattampi akatvā taṃ divasaṃ tattheva vasitvā vibhātāya ca rattiyā aññamaññaṃ anārocetvāva yathāphāsukaṭṭhānaṃ agamaṃsu.
那个爱挑拨离间的比丘心满意足地进村乞食,人们看见他,就问道:“尊者,长老们去哪儿了?”他回答说:“他们整夜互相争吵,我对他们说:‘别吵了,要和合相处。争吵确实没有好处,会带来将来的苦,导致不善;过去也有人因为争吵而失去了大利益。’可是他们不听我的话,就走了。”于是人们恳求说:“长老们走了就算了,请您可怜可怜我们,就安心住在这里,别嫌弃。”他答应了“好”,就住在那里。过了几天,他心想:“我因为贪恋住处,破坏了那些持戒、具足善法的比丘,我真是造了很多恶业。”他被强烈的悔恨压垮,忧愁成疾,不久就死了,投生到无间地狱。巴利
Pesuṇikaṃ pana bhikkhuṃ paripuṇṇamanorathaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ manussā disvā āhaṃsu – ‘‘bhante, therā kuhiṃ gatā’’ti? So āha – ‘‘sabbarattiṃ aññamaññaṃ kalahaṃ katvā mayā ‘mā kalahaṃ karotha, samaggā hotha, kalaho nāma anatthāvaho āyatidukkhuppādako akusalasaṃvattaniko, purimakāpi kalahena mahatā hitā paribhaṭṭhā’tiādīni vuccamānāpi mama vacanaṃ anādiyitvā pakkantā’’ti. Tato manussā ‘‘therā tāva gacchantu, tumhe pana amhākaṃ anukampāya idheva anukkaṇṭhitvā vasathā’’ti yāciṃsu. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tattheva vasanto katipāhena cintesi – ‘‘mayā sīlavanto kalyāṇadhammā bhikkhū āvāsalobhena paribhinnā, bahuṃ vata mayā pāpakammaṃ pasuta’’nti balavavippaṭisārābhibhūto sokavegena gilāno hutvā nacireneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbatti.
另外两位同参长老比丘在各地游化,在某个住处相遇,彼此互相问候之后,就把那位比丘尼说的离间话互相告知,知道那并不是真的,于是恢复和合,陆续又回到了那座寺院。人们看见两位长老,欢喜雀跃,心生喜悦,便用四种资具供养他们。两位长老就住在那里,因为得到适宜的食物,心得安定,增长观智,不久便证得了阿罗汉果。巴利
Itare dve sahāyakattherā janapadacārikaṃ carantā aññatarasmiṃ āvāse samāgantvā aññamaññaṃ sammoditvā tena bhikkhunā vuttaṃ bhedavacanaṃ aññamaññassa ārocetvā tassa abhūtabhāvaṃ ñatvā samaggā hutvā anukkamena tameva āvāsaṃ paccāgamiṃsu. Manussā dve there disvā haṭṭhatuṭṭhā sañjātasomanassā hutvā catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃsu. Therā ca tattheva vasantā sappāyaāhāralābhena samāhitacittā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
有个搬弄是非的比丘,在地狱里受了整整一尊佛之间那么长的时间的苦,到这一尊佛出世的时候,投生在王舍城不远的地方,成了口臭饿鬼。他的身体是金色的,可是嘴里不断爬出蛆虫,从上下左右啃咬他的嘴,臭味扩散到很远的地方。那时那罗陀尊者从灵鹫山下来,看见了他——巴利
Pesuṇiko bhikkhu ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahassa avidūre pūtimukhapeto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhato pana puḷavakā nikkhamitvā ito cito ca mukhaṃ khādanti, tassa dūrampi okāsaṃ pharitvā duggandhaṃ vāyati. Athāyasmā nārado gijjhakūṭapabbatā orohanto taṃ disvā –
你有着天界般清净美妙的肤色,站在虚空之中、半空之上;
你的嘴为何腐烂发臭?蛆虫在啃食什么?你过去造了什么业?巴利
‘‘Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ, vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe; Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe’’ti. –
他以此偈问那饿鬼过去造了什么业。其中,“天界的”是指属于天界、投生为天人身的那一类。“这里说像天界一样”,所以叫“天界的”。“美好的”就是漂亮、好看,或者说相貌庄严。“色泽”指的是肤色。“你带着”就是你身上显现出来的样子。“你站在虚空中”,就是站在叫做虚空的开阔处。不过也有人读作“你站在虚空中”,然后解释说,这是指你照亮虚空、站在半空中。“腐臭”就是尸体的臭味,意思是难闻的恶臭。“你过去造了什么业”:你的嘴臭得不得了,还被蛆虫啃咬,可身体却是金色的,你以前到底造了什么业,才得到这样的身体果报呢?巴利
Imāya gāthāya katakammaṃ pucchi. Tattha dibbanti divi bhavaṃ devattabhāvapariyāpannaṃ. Idha pana dibbaṃ viyāti dibbaṃ. Subhanti sobhanaṃ, sundarabhāvaṃ vā. Vaṇṇadhātunti chavivaṇṇaṃ. Dhāresīti vahasi . Vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkheti vehāyasasaññite antalikkhe tiṭṭhasi. Keci pana ‘‘vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe’’ti pāṭhaṃ vatvā vihāyasaṃ obhāsento antalikkhe tiṭṭhasīti vacanasesena atthaṃ vadanti. Pūtigandhanti kuṇapagandhaṃ, duggandhanti attho. Kiṃ kammamakāsi pubbeti paramaduggandhaṃ te mukhaṃ kimayo khādanti, kāyo ca suvaṇṇavaṇṇo, kīdisaṃ nāma kammaṃ evarūpassa attabhāvassa kāraṇabhūtaṃ pubbe tvaṃ akāsīti pucchi.
那位长老这样问饿鬼他自己造过的业,饿鬼便回答这件事:巴利
Evaṃ therena so peto attanā katakammaṃ puṭṭho tamatthaṃ vissajjento –
我是个沙门,却满口恶毒刻薄的话;外表装成苦行者的样子,嘴巴却毫无约束。
我因黑暗得到了肤色,而我的嘴却因说离间话而臭秽不堪。巴利
‘‘Samaṇo ahaṃ pāpotiduṭṭhavāco, tapassirūpo mukhasā asaññato; Laddhā ca me tamasā vaṇṇadhātu, mukhañca me pesuṇiyena pūtī’’ti. –
他说了这首偈。其中,“samaṇo ahaṃ pāpo”的意思是:我曾经是个低劣的沙门,是个恶比丘。“Atiduṭṭhavāco”指说话极其恶毒,越过、践踏他人而说,也就是毁谤他人功德的话。另有一种读法是“Atidukkhavāco”,意思是言语极其粗恶,专好妄语、离间语等口头恶行。“Tapassirūpo”指徒有沙门的外表。“Mukhasā”指用嘴。“Laddhā”指已经得到。“Ca”是连接词。“Me”指我。“Tapasā”这里指梵行。“Pesuṇiyena”指用离间语。“Pūti”指腐臭的气味。巴利
Gāthamāha. Tattha samaṇo ahaṃ pāpoti ahaṃ lāmako samaṇo pāpabhikkhu ahosiṃ. Atiduṭṭhavācoti atiduṭṭhavacano, pare atikkamitvā laṅghitvā vattā, paresaṃ guṇaparidhaṃsakavacanoti attho. ‘‘Atidukkhavāco’’ti vā pāṭho, ativiya pharusavacano musāvādapesuññādivacīduccaritanirato. Tapassirūpoti samaṇapatirūpako. Mukhasāti mukhena. Laddhāti paṭiladdhā. Ca-kāro sampiṇḍanattho. Meti mayā. Tapasāti brahmacariyena. Pesuṇiyenāti pisuṇavācāya. Putīti pūtigandhaṃ.
那饿鬼这样讲完自己造过的业之后,接着就给长老一番教诫——巴利
Evaṃ so peto attanā katakammaṃ ācikkhitvā idāni therassa ovādaṃ dento –
那罗陀,这是你亲眼所见的。
那些心怀怜悯的善者可能会说:
不说离间语,也不说妄语,
你将会成为贪求欲乐的亚卡。巴利
‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, Anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ; Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, Yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti. –
他说了结尾的偈颂。其中,“tayidaṃ”就是指“这个”,也就是我这个色身。“怀有悲悯的善巧者们会这样说”:意思是,那些具有悲悯心性、心怀慈悯、在利益他人方面善巧精通的佛陀等圣者,他们会怎么说,我就那样说——这就是要表达的意思。现在,为了开示这个教诫,他说了:“不要说离间语,也不要说妄语,你将成为随心所欲的夜叉。”这段话的意思是:离间语就是挑拨离间的话,妄语也一样,都不该说,不该讲。因为如果你舍弃了妄语和离间语,在言语上能够自我约束,你就会成为夜叉,或者成为天神,或者某一种天神;获得所想要的殊胜天界享受之后,在那里随心所欲,随着诸根的满足而尽情享乐。巴利
Osānagāthamāha. Tattha tayidanti taṃ idaṃ mama rūpaṃ. Anukampakā ye kusalā vadeyyunti ye anukampanasīlā kāruṇikā parahitapaṭipattiyaṃ kusalā nipuṇā buddhādayo yaṃ vadeyyuṃ, tadeva vadāmīti adhippāyo. Idāni taṃ ovādaṃ dassento ‘‘mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti āha. Tassattho – pesuṇaṃ pisuṇavacanaṃ musā ca mā abhāṇi mā kathehi. Yadi hi tvaṃ musāvādaṃ pisuṇavācañca pahāya vācāya saññato bhaveyyāsi, yakkho vā devo vā devaññataro vā tvaṃ bhavissasi, kāmaṃ kāmitabbaṃ uḷāraṃ dibbasampattiṃ paṭilabhitvā tattha kāmanasīlo yathāsukhaṃ indriyānaṃ paricaraṇena abhiramaṇasīloti.
长老听完之后,就从那里前往王舍城,进城托钵乞食。吃完饭,从乞食的地方回来,他把这件事禀告了导师。导师就以这件事为因缘,开示了佛法。那场开示对在场的会众是有真实利益的。巴利
Taṃ sutvā thero tato rājagahaṃ gantvā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto satthu tamatthaṃ ārocesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.
4. 面团女儿饿鬼事的注释巴利
4. Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā
“无论以什么作为所缘”——这是导师住在舍卫城祇园精舍时,围绕给孤独居士的布施所讲的一段话。据说,给孤独居士的孙女有个乳母,乳母给了她一个面团捏的娃娃,说:“这是你的女儿,拿去玩吧。”小女孩就在那娃娃身上生起了“这是我的女儿”的想法。有一天,她拿着娃娃玩耍时,一不小心掉在地上,娃娃摔碎了。小女孩就哭着说:“我的女儿死了。”她哭成这样,家里没有一个人能劝得住。那时候,导师正坐在给孤独居士家里为他设好的座位上,大长者给孤独也坐在世尊旁边。乳母就抱着那个小女孩来到长者跟前。长者看见她,问:“这女孩为什么哭?”乳母把事情经过告诉了长者。长者让女孩坐在自己膝上,安慰她说:“我来为你女儿办一场布施。”然后向世尊禀告:“尊者,我想以我孙女的面团女儿为名办一场布施,请世尊明天和五百位比丘一起接受我的供养。”世尊默然接受了。巴利
Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa gahapatino dānaṃ ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa kira gahapatino dhītu dhītāya dārikāya dhāti piṭṭhadhītalikaṃ adāsi ‘‘ayaṃ te dhītā, imaṃ gahetvā kīḷassū’’ti. Sā tattha dhītusaññaṃ uppādesi. Athassā ekadivasaṃ taṃ gahetvā kīḷantiyā pamādena patitvā bhijji. Tato dārikā ‘‘mama dhītā matā’’ti parodi. Taṃ rodantiṃ kocipi gehajano saññāpetuṃ nāsakkhi. Tasmiñca samaye satthā anāthapiṇḍikassa gahapatino gehe paññatte āsane nisinno hoti, mahāseṭṭhi ca bhagavato samīpe nisinno ahosi. Dhāti taṃ dārikaṃ gahetvā seṭṭhissa santikaṃ agamāsi. Seṭṭhi taṃ disvā ‘‘kissāyaṃ dārikā rodatī’’ti āha. Dhāti taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesi. Seṭṭhi taṃ dārikaṃ aṅke nisīdāpetvā ‘‘tava dhītudānaṃ dassāmī’’ti saññāpetvā satthu ārocesi – ‘‘bhante, mama nattudhītaraṃ piṭṭhadhītalikaṃ uddissa dānaṃ dātukāmo, taṃ me pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya adhivāsethā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
第二天,世尊和五百位比丘一起去了那位长者的家,吃完饭,正在作随喜开示的时候——巴利
Atha bhagavā dutiyadivase pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ seṭṭhissa gharaṃ gantvā bhattakiccaṃ katvā anumodanaṃ karonto –
无论把什么作为所缘,毫无吝啬地行布施;
无论是为了已故的先人,还是为了住处的地方神,巴利
‘‘Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā, dajjā dānaṃ amaccharī; Pubbapete ca ārabbha, atha vā vatthudevatā.
还有四位大名鼎鼎的护世大王,
多闻天王、持国天王、广目天王和增长天王;
他们本身受到供养,而施主们也不会没有果报。巴利
‘‘Cattāro ca mahārāje, lokapāle yasassine; Kuveraṃ dhataraṭṭhañca, virūpakkhaṃ virūḷhakaṃ; Te ceva pūjitā honti, dāyakā ca anipphalā.
哭泣、忧愁,以及种种悲叹,确实都不能……
亲人们这样守在旁边,对亡者并没有什么利益。巴利
‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā; Na taṃ petassa atthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.
而这份布施已经给出,并且很好地安立在僧团中;
长久以来为了利益他,适时地带来帮助。”他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā; Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappatī’’ti. – imā gāthā abhāsi;
10 在这里,以任何一种事物作为对象,是指针对吉祥物等中的某一种,为了回向而布施。应施与,就是应当给予。不悭吝:因为不存在悭吝——悭吝的特点是忍受不了自己的所得与他人共享——所以是不悭吝;意思是,应当把悭吝、贪欲等内心的污垢远远抛开,具备施舍的品德,而行布施。及以先亡者为对象:就是以已经去世的先亡者为回向对象。住所天神:是指以住在住宅等地基处的天神为对象,文句应当这样连接。或者:这是说明,也可以以其他天人、人类等任何一种作为对象而行布施。巴利
10. Tattha yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti maṅgalādīsu aññataraṃ yaṃ kiñci ārabbha uddissa. Dajjāti dadeyya. Amaccharīti attano sampattiyā parehi sādhāraṇabhāvāsahanalakkhaṇassa maccherassa abhāvato amaccharī, pariccāgasīlo macchariyalobhādicittamalaṃ dūrato katvā dānaṃ dadeyyāti adhippāyo. Pubbapete ca ārabbhāti pubbakepi pete uddissa. Vatthudevatāti gharavatthuādīsu adhivatthā devatā ārabbhāti yojanā. Atha vāti iminā aññepi devamanussādike ye keci ārabbha dānaṃ dadeyyāti dasseti.
11 11. 在这里,先要指出一些著名的天人,说了“及四大王”,然后又按名字举出他们,说了“库吠罗”等。其中,“库吠罗”指多闻天王;“持国天王”等是其余三位世间守护者的名字。“他们便受尊敬”:那些大王以及先亡饿鬼、住所天神,因回向的行为而得到尊崇。“施主们并非无果报”:行布施的人,不会仅因回向给他人就没有果报;他们确实是自身布施果报的受享者。巴利
11. Tattha devesu tāva ekacce pākaṭe deve dassento ‘‘cattāro ca mahārāje’’ti vatvā puna te nāmato gaṇhanto ‘‘kuvera’’ntiādimāha. Tattha kuveranti vessavaṇaṃ. Dhataraṭṭhantiādīni sesānaṃ tiṇṇaṃ lokapālānaṃ nāmāni. Te ceva pūjitā hontīti te ca mahārājāno pubbapetavatthudevatāyo ca uddisanakiriyāya paṭimānikā honti. Dāyakā ca anipphalāti ye dānaṃ denti, te dāyakā ca paresaṃ uddisanamattena na nipphalā, attano dānaphalassa bhāgino eva honti.
12 现在,为了说明“那些因为自己亲属死亡而哭泣、悲叹、忧愁的人,他们这样做毫无意义,只是折磨自己而已”,便说了“哭泣确实不能……”这首偈颂。其中,“哭泣”是指流泪悲泣,这里省略了“不应做”这层意思。“愁”是指忧愁,内心焦灼,意思是内心像被烧一样。“以及其他任何悲叹”:是指不同于哭泣和忧愁的悲叹,比如“我的独子在哪里啊”这类语无伦次的胡话,那同样不应做。这里的“或”字表示选择。“那对亡者并没有利益”:因为哭泣、忧愁或悲叹,这一切对已死的亡者都没有利益、没有帮助,所以都不应做;尽管如此,无知的亲属们还是那样待着,这是言外之意。巴利
12. Idāni ‘‘ye attano ñātīnaṃ maraṇena rodanti paridevanti socanti, tesaṃ taṃ niratthakaṃ, attaparitāpanamattamevā’’ti dassetuṃ ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthamāha. Tattha ruṇṇanti ruditaṃ assumocanaṃ na hi kātabbanti vacanaseso. Sokoti socanaṃ cittasantāpo, antonijjhānanti attho. Yā caññā paridevanāti yā ca ruṇṇasokato aññā paridevanā, ‘‘kahaṃ ekaputtakā’’tiādivācāvippalāpo, sopi na kātabboti attho. Sabbattha vā-saddo vikappanattho . Na taṃ petassa atthāyāti yasmā ruṇṇaṃ vā soko vā paridevanā vāti sabbampi taṃ petassa kālakatassa atthāya upakārāya na hoti, tasmā na hi taṃ kātabbaṃ, tathāpi evaṃ tiṭṭhanti ñātayo aviddasunoti adhippāyo.
13 13. 这样说明了哭泣等行为毫无意义之后,现在要说明施主以先亡者等为对象而向僧团所作的供养确实有意义,于是说了“然而这供养”这个偈颂。其中,“这”是施主直接指出自己所施的那份布施而说的。“然而”这个词表示对比,用它来点明所要说的差别:哭泣等对任何一个饿鬼都没有利益,但这供养不是那样,这供养会长时间给他带来利益。“确实”表示确定。“供养”就是布施。“善住立于僧团中”,意思是妥善地安立在无上的福田——僧团之中。“长时间给他带来利益”,就是给这个饿鬼长久的利益和帮助。“立即现前饶益”,意思是就在那一刻就成就,不用等到别的时间。因为这里有一条法则:如果为饿鬼们作了布施,而饿鬼们随喜的话,饿鬼当下就能依靠那个果报获得解脱。巴利
13. Evaṃ ruṇṇādīnaṃ niratthakabhāvaṃ dassetvā idāni yā pubbapetādike ārabbha dāyakena saṅghassa dakkhiṇā dinnā, tassā sātthakabhāvaṃ dassento ‘‘ayañca kho dakkhiṇā’’ti gāthamāha. Tattha ayanti dāyakena taṃ dinnaṃ dānaṃ paccakkhato dassento vadati. Ca-saddo byatirekattho, tena yathā ruṇṇādi petassa na kassaci atthāya hoti, na evamayaṃ, ayaṃ pana dakkhiṇā dīgharattaṃ hitāyassa hotīti vakkhamānameva visesaṃ joteti. Khoti avadhāraṇe. Dakkhiṇāti dānaṃ. Saṅghamhi suppatiṭṭhitāti anuttare puññakkhette saṅghe suṭṭhu patiṭṭhitā. Dīgharattaṃ hitāyassāti assa petassa cirakālaṃ hitāya atthāya. Ṭhānaso upakappatīti taṅkhaṇaññeva nipphajjati, na kālantareti attho. Ayañhi tattha dhammatā – yaṃ pete uddissa dāne dinne petā ce anumodanti, tāvadeva tassa phalena petā parimuccantīti.
世尊这样说完法之后,让大众把心转向饿鬼,生起乐于布施的心,就从座位上起身离开了。第二天,商主的妻子和其余亲属都跟着商主学,就这样持续办了三个月的大布施。后来,憍萨罗国的波斯匿王来到世尊面前,问道:“尊者,为什么比丘们整整一个月都没到我家来?”导师把其中的原因说明之后,国王也跟着商主学,为以佛陀为首的比丘僧团办了盛大的布施。城里的人看到这个情形,也跟着国王学,办了一个月的大布施。就这样,以“背负女儿”这件事为起因,大布施持续了两个月。巴利
Evaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā mahājanaṃ pete uddissa dānābhiratamānasaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Punadivase seṭṭhibhariyā avasesā ca ñātakā seṭṭhiṃ anuvattantā evaṃ temāsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Atha rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kasmā, bhante, bhikkhū māsamattaṃ mama gharaṃ nāgamiṃsū’’ti pucchi. Satthārā tasmiṃ kāraṇe kathite rājāpi seṭṭhiṃ anuvattanto buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesi, taṃ disvā nāgarā rājānaṃ anuvattantā māsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Evaṃ māsadvayaṃ piṭṭhadhītalikamūlakaṃ mahādānaṃ pavattesunti.
《墙外饿鬼事》的注释巴利
5. Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā
“他们站在墙外”这句话,是导师住在王舍城时,针对众多饿鬼而说的。巴利
Tirokuṭṭesutiṭṭhantīti idaṃ satthā rājagahe viharanto sambahule pete ārabbha kathesi.
这里有一段详细的解说:从今往前数九十二劫,有一座城市叫迦尸。那时有个国王名叫阇耶犀那,治理国家。他的王后名叫西利玛。菩萨名叫弗沙,投生到她的腹中,后来逐渐修行,证得了正自觉。阇耶犀那国王心里生起一种执念:“我的儿子出家成佛了,佛是我的,法是我的,僧也是我的。”他时时刻刻亲自侍奉,不给别人机会。巴利
Tatrāyaṃ vitthārakathā – ito dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi. Tattha jayaseno nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sirimā nāma devī. Tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Jayaseno rājā ‘‘mama putto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho jāto, mayhameva buddho, mayhaṃ dhammo, mayhaṃ saṅgho’’ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati, na aññesaṃ okāsaṃ deti.
世尊有三个同父异母的弟弟,他们心想:“诸佛出世是为了利益一切世间,不是只为某一个人。可我们的父王却不让别人有机会亲近世尊。我们怎样才能得到侍奉世尊和比丘僧团的机会呢?”他们又想:“来吧,我们想个办法。”于是他们让人制造出边境叛乱的样子。国王听说边境叛乱,就派这三个儿子去平定边境。他们去了,平定之后回来。国王很高兴,赐给他们一个恩典:“你们想要什么,就拿什么吧。”他们说:“我们想侍奉世尊。”国王说:“除了这个,别的都可以选。”他们说:“别的我们都不想要。”国王说:“那就限定一个时间段来领吧。”他们请求七年,国王不给。就这样,他们依次说六年、五年、四年、三年、两年、一年、七个月、六个月、五个月、四个月,一直请求到三个月,那时国王才说“拿去吧”,答应了他们。巴利
Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ – ‘‘buddhā nāma sabbaloka hitatthāya uppajjanti, na ekasseva atthāya. Amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti. Kathaṃ nu kho mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ bhikkhusaṅghañcā’’ti? Tesaṃ etadahosi – ‘‘handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā’’ti. Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ. Tato rājā ‘‘paccanto kupito’’ti sutvā tayopi putte paccantaṃ vūpasametuṃ pesesi. Te gantvā vūpasametvā āgatā. Rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘yaṃ icchatha, taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā’’ti āha. Te ‘‘mayaṃ aññena anatthikā’’ti āhaṃsu. Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti. Te satta vassāni yāciṃsu. Rājā na adāsi. Evaṃ ‘‘cha, pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, satta māse, cha, pañca, cattāro’’ti vatvā yāva temāsaṃ yāciṃsu. Tadā rājā ‘‘gaṇhathā’’ti adāsi.
他们来到世尊面前,说道:“尊者,我们想侍奉世尊三个月,恳请世尊答应我们,住三个月过雨安居。”世尊以沉默应允了。他们三人写信给在自己地方被委任的人:“这三个月我们要侍奉世尊,从精舍开始,一切侍奉世尊所需的物资,你都要准备好。”那人把一切准备好后回了信。他们穿上袈裟,带着一千名做服务工作的男子,认真侍奉世尊和比丘僧团,把世尊迎请到当地,献上精舍,让世尊一行在那里度过雨安居。巴利
Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ, adhivāsetu no, bhante, bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsa’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Te tayo attano janapade niyuttakapurisassa lekhaṃ pesesuṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo, vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ sampādehī’’ti. So sabbaṃ sampādetvā paṭipesesi. Te kāsāyavatthanivatthā hutvā purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vassaṃ vasāpesuṃ.
他们当中,有一个管仓库的人,是居士的儿子,和妻子一起生活,有信仰,心怀净信。他恭敬地为以佛陀为首的比丘僧团持续供养食物。地方上的主管带着他,和大约一万一千名地方上的人一起,同样恭敬地持续操办供养。可是,其中有些地方上的人心里反感。他们障碍布施,自己吃掉了本该布施的东西,还放火烧了食堂。受请的王子们供养世尊之后,请世尊走在前面,一起回到父王身边。到了那里,世尊入般涅槃。王子们、地方主管和管仓库的人,先后去世后,都和自己的眷属一起往生天界。那些心里反感的人则堕入地狱。就这样,这两类人——一类从天界到天界,一类从地狱到地狱——辗转投生,九十二劫过去了。巴利
Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno. So buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi. Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi. Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ. Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhammaṃ attanā khādiṃsu, bhattasālañca agginā dahiṃsu. Pavāritā rājaputtā bhagavato sakkāraṃ katvā bhagavantaṃ purakkhatvā pitu santikameva paccāgamiṃsu. Tattha gantvā bhagavā parinibbāyi. Rājaputtā ca janapade niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu, paṭihatacittā janā niraye uppajjiṃsu. Evaṃ tesaṃ ubhayesaṃ janānaṃ saggato saggaṃ nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā.
后来,在这个贤劫中,迦叶世尊住世的时代,那些心怀怨恨的人投生成了饿鬼。当时,人们为了各自的饿鬼亲属而布施,并回向说:“愿这成为我们亲属的。”那些饿鬼就得到了好处。这些饿鬼看到这种情况,便去拜访迦叶正自觉者,问道:“尊者,我们也能得到这样的好处吗?”世尊说:“现在你们得不到。不过将来会有一位叫乔达摩的正自觉者出世,在他那位世尊的时代,会有一位叫频婆娑罗的国王,他是你们在此九十二劫前的亲属。他向佛陀布施后,会为你们回向,那时你们就能得到。”据说,他们听了这番话,感觉就像被告知“明天就能得到”一样。巴利
Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapassa bhagavato kāle te paṭihatacittā janā petesu uppannā. Tadā manussā attano attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘idaṃ no ñātīnaṃ hotū’’ti, te sampattiṃ labhanti. Atha imepi petā taṃ disvā kassapaṃ sammāsambuddhaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā’’ti? Bhagavā āha – ‘‘idāni na labhatha, anāgate pana gotamo nāma sammāsambuddho bhavissati, tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati, so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi, so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati, tadā labhissathā’’ti. Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘sve labhissathā’’ti vuttaṃ viya ahosi.
从那以后,过了一个佛出世之间的间隔,我们的世尊出世了。那三位王子也带着一千个随从,从天界命终后,投生在摩揭陀国的婆罗门家庭里,后来逐渐出家修苦行,在象头山成了三位结发苦行者。当时被派去管理地方的那个人,就是频婆娑罗王;管库藏的居士之子,成了一位名叫毗舍佉的长者;他的妻子是长者之女,名叫法乐;其余那些人,则投生成了国王的随从。巴利
Tato ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā uppajji. Tepi tayo rājaputtā purisasahassena saddhiṃ devalokato cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ, janapade niyuttakapuriso rājā bimbisāro ahosi, bhaṇḍāgāriko gahapatiputto visākho nāma seṭṭhi ahosi, tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi, avasesā pana parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattiṃsu.
我们的世尊也一样,出现在世间后,过了七个七天,逐渐来到波罗奈城,转动法轮,以五群比丘为开端,直到调伏了各有上千随众的三位结发苦行者,然后前往王舍城。就在到达王舍城的当天,他就让前来亲近的频婆娑罗王和安伽摩揭陀地区一万一千位婆罗门、居士一起安立在入流果上。接着,世尊默然接受了国王第二天供食的邀请。第二天,帝释天化现为一位青年模样,走在前面,巴利
Amhākampi bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva sahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi. Tattha ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi saddhiṃ ekādasanahutehi aṅgamagadhavāsīhi brāhmaṇagahapatikehi. Atha raññā svātanāya bhattena nimantito adhivāsetvā dutiyadivase māṇavakavaṇṇena sakkena devānamindena purato gacchantena –
已调御的人,和已调御的昔日结发苦行者们在一起;已彻底解脱的人,和已彻底解脱的人们在一起。
世尊肤色如阎浮檀金,进入了王舍城。巴利
‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi; Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –
世尊就这样被这些偈颂赞叹着,进入王舍城,在国王的住所接受了盛大的布施。那些饿鬼却心想:“国王现在就会为我们回向,马上就会回向了”,满怀期待地围在四周等着。巴利
Evamādīhi gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi. Te pana petā ‘‘idāni rājā dānaṃ amhākaṃ uddisissati, idāni uddisissatī’’ti āsāya samparivāretvā aṭṭhaṃsu.
国王布施之后,心里只想着“世尊该住在哪里呢”,只琢磨世尊的住处,并没有把这份布施回向给任何人。那些饿鬼得不到这份布施,希望断了,夜里就在国王的住处发出极其恐怖的叫声。国王感到恐惧、惊慌、不安,等天亮之后,向世尊禀告说:“我听到了这样的声音,尊者,我会不会出什么事?”世尊说:“大王,别害怕,你不会有什么灾祸。不过,你有过去的亲属投生成了饿鬼。他们盼了整整一个没有佛陀出世的漫长时期,一直想着‘有人向佛陀布施之后,会回向给我们’,可你昨天布施了却没有回向,所以他们断了希望,才发出那样的叫声。”国王问:“尊者,如果现在布施,他们还能得到吗?”世尊说:“能,大王。”国王说:“那么,尊者,请世尊接受我今天的布施,我要为他们回向。”世尊以沉默答应了。巴利
Rājā dānaṃ datvā ‘‘kattha nu kho bhagavā vihareyyā’’ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi, na taṃ dānaṃ kassaci uddisi. Tathā taṃ dānaṃ alabhantā petā chinnāsā hutvā rattiyaṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu. Rājā bhayasantāsasaṃvegaṃ āpajjitvā vibhātāya rattiyā bhagavato ārocehi – ‘‘evarūpaṃ saddaṃ assosiṃ, kiṃ nu kho me, bhante, bhavissatī’’ti? Bhagavā ‘‘mā bhāyi, mahārāja, na te kiñci pāpakaṃ bhavissati, apica kho santi te purāṇañātakā petesu uppannā. Te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsantā ‘buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī’ti vicarantā tayā hiyyo dānaṃ datvā na uddisitattā chinnāsā hutvā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū’’ti āha. ‘‘Kiṃ idānipi, bhante, dinne te labheyyu’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, adhivāsetu me bhagavā ajjatanāya dānaṃ, tesaṃ uddisissāmī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
国王回到住处后,让人准备好盛大的布施,然后派人去禀告世尊时间到了。世尊就带着比丘僧团来到王宫内院,在安排好的座位上坐下。那些饿鬼心想:“也许今天我们能得到点什么。”于是他们来到墙外等地方站着。世尊用神通让所有这些饿鬼都出现在国王的视线里。国王在献净水时回向说:“愿这成为我亲属的。”就在那一刻,饿鬼们那里出现了长满青莲和红莲的池塘。他们在那里洗澡、喝水,疲惫、劳累和干渴都平息了,身体变成了金色。国王供养粥、嚼食和噉食后作了回向。他们那里立刻出现了天界的粥、嚼食和噉食。他们吃了之后,诸根满足。接着国王供养衣物和卧具等,又作了回向。他们那里就出现了天界的衣服、宫殿、敷具、卧榻等各种装饰。世尊又用神通加持,让这些福报全都清清楚楚地显现在国王眼前。国王看到后,心里非常欢喜。然后世尊吃完饭,表示不再进食,为了随喜频婆娑罗王,宣说了《墙外饿鬼经》。巴利
Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi . Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Te petā ‘‘api nāma ajja labheyyāmā’’ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu. Bhagavā tathā akāsi, yathā te sabbeva rañño āpāthaṃ gatā ahesuṃ. Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘idaṃ me ñātīnaṃ hotū’’ti uddisi. Tāvadeva petānaṃ kamalakuvalayasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu. Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ. Rājā yāgukhajjabhojjāni datvā uddisi. Tesaṃ taṅkhaṇaññeva dibbayāgukhajjabhojjāni nibbattiṃsu. Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ. Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi. Tesaṃ dibbavatthapāsādapaccattharaṇaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu. Sā ca tesaṃ sampatti sabbāpi yathā rañño pākaṭā hoti, tathā bhagavā adhiṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ativiya attamano ahosi. Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño bimbisārassa anumodanatthaṃ tirokuṭṭapetavatthuṃ abhāsi –
他们站在墙外,也站在缝隙和十字路口。
他们站在门边,回到自己的家。巴利
‘‘Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca; Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.
当丰盛的食物和饮品、各种嚼食与啖食都摆在面前时,
没有谁记得他们,众生都是随业而行。巴利
‘‘Pahūte annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite; Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.
那些心怀怜悯的人,就是这样布施给亲属们的;
在合适的时间,布施清净、精美、如法的饮品和食物。巴利
‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā; Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ.
愿此施物归于你们的亲族,愿亲族们快乐!
他们和亲属魂灵都聚集到了那里,
你应在丰盛的饮食面前恭敬地随喜。巴利
‘‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo; Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā; Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.
愿我们的亲人长寿,正是因为他们,我们才得到供养。
既为我们作了供养,施主们也绝非徒劳无获。巴利
‘‘Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase; Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.
那里确实没有耕作,也没有放牛这回事。
那里没有这样的买卖,没有用金钱来交易的事。
人们靠在这里布施的东西,让死后投生到那边的饿鬼得以活命。巴利
‘‘Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati; Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayākayaṃ; Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ.
犹如降于高地的雨水,流向低处;
就像这样,从这里布施出去的东西,能够利益饿鬼。巴利
‘‘Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati; Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.
正如盈满的河流,令大海充盈;
就像这样,从这里布施出去的东西,能够利益到饿鬼。巴利
‘‘Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ; Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.
“他曾施予我,曾为我尽力,是我的亲戚、友伴与同伴;”
应当布施给饿鬼,忆念他们过去所做的。巴利
‘‘Adāsi me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me; Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.
哭泣、忧愁,或者其他种种悲叹,确实都不能(带来什么利益)。
亲族们这样站在那里,对饿鬼并没有利益。巴利
‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā; Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.
这份布施已经给出,并且很好地安立在僧团中;
对他长久的利益,当下就能适用。巴利
‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā; Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.
此亲属之法已得开示,对诸饿鬼的殊胜供养亦已成就。
你们给了比丘们力量,你们积下的福德很多,数也数不清。巴利
‘‘So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā; Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pahutaṃ anappaka’’nti.
14 在这里,“墙外”是指墙的另一边。“站立”这个说法排除了坐等姿势,指的是站着;意思是他们就站在住宅、围墙和墙壁的门外。“在交接处和三角路口”是指在各交接处和各三角路口。其中,“交接处”指四角形的道路,也用来指房屋的接缝、墙壁的接缝和透光的缝隙等。“三角路口”指三角形的道路。“站在门柱旁”是指靠着城门或屋门的门柱站着。“回到自己的家”意思是:所谓“自己的家”,既包括从前亲属的家,也包括自己曾经以主人身份住过的家。因为他们带着“这是自己的家”的想法来到这两种地方,所以说“回到自己的家”。巴利
14. Tattha tirokuṭṭesūti kuṭṭānaṃ parabhāgesu. Tiṭṭhantīti nisajjādipaṭikkhepato ṭhānakappanavacanametaṃ, gehapākārakuṭṭānaṃ dvārato bahi eva tiṭṭhantīti attho. Sandhisiṅghāṭakesu cāti sandhīsu ca siṅghāṭakesu ca. Sandhīti catukkoṇaracchā, gharasandhibhittisandhiālokasandhiyopi vuccanti. Siṅghāṭakāti tikoṇaracchā. Dvārabāhāsu tiṭṭhantīti nagaradvāragharadvārānaṃ bāhā nissāya tiṭṭhanti. Āgantvāna sakaṃ gharanti sakagharaṃ nāma pubbañātigharampi attanā sāmibhāvena ajjhāvutthagharampi, tadubhayampi te yasmā sakagharasaññāya āgacchanti, tasmā ‘‘āgantvāna sakaṃ ghara’’nti āha.
15 世尊为了向国王指出:有许多饿鬼,虽然频婆娑罗王的住所是他们过去亲属的家,但他们过去从未在那里住过,如今却凭着“这是我家”的想法来到这里,站在墙外等处,正承受着嫉妒和悭吝的果报,模样极其丑陋狰狞、令人恐惧,难以直视。于是世尊说了“tirokuṭṭesu tiṭṭhanti”(站在墙外)这一偈,接着为了说明他们所造之业的残酷,又说了第二偈“pahūte annapānamhi”(在丰足的食物饮料中)。巴利
15. Evaṃ bhagavā pubbe anajjhāvutthapubbampi pubbañātigharattā bimbisāranivesanaṃ sakagharasaññāya āgantvā tirokuṭṭādīsu ṭhite issāmacchariyaphalaṃ anubhavante ativiya duddasikavirūpabhayānakadassane bahū pete rañño dassento ‘‘tirokuṭṭesu tiṭṭhantī’’ti gāthaṃ vatvā puna tehi katassa kammassa dāruṇabhāvaṃ dassento ‘‘pahūte annapānamhī’’ti dutiyagāthamāha.
这里,“丰足”是指不少、很多,意思是足够随意取用。因为 ba 音会变成 pa 音,就像“pahu santo na bharati”等句子里那样(《经集》98)。不过有些人读成“bahuke”(众多),那是错误的读法。“于食物饮料中”指食物和饮料。“于嚼食与啖食中”指嚼食和啖食。由此显示了按所食、所饮、所嚼、所尝四种分类的饮食。“已置备”指已经靠近、已经摆好、已经准备好的,也就是已备办妥当。“无人忆念那些有情”:对于那些投生到饿鬼界的有情,无论是母亲、父亲、儿子还是孙子,都没有人忆念他们。什么原因呢?因为业。也就是由于他们自己过去所做的——诸如不肯布施、阻止布施等种种悭吝之业——成了原因。正是这个业,让他们的亲属无法想起他们。巴利
Tattha pahūteti anappake bahumhi, yāvadattheti attho . Ba-kārassa hi pa-kāro labbhati ‘‘pahu santo na bharatī’’tiādīsu (su. ni. 98) viya. Keci pana ‘‘bahuke’’ti paṭhanti, so pana pamādapāṭho. Annapānamhīti anne ca pāne ca. Khajjabhojjeti khajje ca bhojje ca. Etena asitapītakhāyitasāyitavasena catubbidhampi āhāraṃ dasseti. Upaṭṭhiteti upagamma ṭhite sajjite, paṭiyatteti attho. Na tesaṃ koci sarati sattānanti tesaṃ pettivisaye uppannānaṃ sattānaṃ koci mātā vā pitā vā putto vā nattā vā na sarati. Kiṃ kāraṇā? Kammapaccayāti, attanā katassa adānadānapaṭisedhanādibhedassa kadariyakammassa kāraṇabhāvato. Tañhi kammaṃ tesaṃ ñātīnaṃ sarituṃ na deti.
16 世尊这样说明:即使亲人明明有丰足的饮食等东西,那些投生到饿鬼界、盼望着亲人的饿鬼,因为业报的缘故,连亲人忆念他们这一点都得不到。现在,为了称赞国王为投生到饿鬼界的亲戚所作的布施,世尊说出第三首偈颂:“他们这样为亲人布施……”巴利
16. Evaṃ bhagavā anappakepi annapānādimhi vijjamāne ñātīnaṃ paccāsīsantānaṃ petānaṃ kammaphalena ñātakānaṃ anussaraṇamattassāpi abhāvaṃ dassetvā idāni pettivisayupapanne ñātake uddissa raññā dinnadānaṃ pasaṃsanto ‘‘evaṃ dadanti ñātīna’’nti tatiyagāthamāha.
这里,“如此”是譬喻的说法。它的关联有两种:那些众生虽然因为业缘而无人忆念,但某些人仍会布施给亲属,他们就是这样的怜悯者;大王,正如你所布施的那样,把清净、殊胜、适时、如法的饮食布施给亲属,他们就是怜悯者。这里,“布施”指施与、回向、献出。“亲属”指母系和父系的血缘亲属。“那些”指儿子等任何人。“是”即成为。“怜悯者”指希望他人得利、一心愿他人获益的人。“清净”指纯净、悦意且合乎法。“殊胜”指广大丰盛。“适时”指应受供养者适合受用的时间,或者指亲族饿鬼从墙外等处前来站立的时候。“如法”指适当、合宜,是诸圣者可以受用的。“饮食”指饮料和食物,这里通过这一说法,实际指一切应当布施之物。巴利
Tattha evanti upamāvacanaṃ. Tassa dvidhā sambandho – tesaṃ sattānaṃ kammapaccayā asarantesupi kesuci keci dadanti ñātīnaṃ, ye evaṃ anukampakā hontīti ca, mahārāja, yathā tayā dinnaṃ, evaṃ suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pānabhojanaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakāti ca. Tattha dadantīti denti uddisanti niyyātenti. Ñātīnanti mātito ca pitito ca sambandhānaṃ. Yeti ye keci puttādayo. Hontīti bhavanti. Anukampakāti atthakāmā hitesino. Sucinti suddhaṃ manoharaṃ dhammikañca. Paṇītanti uḷāraṃ. Kālenāti dakkhiṇeyyānaṃ paribhogayoggakālena, ñātipetānaṃ vā tirokuṭṭādīsu āgantvā ṭhitakālena. Kappiyanti anucchavikaṃ patirūpaṃ ariyānaṃ paribhogārahaṃ. Pānabhojananti pānañca bhojanañca, tadupadesena cettha sabbaṃ deyyadhammaṃ vadati.
17 现在,为了说明以什么样的方式布施给那些饿鬼才真正算得上是“布施”,世尊说出第四偈的前半部分:“愿这个成为你们亲族的,愿亲族们快乐!”这半偈应当与第三偈的前半部分联系起来理解。巴利
17. Idāni yena pakārena tesaṃ petānaṃ dinnaṃ nāma hoti, taṃ dassento ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti catutthagāthāya pubbaḍḍhaṃ āha. Taṃ tatiyagāthāya pubbaḍḍhena sambandhitabbaṃ –
那些心怀怜悯的人,就是这样布施给亲族的;
愿这份布施成为给亲族们的,愿亲族们快乐。巴利
‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā; Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti.
因此,通过“如此”这个词,从“方式”这个含义上,说明了应当布施的方式,也就是:“愿这个成为你们亲族的——要这样布施,而不是用别的方式。”巴利
Tena ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotūti evaṃ pakārena dadanti, no aññathā’’ti ākāratthena evaṃsaddena dātabbākāranidassanaṃ kataṃ hoti.
这里,“此”是指示所布施之物。“你们”只是一个没有实义的小品词,就像“那些圣者们”等经文中的用法一样。“愿成为亲族的”意思是:愿它成为投生到饿鬼界的亲族的(东西)。也有人读作“我们的亲族的”,意思是“我们的亲族的”。“愿亲族们快乐”意思是:那些投生到饿鬼界的亲族,在感受这个果报时,愿他们快乐、得到安乐。巴利
Tattha idanti deyyadhammanidassanaṃ. Voti nipātamattaṃ ‘‘yehi vo ariyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.36) viya. Ñātīnaṃ hotūti pettivisaye uppannānaṃ ñātakānaṃ hotu. ‘‘No ñātīna’’nti ca paṭhanti, amhākaṃ ñātīnanti attho. Sukhitā hontu ñātayoti te pettivisayūpapannā ñātayo idaṃ phalaṃ paccanubhavantā sukhitā sukhappattā hontu.
即使有人说“愿这个成为你们亲族的”,别人所造的业也不会把果报给另一个人。不过,像这样为了他们而布施的那件物品,会成为饿鬼亲族生起善业的缘。因此,为了说明他们就在那件物品上、就在那一刻生起能产生果报的善业,世尊接着说了“他们便在那里……”等话。巴利
Yasmā ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti vuttepi aññena katakammaṃ na aññassa phaladaṃ hoti , kevalaṃ pana tathā uddissa dīyamānaṃ taṃ vatthu ñātipetānaṃ kusalakammassa paccayo hoti, tasmā yathā tesaṃ tasmiṃ vatthusmiṃ tasmiṃyeva khaṇe phalanibbattakaṃ kusalakammaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘te ca tattho’’tiādimāha.
这里,“他们”指亲族饿鬼。“那里”指布施所进行的地方。“聚集后”指他们想“我们的这些亲族正在为我们回向布施”,于是为了随喜而聚集到那里。“在丰富的饮食中”指在被指定回向给自己的那份布施物中。“恭敬地随喜”指他们深信业果,不舍恭敬,心不散乱,欢喜地随喜说:“愿这布施给我们带来利益和安乐!”于是他们生起喜悦和欣慰。巴利
Tattha teti ñātipetā. Tatthāti yattha dānaṃ dīyati, tattha. Samāgantvāti ‘‘ime no ñātayo amhākaṃ atthāya dānaṃ uddisantī’’ti anumodanatthaṃ tattha samāgatā hutvā. Pahūte annapānamhīti attano uddissa dīyamāne tasmiṃ vatthusmiṃ. Sakkaccaṃ anumodareti kammaphalaṃ abhisaddahantā cittīkāraṃ avijahantā avikkhittacittā hutvā ‘‘idaṃ no dānaṃ hitāya sukhāya hotū’’ti modanti anumodanti pītisomanassajātā honti.
18 愿他们长寿!就是愿他们活得长久、寿命绵长。不是我们的亲族,指不是我们的家族眷属。由于他们,指以他们为因、依靠他们。我们才获得,就是获得这样的成就。这是那些通过回向而获得成就的饿鬼,对亲属表示赞叹的方式。事实上,饿鬼以自己的随喜、施主的回向以及善报的殊胜,这三事具足,布施便能于当时即生果报。在诸缘之中,施主尤为重要。因此经中说:由于他们,我们获得。以及也为我们做了供养,这是指那些以愿此成为你们亲族的这种方式作回向的施主们,也对我们作了供养;而施主们亦非无有果报,因为他们自身相续中过去所行的舍离之业,即于那时成熟果报。巴利
18.Ciraṃ jīvantūti ciraṃ jīvino dīghāyukā hontu. No ñātīti amhākaṃ ñātakā. Yesaṃ hetūti yesaṃ kāraṇā ye nissāya. Labhāmaseti īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhāma. Idañhi uddisanena laddhasampattiṃ anubhavantānaṃ petānaṃ attano ñātīnaṃ thomanākāradassanaṃ. Petānañhi attano anumodanena, dāyakānaṃ uddisanena, ukkhiṇeyyasampattiyā cāti tīhi aṅgehi dakkhiṇā taṅkhaṇaññeva phalanibbattikā hoti. Tattha dāyakā visesahetu. Tenāha ‘‘yesaṃ hetu labhāmase’’ti. Amhākañca katā pūjāti ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti evaṃ uddisantehi dāyakehi amhākañca pūjā katā, te dāyakā ca anipphalā yasmiṃ santāne pariccāgamayaṃ kammaṃ nibbattaṃ tassa tattheva phaladānato.
这里有人问:“是不是只有投生到饿鬼界的亲族才能得到这种因缘成就,还是别的众生也能得到?”这个问题不该由我们来说,因为世尊已经对此作出了解答。世尊确实这样说过:巴利
Etthāha – ‘‘kiṃ pana pettivisayūpapannā eva ñātī hetusampattiyo labhanti, udāhu aññepī’’ti? Na cettha amhehi vattabbaṃ, atthi bhagavatā evaṃ byākatattā. Vuttañhetaṃ –-
“乔达摩贤者,我们这些婆罗门会做布施、修福德,心里想着:‘愿这份布施能利益已故的亲属和族人,愿已故的亲属和族人能享用这份布施。’乔达摩贤者,这份布施到底能不能利益已故的亲属和族人?已故的亲属和族人到底能不能享用这份布施?”
“婆罗门,在相应的情况下,能利益;在不相符的情况下,不能。”巴利
‘‘Mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā nāma dānāni dema, puññāni karoma ‘idaṃ dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappatu, idaṃ dānaṃ petā ñātisālohitā paribhuñjantū’ti. Kacci taṃ, bho gotama, dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappati , kacci te petā ñātisālohitā taṃ dānaṃ paribhuñjantīti? Ṭhāne kho, brāhmaṇa, upakappati, no aṭṭhāneti.
“乔达摩尊者,那什么是‘能帮到的地方’,什么是‘帮不到的地方’呢?”
“婆罗门,在这个世间,有些人杀生……乃至……持有邪见。他身体坏灭、死后投生到地狱。他就靠地狱众生的食物在那里活命,靠那种食物在那里维持。婆罗门,这就是‘帮不到的地方’——站在那种境地里的众生,那份布施是帮不到他的。巴利
‘‘Katamaṃ pana, bho gotama, ṭhānaṃ, katamaṃ aṭṭhānanti? Idha, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayaṃ upapajjati. Yo nerayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.
婆罗门,但在这里,有些人杀生……乃至……持有邪见。他身体毁坏、死后,投生到畜生道。他就靠畜生道众生的食物在那里活命,靠那种食物在那里维持。婆罗门,这也是不可能的:处在那种状态时,那份布施帮不上他。巴利
‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati. Yo tiracchānayonikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.
婆罗门,在这里,有些人远离杀生……省略……具有正见,他身体毁坏、死后,投生到与人类共住的地方……省略……投生到与诸天共住的地方。他以诸天所吃的食物在那里维持生命,靠那种食物在那里存活。婆罗门,这也是不可能的情形:处在那种状态时,那份布施对他起不了作用。巴利
‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… sammādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussānaṃ sahabyataṃ upapajjati…pe… devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Yo devānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.
婆罗门,在这个世间,有些人杀生……乃至……持有邪见,他身体坏灭、死后投生到饿鬼界。他就靠饿鬼界众生的食物在那里活命,靠那个在那里维持。或者,他在这世间的亲友、血亲眷属把布施回向给他,他就靠那个在那里活命,靠那个在那里维持。婆罗门,这就是那个地方——站在那个地方时,那份布施能对他起作用。巴利
‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati. Yo pettivisayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Yaṃ vā panassa ito anupavecchenti mittāmaccā vā ñātisālohitā vā, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti.
“可是,乔达摩尊者,如果那位有血缘关系的亡者没有投生到那个地方,那谁享用这份布施呢?”
“婆罗门,他其他有血缘关系的亡者投生到了那个地方,他们会享用这份布施。”巴利
‘‘Sace pana, bho gotama, so peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti ? ‘‘Aññepissa, brāhmaṇa, petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ upapannā honti, te taṃ dānaṃ paribhuñjantī’’ti.
“乔达摩尊者,如果那位已故的亲属饿鬼没有投生到那个地方,而他别的已故亲属饿鬼也都没有投生到那里,那谁来享用这份布施呢?”“婆罗门,在这么漫长的时间里,那个地方竟然空着,连一个已故的亲属饿鬼都没有,这是不可能、没有道理的事。不过,婆罗门,施主也并不是没有果报的。”巴利
‘‘Sace pana, bho gotama, so ceva peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, aññepissa petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ anupapannā honti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti? ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, brāhmaṇa, anavakāso, yaṃ taṃ ṭhānaṃ vivittaṃ assa iminā dīghena addhunā yadidaṃ petehi ñātisālohitehi, apica, brāhmaṇa, dāyakopi anipphalo’’ti (a. ni. 10.177).
19 19. 现在,为了说明投生到饿鬼界的有情在那里没有农耕、牧牛等获得财富的因缘,只能靠从这里布施出去的东西维持生活,所以说了“确实没有”等话。巴利
19. Idāni pettivisayūpapannānaṃ tattha aññassa kasigorakkhādino sampattipaṭilābhakāraṇassa abhāvaṃ ito dinnena yāpanañca dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ.
在这里,饿鬼界确实没有农耕,饿鬼们没法靠农耕安乐地生活。这里也没有牧牛,在饿鬼界不只是没有农耕,连牧牛也没有,他们没法靠牧牛安乐地生活。也没有那样的贸易,没有能让他们获得财物的那种贸易。也没有用金钱进行的买卖,在那里没有能让他们获得财物的那种金钱交易。那些死去、投生为饿鬼的众生,只能靠别人布施的东西维持生命。意思是说,他们纯粹靠此世的亲人、朋友或同伴布施的物品来维持生命、延续身体。饿鬼,就是投生到饿鬼界的有情。死去,是指在自己死亡的时候离去。也可以读作已死者,意思是死期已到、已经死亡、已经到达死亡的人。在那里,就是指在那个饿鬼界中。巴利
Tattha na hi tattha kasi atthīti tasmiṃ pettivisaye kasi na hi atthi, yaṃ nissāya petā sukhena jīveyyuṃ. Gorakkhettha na vijjatīti ettha pettivisaye na kevalaṃ kasiyeva natthi, atha kho gorakkhāpi na vijjati, yaṃ nissāya te sukhena jīveyyuṃ. Vaṇijjā tādisī natthīti vaṇijjāpi tādisī natthi, yā tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Hiraññena kayākayanti hiraññena kayavikkayampi tattha tādisaṃ natthi, yaṃ tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Ite dinnena yāpenti, petā kālagatā tahinti kevalaṃ pana ito ñātīhi vā mittāmaccehi vā dinnena yāpenti, attabhāvaṃ pavattenti. Petāti pettivisayūpapannā sattā. Kālagatāti attano maraṇakālena gatā. ‘‘Kālakatā’’ti vā pāṭho, katakālā katamaraṇā maraṇaṃ sampattā. Tahinti tasmiṃ pettivisaye.
20-21 20-21. 现在,为了用譬喻说明上面所说的道理,说了“犹如降在高地上的雨水”这两首偈颂。它的意思是:就像雨水被云降在高处、隆起的坡地上,会自然流向低处,流向那些低洼、凹陷的地面;同样地,从这里布施出去的东西会利益饿鬼,会促成果报的产生。因为,就像低洼处是水流向的地方,饿鬼界就是布施产生利益的地方。正如经中所说:“婆罗门,这就是那个地方,处于彼处者,那布施能够利益他。”又像水流入山洞、岩缝、树枝分叉处、小水坑、大水坑,汇成承载水流的大河,最终注满大海;同样地,从这里布施出去的东西,按照前面所说的方式,利益饿鬼。巴利
20-21. Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāhi pakāsetuṃ ‘‘unname udakaṃ vuṭṭha’’nti gāthādvayamāha. Tassattho – yathā unname thale unnatappadese meghehi abhivuṭṭhaṃ udakaṃ yathā ninnaṃ pavattati, yo bhūmibhāgo ninno oṇato, taṃ upagacchati; evameva ito dinnaṃ dānaṃ petānaṃ upakappati , phaluppattiyā viniyujjati. Ninnamiva hi udakappavattiyā ṭhānaṃ petaloko dānūpakappanāya. Yathāha – ‘‘idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti (a. ni. 10.177). Yathā ca kandarapadarasākhapasākhakusobbhamahāsobbhe hi ogalitena udakena vārivahā mahānajjo pūrā hutvā sāgaraṃ paripūrenti, evaṃ ito dinnadānaṃ pubbe vuttanayena petānaṃ upakappatīti.
22 饿鬼们被“我们能从这里得到点什么”的期望所压倒,即使来到亲属家中,也没法开口乞求“请给我们这个”。所以,善男子忆念这些忆念事,施与布施。为了说明这一点,说了“他曾给予我”这首偈颂。巴利
22. Yasmā petā ‘‘ito kiñci labhāmā’’ti āsābhibhūtā ñātigharaṃ āgantvāpi ‘‘idaṃ nāma no dethā’’ti yācituṃ na sakkonti, tasmā tesaṃ imāni anussaraṇavatthūni anussaranto kulaputto dakkhiṇaṃ dajjāti dassento ‘‘adāsi me’’ti gāthamāha.
这段话的意思是:有人这样回忆——“这个财物或谷物,他曾经给过我;这件事,他曾亲自出力为我办过”;又回忆——“某人是我的亲戚,因为母方或父方的血缘关系而成为亲属;某人是我的朋友,因为情谊深厚而能保护我;某人是我的同伴,曾和我一起玩泥沙。”像这样把这一切都回忆起来之后,应当为饿鬼们施与布施、献出供养。或者读作“应当施与布施”,意思是应当为饿鬼们施与布施。因此,通过“他曾给过我”等这样的方式,说的是回忆过去所做过的事。这里的主格形式,其实是表示具格的意义。巴利
Tassattho – idaṃ nāma me dhanaṃ vā dhaññaṃ vā adāsi, idaṃ nāma me kiccaṃ attanāyeva yogaṃ āpajjanto akāsi, ‘‘asuko me mātito vā pitito vā sambandhattā ñāti, sinehavasena tāṇasamatthatāya mitto, asuko me sahapaṃsukīḷakasahāyo sakhā’’ti ca etaṃ sabbamanussaranto petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā dānaṃ niyyāteyya. ‘‘Dakkhiṇā dajjā’’ti vā pāṭho, petānaṃ dakkhiṇā dātabbā, tena ‘‘adāsi me’’tiādinā nayena pubbe katamanussaraṃ anussaratāti vuttaṃ hoti. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ.
23-24 23-24. 不过,有些众生在亲人去世后,只是一味地哭泣、悲伤,却不为他们做任何有利益的事。他们的哭泣、悲伤等,纯粹只是折磨自己而已,并不能给饿鬼带来任何利益。为了说明这一点,说了“哭泣确实不能……”这个偈颂;接着,为了显示摩揭陀王所作的布施确实有利益,又说了“而这确实……”这个偈颂。这些偈颂的含义,下面已经讲过了。巴利
23-24. Ye pana sattā ñātimaraṇena ruṇṇasokādiparā eva hutvā tiṭṭhanti, na tesaṃ atthāya kiñci denti, tesaṃ taṃ ruṇṇasokādi kevalaṃ attaparitāpanamattameva hoti, taṃ na petānaṃ kañci atthaṃ sādhetīti dassento ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthaṃ vatvā puna magadharājena dinnadakkhiṇāya sātthakabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ayañca kho’’ti gāthamāha. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.
25 现在,因为这位国王在作这次布施时,亲身示范了亲属之间应尽的义务,把“亲属法”清楚地展示在众人面前,树立了一个榜样:“你们也应当这样,对亲属圆满履行亲属法。”他使那些饿鬼获得了天界的成就,这就是对饿鬼作了宏大的供养;他以饮食等供养了以佛陀为首的比丘僧团,这就是给予了比丘们力量;他生起了伴随慈悯等功德的布施心,因此积集了无量的福德。所以,世尊用这些真实的功德来称赞国王、令他欢喜,说出了最后的偈颂:“那亲属法……”巴利
25. Idāni yasmā imaṃ dakkhiṇaṃ dentena raññā ñātīnaṃ ñātīhi kattabbakiccakaraṇena ñātidhammo nidassito, bahujanassa pākaṭo kato, nidassanaṃ pākaṭaṃ kataṃ ‘‘tumhehipi evameva ñātīsu ñātidhammo paripūretabbo’’ti. Te ca pete dibbasampattiṃ adhigamentena petānaṃ pūjā katā uḷārā , buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ annapānādīhi santappentena bhikkhūnaṃ balaṃ anuppadinnaṃ, anukampādiguṇaparivārañca cāgacetanaṃ nibbattentena anappakaṃ puññaṃ pasutaṃ, tasmā bhagavā imehi yathābhuccaguṇehi rājānaṃ sampahaṃsento ‘‘so ñātidhammo’’ti osānagāthamāha.
在这里,“亲属法”是指亲属之间应当做的事。“丰足”就是富足、圆满。“力量”指身体的力量。“积集”就是已经累积起来。这里,世尊用“那亲属法已被显示”这句话,是在向国王开示。因为显示亲属法本身就是一种开示。用“对饿鬼的供养也已丰足地完成”这句话,他是在劝勉;这里“丰足”是赞叹,用意是劝人反复去做供养。用“并且把力量给予了比丘们”这句话,他是在激励;这里说的是把力量给予比丘们,就是通过增强人们去做这种给予的干劲来激励他们。用“你们已积集了不小的福德”这句话,他是在令人生起欢喜;这里称扬福德的积集,就是以如实赞叹功德的方式令人生起欢喜。应当这样理解这一段前后的组织衔接。巴利
Tattha ñātidhammoti ñātīhi ñātīnaṃ kattabbakaraṇaṃ. Uḷārāti phītā samiddhā. Balanti kāyabalaṃ. Pasutanti upacitaṃ. Ettha ca ‘‘so ñātidhammo ca ayaṃ nidassito’’ti etena bhagavā rājānaṃ dhammiyā kathāya sandassesi. Ñātidhammadassanañhettha sandassanaṃ. ‘‘Petāna pūjā ca katā uḷārā’’ti iminā samādapesi. ‘‘Uḷārā’’ti pasaṃsanañhettha punappunaṃ pūjākaraṇe samādapanaṃ. ‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinna’’nti iminā samuttejesi. Bhikkhūnaṃ balānuppadānañhettha evaṃvidhānaṃ balānuppadāne ussāhavaḍḍhanena samuttejanaṃ. ‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’nti iminā sampahaṃsesi. Puññapasavanakittanañhettha tassa yathābhuccaguṇasaṃvaṇṇanabhāvena sampahaṃsananti evamettha yojanā veditabbā.
说法结束时,藉由讲说投生到饿鬼界的种种过患,内心悚惧警醒、如理精勤的八万四千众生证得了法现观。第二天,世尊又为天和人开示了这同一部《墙外经》。就这样,一直到第七天,同样有那样的法现观。巴利
Desanāpariyosāne ca pettivisayūpapattiādīnavasaṃvaṇṇanena saṃviggahadayānaṃ yoniso padahataṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Dutiyadivasepi devamanussānaṃ idameva tirokuṭṭadesanaṃ desesi. Evaṃ yāva satta divasā tādisova dhammābhisamayo ahosīti.
6. 《食五子饿鬼事》的注释巴利
6. Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā
裸体、形貌丑陋这一句,是世尊住在舍卫城时,因一位吃掉五个孩子的饿鬼女而说的。据说,离舍卫城不远的村子里,有一户人家的妻子不能生育。他的亲戚们对他说:“你妻子不能生育,我们再给你娶一个姑娘吧。”他因为疼爱妻子,不愿意。后来妻子听说了这件事,就对丈夫说:“夫君,我不能生育,应该再娶一个姑娘,别让你家断了香火。”他被她一再劝说,就娶了另一个姑娘。过了一段时间,那个姑娘怀孕了。不能生育的女人心想:“她要是生了儿子,就会成为这个家的女主人了。”她心生嫉妒,就去找堕胎的办法。她用饮食等东西拉拢了一个女出家人,让那个女出家人给那姑娘堕胎。胎儿掉下来后,那姑娘告诉了自己的母亲,母亲又把亲戚们召集起来,说明了这件事。他们对那个不能生育的女人说:“是你让她堕胎的吧?”她说:“我没有让她堕胎。”“如果你没有让她堕胎,那就发誓。”她就说了假话并发誓:“如果我让她堕胎了,就让我死后堕入恶趣,被饥渴逼迫,每天早晚各生五个孩子,吃了还吃不饱,永远臭气熏天,苍蝇围满全身。”没过多久她就死了,死后在离那个村子不远的地方,投生为一个形貌丑陋的饿鬼女。巴利
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante pañcaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre gāmake aññatarassa kuṭumbikassa bhariyā vañjhā ahosi. Tassa ñātakā etadavocuṃ – ‘‘tava pajāpati vañjhā, aññaṃ te kaññaṃ ānemā’’ti. So tasso bhariyāya sinehena na icchi. Athassa bhariyā taṃ pavattiṃ sutvā sāmikaṃ evamāha – ‘‘sāmi, ahaṃ vañjhā, aññā kaññā ānetabbā, mā te kulavaṃso upacchijjī’’ti. So tāya nippīḷiyamāno aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā aparena samayena gabbhinī ahosi. Vañjhitthī – ‘‘ayaṃ puttaṃ labhitvā imassa gehassa issarā bhavissatī’’ti issāpakatā tassā gabbhapātanūpāyaṃ pariyesantī aññataraṃ paribbājikaṃ annapānādīhi saṅgaṇhitvā tāya tassā gabbhapātanaṃ dāpesi. Sā gabbhe patite attano mātuyā ārocesi, mātā attano ñātake samodhānetvā tamatthaṃ nivedesi. Te vañjhitthiṃ etadavocuṃ – ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti? ‘‘Nāhaṃ pātemī’’ti. ‘‘Sace tayā gabbho na pātito, sapathaṃ karohī’’ti . ‘‘Sace mayā gabbho pātito, duggatiparāyaṇā khuppipāsābhibhūtā sāyaṃ pātaṃ pañca pañca putte vijāyitvā khāditvā tittiṃ na gaccheyyaṃ, niccaṃ duggandhā makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti musā vatvā sapathaṃ akāsi. Sā nacirasseva kālaṃ katvā tasseva gāmassa avidūre dubbaṇṇarūpā petī hutvā nibbatti.
那时,有八位长老在乡间结夏安居结束后,为了拜见世尊,正前往舍卫城。他们走到离那个村子不远的一处树林,那里有树荫也有水,便在那里住了下来。这时,那个饿鬼女出现在长老们面前。长老众中的上座长老便对那个饿鬼女……巴利
Tadā janapade vutthavassā aṭṭha therā satthu dassanatthaṃ sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre chāyūdakasampanne araññaṭṭhāne vāsaṃ upagacchiṃsu. Atha sā petī therānaṃ attānaṃ dassesi. Tesu saṅghatthero taṃ petiṃ –
赤身裸体,相貌丑陋,散发恶臭,腐烂,散发出臭味;
为蝇群所围绕,你是谁,站在此处?巴利
‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi; Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –
他用偈颂反问。其中,“裸形”就是没穿衣服。“形色丑陋”是说相貌难看,具有极其可怕的样子。“恶臭”就是气味难闻、让人厌恶。“散发腐臭”是说从身体散发出像尸体一样的臭味。“为诸蝇所围绕”就是被青蝇从四周团团围住。“你是谁,站在这里”意思是:你到底是什么人,竟然这样站在这个地方,还从这里到那里到处游荡?巴利
Gāthāya paṭipucchi. Tattha naggāti niccoḷā. Dubbaṇṇarūpāsīti ṇavirūpā ativiya bībhaccharūpena samannāgatā asi. Duggandhāti aniṭṭhagandhā. Pūti vāyasīti sarīrato kuṇapagandhaṃ vāyasi. Makkhikāhi parikiṇṇāti nīlamakkhikāhi samantato ākiṇṇā. Kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasīti kā nāma evarūpā imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhasi, ito cito ca vicarasīti attho.
这时,那位女饿鬼被大长老这样一问,就表明自己的身份,也让众生心生警醒——巴利
Atha sā petī mahātherena evaṃ puṭṭhā attānaṃ pakāsentī sattānaṃ saṃvegaṃ janentī –
尊者,我成了饿鬼,投生在阎魔世界,处境悲惨;
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。巴利
‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
早晨生下五个,傍晚又生下另外五个;
我生下孩子便把他们吃掉,他们却仍不能让我饱足。巴利
‘‘Kālena pañca puttāni, sāyaṃ pañca punāpare; Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.
我的心因饥饿而燃烧、冒烟,
我连水都喝不到,你看我已经落到这般悲惨的地步了。巴利
‘‘Pariḍayhati dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama; Pānīyaṃ na labhe pātuṃ, passa maṃ byasanaṃ gata’’nti. –
她诵出了这三首偈颂。巴利
Imā tisso gāthā abhāsi.
27 这里,“尊者”是出于恭敬而称呼长老。“恶趣者”指已经投生到恶趣。“阎魔世间众”指那些因为属于名叫“阎魔世间”的饿鬼界而被认定的人。“从此处去”指从这人界以投生的方式去往饿鬼界,也就是已经投生到那里。巴利
27. Tattha bhadanteti theraṃ gāravena ālapati. Duggatāti duggatiṃ gatā. Yamalokikāti ‘‘yamaloko’’ti laddhanāme petaloke tattha pariyāpannabhāvena viditā. Ito gatāti ito manussalokato petalokaṃ upapajjanavasena gatā, upapannāti attho.
28 “适时”是指夜里天亮的时候。这里的这个具格词是用于处格的意义。“五个儿子”就是五个儿子。这是用性别颠倒的方式来说的。“傍晚五个,又另外五个”要连起来理解:傍晚的时候又吃掉另外五个儿子。“已经生了”是指每天每天生下十个儿子。那十个儿子也不够我充饥:那十个儿子,也不够消除我一天的饥饿。为了让偈颂念起来顺口,这里把“na”拉长读成“nā”。巴利
28.Kālenāti rattiyā vibhātakāle. Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. Pañca puttānīti pañca putte. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Sāyaṃ pañca punāpareti sāyanhakāle puna apare pañca putte khādāmīti yojanā. Vijāyitvānāti divase divase dasa dasa putte vijāyitvā. Tepi nā honti me alanti tepi dasaputtā ekadivasaṃ mayhaṃ khudāya paṭighātāya ahaṃ pariyattā na honti. Gāthāsukhatthañhettha nā-iti dīghaṃ katvā vuttaṃ.
29 我的心脏因为饥饿而燃烧、冒烟。当被饥饿和口渴逼迫时,我心脏那一带被腹中之火从四周烧灼、冒烟、热得受不了。我得不到水喝。被口渴压倒,我到处走来走去,却连一口水也喝不到。请看我已经陷入灾祸。尊者,请看陷入这样灾祸的我。这种灾祸既是饿鬼投生所共有的,也是我个人特有的。我向长老诉说了自己正在承受的痛苦。巴利
29.Pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mamāti khudāya jighacchāya bādhiyamānāya mama hadayapadeso udaragginā parisamantato jhāyati dhūmāyati santappati. Pānīyaṃ na labhe pātunti pipāsābhibhūtā tattha tattha vicarantī pānīyampi pātuṃ na labhāmi. Passa maṃ byasanaṃ gatanti petūpapattiyā sādhāraṇaṃ asādhāraṇañca imaṃ īdisaṃ byasanaṃ upagataṃ maṃ passa, bhanteti attanā anubhaviyamānaṃ dukkhaṃ therassa pavedesi.
长老听了之后,就问她造了什么业,问道:巴利
Taṃ sutvā thero tāya katakammaṃ pucchanto –
你到底以身、语、意造了什么恶行?
由什么业的果报,你竟啖食儿子之肉?巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissa kammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. –
他说了这首偈。其中,dukkaṭa 就是恶行。“由什么业的果报”:意思是,由哪一种业的果报?是杀生的果报,还是不与取等其他某种业的果报?有些人读作“由何业的果报”。巴利
Gāthamāha. Tattha dukkaṭanti duccaritaṃ. Kissa kammavipākenāti kīdisassa kammassa vipākena, kiṃ pāṇātipātassa, udāhu adinnādānādīsu aññatarassāti attho. ‘‘Kena kammavipākenā’’ti keci paṭhanti.
于是,那个女饿鬼就向长老讲起了自己造过的业:巴利
Atha sā petī attanā katakammaṃ therassa kathentī –
我的情敌当时怀着孕,我对她起了恶念。
我带着想要伤害的心,做了堕胎的事。巴利
‘‘Sapatī me gabbhinī āsi, tassā pāpaṃ acetayiṃ; Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ.
她的两个月大的胎儿,就这样化成血水流了出来。
那时,她的母亲心生忿怒,召集了我所有的亲族;
她逼我发誓,还让人辱骂我。巴利
‘‘Tassa dvemāsiko gabbho, lohitaññeva pagghari; Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi; Sapathañca maṃ akāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.
我竟然发了可怕的毒誓,说了妄语。
“若那事确是我所做,就让我吞食我子之肉。”巴利
‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ; ‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.
因为那业和妄语两者的果报,
我吃着沾满陈脓血的儿子的肉。她诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ; Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – gāthāyo abhāsi;
31-32 31-32. 其中,“sapatī”指与同一个丈夫共同生活的女人。所谓“tassā pāpaṃ acetayiṃ”,就是对她生起了恶念。“paduṭṭhamanasā”指怀着怨毒的心,或者以怨毒的心意。“dvemāsiko”指胎儿在母胎中住到两个月,成为两个月大。“lohitaññeva paggharī”指流产时胎儿败坏,只变成血水流淌出来。“tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi”:那时,那个情敌的母亲对我发怒,召集了我的亲族。也有写成“tatassā”的读法,拆词为“tato assā”。巴利
31-32. Tattha sapatīti samānapatikā itthī vuccati. Tassā pāpaṃ acetayinti tassa sapatiyā pāpaṃ luddakaṃ kammaṃ acetayiṃ. Paduṭṭhamanasāti paduṭṭhacittā, paduṭṭhena vā manasā. Dvemāsikoti dvemāsajāto patiṭṭhito hutvā dvemāsikā. Lohitaññeva paggharīti vipajjamāno ruhiraññeva hutvā vissandi. Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayīti tadā assā sapatiyā mātā mayhaṃ kupitā attano ñātake samodhānesi. ‘‘Tatassā’’ti vā pāṭho, tato assāti padavibhāgo.
33-34 33-34. “sapathaṃ”就是发誓。“paribhāsāpayi”的意思是:用恐惧来吓唬她。所谓“sapathaṃ musāvādaṃ abhāsi”,是说她发了假誓:“如果这事是我做的,我就会变成那样。”她把自己确实做过的恶事说成没做过,显示成没做,说了不实的假誓。“Muttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā”这一句,就是她当时用誓言来显示自己没做那件事的方式。意思是:如果这个堕胎的恶业真是我做的,那将来再投生时,我的孩子就该吃我的肉。“tassa kammassa”指那个以堕胎方式造下的杀生业。“musāvādassa ca”指妄语业。“ubhayaṃ”指这两种业,以及它们各自的两种果报。因为这里的主格词具有具格(工具格)之义。“pubbalohitamakkhitā”是说:因为生产、身体崩裂,被脓和血沾满,然后吃自己孩子的肉——整句应当这样连起来理解。巴利
33-34.Sapathanti sapanaṃ. Paribhāsāpayīti bhayena tajjāpesi. Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisanti ‘‘sace taṃ mayā kataṃ, īdisī bhaveyya’’nti katameva pāpaṃ akataṃ katvā dassentī musāvādaṃ abhūtaṃ sapathaṃ abhāsiṃ. Muttamaṃsāni khādāmi, sacetaṃ pakataṃ mayāti idaṃ tadā sapathassa katākāradassanaṃ. Yadi etaṃ gabbhapātanapāpaṃ mayā kataṃ, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyaṃ mayhaṃ puttamaṃsāniyeva khādeyyanti attho. Tassa kammassāti tassa gabbhapātanavasena pakatassa pāṇātipātakammassa. Musāvādassa cāti musāvādakammassa ca. Ubhayanti ubhayassapi kammassa ubhayena vipākena. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Pubbalohitamakkhitāti pasavanavasena paribhijjanavasena ca pubbena ca lohitena ca makkhitā hutvā puttamaṃsāni khādāmīti yojanā.
那位女饿鬼这样讲明了自己所受的业报之后,又对长老们这样说:“尊者,我就是这个村子里某位家主的妻子。因为嫉妒心重,造下了恶业,所以投生到了饿鬼道。尊者,请你们去那位家主家里,他会供养你们食物。请把那份供养回向给我,这样我就能从饿鬼世界解脱出来。”长老们听了这番话,心生怜悯,便以救拔之心前往那位家主家托钵。家主见到长老们,生起清净的信心,迎上前去接过钵,请长老们在上座坐下,开始用精美的食物供养他们。长老们把事情的经过告诉家主,请他把这份供养回向给那位女饿鬼。就在那一刻,那位女饿鬼便脱离了痛苦,获得了殊胜的福报,并在夜里向家主现身。随后,长老们逐渐来到舍卫城,把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因缘,为聚集的大众说法。说法结束时,大众生起了强烈的警醒,不再嫉妒和悭吝。这场说法就这样为大众带来了真实的利益。巴利
Evaṃ sā petī attano kammavipākaṃ pavedetvā puna there evamāha – ‘‘ahaṃ, bhante, imasmiṃyeva gāme asukassa kuṭumbikassa bhariyā issāpakatā hutvā pāpakammaṃ katvā evaṃ petayoniyaṃ nibbattā. Sādhu, bhante, tassa kuṭumbikassa gehaṃ gacchatha, so tumhākaṃ dānaṃ dassati, taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ uddisāpeyyātha, evaṃ me ito petalokato mutti bhavissatī’’ti. Therā taṃ sutvā taṃ anukampamānā ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa kuṭumbikassa gehaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Kuṭambiko there disvā sañjātappasādo paccuggantvā pattāni gahetvā there āsanesu nisīdāpetvā paṇītena āhārena bhojetuṃ ārabhi. Therā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocetvā taṃ dānaṃ tassā petiyā uddisāpesuṃ. Taṅkhaṇaññeva ca sā petī tato dukkhato apetā uḷārasampattiṃ paṭilabhitvā rattiyaṃ kuṭumbikassa attānaṃ dassesi. Atha therā anukkamena sāvatthiṃ gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā ca tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Desanāvasāne mahājano paṭiladdhasaṃvego issāmaccherato paṭivirami. Evaṃ sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
七子食者饿鬼事义释巴利
7. Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā
“裸身、形貌丑陋……”这段是世尊住在舍卫城时,因七子食母饿鬼而说的。据说离舍卫城不远的一个村子里,有位近事男,他有两个儿子,正值壮年,相貌端正,具足戒行。他们的母亲心想“我有儿子”,就仗着儿子的势力轻慢丈夫。丈夫被妻子轻慢,心生厌离,又娶了一位年轻女子。不久,那女子就怀孕了。这时,前妻因嫉妒,用财物买通了一个医生,让他把那个三个月的胎儿堕掉。后来亲戚和丈夫问她:“是你打掉她胎儿的吗?”她撒谎说:“我没有打掉。”大家不信,说:“那你发誓吧。”她便发誓说:“愿我早晚各生七个儿子,并吞食他们的肉,永远恶臭,被苍蝇围绕。”巴利
Naggādubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante sattaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake aññatarassa upāsakassa dve puttā ahesuṃ – paṭhamavaye ṭhitā rūpasampannā sīlācārena samannāgatā. Tesaṃ mātā ‘‘puttavatī aha’’nti puttabalena bhattāraṃ atimaññati. So bhariyāya avamānito nibbinnamānaso aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā nacirasseva gabbhinī ahosi. Athassa jeṭṭhabhariyā issāpakatā aññataraṃ vejjaṃ āmisena upalāpetvā tena tassā temāsikaṃ gabbhaṃ pātesi. Atha sā ñātīhi ca bhattārā ca ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti puṭṭhā ‘‘nāhaṃ pātemī’’ti musā vatvā tehi asaddahantehi ‘‘sapathaṃ karohī’’ti vuttā ‘‘sāyaṃ pātaṃ satta satta putte vijāyitvā puttamaṃsāni khādāmi, niccaṃ duggandhā ca makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti sapathaṃ akāsi.
那位女人后来命终,因为堕胎和妄语的果报,直接投生到饿鬼道,不断生下儿子又吃他们的肉,在那村子附近游荡。那时,许多长老在村落住处结夏安居结束后,为了拜见世尊而前往舍卫城,在离那村子不远的一个地方过夜。于是那个女饿鬼在长老们面前现身。大长老用偈颂问她:巴利
Sā aparena samayena kālaṃ katvā tassa gabbhapātanassa musāvādassa ca phaleneva petayoniyaṃ nibbattitvā puttanayena puttamaṃsāni khādantī tasseva gāmassa avidūre vicarati. Tena ca samayena sambahulā therā gāmakāvāse vutthavassā bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre ekasmiṃ padese rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha sā petī tesaṃ therānaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ mahāthero gāthāya pucchi –
你赤身裸体,相貌丑陋,身上散发着恶臭,呼出腐臭的气息;
为蝇群所围绕,你是谁,站在此处?巴利
‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi; Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti.
她被长老一问,就用三首偈颂作了回答:巴利
Sā therena puṭṭhā tīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi –
尊者,我是饿鬼,生在阎魔世界的悲惨众生。
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。巴利
‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
早晨生下七个儿子,傍晚又生下另外七个;
我生下孩子便把他们吃掉,他们却仍不能让我饱足。巴利
‘‘Kālena satta puttāni, sāyaṃ satta punāpare; Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.
我的心因饥饿而燃烧、冒烟,
我得不到安宁,就像在烈日下被火焚烧一样。巴利
‘‘Pariḍayhati dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama; Nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhāva ātape’’ti.
38 在这里,“寂止”是指饥渴之苦的平息。“我得不到”就是无法获得。“如同被火焚烧一般在暑热中”是说:在极热的烈日下,就像正被火烧着一样,我得不到寂止——应当这样连接理解。巴利
38. Tattha nibbutinti khuppipāsādukkhassa vūpasamaṃ. Nādhigacchāmīti na labhāmi. Aggidaḍḍhāva ātapeti atiuṇhaātape agginā ḍayhamānā viya nibbutiṃ nādhigacchāmīti yojanā.
大长老听了之后,为了问她所造的那件事,就问道:巴利
Taṃ sutvā mahāthero tāya katakammaṃ pucchanto –
到底是以身、以语、还是以意,造下了恶行?
你是因为什么业的果报,才吃自己儿子的肉?——他说了这首偈颂。巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. – gāthamāha;
于是,那位饿鬼女就讲了自己投生到饿鬼道的事,以及吃儿子肉的原因——巴利
Atha sā petī attano petalokūpapattiñca puttamaṃsakhādanakāraṇañca kathentī –
我曾经有两个儿子,两个都正值青春年华。
我仗着有儿子做依靠,就极度轻视自己的丈夫。巴利
‘‘Ahū mayhaṃ duve puttā, ubho sampattayobbanā; Sāhaṃ puttabalūpetā, sāmikaṃ atimaññisaṃ.
从那以后,我丈夫发了火,带来一个女人给我做共侍之妻。
她怀了孕,我就对她起了恶念。巴利
‘‘Tato me sāmiko kuddho, sapatiṃ mayhamānayi; Sā ca gabbhaṃ alabhittha, tassā pāpaṃ acetayiṃ.
我怀着想要伤害的心,做了堕胎的事。
她的三个月大的胎儿堕下,变成了一滩腐血。巴利
‘‘Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ; Tassa temāsiko gabbho, pūtilohitako pati.
那时,她的母亲心生忿怒,召集了我所有的亲族;
她令我立下誓言,又使人辱骂我。巴利
‘‘Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi; Sapathañca maṃ kāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.
我曾说过那么可怕的誓言和假话;
“若那事确是我所做,就让我吞食我子之肉。”巴利
‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ; ‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.
因为那业和妄语两者的果报,
我吃着儿子的肉,浑身涂满了脓和血。他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ; Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – imā gāthā abhāsi;
40-45 其中,“具子力”是指靠儿子的力量而有了能力,也就是凭借儿子们得到的力量。“极度轻慢”是指越过界限去轻视,也就是极其轻慢。“变成腐血而堕”是指胎儿变成腐血之后堕下来。其余内容全都和前面那则故事一样。在那则故事里有八位长老,这里则是众多比丘。那则故事里有五个儿子,这里却是七个,这就是差别所在。巴利
40-45. Tattha puttabalūpetāti puttabalena upetā, puttānaṃ vasena laddhabalā. Atimaññisanti atikkamitvā maññiṃ avamaññiṃ. Pūtilohitako patīti kuṇapalohitaṃ hutvā gabbho paripati. Sesaṃ sabbaṃ anantarasadisameva. Tattha aṭṭha therā, idha sambahulā. Tattha pañca puttā, idha sattāti ayameva visesoti.
第八篇 牛鬼故事的解释巴利
8. Goṇapetavatthuvaṇṇanā
“怎么像个疯子一样?”这句话,是导师住在祇园时,因为一位丧父的居士而说的。据说在舍卫城,有位居士的父亲去世了。他因为父亲去世,心里被悲伤灼烧,哭着像疯子一样到处游荡,见到谁就问谁:“你们见到我父亲了吗?”没有人能消除他的悲伤。然而在他心中,证得入流果的亲依止缘,就像被容器罩住的灯火一样,正在燃烧。巴利
Kiṃnu ummattarūpo vāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ matapitikaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa kuṭumbikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokasantattahadayo rodamāno ummattako piya vicaranto yaṃ yaṃ passati, taṃ taṃ pucchati – ‘‘api me pitaraṃ passitthā’’ti? Na koci tassa sokaṃ vinodetuṃ asakkhi. Tassa pana hadaye ghaṭe padīpo viya sotāpattiphalassa upanissayo pajjalati.
导师在清晨观察世间时,看到他证得入流果的亲依止缘,心想:“应该引用他过去世的因由,平息他的忧伤,然后让他证得入流果。”第二天午后,导师托钵乞食回来,没有带随行弟子,独自来到他家门口。他听说“导师来了”,就迎上前去,把导师请进家中。导师在铺好的座位上坐下后,他亲自顶礼导师,坐在一边,问道:“尊者,您知道我父亲去了哪里吗?”导师就问他:“近事男,你是问这一生的父亲,还是问过去世的父亲?”他听了这话,心想:“原来我有过很多父亲啊。”原本微弱的忧伤就减轻了一些,心里稍微平静下来。接着,导师为他说了消除忧伤的法,知道他已不再被忧伤困扰、心已堪能受法,便以殊胜的法开示,使他安立于入流果,然后回精舍去了。巴利
Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā ‘‘imassa atītakāraṇaṃ āharitvā sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā punadivase pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ anādāya tassa gharadvāraṃ agamāsi. So ‘‘satthā āgato’’ti sutvā paccuggantvā satthāraṃ gehaṃ pavesetvā satthari paññatte āsane nisinne sayaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kiṃ, bhante, mayhaṃ pitu gataṭṭhānaṃ jānāthā’’ti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘upāsaka, kiṃ imasmiṃ attabhāve pitaraṃ pucchasi, udāhu atīte’’ti āha. So taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘bahū kira mayhaṃ pitaro’’ti tanubhūtasoko thokaṃ majjhattataṃ paṭilabhi. Athassa satthā sokavinodanaṃ dhammakathaṃ katvā apagatasokaṃ kallacittaṃ viditvā sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi.
这时,比丘们在法堂里议论起来:“贤友们,你们看看佛陀的威力!一个陷入愁叹的居士,世尊在刹那间就引导他证得了入流果。”导师来到那里,在为他铺好的殊胜佛座上坐下,问道:“比丘们,你们现在聚在一起谈论什么?”比丘们把这件事禀告了世尊。导师说:“比丘们,不是现在我才消除他的忧伤,过去我也曾消除过。”应比丘们请求,导师讲起了过去的事。巴利
Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘passatha, āvuso, buddhānubhāvaṃ, tathā sokaparidevasamāpanno upāsako khaṇeneva bhagavatā sotāpattiphale vinīto’’ti. Satthā tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva mayā imassa soko apanīto, pubbepi apanītoyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去在波罗奈城,有一位居士的父亲去世了。他因为父亲去世,陷入忧愁悲泣之中,满脸泪水,双眼哭得通红,一边哭一边绕着焚尸堆右绕。他的儿子名叫善生,是个聪明、机敏、有智慧的少年,一直想着用什么办法消除父亲的忧伤。有一天,他在城外看见一头死牛,就拿来草和水,放在死牛面前,站在那里说:“吃吧,吃吧,喝吧,喝吧!”来来往往的人看见他这样,就对他说:“善生朋友,你是不是疯了?你怎么给一头死牛送草和水呢?”他什么也不回答。人们就到他父亲那里,说:“你儿子疯了,他给死牛喂草和水。”居士听了这话,心中因父亲去世而挥之不去的忧伤顿时消失了。他想:“我的儿子竟然疯了!”心里一惊,急忙赶过去,责备他说:“善生孩子,你不是聪明、机敏、有智慧吗?为什么给死牛喂草和水呢?”接着说道:巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ aññatarassa gahapatikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokaparidevasamāpanno assumukho rattakkho kandanto citakaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tassa putto sujāto nāma kumāro paṇḍito byatto buddhisampanno pitusokavinayanūpāyaṃ cintento ekadivasaṃ bahinagare ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ‘‘khāda, khāda, piva, pivā’’ti vadanto aṭṭhāsi. Āgatāgatā taṃ disvā ‘‘samma sujāta, kiṃ ummattakosi, yo tvaṃ matassa goṇassa tiṇodakaṃ upanesī’’ti vadanti? So na kiñci paṭivadati. Manussā tassa pitu santikaṃ gantvā ‘‘putto te ummattako jāto, matagoṇassa tiṇodakaṃ detī’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā ca kuṭumbikassa pitaraṃ ārabbha ṭhito soko apagato. So ‘‘mayhaṃ kira putto ummattako jāto’’ti saṃvegappatto vegena gantvā ‘‘nanu tvaṃ, tāta sujāta, paṇḍito byatto buddhisampanno, kasmā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī’’ti codento –
你到底怎么回事,像个疯子一样,割下青草?
你对着那头已经死去的老牛,一个劲儿地喊“吃啊,吃啊”。巴利
‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ; Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.
死去的牛确实没法靠别的饮食再站起来。
你就是个愚人,也是没脑子的人,就像那个同样没脑子的家伙一样。巴利
‘‘Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe; Tvaṃsi bālo ca dummedho, yathā taññova dummatī’’ti. –
说了两首偈颂。其中,“究竟为什么”是发问的话。“像疯了的样子”意思是像疯子一样,像心神错乱了一样。“割下来”就是割取。“青草”指新鲜的草。“你胡言乱语”就是你在乱说乱叫。“命已断绝”指已经没了命。“老牛”指衰老的耕牛。“用食物和饮水”指用你给的青草或水。死牛站起来——死掉的牛不可能重新获得生命再站起来。你是愚人,也是无智慧的人:你因为愚痴,所以是愚人;因为不具备称为慧的智慧,所以是无智慧的人。“就像另一个无智慧的人一样”——意思是就像另一个没智慧的人会胡言乱语那样,你也这样毫无意义地乱说。这里的“就像”只是个语助词。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha kiṃ nūti pucchāvacanaṃ. Ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya cittakkhepaṃ patto viya. Lāyitvāti lavitvā. Haritaṃ tiṇanti allatiṇaṃ. Lapasi vilapasi. Gatasattanti vigatajīvitaṃ. Jaraggavanti balibaddaṃ jiṇṇagoṇaṃ. Annena pānenāti tayā dinnena haritatiṇena vā pānīyena vā. Mato goṇo samuṭṭhaheti kālakato goṇo laddhajīvito hutvā na hi samuṭṭhaheyya. Tvaṃsi bālo ca dummedhoti tvaṃ bālyayogato bālo, medhāsaṅkhātāya paññāya abhāvato dummedho asi. Yathā taññova dummatīti yathā taṃ aññopi nippañño vippalapeyya, evaṃ tvaṃ niratthakaṃ vippalapasīti attho. Yathā tanti nipātamattaṃ.
善生听了这话,为了说服父亲,就表明自己的心意,说道:巴利
Taṃ sutvā sujāto pitaraṃ saññāpetuṃ attano adhippāyaṃ pakāsento –
这些是脚,这是头,这是连同内脏的身体;
眼睛照样还在,这头牛应该能站起来。巴利
‘‘Ime pādā idaṃ sīsaṃ, ayaṃ kāyo savāladhi; Nettā tatheva tiṭṭhanti, ayaṃ goṇo samuṭṭhahe.
祖父的手脚、身体和头,看不见。
在泥塔旁边哭,难道不是你自己蠢吗?巴利
‘‘Nāyyakassa hatthapādā, kāyo sīsañca dissati; Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummatī’’ti. –
他诵了两首偈颂。它的意思是:这头牛有这四只脚,有这个头,再加上尾巴,整个身体就是连着尾巴的躯体。而它的这些眼睛,跟死前一样,保持着原本的样子。这头牛会站起来,因为这个缘故,这头牛也许能站起来、能起身,我的心里也许会这样想。有人读作“我想牛会站起来”,意思是:因为这个缘故,这头牛也许会猛然站起身来,我会这么想,我的想法就是这样产生的。可是我的祖父,手脚、身体和头都看不见了,那只是把他的骨头收进去、用泥土堆成的塔。你对着那泥塔哭泣,百倍千倍地悲伤。父亲啊,你自己才是愚痴、没有智慧的人。诸行必定坏灭,坏灭就是它们的本性;明白这一点的人,还有什么好悲叹的呢?他向父亲讲了法。巴利
Gāthādvayaṃ abhāsi. Tassattho – imassa goṇassa ime cattāro pādā, idaṃ sīsaṃ, saha vāladhinā vattatīti savāladhi ayaṃ kāyo. Imāni ca nettā nayanāni yathā maraṇato pubbe, tatheva abhinnasaṇṭhānāni tiṭṭhanti. Ayaṃ goṇo samuṭṭhaheti imasmā kāraṇā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyya samuttiṭṭheyyāti mama cittaṃ bhaveyya. ‘‘Maññe goṇo samuṭṭhahe’’ti keci paṭhanti, tena kāraṇena ayaṃ goṇo sahasāpi kāyaṃ samuṭṭhaheyyāti ahaṃ maññeyyaṃ, evaṃ me maññanā sambhaveyyāti adhippāyo. Ayyakassa pana mayhaṃ pitāmahassa na hatthapādā kāyo sīsaṃ dissati, kevalaṃ pana tassa aṭṭhikāni pakkhipitvā kate mattikāmaye thūpe rudanto sataguṇena sahassaguṇena, tāta, tvaññeva dummati nippañño, bhijjanadhammā saṅkhārā bhijjanti, tattha vijānataṃ kā paridevanāti pitu dhammaṃ kathesi.
父亲听了这话,心想:“我的儿子已经解脱了,他是个有智慧的人,为了让我明白,才做了这件事。”接着又想:“善生啊,一切众生都逃不过死亡,这个道理我已经明白了。从今往后,我不会再悲伤。真正能消除悲伤的智者,就该是这样的人。”于是他称赞儿子说——巴利
Taṃ sutvā bodhisattassa pitā ‘‘mama mutto paṇḍito maṃ saññāpetuṃ imaṃ kammaṃ akāsī’’ti cintetvā ‘‘tāta sujāta, ‘sabbepi sattā maraṇadhammā’ti aññātametaṃ, ito paṭṭhāya na socissāmi, sokaharaṇasamatthena nāma medhāvinā tādiseneva bhavitabba’’nti puttaṃ pasaṃsanto –
我确实在燃烧,就像被浇了酥油的火焰一样。
就像用水浇灌一样,能让人完全止息忧苦。巴利
‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
我确实拔掉了心头的箭,那扎根在心里的忧愁。
他为我这被忧愁压倒的人,驱除了丧父之痛。巴利
‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ; Yo me sokaparetassa, pitusokaṃ apānudi.
幸哉,我已是拔除箭者,我已清凉,已寂灭。
青年啊,听了你的话,我不悲伤,也不哭泣。巴利
‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.
有智慧的人会这样做,那些心怀怜悯的人;
就像善生把他的父亲从忧愁中拉回来一样。巴利
‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Vinivattayanti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathā’’ti. –
他诵出了四首偈颂。其中,“炽燃”是指被忧火燃烧、灼热。“存在”是指现有的。“火”就是火。“犹如用水浇注”就像拿水去浇洒一样。“熄灭了一切”是指熄灭了我心中所有的忧恼。“确实拔除了”就是确实去除了。“箭”是指忧箭。“依止于心的”是指成为依附于心的箭。“被忧愁征服的人”是指被忧愁压倒的人。“父亲的忧愁”是指因父亲而生的忧愁。“除去了”就是去掉了。“青年啊,听了你的话”意思是,年轻人,听了你的话之后,现在我不再忧愁、不再哭泣。“犹如善生令其父亲脱离忧愁”意思是,就像善生让他的父亲摆脱忧愁那样,同样,具足悲悯、善于摄受的智者也会如此为父亲与他人带来利益。巴利
Catasso gāthā abhāsi. Tattha ādittanti sokagginā ādittaṃ jalitaṃ. Santanti samānaṃ. Pāvakanti aggi. Vārinā viya osiñcanti udakena avasiñcanto viya. Sabbaṃ nibbāpaye daranti sabbaṃ me cittadarathaṃ nibbāpesi. Abbahī vatāti nīhari vata. Sallanti sokasallaṃ. Hadayanissitanti cittasannissitasallabhūtaṃ. Sokaparetassāti sokena abhibhūtassa. Pitusokanti pitaraṃ ārabbha uppannaṃ sokaṃ. Apānudīti apanesi. Tava sutvāna māṇavāti, kumāra, tava vacanaṃ sutvā idāni pana na socāmi na rodāmi. Sujāto pitaraṃ yathāti yathā ayaṃ sujāto attano pitaraṃ sokato vinivattesi, evaṃ aññepi ye anukampakā anuggaṇhasīlā honti, te sappaññā evaṃ karonti pitūnaṃ aññesañca upakāraṃ karontīti attho.
父亲听了少年的话,摆脱了忧愁,洗了头、吃了饭,继续经营他的事业,死后投生到了天界。世尊引出这段法义,为那些比丘开示了四谛。开示结束时,许多人证得了入流果等果位。那时的善生就是世尊。巴利
Māṇavassa vacanaṃ sutvā pitā apagatasoko hutvā sīsaṃ nahāyitvā bhuñjitvā kammante pavattetvā kālaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsu. Tadā sujāto lokanātho ahosīti.
大织工饿鬼事的释义巴利
9. Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā
“粪、尿、血和脓”这一句,是世尊住在舍卫城时,因为一位织工饿鬼而说的。据说,有十二位比丘在世尊跟前领了禅修业处后,在雨安居快到时,到处寻找适合居住的地方。他们看见一处树林,有树荫也有水,很舒服,附近不太远也不太近的地方有个可以托钵的村子。他们就在那里住了一夜,第二天进村乞食。那村里住着十一位织工,他们看见这些比丘,心里很欢喜,各自把比丘请到自己家里,用上好的饮食招待,然后问:“尊者,你们要去哪里?”比丘们说:“哪里住得舒服,我们就去哪里。”织工们说:“既然这样,尊者,就住在这里吧。”于是请求比丘们在这里结雨安居。比丘们答应了。这些近事男就在那里为比丘们建了树林里的小屋,送给他们。比丘们就在那里结了雨安居。巴利
Gūthañcamuttaṃ ruhirañca pubbanti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ pesakārapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Dvādasamattā kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vasanayoggaṭṭhānaṃ vīmaṃsantā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya aññataraṃ chāyūdakasampannaṃ ramaṇīyaṃ araññāyatanaṃ tassa ca nātidūre nāccāsanne gocaragāmaṃ disvā tattha ekarattiṃ vasitvā dutiyadivase gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tattha ekādasa pesakārā paṭivasanti, te te bhikkhū disvā sañjātasomanassā hutvā attano attano gehaṃ netvā paṇītena āhārena parivisitvā āhaṃsu ‘‘kuhiṃ, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Yattha amhākaṃ phāsukaṃ, tattha gamissāmā’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, bhante, idheva vasitabba’’nti vassūpagamanaṃ yāciṃsu. Bhikkhū sampaṭicchiṃsu. Upāsakā tesaṃ tattha araññakuṭikāyo kāretvā adaṃsu. Bhikkhū tattha vassaṃ upagacchiṃsu.
那时,年长的织工恭敬地用四种资具供养两位比丘,其他织工则各自供养一位比丘。年长织工的妻子没有信心,心不清净,持有邪见,又悭吝,对比丘们不肯恭敬照料。织工看到这情形,就把妻子的妹妹接来,把家里的大权交给她。她有信心,内心清净,恭敬地照料比丘们。雨安居结束后,这些织工各自给自己供养的比丘布施了一块布。这时,那位悭吝的年长织工前妻心怀恶意,辱骂丈夫说:“你布施给这些释迦子沙门的饮食,愿它在你来世变成粪、尿、脓、血;布施的布,愿它们变成烧得通红的铁板。”巴利
Tattha jeṭṭhakapesakāro dve bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi, itare ekekaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhahiṃsu. Jeṭṭhakapesakārassa bhariyā assaddhā appasannā micchādiṭṭhikā maccharinī bhikkhū na sakkaccaṃ upaṭṭhāti. So taṃ disvā tassāyeva kaniṭṭhabhaginiṃ ānetvā attano gehe issariyaṃ niyyādesi. Sā saddhā pasannā hutvā sakkaccaṃ bhikkhū paṭijaggi. Te sabbe pesakāro vassaṃ vutthānaṃ bhikkhūnaṃ ekekassa ekekaṃ sāṭakamadaṃsu. Tattha maccharinī jeṭṭhapesakārassa bhariyā paduṭṭhacittā attano sāmikaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tayā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ dānaṃ dinnaṃ annapānaṃ, taṃ te paraloke gūthamuttaṃ pubbalohitañca hutvā nibbattatu, sāṭakā ca jalitā ayomayapaṭṭā hontū’’ti.
这时,那位年长织工过了一段时间命终,投生到温德亚山林里,成了有大威力的树神。而他那个吝啬的妻子死后,就投生在离他住处不远的地方,成了女饿鬼。她赤身裸体,相貌丑陋,被饥渴逼得受不了,走到那位地居天神面前说:“夫君,我没有衣服穿,被饥渴折磨得太苦了,到处游荡,请你给我衣服和吃的喝的吧。”那位地居天神就给她端来天界上好的饮食。可那些东西她一拿到手,就变成了粪尿脓血;给她的布,她一披到身上,就变成了烧得通红的铁板。她受着极大的痛苦,把这些东西扔掉,哭着到处游荡。巴利
Tattha jeṭṭhapesakāro aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ ānubhāvasampannā rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tassa pana kadariyā bhariyā kālaṃ katvā tasseva vasanaṭṭhānassa avidūre petī hutvā nibbatti. Sā naggā dubbaṇṇarūpā jighacchāpipāsābhibhūtā tassa bhūmadevassa santikaṃ gantvā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, niccoḷā ativiya jighacchāpipāsābhibhūtā vicarāmi, dehi me vatthaṃ annapānañcā’’ti. So tassā dibbaṃ uḷāraṃ annapānaṃ upanesi. Taṃ tāya gahitamattameva gūthamuttaṃ pubbalohitañca sampajjati, sāṭakañca dinnaṃ tāya paridahitaṃ pajjalitaṃ ayomayapaṭṭaṃ hoti. Sā mahādukkhaṃ anubhavantī taṃ chaḍḍetvā kandantī vicarati.
那时,有一位比丘在雨安居结束后,为了礼敬导师而出发,和一大队商队一起进入了温德亚山林。商队夜里赶路,白天看见一处有树荫、有水源的地方,就卸下车,休息了一会儿。那位比丘因为喜欢独处,稍微走开了一点,来到一棵树荫浓密、被丛林遮住的大树底下,铺开僧伽梨衣躺下,因为夜里赶路身体疲惫,就睡着了。商队休息好后继续上路,那位比丘却没有醒来。到了傍晚,他醒来后看不见商队,就走了一条岔路,渐渐来到了那位女天神的住处。那位天子看见他,就化成人形走上前来,亲切问候,把他请进自己的天宫,给他涂脚油等招待,然后坐在一旁侍奉。就在这时,那个女饿鬼来了,说道:“夫君,请给我饮食和衣服。”天子就把那些东西给了她。可那些东西她一拿到手,就变成了粪、尿、脓、血和烧得通红的大铁板。那位比丘看见这一幕,心中生起极大的悚惧,便对那位天子说:巴利
Tena ca samayena aññataro bhikkhu vutthavasso satthāraṃ vandituṃ gacchanto mahatā satthena saddhiṃ viñjhāṭaviṃ paṭipajji. Satthikā rattiṃ maggaṃ gantvā divā vane sandacchāyūdakasampannaṃ padesaṃ disvā yānāni muñcitvā muhuttaṃ vissamiṃsu. Bhikkhu pana vivekakāmatāya thokaṃ apakkamitvā aññatarassa sandacchāyassa vanagahanapaṭicchannassa rukkhassa mūle saṅghāṭiṃ paññapetvā nipanno rattiyaṃ maggagamanaparissamena kilantakāyo niddaṃ upagañchi. Satthikā vissamitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu, so bhikkhu na paṭibujjhi. Atha sāyanhasamaye uṭṭhahitvā te apassanto aññataraṃ kummaggaṃ paṭipajjitvā anukkamena tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ so devaputto disvā manussarūpena upagantvā paṭisanthāraṃ katvā attano vimānaṃ pavesetvā pādabbhañjanādīni datvā payirupāsanto nisīdi. Tasmiñca samaye sā petī āgantvā ‘‘dehi me, sāmi, annapānaṃ sāṭakañcā’’ti āha. So tassā tāni adāsi. Tāni ca tāya gahitamattāni gūthamuttapubbalohitapajjalitaayopaṭṭāyeva ahesuṃ. So bhikkhu taṃ disvā sañjātasaṃvego taṃ devaputtaṃ –
她吃粪便、尿、血和脓,这到底是什么业的果报?
这个女人到底造了什么业,才会一直把血和脓当食物吃呢?巴利
‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñjati kissa ayaṃ vipāko; Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī, yā sabbadā lohitapubbabhakkhā.
九件衣服,既漂亮又柔软,洁净,还带着细绒;
布施出去的东西却混杂着虫子,这女人到底造了什么业?巴利
‘‘Navāni vatthāni subhāni ceva, mudūni suddhāni ca lomasāni; Dinnāni missā kitakā bhavanti, ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī’’ti. –
他用两首偈颂来问。其中,“这是什么果报”是说:这是哪种业的果报,让她现在承受这个?“这女人究竟造了什么业”是说:这个女人过去到底造了什么业?“她一向吃血脓”是说:她任何时候都只吃血和脓。“新的”是指刚刚才出现的、上等的。“美的”是指漂亮、好看的。“柔软的”是指碰触起来舒服的。“清净的”是指颜色纯净的。“有毛的”是指带着细毛、碰触起来舒服的,意思也是好看。“布施出去的东西混杂在一起,变成虫”是说变得像虫、像棘刺、像铁片一样。或者读作“kīṭakā bhavanti”,意思是呈现吞食的小虫的形状/颜色。巴利
Dvīhi gāthāhi paṭipucchi. Tattha kissa ayaṃ vipākoti kīdisassa kammassa ayaṃ vipāko, yaṃ esā idāni paccanubhavatīti. Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārīti ayaṃ itthī kiṃ nu kho kammaṃ pubbe akāsi. Yā sabbadā lohitapubbabhakkhāti yā sabbakālaṃ ruhirapubbameva bhakkhati paribhuñjati. Navānīti paccagghāni tāvadeva pātubhūtāni. Subhānīti sundarāni dassanīyāni. Mudūnīti sukhasamphassāni. Suddhānīti parisuddhavaṇṇāni. Lomasānīti salomakāni sukhasamphassāni , sundarānīti attho. Dinnāni missā kitakā bhavantīti kitakakaṇṭakasadisāni lohapaṭṭasadisāni bhavanti. ‘‘Kīṭakā bhavantī’’ti vā pāṭho, khādakapāṇakavaṇṇāni bhavantīti attho.
那位天子被比丘这样一问,就说明他前世所造的业,说道:巴利
Evaṃ so devaputto tena bhikkhunā puṭṭho tāya purimajātiyā katakammaṃ pakāsento –
尊者,她曾是我的妻子,却从不布施,又贪又吝啬。
我向沙门和婆罗门布施时,她却辱骂我、讥讽我。巴利
‘‘Bhariyā mamesā ahu bhadante, adāyikā maccharinī kadariyā; Sā maṃ dadantaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, akkosati ca paribhāsati ca.
你应当永远享用这不清净的粪、尿、血、脓;
愿你来世也这样,愿你的衣服都像虫子一样。
她造下这样的恶行后,来到这里,长夜吞食。巴利
‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñja tvaṃ asuciṃ sabbakālaṃ; Etaṃ te paralokasmiṃ hotu, vatthā ca te kitakasamā bhavantu; Etādisaṃ duccaritaṃ caritvā, idhāgatā cirarattāya khādatī’’ti. –
他说了两首偈颂。其中,“不施者”是指对任何人任何东西都没有布施习惯的人。“悭吝且吝啬者”:首先,因为悭吝污垢的本质而成为悭吝者,又因为反复不断地串习而成为顽固的悭吝者,由于这样而成为吝啬者——应当这样连接理解。现在为了显示她的那种吝啬,说了“她对我布施者”等话。其中,“如此”:指造作了像前面所说的恶语等恶行之后。“来到这里”:来到这个饿鬼世界,投生为饿鬼之身。“长时间吞食”:长时间只吞食粪便之类。因为她以什么方式辱骂,果报就以那种方式显现。她辱骂所针对的对象,结果却像雷电落在大地上名为树顶的地方一样,落在她自己头上。巴利
Dve gāthā abhāsi. Tattha adāyikāti kassaci kiñcipi adānasīlā. Maccharinī kadariyāti paṭhamaṃ maccheramalassa sabhāvena maccharinī, tāya ca punappunaṃ āsevanatāya thaddhamaccharinī, tāya kadariyā ahūti yojanā. Idāni tassā tameva kadariyataṃ dassento ‘‘sā maṃ dadanta’’ntiādimāha. Tattha etādisanti evarūpaṃ yathāvuttavacīduccaritādiṃ caritvā. Idhāgatāti imaṃ petalokaṃ āgatā, petattabhāvaṃ upagatā. Cirarattāya khādatīti cirakālaṃ gūthādimeva khādati. Tassā hi yenākārena akkuṭṭhaṃ, tenevākārena pavattamānampi phalaṃ. Yaṃ uddissa akkuṭṭhaṃ, tato aññattha pathaviyaṃ kamantakasaṅkhāte matthake asanipāto viya attano upari patati.
那位天子这样讲完她过去所造的业之后,又对那位比丘说:“尊者,有没有什么办法能让她从饿鬼世界解脱出来?”比丘回答说“有”。天子便说:“尊者,请说吧。”比丘说道:“如果供养世尊和圣僧伽,或者只供养一位比丘,把这份供养回向给她,而她也随喜,这样她就能从这些苦中解脱。”天子听完,就用精美的饮食供养那位比丘,并把这份供养回向给那个女饿鬼。那个女饿鬼立刻吃饱了,身心满足,像吃了天食一样心满意足。接着,他又把一对天衣放入那位比丘手中,指定供养世尊,并把这份供养回向给女饿鬼。她立刻穿上天衣,佩戴天饰,一切欲乐圆满具足,变得和天女一样。那位比丘凭借天子的神通力,当天就回到舍卫城,进入祇园,来到世尊面前,顶礼之后献上那对天衣,并把这件事禀告了世尊。世尊便以这件事为缘起,为在场的众人开示佛法。那次开示让大众获得了广大的利益。巴利
Evaṃ so devaputto tāya pubbe katakammaṃ kathetvā puna taṃ bhikkhuṃ āha – ‘‘atthi pana, bhante, koci upāyo imaṃ petalokato mocetu’’nti ? ‘‘Atthī’’ti ca vutte ‘‘kathetha, bhante’’ti. Yadi bhagavato ariyasaṅghassa ca ekasseva vā bhikkhuno dānaṃ datvā imissā uddisiyati, ayañca taṃ anumodati, evametissā ito dukkhato mutti bhavissatīti. Taṃ sutvā devaputto tassa bhikkhuno paṇītaṃ annapānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ tassā petiyā ādisi. Tāvadeva sā petī suhitā pīṇindriyā dibbāhārassa tittā ahosi. Puna tasseva bhikkhuno hatthe dibbasāṭakayugaṃ bhagavantaṃ uddissa datvā tañca dakkhiṇaṃ petiyā ādisi. Tāvadeva ca sā dibbavatthanivatthā dibbālaṅkāravibhūsitā sabbakāmasamiddhā devaccharāpaṭibhāgā ahosi. So ca bhikkhu tassa devaputtassa iddhiyā tadaheva sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā bhagavato santikaṃ upagantvā vanditvā taṃ sāṭakayugaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Bhagavāpi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第十·秃头女饿鬼事注释巴利
10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā
“谁在宫殿里”这段话,是世尊住在舍卫城时,因为一位秃头女饿鬼而说的。据说过去在波罗奈城,有一个靠姿色谋生的女人,长得美丽动人,看上去很悦目,仪态端庄,肤色极好,尤其有一头特别迷人的长发。她的头发又黑又长,细软柔滑,发梢卷曲,散开来有两手那么长,垂下来的发辫一直拖到腰带。年轻人看到她这头美发,大多都对她动了心。当时有些女人受不了她这头美发的光彩,心生嫉妒,就一起商量,用吃的买通了她身边的婢女,让婢女给她下脱发的药。据说那婢女把药混在洗澡粉里,趁她在恒河洗澡时交给了她。她把药涂在发根上,然后沉进水里,头刚一没入水中,头发就连根全掉了,脑袋变得像苦葫芦一样光秃秃的。她头发全没了,头顶光秃秃的,像只丑陋的秃鸽子,羞得不敢进城,就用布裹着头,在城外一个地方住了下来。过了些日子,羞耻心渐渐淡了,她又回到城里,靠榨芝麻油和卖酒过日子。有一天,两三个男人喝醉了酒,睡得死死的,她就趁他们衣服松脱时偷走了。巴利
Kānu antovimānasminti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi. Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti. Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi. Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ. Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi . Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji , nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu, sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi. Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi. Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari.
有一天,她看见一位已经断尽烦恼的长老比丘在托钵乞食,心里生起清净的信心,就把长老请到自己家里,让他在铺好的座位上坐下,供养了拌油的油渣饼。长老出于对她的怜悯,接受并吃了。她满怀净信,举着伞站在他上方。长老为了让她的心欢喜,作了随喜祝福,然后就离开了。这位女子在随喜的时候发愿说:愿我的头发又长又细、又滑又软,发梢卷曲。巴利
Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi. So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi. So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū’’ti patthanamakāsi.
她在后来某个时候命终,因为杂业的果报,独自投生在大海中央的一座黄金宫殿里。她的头发完全按照她所希望的那样长成了。可是因为曾经偷拿别人的衣服,她一直赤身裸体。她在那座黄金宫殿里一次又一次地投生,整整一个佛劫都赤身裸体地度过。后来,我们的世尊出现于世,转动了殊胜的法轮,渐渐游化到舍卫城住下时,有七百位住在舍卫城的商人,为了前往金地,乘船驶入了大海。他们乘坐的船被猛烈的狂风抛来抛去,四处漂荡,来到了那个地方。这时,那位宫殿中的女饿鬼连同宫殿一起,把自己显现给他们看。年长的商主看见后,就问道:巴利
Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti. Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu. Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi. Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu. Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi. Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –
究竟是谁待在宫殿里面,却不肯出来呢?
出来吧,贤女,让我们看看站在外面的你。巴利
‘‘Kā nu antovimānasmiṃ, tiṭṭhantī nūpanikkhami; Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –
说了这首偈颂。其中,“谁站在宫殿里面”是在问:站在宫殿里面的你是谁?是人女还是非人女?“没有出来”是指没有从宫殿里出来。“出来吧,善贤女,让我们看看站在外面的你”——意思是:善贤女,我们想看见你站在外面,我们渴望见到你,所以请你从宫殿里出来。或者读作“Upanikkhamassu bhaddante”,意思是“愿你吉祥”。巴利
Gāthamāha . Tattha kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantīti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ, kiṃ manussitthī, udāhu amanussitthīti pucchati. Nūpanikkhamīti vimānato na nikkhami. Upanikkhamassu, bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhitanti, bhadde, taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā, tasmā vimānato nikkhamassu. ‘‘Upanikkhamassu bhaddante’’ti vā pāṭho, bhaddaṃ te atthūti attho.
这时,她为了表明自己无法从里面出来,就说了下面的话:巴利
Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –
我羞愧、我羞愧,赤身裸体走到外面去。
我用头发遮住身体,我修的福德很少。巴利
‘‘Aṭṭīyāmi harāyāmi, naggā nikkhamituṃ bahi; Kesehamhi paṭicchannā, puññaṃ me appakaṃ kata’’nti. –
她说了一首偈。其中,“我厌恶”是说:赤身裸体要走到外面去,我难受、痛苦。“我羞惭”是说:我羞愧。“我以头发遮蔽”是说:我用头发遮住身体,身体被覆盖着。“我做的福德很少”是说:我所做的善业很少、很微薄,其意旨只是布施了油饼而已。巴利
Gāthamāha. Tattha aṭṭīyāmīti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi. Harāyāmīti lajjāmi. Kesehamhi paṭicchannāti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā. Puññaṃ me appakaṃ katanti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ, piññākadānamattanti adhippāyo.
这时,那个商人想把自己的上衣送给她——巴利
Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-
来吧,我把上衣给你,穿上这块布。
穿上这件布衣,出来吧,美丽的人。
出来吧,贤女,让我们看看站在外面的你。巴利
‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, idaṃ dussaṃ nivāsaya; Idaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nikkhama sobhane; Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –
他诵出这首偈。其中,“handā”是“拿着”的意思。“uttarīya”指上衣,也就是外衣。“dadāmi te”意思是我给你。“idaṃ dussaṃ nivāsaya”意思是,你把我这件外衣穿上。“sobhane”意思是容貌美丽的人。巴利
Gāthamāha . Tattha handāti gaṇha. Uttarīyanti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho. Dadāmi teti tuyhaṃ dadāmi. Idaṃ dussaṃ nivāsayāti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi. Sobhaneti sundararūpe.
他这样说完,就把自己的上衣递给她。她则指出,这样直接给并不适合自己用,同时说明怎样给才适合。巴利
Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi, sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca, yathā diyyamānaṃ upakappati, tañca dassentī –
亲手交到你手里的东西,对我没有用。
这位具信居士是正等正觉者的弟子。巴利
‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati; Esetthupāsako saddho, sammāsambuddhasāvako.
让这位穿上衣服之后,请把布施回向给我;
这样我就能快乐,一切想要的都圆满具足。巴利
‘‘Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisa; Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –
说了两首偈颂。其中,“你亲手放在我手上的布施,对我来说用不上”的意思是:朋友,你亲手放在我手上、由你布施给我的东西,对我来说用不上,派不上用场,不能拿来受用。“这位是近事男,有信仰”是说:他归依三宝而成为近事男,又因为对业果有深信,所以在这群人当中是有信仰的人。“让他穿上之后,请把那布施给我,给予分”的意思是:让这位近事男穿上我将要布施给他的那件衣布,然后把那份布施给我,给予分。“这样我就会快乐”是说:如果这样做,我就会身穿天衣,获得快乐。巴利
Gāthādvayamāha . Tattha hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappatīti, mārisa, tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati, upabhogayoggaṃ na hotīti attho. Esetthupāsako saddhoti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi. Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisāti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi. Tathāhaṃ sukhitā hessanti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti.
商人们听到这话,就让那位近事男沐浴、涂香,给他穿上一套衣服。结集者们为了说明这件事的含义,说道:巴利
Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
那些商人给他沐浴、涂香之后,
用衣服覆盖后,他们把布施回向给她。巴利
‘‘Tañca te nhāpayitvāna, vilimpetvāna vāṇijā; Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisuṃ.
刚刚指示完,果报就立刻生起了。
食物、衣服和饮料,这就是布施的果报。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe , vipāko udapajjatha; Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.
从那时起,她清净无染,身穿洁净的衣服,披着最上等的迦尸衣;
她笑着从天宫出来,说:“这就是布施的果报。”巴利
‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī; Hasantī vimānā nikkhami, dakkhiṇāya idaṃ phala’’nti. –
我们说了三首偈颂。巴利
Tisso gāthāyo avocuṃ.
63 这里,“taṃ”指的就是那位近事男。“ca”只是个虚词。“te”指那些商人,这样连接起来理解。“涂以香膏”:就是用最上等的香涂抹。“以衣覆盖”:先用色香味俱全、配有菜肴的食物款待他,再用下衣和上衣两件衣服覆盖他,意思是给了他两件衣服。“为她指定了布施功德”:就是为那位女饿鬼指定、回向了那份布施功德。巴利
63. Tattha tanti taṃ upāsakaṃ. Ca-saddo nipātamattaṃ. Teti te vāṇijāti yojanā. Vilimpetvānāti uttamena gandhena vilimpetvā. Vatthehacchādayitvānāti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ, dve vatthāni adaṃsūti attho. Tassā dakkhiṇamādisunti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu.
64 “刚刚被指定”中的“anu”只是个虚词,意思就是在她布施功德刚被指定的当下。“果报生起”是说,那位女饿鬼的果报——也就是布施的果实——生起了。问“是什么样的呢”,女饿鬼说的是食物、衣服和饮料。种种像天食一样的食物,种种颜色鲜丽、光彩夺目像天衣一样的衣服,还有各种各样的饮料——这就是布施所生起的果报。这是句子的连接方式。巴利
64.Samanantarānuddiṭṭheti anū-ti nipātamattaṃ, tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva. Vipāko udapajjathāti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya phalaṃ uppajji. Kīdisoti petī āha bhojanacchādanapānīyanti. Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca dakkhiṇāya idaṃ īdisaṃ phalaṃ udapajjathāti yojanā.
65 “从那里”是指从获得前面所说的食物等之后。“洁净”是指因为沐浴而身体洁净。“穿着干净的衣服”是指穿着非常洁净的衣服。“穿着最上等的迦尸衣”是指穿着比迦尸衣更上等的衣服。“笑着”是指为了表明“你们看,这就是你们布施所得的殊胜果报”,而带着笑容从天宫出来。巴利
65.Tatoti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā. Suddhāti nhānena suddhasarīrā. Sucivasanāti suvisuddhavatthanivatthā. Kāsikuttamadhārinīti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī. Hasantīti ‘‘passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesa’’nti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami.
这时,那些商人亲眼看到了福德的果报,心里生起稀有奇特之感,对那位近事男产生了恭敬与尊重,合掌侍奉他。那位近事男也为他们说法,使他们的净信更加增长,并让他们安立于皈依和戒律之中。随后,他们向那位天女问起她过去所造的业——巴利
Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu. Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –
你那座天宫装饰得极其精美,光彩夺目,正闪闪发光。
天神啊!被问到时请说明:这是哪种业的果报?巴利
‘‘Sucittarūpaṃ ruciraṃ, vimānaṃ te pabhāsati; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他们用这首偈颂来发问。其中,“华美的形貌”是指以象、马、女人、男人等为题材,并且以花鬘、藤蔓等工艺精心装饰而成的形貌。“悦目的”就是可爱好看、值得观赏。“这是何种业的果报”意思是:这是属于什么样的业的果报?这果报是布施所成,还是持戒所成?巴利
Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tattha sucittarūpanti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ. Ruciranti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ. Kissa kammassidaṃ phalanti kīdisassa kammassa, kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho.
她被人这样一问,就说明这两件事:“我做的善业虽然很少,它现在的果报就已经是这样了;而不善业的果报,将来在地狱里就会是那样。”巴利
Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ, akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī’’ti tadubhayaṃ ācikkhantī –
当比丘在行走时,我[布施]清洗量斗的用具给比丘,
我曾以清净的心,布施给那位正直的人。巴利
‘‘Bhikkhuno caramānassa, doṇinimmajjaniṃ ahaṃ; Adāsiṃ ujubhūtassa, vippasannena cetasā.
那善业的果报,长久地;
我在天宫里享受福报,可现在这点福报已经很小了。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, vipākaṃ dīghamantaraṃ; Anubhomi vimānasmiṃ, tañca dāni parittakaṃ.
再过四个月,死期便将到来。
我将堕入那纯粹是苦、极其恐怖的地狱。巴利
‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissati; Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.
它有四个角、四扇门,按部分划分,尺寸精确。
四周以铁墙为界,上面用铁板盖得严严实实。巴利
‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ; Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.
它的地面是铁做的,炽热燃烧,带着火焰。
它始终弥漫着,向四周遍及一百由旬。巴利
‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
在那里,我将在长久的时间里感受痛苦的感受;
恶业的果报,因此我极度悲伤。他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ; Phalañca pāpakammassa, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti. – gāthāyo abhāsi;
67 在这其中,比丘游行时:指某位烦恼已断的比丘,为了乞食而游行的时候。槽中油渣:指渗流着油的油渣。正直者:指因为没有了那些让心歪曲、扭曲、弯折的烦恼,所以达到了正直的状态。以明净的心:指因为对业与果报有信心,内心非常明净清澈。巴利
67. Tattha bhikkhuno caramānassāti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa. Doṇinimmajjaninti vissandamānatelaṃ piññākaṃ. Ujubhūtassāti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena ujubhāvappattassa. Vippasannena cetasāti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena.
68-69 “长时间之后”中的“ma”是连音词,意思是“长时间的间隔”,也就是很长的时间。“而如今这已很少”:因为业已经成熟并产生了果报,那份善果如今变得很少,所剩无几,意思是“我不久就会从这里死去”。所以他说“四个月之后,命终将会发生”,这是说明:过了四个月,也就是在第五个月,我的死亡将会发生。“纯粹是苦”:因为完全属于不可意触处的状态,所以是纯粹的苦。意思是绝对的苦。“可怕”:即凶猛、剧烈。“地狱”:因为那里没有快乐,所以称为地狱,也就是那落迦。“我将堕入”:就是我将掉进去。巴利
68-69.Dīghamantaranti ma-kāro padasandhikaro, dīghaantaraṃ dīghakālanti attho. Tañca dāni parittakanti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ, na cireneva ito cavissāmīti attho. Tenāha ‘‘uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī’’ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti. Ekantakaṭukanti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho. Ghoranti dāruṇaṃ. Nirayanti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘niraya’’nti laddhanāmaṃ narakaṃ. Papatissahanti papahissāmi ahaṃ.
70 这里说的“地狱”,因为特指阿鼻大地狱,为了说明它的具体样子,才说了“四角”等话。其中,“四角”就是四边形。“四门”就是四个方向各有一扇门。“分别”就是清清楚楚地划分开来。巴利
70. ‘‘Niraya’’nti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘catukkaṇṇa’’ntiādimāha. Tattha catukkaṇṇanti catukkoṇaṃ. Catudvāranti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ. Vibhattanti suṭṭhu vibhattaṃ.
“部分”是指从整体分出来的部分。“计量”是指已经称量过的。“以铁墙为边界”是指被铁制的墙围住。“用铁板覆盖”是指上方用铁板盖住。巴利
Bhāgasoti bhāgato. Mitanti tulitaṃ. Ayopākārapariyantanti ayomayena pākārena parikkhittaṃ. Ayasā paṭikujjitanti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ.
71-72 被火焰包围:四周燃起的火网与大火不间断地交织在一起。周围一百由旬:是说像这样在四周、向外的一切方向,各有一百由旬。一切时:就是所有时间。遍满而住:是充满、遍布地存在着。在那里:在那个大地狱中。我将感受:将会感受、体验。以及恶业的果报:意思是,这样体验大苦,就是如此造作的恶业的果报。巴利
71-72.Tejasā yutāti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā. Samantā yojanasatanti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ. Sabbadāti sabbakālaṃ. Pharitvā tiṭṭhatīti byāpetvā tiṭṭhati. Tatthāti tasmiṃ mahāniraye. Vedissanti vedissāmi anubhavissāmi. Phalañca pāpakammassāti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho.
那位近事男听她讲了自己造业受报、以及未来要堕地狱的可怕后果之后,心里被悲悯触动,想道:“让我来做她的依靠吧。”于是对她说:“天女啊,你过去因为给某一个人布施的功德,才得到这个一切欲乐圆满、具足殊胜果报的天身。现在你应当对这些近事男布施,并且忆念佛陀的功德,这样就能从堕入地狱的命运中解脱出来。”那位女鬼听了,满心欢喜,说了声“善哉”,就用天界的饮食让他们吃饱喝足,又送给他们天界的衣服和各种各样的珍宝。为了供养世尊,她把一对天界的细布交到他们手上,并托他们带话:“有一位尊者,有一位天宫中的女鬼以头顶礼世尊的双足。请你们去舍卫城,代我向导师问候。”同时,她凭自己的神通威力,当天就把那艘船送到了他们想去的港口。巴利
Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyya’’nti cintetvā āha – ‘‘devate, tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā, idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī’’ti. Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sādhū’’ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni ratanāni ca adāsi, bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘aññatarā, bhante, vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā’’ti vandanañca pesesi, tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi.
于是那些商人从那个港口出发,一路次第前行,到了舍卫城,进入祇园精舍,把那对细布供养给导师,又转达了问候,然后从头到尾把那件事禀告给世尊。世尊以这件事作为因缘,为在场的大众详细开示佛法。那次开示让大众得到了很大的利益。那些近事男在第二天,向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施,并把功德回向给她。她因此从鬼道命终,投生到三十三天中一座金光闪闪的宫殿里,那里遍耀着种种宝石的光辉,有上千天女围绕着她。巴利
Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā jātā. Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu. Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti.
第11章 龙鬼故事的注释巴利
11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā
“象因前面的人而逃走”这句话,是导师住在祇园精舍时,因两位婆罗门饿鬼的事而说的。据说,具寿桑基洽七岁时,就在剃刀锋下证得了阿罗汉果,当时还处在沙弥的阶段。他和大约三十位比丘一起住在林野处,那些比丘面临五百个盗贼带来的死亡威胁,他替他们挡了下来,还调伏了那些盗贼,让他们出家,然后去见导师。导师为那些比丘说法,说法结束时,那些比丘都证得了阿罗汉果。后来,具寿桑基洽年岁圆满,受了具足戒,就和那五百位比丘一起前往波罗奈城,住在仙人堕处。人们来到长老面前听法,心生净信,沿街巷依次分组前来,供养客僧的食物。其中有一位近事男劝导众人提供常食,他们便各自随力安排了常食供养。巴利
Puratovasetena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.
那时,在波罗奈城有一位持邪见的婆罗门,他有两个儿子和一个女儿。其中,长子是那位近事男的朋友。近事男带着他去到具寿桑基洽面前,具寿桑基洽为他说法,他听了之后心意变得柔软。于是近事男对他说:“你向一位比丘供养常食吧。”他说:“我们婆罗门从来没有向沙门释迦子供养常食的惯例,所以我不会给。”近事男说:“那你连给我的那份食物也不给吗?”他说:“怎么会不给呢?”近事男说:“既然这样,你就把我那份给一位比丘吧。”他答应说“好的”,第二天一早去了寺院,请来一位比丘,供养了饮食。巴利
Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti . ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.
日子一天天过去,弟弟和妹妹看到比丘们的修行方式,又听了佛法,对教法生起了深厚的信心,也喜欢做积福的善事。他们三个人就这样各尽所能地布施,恭敬、尊重、敬奉、供养沙门和婆罗门。但他们的父母却没有信心,对沙门和婆罗门毫无敬意,对积福的善行也不感兴趣,根本不愿意做。亲戚们想把他们的女儿许配给舅舅的儿子。舅舅的儿子在桑基洽尊者那里听了法,生起了警醒之心,就出家了,但他经常回母亲家吃饭。母亲就用自己兄弟的女儿来引诱他。他因此心生厌倦,走到亲教师面前说:“尊者,我想还俗,请您允许。”亲教师看出他具备证悟的潜质,就说:“沙弥,再等一个月吧。”他答应说“好”。一个月过去后,他又去禀告。亲教师又说:“再等半个月。”半个月过去后,他又去说,亲教师又说:“再等七天。”他也答应了。就在那七天之内,沙弥舅母家的房子屋顶塌了,又旧又破,墙壁单薄,被风雨一吹就倒了。婆罗门、婆罗门女、两个儿子和女儿都被房子压死了。死后,婆罗门和婆罗门女投生到了饿鬼道,两个儿子和女儿则投生到了地居天。其中,大儿子得到了一头象拉的座驾,小儿子得到了一辆骡子拉的车,女儿得到了一顶金轿子。而婆罗门和婆罗门女各自拿着巨大的铁锤互相捶打,被打中的地方鼓起像罐子那么大的肿包,片刻之间就化脓溃烂。他们互相戳破对方的肿包,被愤怒冲昏了头,毫无怜悯,用粗恶的话互相威胁,吸饮对方的脓血,却始终得不到满足。巴利
Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.
这时,那个沙弥被厌离心压倒,走到亲教师面前说:“尊者,我答应过的日子已经过了,我要回家,请您允许我。”亲教师就对他说:“等太阳落山以后,在黑分十四日正在进行时,你来。”说完,他沿着仙人堕处精舍的后面稍微走了一段后站住。就在那个时候,那两位天子和他们的妹妹一起,正沿着同一条路去参加夜叉的集会。而他们的父母手里拿着铁锤,满口粗恶的话,身体漆黑,头发散乱、粗硬、脱落,像被火烧过的棕榈树干,脓血往下滴,全身布满皱纹,看起来极其丑陋可厌、恐怖可怕,紧紧跟在他们后面。巴利
Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.
这时,具寿僧吉萨用神通化现出那样的景象,让那个沙弥能看见所有这些人正经过,然后对沙弥说:“沙弥,你看见这些经过的人了吗?”沙弥回答:“是的,尊者,我看见了。”僧吉萨说:“那你就去问问他们各自造了什么业。”沙弥便依次去问那些乘坐象车等交通工具经过的人。他们对他说:“你去问后面那些饿鬼吧。”于是沙弥用偈颂向那些饿鬼发问——巴利
Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –
最前面有白象在前行,中间则乘着母驴拉的车;
最后,那位少女被抬在轿子里前行,她的光芒照亮了十方一切处所。巴利
‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena; Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.
而你们这些手里拿着棍棒、满脸泪水的,身体被砍伤、撕裂;
你们生而为人时造了什么恶业,现在竟然互相喝对方的血?巴利
‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā; Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.
在这里,“在最前”是指最先、第一。“以白色的”是指以洁白的。“行走”是指前往。“在中间”则是指骑象的人与乘轿的人之间。“以驴马车”是指以驴马所拉的车而行,这是句意的连接。“被运载”是指被载着走。“照亮十方一切处”是指以自己的身光以及衣服饰品等的光明,从四面八方、上下周围,照亮所有十个方向。“身体各处被击伤破裂”,是指因为铁锤打击,身体各处被击伤、破裂。“手持铁锤的人”是指手中拿着铁锤的人;因为在平整土地等工作语境中,手也被称为掌,所以这里用“手”特别指“掌”。巴利
Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ. Setenāti paṇḍarena. Paletīti gacchati. Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. Nīyatīti vahīyati. Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. Pivāthāti pivatha.
他们用四首偈颂讲述了自己的遭遇:巴利
Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –
那位走在最前面的,骑着白象,四足的白象;
我们的儿子曾是大儿子,他布施之后,快乐地欢欣喜悦。巴利
‘‘Puratova yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena; Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.
那位乘着由四匹驯良骡子牵引的骡车的人,
我们的儿子排行居中,他从不吝啬,作为施主而光彩照人。巴利
‘‘Yo yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena; Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.
那位后来被轿子抬着的女人,聪慧,眼睛像鹿眼一样;
我们的女儿是家里最小的那个,她因为分到了应得的那份财产,正快乐地享受着喜悦。巴利
‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā; Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.
这些人过去也曾以清净的心,向沙门和婆罗门行布施;
我们却是吝啬的人,还恶口辱骂沙门和婆罗门;
这些人布施之后尽情享乐,而我们却像被割断的芦苇一样干枯衰败。巴利
‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.
75 其中,“走在最前面的那一位”,是指在那些行走的人当中,走在最前面的那个人。或者文本写作“yoso purato gacchati”,它的意思就是“那个走在最前面的”。所谓“以象”:因为它能摧毁大地,或者喜欢在灌木丛中游走活动,所以得到“象”这个名字,也就是指大象。所谓“以龙象”:因为对它来说,没有任何地方是不能去、不能征服的,所以称为“龙象”,也就是以那样的龙象。“以四足”:就是用四只脚行走。“年长者”:指最先出生的那一位。巴利
75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. Nāgenāti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. Catukkamenāti catuppadena. Jeṭṭhakoti pubbajo.
76-77 76-77. “以四种”(Catubbhi):就是用四头驴。“以优美的步态”(Suvaggitena):指走得好看、步态灵巧。“有着母鹿般柔和的眼睛”(Migamandalocanā):眼睛像母鹿一样温柔。“以半份中的一半”(Bhāgaḍḍhabhāgena):就是从自己分得的那一份里再拿出一半来布施,以此作为因。“快乐者”(Sukhī):就是快乐的女人。这里是用了词性变化(用阴性词)来说的。巴利
76-77.Catubbhīti catūhi assatarīhi. Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena. Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā. Bhāgaḍḍhabhāgenāti bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. Sukhīti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.
78 骂人的,就是辱骂别人的人。享受,是指在天界的五欲乐里,让自己的感官随心所欲地到处游荡享乐;或者凭借自己福德的威力和果报,让仆人们来侍奉自己。而我们却像被割断的芦苇一样干枯——我们就像被割断后扔在烈日下的芦苇一样干枯,因为饥饿、口渴,还有互相用棍棒殴打,变得干枯、极度干枯。巴利
78.Paribhāsakāti akkosakā. Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.
她们这样诉说自己的恶行后,就说:“我们是你的舅舅和舅母啊。”沙弥听了,生起悚惧,问道:“像这样造恶业的人,她们的饮食到底是怎么得来的呢?”巴利
Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –
你们吃什么?睡在哪里?又是靠什么过日子的,你们这些行为恶劣的人?
你们拥有这么多丰足的财富,却错失了安乐,如今落得受苦。巴利
‘‘Kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino; Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –
他说了这首偈颂。其中,“你们的食物是什么”意思是:你们的食物是什么样的?“你们的卧具是什么”意思是:什么样的卧具?有些人读作“kiṃ sayānā”,意思是:是什么样的卧具?你们睡在什么样的床上?而“如何维持”意思是:以什么方式维持?也有人读作“kathaṃ vo yāpetha”,意思是:你们如何维持生活?“极恶法者”指极其恶劣、具足恶法的人。“拥有丰盛受用”指在无量殊胜的受用存在之时。“非少量”指非少量、而是众多的。“因未造作能引生乐的福德,而错失、远离了乐”指由于没有造作能带来快乐的福德,所以错失了快乐、远离了快乐。有些人读作“sukhassa virādhenā”。“今日、现在,遭受了此饿鬼生之苦”指就在今天、就在现在,遭受了这种饿鬼生的痛苦。巴利
Imaṃ gāthamāha. Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojananti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? Kiṃ sayānanti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. Anappakesūti na appakesu bahūsu. Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇena sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.
沙弥这样问之后,那些饿鬼回答他所问的内容——巴利
Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –
互相砍杀之后,我们喝起了前方的血;
我们喝了很多,却无法满足,我们不能再喝了。巴利
‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ; Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.
人们正是这样哭喊悲叹:不肯布施的人,死后就落到阎魔的地界。
有些人虽然获得了财富,却既不自己享用,也不拿去行善积德。巴利
‘‘Icceva maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino; Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.
他们转生到他世后,被饥渴逼得难受,随后长久地燃烧、煎熬。
做了种种带来痛苦的业之后,他们就要承受那些业带来的苦果,那果报是辛辣的。巴利
‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā; Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.
财富和粮食都是短暂的,在这世上生命也是短暂的;
从短暂的了知短暂,智者应当为自己造一座岛。巴利
‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ; Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.
那些这样了知的人,是通达法的人。
他们听了阿罗汉的话,在布施上从不放逸。巴利
‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā; Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –
他们说了五首偈颂。巴利
Pañca gāthā abhāsiṃsu.
80-81 在这里,“不是满足者”的意思是:他们不是满足者、不是快乐者、不是饱足者。“我们没有喜欢”的意思是:我们不觉得好,不生起喜好,我们不会凭自己的喜好去喝它,这就是这段话的意思。“正是如此”就是“正是这样”。“人们悲叹死者”是说:像我们一样,其他造了恶业的人也在悲叹、哭泣。“不布施者”是指没有布施习惯的吝啬之人。“住在阎魔处者”是指那些习惯住在叫作阎魔世界的地方,也就是饿鬼界;所谓“住于阎魔处者”,就是住在名为阎魔世界之处,即阎魔所在之处——阴灵界的有情。“那些已寻得、已获得财物”是指那些寻得、获得能带来现世与未来安乐之财物的财物。“不享用也不作福德”是指像我们一样,自己也不享用,布施给别人时也不作布施所成的福德。巴利
80-81. Tattha na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa. Nacchādimhaseti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. Iccevāti evameva. Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. Adāyakāti adānasīlā maccharino. Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā . Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. Na bhuñjare nāpi karonti puññanti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.
82 他们投生到他方,被饥渴逼到绝境:这里的“他方”指他世、另一个世界,也就是饿鬼界,这些众生在那里被饥饿和干渴压得透不过气。长久地燃烧、受煎熬:他们被以饥饿等为因的苦火焚烧,又被“我们确实没做过善事,却做了恶事”这类不断冒出的悔恨之火灼烧,在煎熬中悲叹,这就是这段话的意思。带来苦果的:指会招来苦报的。他们感受痛苦,果实辛辣:造下那些带来不可意果报的恶业之后,便长久地承受痛苦,也就是恶趣中的苦。巴利
82.Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. Dukhudrānīti dukkhavipākāni. Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.
83-84 “短暂的”是指不能长久停留,是无常、会变坏的法。“此间生命短暂”是说,在这人世间,众生的生命也是短暂的、微少的、有限的。所以世尊说:“就算活得久,也不过百年,或者稍多一点。”“了知短暂为短暂”是指用智慧去观察:财富、谷物等生活资具,以及人的生命,都是短暂的、微少的、刹那的、不能长久的。“智者当建造岛屿”是说,有智慧的人应当为自己建造岛屿、建立依靠,也就是为来世的利益和安乐打下基础。“凡这样了知的人”是指这些人如实知道人们的财富和生命都是短暂的,因此他们在布施上任何时候都不放逸。“闻听阿拉汉之语”是指听闻阿拉汉、佛陀等圣者的话,也就是已经听到了,这是词义。其余的意思自然明了。巴利
83-84.Ittaranti na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Ittaraṃ idha jīvitanti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.
那些饿鬼被沙弥一问,就把事情告诉了他,说:“我们是你的舅父和姨母。”沙弥听了,生起强烈的警醒,打消了不满,以头礼拜亲教师的双足,这样说道:“尊者,一位有悲悯心的人出于悲悯该做的事,您都为我做了。我确实被您从大不幸的深渊中保护了出来。现在我不再需要居家生活了,我要乐于安住于梵行。”于是具寿桑基洽按照他的意乐,为他讲解了禅修业处。他精勤修习那个业处,不久就证得了阿拉汉果。具寿桑基洽把这件事禀告了世尊。导师以这件事为因缘,对在场的众人详细开示了法,那次开示给大众带来了大利益。巴利
Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
12. 蛇饿鬼事注释巴利
12. Uragapetavatthuvaṇṇanā
“就像蛇蜕去衰老的皮”——这是导师住在祇园时,针对一位近事男而说的。据说在舍卫城,有一位近事男的儿子死了。他因为儿子死去而陷入悲痛忧愁,走到外面也没法做任何事,就待在家里。那时,导师在清晨时分从大悲定中出来,以佛眼观察世间,看见了那位近事男,于是在上午穿好下衣,拿着钵和衣,来到他家门口站着。那位近事男听说导师来了,赶紧起身出去迎接,从导师手中接过钵,请进屋里,铺好座位,请导师坐下。世尊就在铺好的座位上坐下。近事男顶礼世尊后,坐在一边。世尊问他:“近事男,你怎么看起来像是被忧愁缠绕?”他回答:“是的,世尊,我心爱的儿子死了,所以我悲伤。”于是,世尊为了排解他的忧愁,为他说了《蛇本生》。巴利
Uragova tacaṃ jiṇṇanti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi. Atha satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ bhagavā ‘‘kiṃ, upāsaka, sokapareto viya dissatī’’ti āha. ‘‘Āma, bhagavā, piyo me putto kālakato, tenāhaṃ socāmī’’ti. Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ (jā. 1.5.19 ādayo) kathesi.
据说在过去,迦尸国的波罗奈城里,有一个叫法护的婆罗门家族。那家里的婆罗门、婆罗门妻子、儿子、女儿、媳妇、婢女,所有人全都喜欢修习死随念。他们当中不管谁要出门,都会先嘱咐家里剩下的人,然后毫无牵挂地离开。有一天,婆罗门带着儿子从家里出去,到了田里耕作。儿子在一边点燃干草、枯叶和树枝。这时,有一条黑蛇因为害怕被火烧,从树洞里爬出来,咬了这位婆罗门的儿子。他因毒发而昏迷,当场倒在地上死了,转生为帝释天王。婆罗门看到儿子死了,就对一位正要走近农活地方的男子这样说:“朋友,你到我家去,对婆罗门妻子这样说:‘沐浴之后,穿上干净衣服,带上够一个人吃的饭,还有花鬘、香料等物,赶快过来。’”那人到了那里,就这样转告了。家里人也照办了。婆罗门沐浴、吃饭、涂上香料之后,被家人围绕着,把儿子的遗体抬上柴堆,点了火。他就那样站着,像在烧一堆木头一样,没有忧愁,没有热恼,只是心中作意无常想。巴利
Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratā ahesuṃ. Tesu yo gehato nikkhamati, so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati. Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti. Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi. So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato, sakko devarājā hutvā nibbatti. Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha – ‘‘samma, mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū’ti’’. So tattha gantvā tathā ārocesi, gehajanopi tathā akāsi. Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi.
那时,婆罗门的儿子死后转生为帝释天,他就是我们的菩萨。菩萨回顾自己前世所修的善业,怜悯父亲和亲族,于是化作婆罗门的模样来到那里。他看见亲族们并不悲伤,就说:“喂,你们在烧鹿吧?给我们一些肉,我们饿了。”他们回答:“不是鹿,是人,是位婆罗门。”他又问:“这个人是你们的仇敌吗?”他们回答:“不是仇敌,是我们亲生的、有大功德的年轻儿子。”他便说:“这样具足功德、年纪轻轻的的儿子死了,你们为什么不悲伤呢?”听了这话,婆罗门为了说明自己不悲伤的理由,说道:巴利
Atha brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti, so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi. So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvā ñātake asocante disvā ‘‘ambho, migaṃ jhāpetha, amhākaṃ maṃsaṃ detha, chātomhī’’ti āha. ‘‘Na migo, manusso brāhmaṇā’’ti āha. ‘‘Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso’’ti? ‘‘Na paccatthiko, ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto’’ti āha. ‘‘Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā’’ti? Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –
就像蛇蜕掉老旧的皮,舍弃原来的身体往前走。
当身体如此无受用,如死人已死之时。巴利
‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ; Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.
正在被焚烧的人并不知道亲人们在为他哀泣;
所以我不为这件事哭泣,他已经去了他该去的地方。巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了两首偈颂。巴利
Dve gāthā abhāsi.
85-86 85-86. 其中,“蛇”是因为用胸口爬行,所以叫uraga(蛇)。这是蛇的别名。“老皮”是指因为衰老腐朽而变得老旧、陈旧的自己的皮,也就是蜕下的皮壳。“舍去而行,以此身”:就像蛇在树与树之间、木头与木头之间、树根与树根之间、石头与石头之间,把自己老旧的皮像脱紧身衣一样从身上褪下来,舍弃、扔掉之后,随心所欲地离去;同样,在轮回中流转的众生,因为旧业已经耗尽,就舍掉那已经衰朽的自身躯体而去,随业而去,由于再生而投生,这就是意思。他说“如是”,是为了显示儿子正在被焚烧的身体。在身体失去受用时,即对于他的身体以及其他人的身体,当这样失去受用、变得无用时。在亡者中,即从寿命与识离去之后。当死亡发生时,即当死去之时。因此,即因为正在被焚烧的身体由于识已离去,就像感受燃烧之苦一样,并不知道亲属的哭泣和悲叹,所以我不把这当作我的儿子而哭泣。“他已随其生趣而去”:如果死者不消失,那么对于死者,由于已作之业的力量,所应期待的生趣,他就在死后立即前往,他不期待先前亲属的哭泣和悲叹,而且多数情况下,先前亲属的哭泣并不能成就任何利益,这就是意趣。巴利
85-86. Tattha uragoti urena gacchatīti urago. Sappassetaṃ adhivacanaṃ. Tacaṃ jiṇṇanti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ. Hitvā gacchati saṃ tanunti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati, evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati, yathākammaṃ gacchati, punabbhavavasena upapajjatīti attho. Evanti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha. Sarīre nibbhogeti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte. Peteti āyuusmāviññāṇato apagate. Kālakate satīti mate jāte. Tasmāti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti, tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi. Gato sotassa yā gatīti yadi matasattā na ucchijjanti, matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā, taṃ cutianantarameva gato, so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati, nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo.
婆罗门这样讲了自己不悲伤的理由,显示出他善于灵活运用作意之后,化身为婆罗门的帝释天对那位婆罗门女说:“大娘,你那个死了的人,是你什么人?”“主人,我怀胎十月,用奶喂他,扶他学走路,把他养大,他是我的儿子。”“既然这样,做父亲的以男子气概不哭倒也罢了,可母亲的心天生是柔软的,你为什么不哭呢?”她听了这话,就讲起自己不哭的理由:巴利
Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha – ‘‘amma, tuyhaṃ so mato kiṃ hotī’’ti? ‘‘Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –
未经允许就从那里来了,未经允许就从这里走了。
来如是,去亦如是,于此又有何可悲泣?巴利
‘‘Anabbhito tato āgā, nānuññāto ito gato; Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.
正在被火烧的人,不知道亲族们在为他哭泣;
所以我不为这件事哭泣,他已经去了他该去的地方。巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了两首偈颂。其中,“不请自来”是指没有被召唤,也就是没有像“来吧,做我的儿子”这样被叫过来。“从那里”是指他先前所站的地方,也就是从他世。“来了”就是来到了。“未经允许”是指没有得到同意,也就是说,我们并没有像“去吧,孩子,去他世吧”这样放他走。“从这里”是指从此世。“已去”就是离开了。“如其所来”是指他以什么样的方式来的,也就是未经我们召唤就来了。“如其所去”是指他以同样的方式离去。正如他凭自己的业而来,也凭自己的业而去。以此说明业是属于自己的。“其中有什么可悲叹的呢”意思是,在这种无法自主的轮回流转中,面对死亡,究竟有什么好悲叹的呢?这说明悲叹是不合理的,智者不应这样做。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha anabbhitoti anavhāto, ‘‘ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā’’ti evaṃ apakkosito. Tatoti yattha pubbe ṭhito, tato paralokato. Āgāti āgañchi. Nānuññātoti ananumato, ‘‘gaccha, tāta, paraloka’’nti evaṃ amhehi avissaṭṭho. Itoti idhalokato. Gatoti apagato. Yathāgatoti yenākārena āgato, amhehi anabbhito eva āgatoti attho. Tathā gatoti tenevākārena gato. Yathā sakeneva kammunā āgato, tathā sakeneva kammunā gatoti. Etena kammassakataṃ dasseti. Tattha kā paridevanāti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā, ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti.
听了那位婆罗门女的话之后,他问她的妹妹:“大姐,他是你的什么人?”“他是我的哥哥,主人。”“大姐,做妹妹的对哥哥总是有感情的,你为什么不去哭呢?”她也说出了不哭的理由——巴利
Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhātā me, sāmī’’ti. ‘‘Amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –
如果我哭泣,对我又有什么用,我能从中得到什么果报?
对亲戚、朋友和知己,只会更加增添我们的不乐。巴利
‘‘Sace rode kissa assaṃ, tattha me kiṃ phalaṃ siyā; Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.
正在被烧的人,根本不知道亲族在为他哀泣;
所以我不为这件事哭泣,因为他已经去了他该去的地方。巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了这两首偈颂。其中,“如果我哭泣,我会消瘦”的意思是:如果我哭泣,就会变得消瘦,身体枯槁。“在那之中,我又能得到什么果报呢?”意思是:在兄弟去世时哭泣,到底能有什么果报、有什么好处呢?因为哭泣,我的兄弟既不会回来,也不会因此往生善趣——这就是要表达的意思。“对亲戚、朋友与心爱之人,只会更增添我们的不乐”意思是:由于我的忧愁,我们的亲戚、朋友和心爱之人,会由此在兄弟死亡之苦之上更加不乐、更加痛苦。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha sace rode kisā assanti yadi ahaṃ rodeyyaṃ, kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ. Tattha me kiṃ phalaṃ siyāti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ, ko ānisaṃso bhaveyya? Na tena mayhaṃ bhātiko āgaccheyya, nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo. Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyāti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti.
听了姐妹这番话,他问他的妻子:“他是你的什么人?”“是我的丈夫,我的主人。”“贤女,女人对丈夫是有感情的,丈夫死了就成了寡妇,无依无靠,你为什么不哭呢?”她也讲了自己不哭的原因——巴利
Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi – ‘‘tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhattā me, sāmī’’ti. ‘‘Bhadde, itthiyo nāma bhattari sinehā honti, tasmiñca mate vidhavā anāthā honti, kasmā tvaṃ na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –
就像小孩子对着移动的月亮哭喊追赶一样,
事情变成这样,正是如此:谁为死者悲伤哀悼。巴利
‘‘Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati; Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.
正在被烧的人,不知道亲族的哀悼;
所以我不为他哭泣,他已经去了他该去的地方。——他说了这两首偈颂。巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. – gāthādvayamāha;
在这里,dārako 指的是不懂事的小孩。canda 指的是月轮。gacchanta 指的是在天空中向上运行的月亮。anurodati 是说哭求:“把我的车轮拿给我!”Evaṃsampadamevetanti 的意思是:凡是这样哀悼死者的人,他这份哀悼就是这样的情形——就像想抓住在天空中运行的月亮一样,对根本得不到的东西生起了贪求,这就是这句话的意思。巴利
Tattha dārakoti bāladārako. Candanti candamaṇḍalaṃ. Gacchantanti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ. Anurodatīti ‘‘mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī’’ti anurodati. Evaṃsampadamevetanti yo petaṃ mataṃ anusocati, tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ, ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo.
听完妻子这番话,他就问那个女仆:“姑娘,他是你的什么人?”女仆说:“老爷,他是我的主人。”他说:“要是这样,那他一定打过你、使唤过你做事,所以我想,你是觉得‘我总算摆脱他了’,才不哭的吧?”女仆说:“老爷,请别这样说我,这话不合适。我的少主人非常有忍耐心、慈爱和悲悯,说话也得体,对我来说,他就像在怀里养大的儿子一样。”于是他又问:“那你为什么不哭呢?”女仆也讲了自己不哭的理由,说道:巴利
Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Ayyo me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃ kāritā bhavissasi, tasmā maññe ‘sumuttāhaṃ tenā’ti na rodasī’’ti? ‘‘Sāmi, mā maṃ evaṃ avaca, na cetaṃ anucchavikaṃ , ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī’’ti. Atha ‘‘kasmā na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –
婆罗门啊,就像一只水罐破了,就再也接合不起来了;
对于哀悼亡者的人,情况正是如此。巴利
‘‘Yathāpi brahme udakumbho, bhinno appaṭisandhiyo; Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.
正在被焚烧的人,根本不知道亲族们在为他哭泣哀悼。
所以我不为这件事哭泣,他已经去了他该去的地方。巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了这两首偈颂。其中,“正如,婆罗门,水一旦破碎,便无法再连接”的意思是:婆罗门,就像水罐被棍棒击打等打碎之后,就无法再接合、恢复原样。这里剩下的内容,因为和前面所说的道理相同,所以意思已经很清楚了。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha yathāpi brahme udakubbho, bhinno appaṭisandhiyoti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti. Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva.
帝释天听完他们的话,心里很欢喜,说:“你们确实已经好好修了死随念,从今以后,你们不用再做耕田之类的活了。”于是他把他们的家变得满是七宝,又劝告他们说:“你们要不放逸地布施,守护戒律,做布萨。”他表明了自己的身份后,就回到了自己的住处。那些婆罗门等人也终生做布施等善行,死后往生到了天界。巴利
Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā, ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī’’ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘appamattā dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā’’ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato. Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu.
导师讲完这则本生故事,拔除了那位居士的忧箭之后,又为他开示了诸谛。在开示诸谛结束时,那位居士便证得了入流果。巴利
Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
以十二种事装饰的巴利
Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa