小衣片婆罗门的故事巴利
1. Cūḷekasāṭakabrāhmaṇavatthu
导师住在祇园精舍时,为了小衣片婆罗门而说了这段法教,标题是“应急速作善”。巴利
Abhittharethakalyāṇeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto cūḷekasāṭakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
在毗婆尸佛(Vipassī)的时代,有一位名叫“大一片衣”的婆罗门;而如今这位,在舍卫城被称为“小衣片”。他只有一件下裙,他妻子也只有一件。两人合起来就只有一件外衣。出门的时候,要么婆罗门穿,要么婆罗门妻穿。有一天,精舍传出要说法了,婆罗门就说:“夫人,说法通告出来了,你白天去听还是晚上去?因为没有外衣,我们俩没法一起去。”婆罗门妻说:“夫君,我白天去。”就披上那件外衣走了。婆罗门在家待了一天,到了晚上才去,坐在世尊面前听法。这时他全身生起了遍满的五色喜悦。他想供养世尊,心里盘算:“要是把这件外衣布施出去,我和妻子就都没外衣穿了。”于是一千个悭吝的念头冒出来,接着又冒出一个信心的念头。信心被压下去后,又冒出一千个悭吝的念头。强烈的悭吝就像把他捆住抓住一样,一再把信心挡回去。他就在“给还是不给”的反复纠结中,初更过去了,中更到了。中更他也还是没能布施出去。到了后更,他想:“我的信心和悭吝交战,已经过了两更了。我这么多不断增长的悭吝心,不会容许我从四恶道中抬起头来,我布施它。”他压服了一千个悭吝的念头,让信心走在前面,拿起外衣放到世尊脚前,大声喊了三遍:“我赢了,我赢了!”巴利
Vipassidasabalassa kālasmiñhi mahāekasāṭakabrāhmaṇo nāma ahosi, ayaṃ pana etarahi sāvatthiyaṃ cūḷekasāṭako nāma. Tassa hi eko nivāsanasāṭako ahosi, brāhmaṇiyāpi eko. Ubhinnampi ekameva pārupanaṃ, bahi gamanakāle brāhmaṇo vā brāhmaṇī vā taṃ pārupati. Athekadivasaṃ vihāre dhammassavane ghosite brāhmaṇo āha – ‘‘bhoti dhammassavanaṃ ghositaṃ, kiṃ divā dhammassavanaṃ gamissasi, udāhu rattiṃ. Pārupanassa hi abhāvena na sakkā amhehi ekato gantu’’nti. Brāhmaṇī, ‘‘sāmi, ahaṃ divā gamissāmī’’ti sāṭakaṃ pārupitvā agamāsi. Brāhmaṇo divasabhāgaṃ gehe vītināmetvā rattiṃ gantvā satthu purato nisinnova dhammaṃ assosi. Athassa sarīraṃ pharamānā pañcavaṇṇā pīti uppajji. So satthāraṃ pūjitukāmo hutvā ‘‘sace imaṃ sāṭakaṃ dassāmi, neva brāhmaṇiyā, na mayhaṃ pārupanaṃ bhavissatī’’ti cintesi. Athassa maccheracittānaṃ sahassaṃ uppajji, punekaṃ saddhācittaṃ uppajji. Taṃ abhibhavitvā puna maccherasahassaṃ uppajji. Itissa balavamaccheraṃ bandhitvā gaṇhantaṃ viya saddhācittaṃ paṭibāhatiyeva. Tassa ‘‘dassāmi, na dassāmī’’ti cintentasseva paṭhamayāmo apagato, majjhimayāmo sampatto. Tasmimpi dātuṃ nāsakkhi. Pacchimayāme sampatte so cintesi – ‘‘mama saddhācittena maccheracittena ca saddhiṃ yujjhantasseva dve yāmā vītivattā, idaṃ mama ettakaṃ maccheracittaṃ vaḍḍhamānaṃ catūhi apāyehi sīsaṃ ukkhipituṃ na dassati, dassāmi na’’nti. So maccherasahassaṃ abhibhavitvā saddhācittaṃ purecārikaṃ katvā sāṭakaṃ ādāya satthu pādamūle ṭhapetvā ‘‘jitaṃ me, jitaṃ me’’ti tikkhattuṃ mahāsaddamakāsi.
憍萨罗国的波斯匿王正在听法,听到那喊声后说:“去问问他,他到底赢了什么?”那人被王家侍从一问,就把事情的原委报告了。国王听了以后说:“这位婆罗门做了很难做到的事,我要给他赏赐。”于是让人送给他一套衣布。他把那套衣布也布施给了如来。国王又让人送两套、四套、八套、十六套,每次都翻倍。这些他也全都布施给了如来。于是国王又让人送给他三十二套衣布。婆罗门为了避开“自己一点不留,得到什么就全送出去”这种批评,便从中拿了一套给自己、一套给妻子,共留下两套,其余三十套全都布施给了如来。可是国王在他这样连续布施七次之后,仍然还想再给。先前那位大一片衣婆罗门是在得到六十四套衣布时拿了两套,而这位则是在得到三十二套时拿了两套。国王吩咐侍从说:“喂,这位婆罗门做了很难做到的事,去把我后宫里的两条毛毯拿来。”他们照办了。国王送给他两条价值十万钱的毛毯。婆罗门心想:“这些毛毯用在我身上不合适,只适合用在佛陀的教法上。”于是把一条毛毯挂在香室中世尊床座的上方作为顶盖,另一条挂在自家供比丘吃饭的地方作为顶盖。国王傍晚去到世尊那里,认出那条毛毯,就问:“世尊,是谁做了供养?”回答说是那位一片衣婆罗门时,国王说:“这位婆罗门只在我生信的地方生信。”随后就让人给他送来四头象、四匹马、四千钱、四个女人、四个女仆、四个男仆、四个上等村庄,这样一直到一切成百之物,每样都给四份,这就是所谓的“一切四事”。巴利
Rājā pasenadi kosalo dhammaṃ suṇanto taṃ saddaṃ sutvā ‘‘pucchatha naṃ, kiṃ kira tena jita’’nti āha. So rājapurisehi pucchito tamatthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā rājā ‘‘dukkaraṃ kataṃ brāhmaṇena, saṅgahamassa karissāmī’’ti ekaṃ sāṭakayugaṃ dāpesi. So tampi tathāgatasseva adāsi. Puna rājā dve cattāri aṭṭha soḷasāti dviguṇaṃ katvā dāpesi. So tānipi tathāgatasseva adāsi. Athassa rājā dvattiṃsa yugāni dāpesi. Brāhmaṇo ‘‘attano aggahetvā laddhaṃ laddhaṃ vissajjesiyevā’’ti vādamocanatthaṃ tato ekaṃ yugaṃ attano, ekaṃ brāhmaṇiyāti dve yugāni gahetvā tiṃsa yugāni tathāgatasseva adāsi. Rājā pana tasmiṃ sattakkhattumpi dadante puna dātukāmoyeva ahosi. Pubbe mahāekasāṭako catusaṭṭhiyā sāṭakayugesu dve aggahesi, ayaṃ pana dvattiṃsāya laddhakāle dve aggahesi. Rājā purise āṇāpesi – ‘‘dukkaraṃ bhaṇe brāhmaṇena kataṃ, antepure mama dve kambalāni āharāpeyyāthā’’ti. Te tathā kariṃsu. Rājā satasahassagghanake dve kambale dāpesi. Brāhmaṇo ‘‘na ime mama sarīre upayogaṃ arahanti, buddhasāsanasseva ete anucchavikā’’ti ekaṃ kambalaṃ antogandhakuṭiyaṃ satthu sayanassa upari vitānaṃ katvā bandhi, ekaṃ attano ghare nibaddhaṃ bhuñjantassa bhikkhuno bhattakiccaṭṭhāne vitānaṃ katvā bandhi. Rājā sāyanhasamaye satthu santikaṃ gantvā taṃ kambalaṃ sañjānitvā, ‘‘bhante, kena pūjā katā’’ti pucchitvā ‘‘ekasāṭakenā’’ti vutte ‘‘brāhmaṇo mama pasādaṭṭhāneyeva pasīdatī’’ti vatvā ‘‘cattāro hatthī cattāro asse cattāri kahāpaṇasahassāni catasso itthiyo catasso dāsiyo cattāro purise caturo gāmavare’’ti evaṃ yāva sabbasatā cattāri cattāri katvā sabbacatukkaṃ nāma assa dāpesi.
比丘们在法堂里议论起来:“真是稀奇啊,小衣片婆罗门的业报!就在那一瞬间,他就得到了全部四样,今天刚做的善业,今天果报就现前了。”导师走过来,问:“比丘们,你们现在聚在一起谈什么?”他们回答:“谈这件事。”导师说:“比丘们,如果这个小衣片婆罗门能在初夜时分就布施给我,他会得到全部十六样;如果能在中夜时分布施,他会得到全部八样。但因为他是在后夜才勉强布施的,所以只得到了全部四样。做善事的人,不该让已经生起的善心消失,应该在那一刹那就立刻去做。拖延而做的善业,在给果报时也会拖延。所以,善心一生起,就该马上做善事。”导师这样说完,接着把前后文义连接起来,说法时诵出了这首偈颂:巴利
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho acchariyaṃ cūḷekasāṭakassa kammaṃ, taṃmuhuttameva sabbacatukkaṃ labhi, idāni katena kalyāṇakammena ajjameva vipāko dinno’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, sacāyaṃ ekasāṭako paṭhamayāme mayhaṃ dātuṃ asakkhissa, sabbasoḷasakaṃ alabhissa. Sace majjhimayāme asakkhissa, sabbaṭṭhakaṃ alabhissa . Balavapacchimayāme dinnattā panesa sabbacatukkaṃ labhi. Kalyāṇakammaṃ karontena hi uppannaṃ cittaṃ ahāpetvā taṅkhaṇaññeva kātabbaṃ. Dandhaṃ kataṃ kusalañhi sampattiṃ dadamānaṃ dandhameva dadāti, tasmā cittuppādasamanantarameva kalyāṇakammaṃ kātabba’’nti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
要赶紧行善,要把心从恶中挡回去。
行善拖拖拉拉的人,他的心就沉溺在恶里。巴利
‘‘Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye; Dandhañhi karoto puññaṃ, pāpasmiṃ ramatī mano’’ti.
在这里,“应急速”的意思是:要快快地、迅速地去做。在家人心里一旦生起“我要在供饭等布施中做点善事”的念头,就不能让别人抢先,而要赶紧“我先来,我先来”地去做。出家人也一样,在履行对亲教师等义务时,不能给别人机会,而要赶紧“我先来,我先来”地去做。“心向恶”:要用全部力量制止心,使它远离身恶行等恶业,也远离不善心的生起。“迟缓行福者”:如果有人像走在泥泞路上一样慢慢吞吞地行善,心里想着“我布施呢,还是不布施?我能做成吗?做不成吧”,那么他的恶就像那只有一件衣服的人的千般吝啬一样,得到了可乘之机。这样一来,他的心就乐于恶中。因为只有在做善事的时候,心才乐于善;一旦从善事中脱离,心就只会倾向于恶。巴利
Tattha abhittharethāti turitaturitaṃ sīghasīghaṃ kareyyāti attho. Gihinā vā hi ‘‘salākabhattadānādīsu kiñcideva kusalaṃ karissāmī’’ti citte uppanne yathā aññe okāsaṃ na labhanti, evaṃ ‘‘ahaṃ pure, ahaṃ pure’’ti turitaturitameva kātabbaṃ. Pabbajitena vā upajjhāyavattādīni karontena aññassa okāsaṃ adatvā ‘‘ahaṃ pure, ahaṃ pure’’ti turitaturitameva kātabbaṃ. Pāpā cittanti kāyaduccaritādipāpakammato vā akusalacittuppādato vā sabbathāmena cittaṃ nivāraye. Dandhañhi karototi yo pana ‘‘dassāmi, na dassāmi sampajjissati nu kho me, no’’ti evaṃ cikkhallamaggena gacchanto viya dandhaṃ puññaṃ karoti, tassa ekasāṭakassa viya maccherasahassaṃ pāpaṃ okāsaṃ labhati. Athassa pāpasmiṃ ramatī mano, kusalakammakaraṇakāleyeva hi cittaṃ kusale ramati, tato muccitvā pāpaninnameva hotīti.
偈颂结束时,许多人证得了入流果等果位。巴利
Gāthāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
2. 谢亚萨卡长老的故事巴利
2. Seyyasakattheravatthu
Pāpañcapuriso——导师住在祇园精舍时,针对谢亚萨卡长老而说了这段法教。巴利
Pāpañcapurisoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto seyyasakattheraṃ ārabbha kathesi.
他确实是拉鲁达伊长老的共住弟子。他把自己心里的不满告诉长老,长老就怂恿他去犯第一类僧残罪。此后,每当不满生起,他就去犯那种行为。世尊听说他做了这件事,就叫人把他叫来,问他:“听说你是这样做的?”他回答:“是的,尊者。”世尊就用种种方式呵责他:“愚人!你为什么做了这么严重的事?这太不合适了。”然后制定了学处,又说:“这样的行为,无论在现世还是来世,都只会带来苦。”接着,世尊把前后义理连接起来,宣说法义,说出了这首偈颂——巴利
So hi lāḷudāyittherassa saddhivihāriko, attano anabhiratiṃ tassa ārocetvā tena paṭhamasaṅghādisesakamme samādapito uppannuppannāya anabhiratiyā taṃ kammamakāsi (pārā. 234). Satthā tassa kiriyaṃ sutvā taṃ pakkosāpetvā ‘‘evaṃ kira tvaṃ karosī’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘kasmā bhāriyaṃ kammaṃ akāsi, ananucchavikaṃ moghapurisā’’ti nānappakārato garahitvā sikkhāpadaṃ paññāpetvā ‘‘evarūpañhi kammaṃ diṭṭhadhammepi samparāyepi dukkhasaṃvattanikameva hotī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
如果一个人做了恶事,就不该一再地去做;
不要对那件事生起欲求,因为恶业的积聚就是痛苦。巴利
‘‘Pāpañce puriso kayirā, na naṃ kayirā punappunaṃ; Na tamhi chandaṃ kayirātha, dukkho pāpassa uccayo’’ti.
这段话的意思是:如果有人只造了一次恶业,就应该在造下的那一刹那立刻反省:“这是不合适的,是粗重的。”这样他就不会一再地去做。即使对那件事生起了欲望或喜好,也要把它去除,绝不再做。为什么呢?因为恶业的积聚是痛苦的。恶业的积聚、增长,无论在今生还是来世,带来的都只有痛苦。巴利
Tassattho – sace puriso sakiṃ pāpakammaṃ kareyya, taṅkhaṇeyeva paccavekkhitvā ‘‘idaṃ appatirūpaṃ oḷārika’’nti na naṃ kayirā punappunaṃ. Yopi tamhi chando vā ruci vā uppajjeyya, tampi vinodetvā na kayirātheva. Kiṃ kāraṇā? Dukkho pāpassa uccayo. Pāpassa hi uccayo vuḍḍhi idhalokepi samparāyepi dukkhameva āvahatīti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
天王之女的故事巴利
3. Lājadevadhītāvatthu
“论福”这篇法开示,是导师住在祇园时,针对拉阇德伐之女而说的。这件事发生在王舍城。巴利
Puññañceti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto lājadevadhītaraṃ ārabbha kathesi. Vatthu rājagahe samuṭṭhitaṃ.
具寿大迦叶住在毕钵罗窟时,入禅那,到第七天出定,用天眼观察乞食的地方,看见一个守稻田的女子正拿着稻穗做炒米。他观察她是有信还是无信,知道她有信;又思量她能不能供养我,了知这位有信心的良家女子会供养我,供养之后会得到大成就。于是他穿好袈裟,拿着钵,站在稻田附近。那位良家女子一见到长老,就生起清净的信心,全身被五种喜悦充满,说尊者请稍等,随即拿着炒米快步走到长老面前,把炒米倒进长老的钵里,五体投地礼敬,发愿说尊者,愿我能分享您所证见的法。长老说愿如此,并作了随喜。她也顶礼长老,心中忆念着自己所行的布施,转身回去。然而在她沿着田埂返回的路上,一条剧毒之蛇盘踞在一个洞里。那蛇无法咬到被长老袈裟遮盖的小腿。那女子一边忆念布施一边走回来,到了那个地方。蛇从洞里窜出,咬了她,她当场倒地。她以清净的信心命终,化生在三十三天的三十由旬宽的黄金宫殿中,像从睡梦中醒来一样,以三伽浮陀的身量,具足一切庄严。她下身穿一件十二由旬的天衣,上身穿另一件,被一千名天女围绕,为了显示过去的业,站在装饰着垂挂的黄金炒米盘的黄金宫殿门口,观察自己的成就,心想我究竟做了什么而得到这样的成就,以天眼观察,便知道这是因为我供养了尊者大迦叶长老炒米而得到的果报。巴利
Āyasmā hi mahākassapo pippaliguhāyaṃ viharanto jhānaṃ samāpajjitvā sattame divase vuṭṭhāya dibbena cakkhunā bhikkhācāraṭṭhānaṃ olokento ekaṃ sālikhettapālikaṃ itthiṃ sālisīsāni gahetvā lāje kurumānaṃ disvā ‘‘saddhā nu kho, assaddhā’’ti vīmaṃsitvā ‘‘saddhā’’ti ñatvā ‘‘sakkhissati nu kho me saṅgahaṃ kātuṃ, no’’ti upadhārento ‘‘visāradā kuladhītā mama saṅgahaṃ karissati, katvā ca pana mahāsampattiṃ labhissatī’’ti ñatvā cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya sālikhettasamīpeyeva aṭṭhāsi. Kuladhītā theraṃ disvāva pasannacittā pañcavaṇṇāya pītiyā phuṭṭhasarīrā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti vatvā lāje ādāya vegena gantvā therassa patte ākiritvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘bhante, tumhehi diṭṭhadhammassa bhāginī assa’’nti patthanaṃ akāsi. Thero ‘‘evaṃ hotū’’ti anumodanamakāsi. Sāpi theraṃ vanditvā attanā dinnadānaṃ āvajjamānā nivatti. Tāya ca pana kedāramariyādāya gamanamagge ekasmiṃ bile ghoraviso sappo nipajji. So therassa kāsāyapaṭicchannaṃ jaṅghaṃ ḍaṃsituṃ nāsakkhi. Itarā dānaṃ āvajjamānā nivattantī taṃ padesaṃ pāpuṇi. Sappo bilā nikkhamitvā taṃ ḍaṃsitvā tattheva pātesi. Sā pasannacittena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne suttappabuddhā viya sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitena tigāvutena attabhāvena nibbatti. Sā dvādasayojanikaṃ ekaṃ dibbavatthaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā accharāsahassaparivutā pubbakammapakāsanatthāya suvaṇṇalājabharitena olambakena suvaṇṇasarakena paṭimaṇḍite vimānadvāre ṭhitā attano sampattiṃ oloketvā ‘‘kiṃ nu kho me katvā ayaṃ sampatti laddhā’’ti dibbena cakkhunā upadhārentī ‘‘ayyassa me mahākassapattherassa dinnalājanissandena sā laddhā’’ti aññāsi.
她因为这样微小的善业而得到这样的福报,心里想:“我现在不能再放逸了,我要为尊者做该做的侍奉,让这份福报稳固下来。”于是天一亮,她就拿着金扫帚和装垃圾的筐子,来到长老的住处,打扫干净,又备好了饮用水和可饮用的水。长老看见后,心想:“大概是哪个少年或者沙弥做了这些侍奉吧。”第二天她也照样做了,长老也照样这样想。到了第三天,长老听到她扫地的声音,又看见从棕榈叶裂缝等处透进来的身体光明,就打开门问:“是谁在扫地?”她说:“是我,尊者,我是侍奉您的拉阇天女。”长老说:“我并没有叫这个名字的侍奉者啊。”她说:“尊者,我就是那个守护稻田、布施炒米、满心欢喜地往回走时被蛇咬死、后来生在三十三天的女子。我依靠尊者您得到了这份福报,现在也还是想为您做该做的侍奉,让福报稳固,所以我才来的,尊者。”长老问:“昨天和前天也是你打扫这个地方、备好饮用水和食物的吗?”她说:“是的,尊者。”长老说:“你走吧,天女,你做的侍奉就算已经做过了。从今以后不要再到这里来了。”她说:“尊者,请不要赶我走,请让我为您做侍奉,让我的福报稳固吧。”长老说:“你走吧,天女。不要让我将来被那些拿了心之种子而坐下的说法者说:‘听说大迦叶长老那里,有一个天女跑来为他做侍奉、备好饮用水和食物。’从今以后不要再来这里了,回去吧。”她一再恳求:“尊者,请不要赶我走。”长老心想:“她不听我的话。”就弹了一下手指,说:“你不知道分寸。”她无法站在那里,便腾空而起,合掌哭着站在空中说:“尊者,请不要毁掉我得到的福报,请让它稳固吧。”巴利
Sā evaṃ parittakena kammena evarūpaṃ sampattiṃ labhitvā ‘‘na dāni mayā pamajjituṃ vaṭṭati, ayyassa vattapaṭivattaṃ katvā imaṃ sampattiṃ thāvaraṃ karissāmī’’ti cintetvā pātova kanakamayaṃ sammajjaniñceva kacavarachaḍḍanakañca pacchiṃ ādāya gantvā therassa pariveṇaṃ sammajjitvā pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhāpesi. Thero taṃ disvā ‘‘kenaci daharena vā sāmaṇerena vā vattaṃ kataṃ bhavissatī’’ti sallakkhesi. Sā dutiyadivasepi tatheva akāsi, theropi tatheva sallakkhesi. Tatiyadivase pana thero tassā sammajjanisaddaṃ sutvā tālacchiddādīhi ca paviṭṭhaṃ sarīrobhāsaṃ disvā dvāraṃ vivaritvā ‘‘ko esa sammajjatī’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ, bhante, tumhākaṃ upaṭṭhāyikā lājadevadhītā’’ti. ‘‘Nanu mayhaṃ evaṃnāmikā upaṭṭhāyikā nāma natthī’’ti. ‘‘Ahaṃ, bhante, sālikhettaṃ rakkhamānā lāje datvā pasannacittā nivattantī sappena daṭṭhā kālaṃ katvā tāvatiṃsadevaloke uppannā, mayā ayyaṃ nissāya ayaṃ sampatti laddhā, idānipi tumhākaṃ vattapaṭivattaṃ katvā ‘sampattiṃ thāvaraṃ karissāmī’ti āgatāmhi, bhante’’ti. ‘‘Hiyyopi parepi tayāvetaṃ ṭhānaṃ sammajjitaṃ, tayāva pānīyabhojanīyaṃ upaṭṭhāpita’’nti. ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Apehi devadhīte, tayā kataṃ vattaṃ kataṃva hotu, ito paṭṭhāya imaṃ ṭhānaṃ mā āgamī’’ti. ‘‘Bhante, mā maṃ nāsetha, tumhākaṃ vattaṃ katvā sampattiṃ me thiraṃ kātuṃ dethā’’ti. ‘‘Apehi devadhīte, mā maṃ anāgate cittabījaniṃ gahetvā nisinnehi dhammakathikehi ‘mahākassapattherassa kira ekā devadhītā āgantvā vattapaṭivattaṃ katvā pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhāpesī’ti vattabbataṃ kari, ito paṭṭhāya idha mā āgami, paṭikkamā’’ti. Sā ‘‘mā maṃ, bhante, nāsethā’’ti punappunaṃ yāciyeva. Thero ‘‘nāyaṃ mama vacanaṃ suṇātī’’ti cintetvā ‘‘tuvaṃ pamāṇaṃ na jānāsī’’ti accharaṃ pahari. Sā tattha saṇṭhātuṃ asakkontī ākāse uppatitvā añjaliṃ paggayha, ‘‘bhante, mayā laddhasampattiṃ mā nāsetha, thāvaraṃ kātuṃ dethā’’ti rodantī ākāse aṭṭhāsi.
导师正坐在祇园精舍的香室里,听到她哭泣的声音,就放出光明,仿佛亲自出现在天女面前对她说话一样,说道:“天女,我的儿子迦叶,他的担子只是守护根门;而想求福德的人,他们的担子则是认清‘这是我们的利益’之后就去修福。因为修福,不论在这一世还是下一世,确实都只会带来安乐。”导师这样把前后文衔接起来,接着开示法义,说出了这首偈颂:巴利
Satthā jetavane gandhakuṭiyaṃ nisinnova tassā roditasaddaṃ sutvā obhāsaṃ pharitvā devadhītāya sammukhe nisīditvā kathento viya ‘‘devadhīte mama puttassa kassapassa saṃvarakaraṇameva bhāro, puññatthikānaṃ pana ‘ayaṃ no attho’ti sallakkhetvā puññakaraṇameva bhāro. Puññakaraṇañhi idha ceva samparāye ca sukhamevā’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
如果一个人要修福,就应该一次又一次地去做;
那就应当对它生起欲求,因为福德的不断积累是快乐的。巴利
‘‘Puññañce puriso kayirā, kayirā naṃ punappunaṃ; Tamhi chandaṃ kayirātha, sukho puññassa uccayo’’ti.
这句话的意思是:如果有人要修福德,不应该想“我已经修过一次福德了,这样就够了”,然后就不再继续,而是应该一次又一次地去做。即使在没有实际去做的时候,也要对那份福德不断生起意愿、欢喜和干劲。为什么呢?因为福德的积聚是快乐的。福德积聚和增长,能带来今生和来世的安乐,所以说是快乐的。巴利
Tassattho – sace puriso puññaṃ kareyya, ‘‘ekavāraṃ me puññaṃ kataṃ, alaṃ ettāvatā’’ti anoramitvā punappunaṃ karotheva. Tassa akaraṇakkhaṇepi tamhi puññe chandaṃ ruciṃ ussāhaṃ karotheva. Kiṃ kāraṇā? Sukho puññassa uccayo. Puññassa hi uccayo vuḍḍhi idhalokaparalokasukhāvahanato sukhoti.
开示结束的时候,那位天女就站在四十五由旬高的地方,证得了入流果。巴利
Desanāvasāne devadhītā pañcacattālīsayojanamatthake ṭhitāva sotāpattiphalaṃ pāpuṇīti.
给孤独长者的事迹巴利
4. Anāthapiṇḍikaseṭṭhivatthu
导师住在祇园精舍时,针对给孤独长者,讲了“恶人照样见吉祥”这句法教。巴利
Pāpopipassatī bhadranti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi.
给孤独长者确实为了精舍,在佛陀的教法中散尽了五十俱胝的财富。每当世尊住在祇园精舍时,他每天都要去做三次大供养。他去的时候从不空手,心里总想着:“沙弥或年轻比丘们会不会看看我手里带了什么?”所以他从没有空着手去过。早上出门时,他先让人带上粥;吃过早饭后,再带上酥、鲜奶油等药品。傍晚时分,他让人带上花、香、涂香、衣物等再去。就这样,他天天不间断地布施,并守护戒律。后来,他的财富渐渐耗尽。那些靠借贷经商的人,从他手里借走了十八俱胝的财富;他家祖传的十八俱胝金币,原本藏在河边,因堤岸被水冲垮,全都流进了大海。就这样,他的财富逐渐消尽。即便到了这个地步,他仍然对僧伽行布施,只是已经没法再置办精美丰盛的东西来供养了。巴利
Anāthapiṇḍiko hi vihārameva uddissa catupaṇṇāsakoṭidhanaṃ buddhasāsane vikiritvā satthari jetavane viharante devasikaṃ tīṇi mahāupaṭṭhānāni gacchati, gacchanto ca ‘‘kiṃ nu kho ādāya āgatoti sāmaṇerā vā daharā vā hatthampi me olokeyyu’’nti tucchahattho nāma na gatapubbo. Pātova gacchanto yāguṃ gāhāpetvāva gacchati, katapātarāso sappinavanītādīni bhesajjāni. Sāyanhasamaye mālāgandhavilepanavatthādīni gāhāpetvā gacchati. Evaṃ niccakālameva divase divase dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhati. Aparabhāge dhanaṃ parikkhayaṃ gacchati. Vohārūpajīvinopissa hatthato aṭṭhārasakoṭidhanaṃ iṇaṃ gaṇhiṃsu, kulasantakāpissa aṭṭhārasahiraññakoṭiyo, nadītīre nidahitvā ṭhapitā udakena kūle bhinne mahāsamuddaṃ pavisiṃsu. Evamassa anupubbena dhanaṃ parikkhayaṃ agamāsi. So evaṃbhūtopi saṅghassa dānaṃ detiyeva, paṇītaṃ pana katvā dātuṃ na sakkoti.
有一天,世尊问他:“居士,你家里还在布施吗?”他回答说:“还在布施,尊者,不过只是碎米饭配酸粥罢了。”于是世尊对他说:“居士,你不要想着‘我布施的东西太粗劣’。只要心意殊胜,布施给佛陀等圣者的供养就谈不上粗劣。再说,你是在向八种圣者布施;而我当年在鞞罗摩的时候,把整个赡部洲都犁了个遍,举行大布施,却连一个皈依三宝的人都没遇到。真正值得供养的人就是这么难得。所以,你千万不要想‘我的布施很粗劣’。”说完这番话,世尊就为他讲了《鞞罗摩经》(增支部 9.20)。
那时,住在他家第四道门楼上的那位天神,每当世尊和世尊的弟子们进入这户人家,她都承受不住他们的威光,站都站不住。她想:“要是能让这些人不再进这户人家,我就能把这位长者挑拨离间了。”可是在长者还富贵的时候,她想说却说不出什么。现在她心想:“这人已经穷了,应该会听我的话了。”于是夜里进入长者的华丽卧室,站在空中。长者看见她,问道:“你是谁?”她说:“大长者,我是住在你第四道门楼上的天神,特地来给你忠告。”长者说:“那你就说吧。”她说:“大长者,你根本不往后看,把大量钱财都散在沙门乔达摩的教法里。现在你穷了,还是不肯放手。这样下去,用不了多久,你连吃的穿的都得不到。沙门乔达摩跟你有什么关系?你太过度施舍了,该收手了,去经营事业,把家业重新撑起来吧。这就是我给你的忠告。”长者说:“是啊,天神。”她又说:“走吧,像你这样的人,就算有一百个、一千个、十万个,也动摇不了我。你说的话不合适。你凭什么管我家里的事?赶紧给我从我家出去!”她听了这位已证初果的圣弟子的话,站都站不住,就带着孩子们离开了。离开以后,她找不到别的地方住,心想:“我去求长者原谅,就能还住在那儿了。”于是她去找守护城池的天子,把自己的过错告诉他,说:“来吧,带我去长者那里,帮我求他原谅,让他给我一个住处。”那位天子拒绝了,说:“你说的话不合适,我可不敢去他那里。”她又去找四大天王,也被拒绝了。于是她去找帝释天,把事情经过告诉他,再三恳求:“天王啊,我找不到住处,牵着孩子,像无依无靠的人一样到处流浪。请帮我弄个住处吧。”巴利
So ekadivasaṃ satthārā ‘‘dīyati pana te, gahapati, kule dāna’’nti vutte ‘‘dīyati, bhante, tañca kho kaṇājakaṃ bilaṅgadutiya’’nti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘gahapati, ‘lūkhaṃ dānaṃ demī’ti mā cintayi. Cittasmiñhi paṇīte buddhādīnaṃ dinnadānaṃ lūkhaṃ nāma natthi, apica tvaṃ aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ dānaṃ desi, ahaṃ pana velāmakāle sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā mahādānaṃ pavattayamānopi tisaraṇagatampi kañci nālatthaṃ, dakkhiṇeyyā nāma evaṃ dullabhā. Tasmā ‘lūkhaṃ me dāna’nti mā cintayī’’ti vatvā velāmasuttamassa (a. ni. 9.20) kathesi. Athassa dvārakoṭṭhake adhivatthā devatā satthari ceva satthusāvakesu ca gehaṃ pavisantesu tesaṃ tejena saṇṭhātuṃ asakkontī, ‘‘yathā ime imaṃ gehaṃ na pavisanti, tathā gahapatiṃ paribhindissāmī’’ti taṃ vattukāmāpi issarakāle kiñci vattuṃ nāsakkhi, idāni ‘‘panāyaṃ duggato gaṇhissati me vacana’’nti rattibhāge seṭṭhissa sirigabbhaṃ pavisitvā ākāse aṭṭhāsi. Atha seṭṭhi naṃ disvā ‘‘ko eso’’ti āha. Ahaṃ te mahāseṭṭhi catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā devatā, tuyhaṃ ovādadānatthāya āgatāti. Tena hi ovadehīti. Mahāseṭṭhi tayā pacchimakālaṃ anoloketvāva samaṇassa gotamassa sāsane bahuṃ dhanaṃ vippakiṇṇaṃ, idāni duggato hutvāpi taṃ na muñcasiyeva, evaṃ vattamāno katipāheneva ghāsacchādanamattampi na labhissasi , kiṃ te samaṇena gotamena, atipariccāgato oramitvā kammante payojento kuṭumbaṃ saṇṭhāpehīti. Ayaṃ me tayā dinnaovādoti. Āma, seṭṭhīti. Gaccha, nāhaṃ tādisīnaṃ satenapi sahassenapi satasahassenapi sakkā kampetuṃ, ayuttaṃ te vuttaṃ, kaṃ tayā mama gehe vasamānāya, sīghaṃ sīghaṃ me gharā nikkhamāhīti. Sā sotāpannassa ariyasāvakassa vacanaṃ sutvā ṭhātuṃ asakkontī dārake ādāya nikkhami, nikkhamitvā ca pana aññattha vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā ‘‘seṭṭhiṃ khamāpetvā tattheva vasissāmī’’ti nagarapariggāhakaṃ devaputtaṃ upasaṅkamitvā attanā katāparādhaṃ ācikkhitvā ‘‘ehi, maṃ seṭṭhissa santikaṃ netvā khamāpetvā vasanaṭṭhānaṃ dāpehī’’ti āha. So ‘‘ayuttaṃ tayā vuttaṃ, nāhaṃ tassa santikaṃ gantuṃ ussahāmī’’ti taṃ paṭikkhipi. Sā catunnaṃ mahārājānaṃ santikaṃ gantvā tehipi paṭikkhittā sakkaṃ devarājānaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ācikkhitvā, ‘‘ahaṃ, deva, vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā dārake hatthena gahetvā anāthā vicarāmi, vasanaṭṭhānaṃ me dāpehī’’ti suṭṭhutaraṃ yāci.
于是帝释天对她说:“为了你的事,我也没办法去跟长者说。不过,我教你一个办法。”她说:“好的,天王,请说吧。”帝释天说:“你去扮成长者的管家,拿着长者的信据,用你自己的神通力,把那些商人借走的十八俱胝财富清理收回,填满空库。被冲进大海的十八俱胝财富还在,另外在某某地方也还有无主的十八俱胝财富。你把这一切都收集起来,填满他的空库,然后做苦差作为惩罚,再去请求他原谅。”她说:“好的,天王。”便照前面说的那样一一办妥。然后她再次照亮那间华丽的卧室,站在空中。长者问“你是谁”时,她说:“我是住在你第四道门楼上的愚痴天神。我因为愚痴,之前对你说了那些话,请你原谅我。我确实遵照帝释天的话,收集了五十四俱胝财富,填满了空库,也做了苦差作为惩罚。现在我找不到安身之处,正备受煎熬。”给孤独长者心想:“这位天神说‘也对我做了苦差作为惩罚’,还承认了自己的过错,我要带她去见正自觉者。”于是带她来到世尊面前,把天神所做的事全都禀报了。天神跪倒在世尊足下,以头顶礼,说:“尊者,我因为愚痴,不认识您的功德,说了恶语,请您原谅我。”她请求世尊原谅后,又请求大长者原谅。世尊以善恶业报的因缘,教导长者和天神,说道:“居士,恶人造了恶业,只要恶业还没成熟,他看到的仍是好报;一旦恶业成熟,他就只看到恶报。善人造了善业,只要善业还没成熟,他看到的可能是恶报;一旦善业成熟,他就只看到善报。”说完,连接上下文,说法开示,诵出以下偈颂——巴利
Atha naṃ so ‘‘ahampi tava kāraṇā seṭṭhiṃ vattuṃ na sakkhissāmi, ekaṃ pana te upāyaṃ kathessāmī’’ti āha. Sādhu, deva, kathehīti. Gaccha, seṭṭhino āyuttakavesaṃ gahetvā seṭṭhissa hatthato paṇṇaṃ āropetvā vohārūpajīvīhi gahitaṃ aṭṭhārasakoṭidhanaṃ attano ānubhāvena sodhetvā tucchagabbhe pūretvā mahāsamuddaṃ paviṭṭhaṃ aṭṭhārasakoṭidhanaṃ atthi, aññampi asukaṭṭhāne nāma assāmikaṃ aṭṭhārasakoṭidhanaṃ atthi, taṃ sabbaṃ saṃharitvā tassa tucchagabbhe pūretvā daṇḍakammaṃ katvā khamāpehīti. Sā ‘‘sādhu, devā’’ti vuttanayeneva taṃ sabbaṃ katvā puna tassa sirigabbhaṃ obhāsayamānā ākāse ṭhatvā ‘‘ko eso’’ti vutte ahaṃ te catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā andhabāladevatā, mayā andhabālatāya yaṃ tumhākaṃ santike kathitaṃ, taṃ me khamatha. Sakkassa hi me vacanena catupaṇṇāsakoṭidhanaṃ saṃharitvā tucchagabbhapūraṇaṃ daṇḍakammaṃ kataṃ, vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā kilamāmīti. Anāthapiṇḍiko cintesi – ‘‘ayaṃ devatā ‘daṇḍakammañca me kata’nti vadati, attano ca dosaṃ paṭijānāti, sammāsambuddhassa naṃ dassessāmī’’ti. So taṃ satthu santikaṃ netvā tāya katakammaṃ sabbaṃ ārocesi. Devatā satthu pādesu sirasā nipatitvā, ‘‘bhante, yaṃ mayā andhabālatāya tumhākaṃ guṇe ajānitvā pāpakaṃ vacanaṃ vuttaṃ, taṃ me khamathā’’ti satthāraṃ khamāpetvā mahāseṭṭhiṃ khamāpesi. Satthā kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākavasena seṭṭhiñceva devatañca ovadanto ‘‘idha, gahapati, pāpapuggalopi yāva pāpaṃ na paccati, tāva bhadrampi passati. Yadā panassa pāpaṃ paccati, tadā pāpameva passati. Bhadrapuggalopi yāva bhadraṃ na paccati, tāva pāpāni passati. Yadā panassa bhadraṃ paccati, tadā bhadrameva passatī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
恶人也能看到好事,只要恶业还没成熟。
当恶业成熟时,恶人便见到诸恶报。巴利
‘‘Pāpopi passatī bhadraṃ, yāva pāpaṃ na paccati; Yadā ca paccatī pāpaṃ, atha pāpo pāpāni passati.
善人也会看到恶,直到善业成熟为止。
当善业成熟时,善人看到的就都是善的。巴利
‘‘Bhadropi passatī pāpaṃ, yāva bhadraṃ na paccati; Yadā ca paccatī bhadraṃ, atha bhadro bhadrāni passatī’’ti.
在此,恶人是指做了身恶行等恶业的人。这个人也在享受过去善行所带来的快乐,所以也会看到好事。只要恶业还没有成熟,就是说只要那个恶业还没有在现世或来世产生果报。可是,当那个恶业在现世或来世产生果报时——在现世遭受由业力引发的各种痛苦,在来世承受恶道的痛苦——那时,这个恶人看到的就只有恶事。第二首偈颂里,善人是指做了身善行等善业的人。这个人也在承受过去恶行所带来的痛苦,所以也会看到恶事。只要善业还没有成熟,就是说只要那个善业还没有在现世或来世产生果报。可是,当那个善业产生果报时——在现世享受利养、恭敬等快乐,在来世享受天界的福报之乐——那时,这个善人看到的就只有善事。巴利
Tattha pāpoti kāyaduccaritādinā pāpakammena yuttapuggalo. Sopi hi purimasucaritānubhāvena nibbattaṃ sukhaṃ anubhavamāno bhadrampi passati. Yāva pāpaṃ na paccatīti yāvassa taṃ pāpakammaṃ diṭṭhadhamme vā samparāye vā vipākaṃ na deti. Yadā panassa taṃ diṭṭhadhamme vā samparāye vā vipākaṃ deti, atha diṭṭhadhamme vividhā kammakāraṇā, samparāye ca apāyadukkhaṃ anubhonto so pāpo pāpāniyeva passati. Dutiyagāthāyapi kāyasucaritādinā bhadrakammena yutto bhadro. Sopi hi purimaduccaritānubhāvena nibbattaṃ dukkhaṃ anubhavamāno pāpaṃ passati. Yāva bhadraṃ na paccatīti yāvassa taṃ bhadraṃ kammaṃ diṭṭhadhamme vā samparāye vā vipākaṃ na deti. Yadā pana taṃ vipākaṃ deti, atha diṭṭhadhamme lābhasakkārādisukhaṃ, samparāye ca dibbasampattisukhaṃ anubhavamāno so bhadro bhadrāniyeva passatīti.
说法结束时,那位天神证得了入流果,在场的众人也从这次说法中得到了利益。巴利
Desanāvasāne sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
不护持资具的比丘事巴利
5. Asaññataparikkhārabhikkhuvatthu
导师住在祇园精舍时,针对一位不守护资具的比丘,讲说了“不要轻视恶行”这个法教。巴利
Māvamaññetha pāpassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ asaññataparikkhāraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说那位比丘用完床、椅等种种资具之后,就随手丢在原地。那些资具被雨淋、被日晒,又被白蚁之类啃坏。比丘们对他说:“贤友,资具不是应该收好吗?”他却说:“贤友,这算什么大事,它又没有心,也没有胆。”说完还是照旧那样做。比丘们把这件事告诉了世尊。世尊叫人把他叫来,问他说:“比丘,你真的这样做了吗?”那位比丘即使面对世尊的询问,还是照样轻视地说:“世尊,这算什么大事,它又没有心,也没有胆。”于是世尊对他说:“比丘,不该这样做。恶业不能因为‘小’就轻视它。就像放在露天的敞口容器,下雨时,一滴水虽然不能把它装满,但雨不断地下,终究会把它装满。同样,一个人不断造恶,也会渐渐积成一大堆积的恶业。”世尊这样把前后义理连接起来,开示法义,说出下面这首偈颂:巴利
So kira yaṃ kiñci mañcapīṭhādibhedaṃ parikkhāraṃ bahi paribhuñjitvā tattheva chaḍḍeti. Parikkhāro vassenapi ātapenapi upacikādīhipi vinassati. So bhikkhūhi ‘‘nanu, āvuso, parikkhāro nāma paṭisāmitabbo’’ti vutte ‘‘appakaṃ mayā kataṃ, āvuso, etaṃ, na etassa cittaṃ atthi, na pitta’’nti vatvā tatheva karoti. Bhikkhū tassa kiriyaṃ satthu ārocesuṃ. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu evaṃ karosī’’ti pucchi. So satthārā pucchitopi ‘‘kiṃ etaṃ bhagavā appakaṃ mayā kataṃ, na tassa cittaṃ atthi, nāssa pitta’’nti tatheva avamaññanto āha. Atha naṃ satthā ‘‘bhikkhūhi evaṃ kātuṃ na vaṭṭati, pāpakammaṃ nāma ‘appaka’nti na avamaññitabbaṃ. Ajjhokāse ṭhapitañhi vivaṭamukhaṃ bhājanaṃ deve vassante kiñcāpi ekabindunā na pūrati, punappunaṃ vassante pana pūrateva, evamevaṃ pāpaṃ karonto puggalo anupubbena mahantaṃ pāparāsiṃ karotī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
不要轻视恶行,觉得它不会找上门来;
水滴一滴一滴落下,水罐也会被装满;
愚人一点点地积攒恶行,也会因此变得恶贯满盈。巴利
‘‘Māvamaññetha pāpassa, na mandaṃ āgamissati; Udabindunipātena, udakumbhopi pūrati; Bālo pūrati pāpassa, thokaṃ thokampi ācina’’nti.
这里,“不要轻视”的意思是不可小看。“恶”指恶业。“它不会慢慢到来”的意思是:不该这样轻视恶业,心想“我只做了那么一点点恶事,它什么时候才会结果呢?”——这就是它的含义。“就像水瓶一样”:好比下雨时,把任何陶罐敞着口放在那里,靠着一点一滴的水珠不断落下,它就会渐渐装满;同样,愚人一点一点地累积恶业、造作恶业、不断增长,终究会被恶业填满。这就是这段话的意思。巴利
Tattha māvamaññethāti na avajāneyya. Pāpassāti pāpaṃ. Na mandaṃ āgamissatīti ‘‘appamattakaṃ me pāpakaṃ kataṃ, kadā etaṃ vipaccissatī’’ti evaṃ pāpaṃ nāvajāneyyāti attho. Udakumbhopīti deve vassante mukhaṃ vivaritvā ṭhapitaṃ yaṃ kiñci kulālabhājanaṃ yathā taṃ ekekassāpi udakabinduno nipātena anupubbena pūrati, evaṃ bālapuggalo thokaṃ thokampi pāpaṃ ācinanto karonto vaḍḍhento pāpassa pūratiyevāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等果位。世尊也制定了这条学处:“在露天处铺好卧具后,不收起来,就犯这条罪。”(波逸提108-110)巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. Satthāpi ‘‘ajjhokāse seyyaṃ santharitvā paṭipākatikaṃ akaronto imaṃ nāma āpattimāpajjatī’’ti (pāci. 108-110) sikkhāpadaṃ paññāpesīti.
6. 猫足长者的事巴利
6. Biḷālapādakaseṭṭhivatthu
导师住在祇园精舍时,针对猫足长者讲了这段法教,开头是“不要轻视福德”。巴利
Māvamaññethapuññassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto biḷālapādakaseṭṭhiṃ ārabbha kathesi.
有一次,舍卫城的居民们分组轮流,向以佛陀为首的比丘僧团做布施。后来有一天,导师在做随喜开示时,这样说道:巴利
Ekasmiñhi samaye sāvatthivāsino vaggabandhanena buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ denti. Athekadivasaṃ satthā anumodanaṃ karonto evamāha –
各位近事男,在这里,有的人自己布施,却不劝别人布施。这样的人,无论投生到哪里,都能得到财富上的圆满,但得不到随从眷属的圆满。有的人自己不布施,却劝别人布施。这样的人,无论投生到哪里,都能得到随从眷属的圆满,但得不到财富上的圆满。有的人自己既不布施,也不劝别人布施。这样的人,无论投生到哪里,既得不到财富上的圆满,也得不到随从眷属的圆满,只能靠吃别人剩下的残食过活,四处流浪。有的人自己既布施,也劝别人布施。这样的人,无论投生到哪里,既能得到财富上的圆满,也能得到随从眷属的圆满。巴利
‘‘Upāsakā idhekacco attanāva dānaṃ deti, paraṃ na samādapeti. So nibbattanibbattaṭṭhāne bhogasampadaṃ labhati, no parivārasampadaṃ. Ekacco attanā dānaṃ na deti, paraṃ samādapeti. So nibbattanibbattaṭṭhāne parivārasampadaṃ labhati, no bhogasampadaṃ. Ekacco attanā ca na deti, parañca na samādapeti. So nibbattanibbattaṭṭhāne neva bhogasampadaṃ labhati, na parivārasampadaṃ, vighāsādo hutvā vicarati. Ekacco attanā ca deti, parañca samādapeti. So nibbattanibbattaṭṭhāne bhogasampadañceva labhati, parivārasampadañcā’’ti.
有位聪明人听完这场说法,心里想:“这真是稀有难得的事!我现在就要去做能带来两种成就的善业。”于是当世尊起身准备离开时,他对世尊说:“尊者,明天请接受我们的饮食供养。”世尊问:“需要多少位比丘?”他回答:“所有比丘,尊者。”世尊默然答应了。这位聪明人也走进村里,一边走一边高声宣布:“各位乡亲,我已经邀请以佛陀为首的比丘僧团明天来应供。谁有能力供养多少位比丘,就请为那么多比丘所需的粥、饭等拿出米粮和食材,我们集中在一个地方煮好,一起做供养。”巴利
Atheko paṇḍitapuriso taṃ dhammadesanaṃ sutvā ‘‘aho acchariyamidaṃ kāraṇaṃ, ahaṃ dāni ubhayasampattisaṃvattanikaṃ kammaṃ karissāmī’’ti cintetvā satthāraṃ uṭṭhāya gamanakāle āha – ‘‘bhante, sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti. Kittakehi pana te bhikkhūhi atthoti? Sabbabhikkhūhi, bhanteti. Satthā adhivāsesi . Sopi gāmaṃ pavisitvā, ‘‘ammatātā, mayā svātanāya buddhappamukho bhikkhusaṅgho nimantito, yo yattakānaṃ bhikkhūnaṃ sakkoti, so tattakānaṃ yāguādīnaṃ atthāya taṇḍulādīni detu, ekasmiṃ ṭhāne pacāpetvā dānaṃ dassāmā’’ti ugghosento vicari.
这时,一位长者看见他来到自己店铺门口,心想:“这个人不邀请那些跟自己财力相当的比丘,反倒走遍全村去劝人布施。”于是生了气,说:“把你拿着的容器拿来!”就用三根手指捏了一点米给他,同样给了一点绿豆,一点黑豆。从那时起,这位长者就得了个名字叫“猫足长者”。后来他就算布施熟酥、糖蜜之类的东西,也是把罐子斜过来,只留一个角朝下,一滴一滴地往外淌,每次只给一丁点儿。那位近事男把别人布施的东西归在一起,却把这位长者给的单独放在一边。长者看到他的做法,心想:“他为什么把我给的东西单独分开?”就派了一个小侍者跟在近事男后面,吩咐说:“你去,看他做什么,弄明白。”侍者去了,看见那位近事男为了祝愿“愿长者得大果报”,拿了一两粒米放进粥、饭、糕饼里,也把绿豆、黑豆,以及油、糖蜜等的每一滴,都放进各个容器里。小侍者回去禀告了长者。长者听了,心想:“如果他在大众当中说我的坏话,只要一提到我的名字,我就当场把他打死。”于是把刀藏在内衣里,第二天去了斋堂,站在那里。那个人供养了以佛陀为首的比丘僧团之后,对世尊说:“世尊,我劝大众一起做了这份布施。其中,被劝来的人们各自随自己的力量,有的布施很多,有的只布施一点点米等物。愿他们所有人都得大果报。”长者听了这话,心想:“我来的时候想的是:‘要是有人名叫某某,用手掌抓取了米等物来布施,只要提到我的名字,我就打死他。’可这个人却把一切都总括起来说:‘无论是用斗等量了给的,还是用手捧了给的,愿所有人都得大果报。’如果我不向他求原谅,天罚就会落到我头上。”于是他跪在那人脚前,说:“请您原谅我,主人。”那人问:“这是怎么了?”他就把整件事说了出来。世尊看到这一幕,问那位负责布施事务的人:“这是怎么回事?”那人从昨天起把整件事都说了出来。于是世尊问他:“长者,真是这样吗?”他回答:“是的,世尊。”世尊说:“近事男,福德这东西,不能轻视说‘这只是一点点’。就算是对以像我这样的佛陀为首的比丘僧团做了布施,也不能轻视说‘这只是一点点’。有智慧的人做福德时,就像敞口的容器接水一样,福德会一点一点地把它装满。”世尊接上话头,说法时说了这首偈颂:巴利
Atha naṃ eko seṭṭhi attano āpaṇadvāraṃ sampattaṃ disvā ‘‘ayaṃ attano pahonake bhikkhū animantetvā pana sakalagāmaṃ samādapento vicaratī’’ti kujjhitvā ‘‘tayā gahitabhājanaṃ āharā’’ti tīhi aṅgulīhi gahetvā thoke taṇḍule adāsi, tathā mugge, tathā māseti. So tato paṭṭhāya biḷālapādakaseṭṭhi nāma jāto, sappiphāṇitādīni dentopi karaṇḍaṃ kuṭe pakkhipitvā ekato koṇaṃ katvā binduṃ binduṃ paggharāyanto thokathokameva adāsi. Upāsako avasesehi dinnaṃ ekato katvā iminā dinnaṃ visuṃyeva aggahesi. So seṭṭhi tassa kiriyaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esa mayā dinnaṃ visuṃ gaṇhātī’’ti cintetvā tassa pacchato pacchato ekaṃ cūḷupaṭṭhākaṃ pahiṇi ‘‘gaccha, yaṃ esa karoti, taṃ jānāhī’’ti. So gantvā ‘‘seṭṭhissa mahapphalaṃ hotū’’ti yāgubhattapūvānaṃ atthāya ekaṃ dve taṇḍule pakkhipitvā muggamāsepi telaphāṇitādibindūnipi sabbabhājanesu pakkhipi. Cūḷupaṭṭhāko gantvā seṭṭhissa ārocesi . Taṃ sutvā seṭṭhi cintesi – ‘‘sace me so parisamajjhe avaṇṇaṃ bhāsissati, mama nāme gahitamatteyeva naṃ paharitvā māressāmī’’ti nivāsanantare churikaṃ bandhitvā punadivase gantvā bhattagge aṭṭhāsi. So puriso buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ parivisitvā bhagavantaṃ āha – ‘‘bhante, mayā mahājanaṃ samādapetvā imaṃ dānaṃ dinnaṃ, tattha samādapitamanussā attano attano balena bahūnipi thokānipi taṇḍulādīni adaṃsu, tesaṃ sabbesaṃ mahapphalaṃ hotū’’ti. Taṃ sutvā so seṭṭhi cintesi – ‘‘ahaṃ ‘asukena nāma accharāya gaṇhitvā taṇḍulādīni dinnānīti mama nāme gahitamatte imaṃ māressāmī’ti āgato, ayaṃ pana sabbasaṅgāhikaṃ katvā ‘yehipi nāḷiādīhi minitvā dinnaṃ, yehipi accharāya gahetvā dinnaṃ, sabbesaṃ mahapphalaṃ hotū’ti vadati. Sacāhaṃ evarūpaṃ na khamāpessāmi, devadaṇḍo mama matthake patissatī’’ti. So tassa pādamūle nipajjitvā ‘‘khamāhi me, sāmī’’ti āha. ‘‘Kiṃ ida’’nti ca tena vutte sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. Taṃ kiriyaṃ disvā satthā ‘‘kiṃ ida’’nti dānaveyyāvaṭikaṃ pucchi. So atītadivasato paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. Atha naṃ satthā ‘‘evaṃ kira seṭṭhī’’ti pucchitvā, ‘‘āma, bhante’’ti vutte, ‘‘upāsaka, puññaṃ nāma ‘appaka’nti na avamaññitabbaṃ, mādisassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā ‘appaka’nti na avamaññitabbaṃ. Paṇḍitamanussā hi puññaṃ karontā vivaṭabhājanaṃ viya udakena anukkamena puññena pūrantiyevā’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
不要轻视福德,它不会一点点到来;
水滴一滴一滴落下来,连水罐也能被装满;
智者一点点积累福德,福德就会充满。巴利
‘‘Māvamaññetha puññassa, na mandaṃ āgamissati; Udabindunipātena, udakumbhopi pūrati; Dhīro pūrati puññassa, thokaṃ thokampi ācina’’nti.
这句话的意思是:有智慧的人做了福德之后,不该这样轻视它:“我只做了一点点,它不会因异熟而变得微小,这么微小的业,在哪里会见到我?我又在哪里会见到它?它什么时候才会成熟?”他不该这样轻视福德,不该看不起它。就像水滴不停地落下,能把敞口的陶罐装满;同样,智者一点一点地累积福德,福德就会圆满。巴利
Tassattho – paṇḍitamanusso puññaṃ katvā ‘‘appakamattaṃ mayā kataṃ, na mandaṃ vipākavasena āgamissati, evaṃ parittakaṃ kammaṃ kahaṃ maṃ dakkhissati, ahaṃ vā taṃ kahaṃ dakkhissāmi, kadā etaṃ vipaccissatī’’ti evaṃ puññaṃ māvamaññetha na avajāneyya. Yathā hi nirantaraṃ udabindunipātena vivaritvā ṭhapitaṃ kulālabhājanaṃ pūrati, evaṃ dhīro paṇḍitapuriso thokaṃ thokampi puññaṃ ācinanto puññassa pūratīti.
说法结束时,那位长者证得了入流果,在场的大众也因这场说法获得了真实的利益。巴利
Desanāvasāne so seṭṭhi sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
大财商人的故事巴利
7. Mahādhanavāṇijavatthu
商人般地这段开示,是导师住在祇园时,关于那位大财商而说的。巴利
Vāṇijovāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto mahādhanavāṇijaṃ ārabbha kathesi.
据说,那个商人的家里曾有五百个盗贼一直在找机会下手,却始终找不到机会。后来,商人把五百辆车装满了货物,派人去通知比丘们说:“我要去某个地方做生意。各位尊者如果有想去那里的,就一起出发吧,路上不用为托钵乞食而辛苦。”五百位比丘听了这话,就和他一起上路了。那些盗贼听说“那个商人已经出发了”,就赶去守在森林里。商人也往前走,到了森林入口的一个村子住下来,花了两三天时间整理牛车等物,同时一直不间断地给那些比丘供食。盗贼见他拖得太久,就派了一个人去,吩咐说:“你去打听他出发的日子,然后回来报告。”那人到了那个村子,问一个朋友:“商人什么时候出发?”朋友说:“再过两三天吧。”接着又问:“你问这个干什么?”那人就告诉他:“我们是五百个盗贼,就是为了他才守在森林里的。”朋友听了说:“那你快回去,他很快就会出发的。”把他打发走之后,朋友心里想:“我到底是去拦住盗贼,还是去告诉商人呢?盗贼跟我有什么关系?可是全靠这个商人,五百位比丘才能活命,我应该给商人报个信。”于是他就到商人那里,问:“你们什么时候走?”听说“第三天”走,就说:“请听我一句话:听说森林里有五百个盗贼就是冲着你们守在那里的,先别走。”商人问:“你怎么知道?”他说:“他们中间有我的朋友,我是从他的话里知道的。”商人说:“那我就掉头回家去好了,何必再往前走呢。”商人迟迟不走,盗贼又派了一个人来,找到那个朋友问情况,听说“他要掉头回家了”,就回去报告了盗贼。盗贼听了,就从那里撤走,改守在另一条路上。商人又拖了很久,盗贼第三次派人去找那个人。那人知道他们还守在那里,就又告诉了商人。商人说:“我在这里也不缺什么,既然这样,我既不从这边走,也不从那边走,我就留在这里。”于是他去见比丘们,说:“各位尊者,听说盗贼想抢我,守在一条路上;后来又听说我会掉头,就改守在另一条路上。我既不从那边走,也不从这边走,就先在这里待一阵子。各位尊者想留在这里的就留下,想走的就随自己的意。”比丘们说:“既然这样,我们就回去吧。”他们向商人告辞,又回到舍卫城,礼敬世尊后坐下。世尊问:“比丘们,你们没有和那位大财商人一起走吗?”他们回答:“是的,世尊。想抢那位大财商人的盗贼在两条路上都埋伏了,所以他留在那里没走,我们向他告辞后就回来了。”世尊说:“比丘们,那位大财商人因为知道有盗贼,就避开那条路,就像想活命的人避开致命的毒药一样。比丘也应该知道‘三有就像被盗贼埋伏的路’,从而避开恶行。”世尊这样把前后连起来,说法时说了这首偈颂:巴利
Tassa kira vāṇijassa gehe pañcasatā corā otāraṃ gavesamānā otāraṃ na labhiṃsu. Aparena samayena vāṇijo pañca sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūretvā bhikkhūnaṃ ārocāpesi – ‘‘ahaṃ asukaṭṭhānaṃ nāma vāṇijjatthāya gacchāmi, ye, ayyā, taṃ ṭhānaṃ gantukāmā, te nikkhamantu, magge bhikkhāya na kilamissantī’’ti. Taṃ sutvā pañcasatā bhikkhū tena saddhiṃ maggaṃ paṭipajjiṃsu. Tepi corā ‘‘so kira vāṇijo nikkhanto’’ti gantvā aṭaviyaṃ aṭṭhaṃsu. Vāṇijopi gantvā aṭavimukhe ekasmiṃ gāme vāsaṃ katvā dve tayopi divase goṇasakaṭādīni saṃvidahi, tesaṃ pana bhikkhūnaṃ nibaddhaṃ bhikkhaṃ detiyeva. Corā tasmiṃ aticirāyante ‘‘gaccha, tassa nikkhamanadivasaṃ ñatvā ehī’’ti ekaṃ purisaṃ pahiṇiṃsu. So taṃ gāmaṃ gantvā ekaṃ sahāyakaṃ pucchi – ‘‘kadā vāṇijo nikkhamissatī’’ti. So ‘‘dvīhatīhaccayenā’’ti vatvā ‘‘kimatthaṃ pana pucchasī’’ti āha. Athassa so ‘‘mayaṃ pañcasatā corā etassatthāya aṭaviyaṃ ṭhitā’’ti ācikkhi. Itaro ‘‘tena hi gaccha, sīghaṃ nikkhamissatī’’ti taṃ uyyojetvā, ‘‘kiṃ nu kho core vāremi, udāhu vāṇija’’nti cintetvā, ‘‘kiṃ me corehi, vāṇijaṃ nissāya pañcasatā bhikkhū jīvanti, vāṇijassa saññaṃ dassāmī’’ti so tassa santikaṃ gantvā ‘‘kadā gamissathā’’ti pucchitvā ‘‘tatiyadivase’’ti vutte mayhaṃ vacanaṃ karotha, aṭaviyaṃ kira tumhākaṃ atthāya pañcasatā corā ṭhitā, mā tāva gamitthāti. Tvaṃ kathaṃ jānāsīti? Tesaṃ antare mama sahāyo atthi, tassa me kathāya ñātanti. ‘‘Tena hi ‘kiṃ me etto gatenā’ti nivattitvā gehameva gamissāmī’’ti āha. Tasmiṃ cirāyante puna tehi corehi pesito puriso āgantvā taṃ sahāyakaṃ pucchitvā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘nivattitvā gehameva kira gamissatī’’ti gantvā corānaṃ ārocesi. Taṃ sutvā corā tato nikkhamitvā itarasmiṃ magge aṭṭhaṃsu, tasmiṃ cirayante punapi te corā tassa santikaṃ purisaṃ pesesuṃ. So tesaṃ tattha ṭhitabhāvaṃ ñatvā puna vāṇijassa ārocesi. Vāṇijo ‘‘idhāpi me vekallaṃ natthi, evaṃ sante neva etto gamissāmi, na ito, idheva bhavissāmī’’ti bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā āha – ‘‘bhante, corā kira maṃ vilumpitukāmā magge ṭhitā, ‘puna nivattissatī’ti sutvā itarasmiṃ magge ṭhitā, ahaṃ etto vā ito vā agantvā thokaṃ idheva bhavissāmi, bhadantā idheva vasitukāmā vasantu, gantukāmā attano ruciṃ karontū’’ti. Bhikkhū ‘‘evaṃ sante mayaṃ nivattissāmā’’ti vāṇijaṃ āpucchitvā punadeva sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu. Satthā ‘‘kiṃ, bhikkhave, mahādhanavāṇijena saddhiṃ na gamitthā’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante, mahādhanavāṇijassa vilumpanatthāya dvīsupi maggesu corā pariyuṭṭhiṃsu, tena so tattheva ṭhito, mayaṃ pana taṃ āpucchitvā āgatā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, mahādhanavāṇijo corānaṃ atthitāya maggaṃ parivajjati, jīvitukāmo viya puriso halāhalaṃ visaṃ parivajjeti, bhikkhunāpi ‘tayo bhavā corehi pariyuṭṭhitamaggasadisā’ti ñatvā pāpaṃ parivajjetuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
就像商人独自一人带着很多财宝,走在有危险的道路上;
就像想活命的人会躲开毒药一样,应当远离各种恶行。巴利
‘‘Vāṇijova bhayaṃ maggaṃ, appasattho mahaddhano; Visaṃ jīvitukāmova, pāpāni parivajjaye’’ti.
这里,“怖畏”指应当害怕的东西;因为被盗贼盘踞,所以是“有怖畏的”。这话的意思是:就像拥有大量财富的商人因为随从很少,会避开有危险的路;又像爱惜生命的人会远离剧毒一样,有智慧的比丘即使对极微小的恶行,也应当避开。巴利
Tattha bhayanti bhāyitabbaṃ, corehi pariyuṭṭhitattā sappaṭibhayanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā mahādhanavāṇijo appasattho sappaṭibhayaṃ maggaṃ, yathā ca jīvitukāmo halāhalaṃ visaṃ parivajjeti, evaṃ paṇḍito bhikkhu appamattakānipi pāpāni parivajjeyyāti.
开示结束时,那些比丘以无碍解智证得了阿罗汉果,在场的大众也因此得到了一场有实义的法义开示。巴利
Desanāvasāne te bhikkhū saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsu, sampattamahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
鸡弥多猎人的事巴利
8. Kukkuṭamittanesādavatthu
世尊住在竹林精舍时,针对一个名叫鸡猎人的猎人,说了这部法教,也就是“手掌”那段话。巴利
Pāṇimhi ceti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto kukkuṭamittaṃ nāma nesādaṃ ārabbha kathesi.
据说在王舍城,有一位富家女到了该出嫁的年纪。父母让她住在七层楼阁顶上的吉祥房间里,还派了一个女仆看守她。有一天傍晚,她透过窗户往街上望,看见一个叫鸡猎人的猎人,带着五百张网和五百根矛,靠猎鹿为生。他猎杀了五百头鹿,用鹿肉装满一辆大车,自己坐在车辕上,正要进城卖肉。富家女对他动了心,就把礼物交给女仆,吩咐说:“你去把这些礼物送给他,问清楚他什么时候走,然后回来告诉我。”女仆过去送上礼物,问道:“您什么时候出发?”猎人说:“今天把肉卖完,明天一早从某座城门出去。”女仆听了这话,回来告诉了小姐。富家女准备好自己要带的衣服首饰,清早穿上脏旧的衣服,提着水罐,装作和女仆们一起去打水,出了城,到了那个地方,站在那里等他来。猎人也一大早就赶着车出了城。她就跟在他后面走。猎人看见她,说:“我不知道你是谁家的女儿,别跟着我,大姐。”她说:“又不是你叫我来的,是我自己要来的。你只管安安静静赶你的车吧。”猎人再三劝阻她。于是她对他说:“主人,吉祥自己找上门来,是不该推出去的。”猎人明白她是真心实意跟来的,就让她上了车,一起走了。她的父母到处派人寻找,找不到她,心想“她大概已经死了”,就为她办了亡者的祭食。她跟猎人一起生活,先后生下七个儿子,等他们长大成人,就给他们成了家。巴利
Rājagahe kira ekā seṭṭhidhītā vayappattā sattabhūmikapāsādassa upari sirigabbhe ārakkhaṇatthāya ekaṃ paricārikaṃ datvā mātāpitūhi vāsiyamānā ekadivasaṃ sāyanhasamaye vātapānena antaravīthiṃ olokentī pañca pāsasatāni pañca sūlasatāni ādāya mige vadhitvā jīvamānaṃ ekaṃ kukkuṭamittaṃ nāma nesādaṃ pañca migasatāni vadhitvā tesaṃ maṃsena mahāsakaṭaṃ pūretvā sakaṭadhure nisīditvā maṃsavikkiṇanatthāya nagaraṃ pavisantaṃ disvā tasmiṃ paṭibaddhacittā paricārikāya hatthe paṇṇākāraṃ datvā ‘‘gaccha, etassa paṇṇākāraṃ datvā gamanakālaṃ ñatvā ehī’’ti pesesi. Sā gantvā tassa paṇṇākāraṃ datvā pucchi – ‘‘kadā gamissasī’’ti? So ‘‘ajja maṃsaṃ vikkiṇitvā pātova asukadvārena nāma nikkhamitvā gamissāmī’’ti āha. Sā tena kathitakathaṃ sutvā āgantvā tassā ārocesi. Seṭṭhidhītā attanā gahetabbayuttakaṃ vatthābharaṇajātaṃ saṃvidahitvā pātova malinavatthaṃ nivāsetvā kuṭaṃ ādāya dāsīhi saddhiṃ udakatitthaṃ gacchantī viya nikkhamitvā taṃ ṭhānaṃ gantvā tassāgamanaṃ olokentī aṭṭhāsi. Sopi pātova sakaṭaṃ pājento nikkhami. Sā tassa pacchato pacchato pāyāsi. So taṃ disvā ‘‘ahaṃ taṃ ‘asukassa nāma dhītā’ti na jānāmi, mā maṃ anubandhi, ammā’’ti āha. Na maṃ tvaṃ pakkosasi, ahaṃ attano dhammatāya āgacchāmi, tvaṃ tuṇhī hutvā attano sakaṭaṃ pājehīti. So punappunaṃ taṃ nivāretiyeva. Atha naṃ sā āha – ‘‘sāmi, sirī nāma attano santikaṃ āgacchantī nivāretuṃ na vaṭṭatī’’ti. So tassā nissaṃsayena āgamanakāraṇaṃ ñatvā taṃ sakaṭaṃ āropetvā agamāsi. Tassā mātāpitaro ito cito ca pariyesāpetvā apassantā ‘‘matā bhavissatī’’ti matakabhattaṃ kariṃsu. Sāpi tena saddhiṃ saṃvāsamanvāya paṭipāṭiyā satta putte vijāyitvā te vayappatte gharabandhanena bandhi.
有一天清晨,导师观察世间,看见鸡猎人带着儿子和儿媳一共十五人都进入了自己的智慧之网,心想:“这是怎么回事?”他观察到这十五人都已具备证悟入流道的亲依止缘,便在清晨拿着钵和袈裟,前往鸡猎人设网的地方。那天没有一只鹿被网住。导师在猎网附近留下脚印,然后在前方一丛灌木下面的阴影里坐下。鸡猎人一早拿着弓来到设网处,从头开始逐一查看猎网,没看见有鹿落网,却看见了导师的脚印。他心里想:“是谁在这里走来走去,放走了我网住的鹿?”他对导师起了嗔恨心,边走边找,看见导师坐在灌木丛下,就想:“一定是他放走了我的鹿,我要杀了他!”于是拉开了弓。导师让他拉满了弓,却不让他把箭射出去。他既射不出箭,也松不回弓弦,两肋像要裂开一样,嘴里淌着口水,疲惫不堪地僵在那里。这时他的儿子们回到家里,说:“父亲怎么这么久还不回来?”母亲就打发他们说:“孩子们,去你们父亲那里看看。”他们拿着弓赶过去,看见父亲僵立在那里,心想:“这人一定是父亲的仇人!”七个人一起拉满了弓,但因为佛陀的威神力,他们也和父亲一样僵在原地。接着他们的母亲心想:“我的儿子们怎么也不回来?”便带着七个儿媳一起过去,看见他们都僵立在那里,心想:“这些人拉着弓站在这里,是要对付谁?”她四处张望,看见了导师,便举起双臂大声喊道:“不要害我的父亲!不要害我的父亲!”鸡猎人听到这个声音,心想:“我完了,原来这是我的岳父,哎呀,我做了多么严重的事!”他的儿子们也想:“原来这是我们的祖父,哎呀,我们做了多么严重的事!”鸡猎人心里生起了“这是我的岳父”的慈心,儿子们心里也生起了“这是我们的祖父”的慈心。这时他们的母亲——那位富家女——说道:“快把弓扔掉,向我父亲求原谅吧。”巴利
Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye lokaṃ volokento kukkuṭamittaṃ saputtaṃ sasuṇisaṃ attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā, ‘‘kiṃ nu kho eta’’nti upadhārento tesaṃ pannarasannampi sotāpattimaggassa upanissayaṃ disvā pātova pattacīvaraṃ ādāya tassa pāsaṭṭhānaṃ agamāsi . Taṃ divasaṃ pāse baddho ekamigopi nāhosi. Satthā tassa pāsamūle padavalañjaṃ dassetvā purato ekassa gumbassa heṭṭhā chāyāyaṃ nisīdi. Kukkuṭamitto pātova dhanuṃ ādāya pāsaṭṭhānaṃ gantvā ādito paṭṭhāya pāse olokayamāno pāse baddhaṃ ekampi migaṃ adisvā satthu padavalañjaṃ addasa. Athassa etadahosi – ‘‘ko mayhaṃ baddhamige mocento vicaratī’’ti. So satthari āghātaṃ bandhitvā gacchanto gumbamūle nisinnaṃ satthāraṃ disvā, ‘‘iminā mama migā mocitā bhavissanti, māressāmi na’’nti dhanuṃ ākaḍḍhi. Satthā dhanuṃ ākaḍḍhituṃ datvā vissajjetuṃ nādāsi. So saraṃ vissajjetumpi oropetumpi asakkonto phāsukāhi bhijjantīhi viya mukhato kheḷena paggharantena kilantarūpo aṭṭhāsi. Athassa puttā gehaṃ gantvā ‘‘pitā no cirāyati, kiṃ nu kho eta’’nti vatvā ‘‘gacchatha, tātā, pitu santika’’nti mātarā pesitā dhanūni ādāya gantvā pitaraṃ tathāṭhitaṃ disvā ‘‘ayaṃ no pitu paccāmitto bhavissatī’’ti sattapi janā dhanūni ākaḍḍhitvā buddhānubhāvena yathā nesaṃ pitā ṭhito, tatheva aṭṭhaṃsu. Atha nesaṃ mātā ‘‘kiṃ nu kho me puttāpi cirāyantī’’ti vatvā sattahi suṇisāhi saddhiṃ gantvā te tathāṭhite disvā ‘‘kassa nu kho ime dhanūni ākaḍḍhitvā ṭhitā’’ti olokentī satthāraṃ disvā bāhā paggayha – ‘‘mā me pitaraṃ nāsetha, mā me pitaraṃ nāsethā’’ti mahāsaddamakāsi. Kukkuṭamitto taṃ saddaṃ sutvā cintesi – ‘‘naṭṭho vatamhi, sasuro kira me esa, aho mayā bhāriyaṃ kammaṃ kata’’nti. Puttāvissa ‘‘ayyako kira no esa, aho bhāriyaṃ kammaṃ kata’’nti cintayiṃsu. Kukkuṭamitto ‘‘ayaṃ sasuro me’’ti mettacittaṃ upaṭṭhapesi, puttāpissa ‘‘ayyako no’’ti mettacittaṃ upaṭṭhapesuṃ. Atha te nesaṃ mātā seṭṭhidhītā ‘‘khippaṃ dhanūni chaḍḍetvā pitaraṃ me khamāpethā’’ti āha.
导师知道他们内心已经柔软下来,就让他们把弓放下。他们全都向导师顶礼,请求原谅说:“尊者,请原谅我们。”得到原谅后,他们坐到一边。接着导师为他们依次说法。说法结束时,鸡猎人连同儿子和媳妇,一共十五人,都证得了预流果。导师进城托钵,饭后回到精舍。这时阿难长老问导师:“尊者,您去了哪里?”导师说:“阿难,去了鸡猎人那里。”阿难又问:“尊者,他不再造杀生的业了吗?”导师说:“是的,阿难,他连同自己一共十五人,已经以不动摇的信心安住,对三宝没有疑惑,不再造杀生的业了。”比丘们说:“尊者,他不是有妻子吗?”导师说:“是的,比丘们,她还在娘家做少女时,就已经证得预流果了。”比丘们议论起来:“听说鸡猎人的妻子在少女时就证得预流果,后来嫁到他家,生了七个儿子。这么长时间里,丈夫对她说‘拿弓来,拿箭来,拿矛来,拿桩来,拿网来’,她就把这些递给他。他拿着她给的东西去杀生。难道预流果者也会杀生吗?”导师回来问:“比丘们,你们现在聚在这里谈论什么?”比丘们回答:“在谈这件事。”导师说:“不,比丘们,预流果者不会杀生。她只是想着‘我要顺从丈夫的话’,才那样做的。她心里并没有‘拿这个去,让他去杀生’的念头。就像手掌上没有伤口的人去拿毒药,毒药伤不了他一样;同样,因为没有不善的思,即使把弓等东西拿出来交给别人,也不会造下恶业。”导师接着把前后因缘连接起来,说法时说了这首偈颂:巴利
Satthā tesaṃ muducittataṃ ñatvā dhanuṃ otāretuṃ adāsi. Te sabbe satthāraṃ vanditvā ‘‘khamatha no, bhante’’ti khamāpetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha nesaṃ satthā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Desanāvasāne kukkuṭamitto saddhiṃ puttehi ceva suṇisāhi ca attapañcadasamo sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ vihāraṃ agamāsi. Atha naṃ ānandatthero pucchi – ‘‘bhante, kahaṃ gamitthā’’ti. Kukkuṭamittassa santikaṃ , ānandāti. Pāṇātipātakammassa vo, bhante, akārako katoti. Āmānanda, so attapañcadasamo acalasaddhāya patiṭṭhāya tīsu ratanesu nikkaṅkho hutvā pāṇātipātakammassa akārako jātoti. Bhikkhū āhaṃsu – ‘‘nanu, bhante, bhariyāpissa atthī’’ti. Āma, bhikkhave, sā kulagehe kumārikā hutvā sotāpattiphalaṃ pattāti. Bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘kukkuṭamittassa kira bhariyā kumārikakāle eva sotāpattiphalaṃ patvā tassa gehaṃ gantvā satta putte labhi, sā ettakaṃ kālaṃ sāmikena ‘dhanuṃ āhara, sare āhara, sattiṃ āhara, sūlaṃ āhara, jālaṃ āharā’ti vuccamānā tāni adāsi. Sopi tāya dinnāni ādāya gantvā pāṇātipātaṃ karoti, kiṃ nu kho sotāpannāpi pāṇātipātaṃ karontī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘na, bhikkhave, sotāpannā pāṇātipātaṃ karonti, sā pana ‘sāmikassa vacanaṃ karomī’ti tathā akāsi. ‘Idaṃ gahetvā esa gantvā pāṇātipātaṃ karotū’ti tassā cittaṃ natthi. Pāṇitalasmiñhi vaṇe asati visaṃ gaṇhantassa taṃ visaṃ anuḍahituṃ na sakkoti, evamevaṃ akusalacetanāya abhāvena pāpaṃ akarontassa dhanuādīni nīharitvā dadatopi pāpaṃ nāma na hotī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
如果手上没有伤口,毒就不会侵入。
毒不会侵入没有伤口的手,不造恶的人就没有恶。巴利
‘‘Pāṇimhi ce vaṇo nāssa, hareyya pāṇinā visaṃ; Nābbaṇaṃ visamanveti, natthi pāpaṃ akubbato’’ti.
在这里,“无有”(nāssa)就是不会存在。“能取”(hareyya)就是能够拿走。什么原因呢?因为“毒不侵入无疮者”(nābbaṇaṃ visamanveti)——毒无法侵入没有伤口的手。同样地,即使有人把弓等武器拿出来交给别人,由于他没有不善的思,所以是不造恶的人;对不造恶的人来说,恶根本不存在。就像毒不会侵入没有伤口的手一样,恶也不会跟随他的心。巴利
Tattha nāssāti na bhaveyya. Hareyyāti harituṃ sakkuṇeyya. Kiṃ kāraṇā? Yasmā nābbaṇaṃ visamanveti avaṇañhi pāṇiṃ visaṃ anvetuṃ na sakkoti, evameva dhanuādīni nīharitvā dentassāpi akusalacetanāya abhāvena pāpaṃ akubbato pāpaṃ nāma natthi, avaṇaṃ pāṇiṃ visaṃ viya nāssa cittaṃ pāpaṃ anugacchatīti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
后来,比丘们又提起一个话题:“鸡猎人跟他的儿子、儿媳,能证得入流道的亲依止缘到底是什么?他们又是因为什么原因,投生在猎户人家?”导师来了之后问:“比丘们,你们现在坐在一起谈论什么?”比丘们回答“是在谈这个”之后,导师说:“比丘们,过去迦叶佛时,人们筹建舍利塔,曾这样说:‘这座塔的陶土用什么?水用什么?’当时他们想:‘用雌黄和雄黄作陶土,用芝麻油作水。’于是把雌黄、雄黄捣碎,用芝麻油调和,做成砖坯,再贴上金箔,砌成塔的内层;外层则全是纯金砖。每一块砖价值十万金币。他们把塔建到准备安放舍利的时候,心想:‘安放舍利需要很多财物,我们该推举谁来做为首的人呢?’巴利
Aparena samayena bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘ko nu kho kukkuṭamittassa saputtassa sasuṇisassa sotāpattimaggassūpanissayo, kena kāraṇena nesādakule nibbatto’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, bhikkhave, atīte kassapadasabalassa dhātucetiyaṃ saṃvidahantā evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ nu kho imassa cetiyassa mattikā bhavissati, kiṃ udaka’’nti. Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘haritālamanosilā mattikā bhavissati, tilatelaṃ udaka’’nti. Te haritālamanosilā koṭṭetvā tilatelena saṃsanditvā iṭṭhakāya ghaṭetvā suvaṇṇena khacitvā anto ciniṃsu, bahimukhe pana ekagghanasuvaṇṇaiṭṭhakāva ahesuṃ. Ekekā satasahassagghanikā ahosi. Te yāva dhātunidhānā cetiye niṭṭhite cintayiṃsu – ‘‘dhātunidhānakāle bahunā dhanena attho, kaṃ nu kho jeṭṭhakaṃ karomā’’ti.
那时,有个住在村里的大富长者心想:“我要当首席功德主。”就往安放舍利的地方投了一千万金币。城里人看到后,纷纷指责说:“这位城里的大富长者只知道攒钱,面对这样的塔庙,他根本没资格当首席。那个村民投了一千万财宝,才当上了首席。”村里的大富长者听了他们的话,心想:“我出两千万,就能当首席。”就出了两千万。那个城里的大富长者又想:“首席应该是我。”就出了三千万。这样不断加码,村里的大富长者出到了八千万。可那个村民家里总共只有九千万财宝,城里的大富长者却有四亿八千万。于是村民心想:“要是我把这九千万都拿出来,他肯定会说‘我出一亿’,到时候我钱财耗尽的事就露馅了。”他就这样说:“我出这么多财物,再加上我和我的儿子、妻子,全都献给塔庙做奴仆。”他带着七个儿子、七个儿媳和妻子,连同自己一起,交给了塔庙。国中的人说:“钱财嘛,总能再挣来,可这个人连儿子、妻子和自己都献出去了,只有他才配当首席。”就让他当了首席。就这样,他们十六个人都成了塔庙的奴仆。国中的人则把他们当仆人使唤。即便如此,他们仍然照料塔庙,尽形寿住在这里,死后投生到了天界。他们在天界住了一个佛的间隔那么久,到这一佛出世时,那个妻子从天界命终,投生在王舍城一位大富长者家,做了他的女儿。她长大后,证得了入流果。而还没见法的人,投生时是带着沉重负担的,她的丈夫四处流转,最后投生在猎户家里。他一见到那位长者的女儿,过去世的贪爱就立刻压倒了他。经里也这样说:巴利
Atheko gāmavāsiko seṭṭhi ‘‘ahaṃ jeṭṭhako bhavissāmī’’ti dhātunidhāne ekaṃ hiraññakoṭiṃ pakkhipi. Taṃ disvā raṭṭhavāsino ‘‘ayaṃ nagaraseṭṭhi dhanameva saṃharati, evarūpe cetiye jeṭṭhako bhavituṃ na sakkoti, gāmavāsī pana koṭidhanaṃ pakkhipitvā jeṭṭhako jāto’’ti ujjhāyiṃsu. So tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘ahaṃ dve koṭiyo datvā jeṭṭhako bhavissāmī’’ti dve koṭiyo adāsi. Itaro ‘‘ahameva jeṭṭhako bhavissāmī’’ti tisso koṭiyo adāsi. Evaṃ vaḍḍhetvā vaḍḍhetvā nagaravāsī aṭṭha koṭiyo adāsi. Gāmavāsino pana gehe navakoṭidhanameva atthi, nagaravāsino cattālīsakoṭidhanaṃ. Tasmā gāmavāsī cintesi – ‘‘sacāhaṃ nava koṭiyo dassāmi, ayaṃ ‘dasa koṭiyo dassāmī’ti vakkhati, atha me niddhanabhāvo paññāyissatī’’ti. So evamāha – ‘‘ahaṃ ettakañca dhanaṃ dassāmi, saputtadāro ca cetiyassa dāso bhavissāmī’’ti satta putte satta suṇisāyo bhariyañca gahetvā attanā saddhiṃ cetiyassa niyyādesi. Raṭṭhavāsino ‘‘dhanaṃ nāma sakkā uppādetuṃ, ayaṃ pana saputtadāro attānaṃ niyyādesi, ayameva jeṭṭhako hotū’’ti taṃ jeṭṭhakaṃ kariṃsu. Iti te soḷasapi janā cetiyassa dāsā ahesuṃ. Raṭṭhavāsino pana te bhujisse akaṃsu. Evaṃ santepi cetiyameva paṭijaggitvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattiṃsu. Tesu ekaṃ buddhantaraṃ devaloke vasantesu imasmiṃ buddhuppāde bhariyā tato cavitvā rājagahe seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti. Sā kumārikāva hutvā sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. Adiṭṭhasaccassa pana paṭisandhi nāma bhāriyāti tassā sāmiko samparivattamāno gantvā nesādakule nibbatti. Tassa saha dassaneneva seṭṭhidhītaraṃ pubbasineho ajjhotthari. Vuttampi cetaṃ –
正是因为前世的共同生活,或者是因为今生的利益;
爱意就是这样生起的,就像水中的青莲花一样。巴利
‘‘Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā; Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodake’’ti. (jā. 1.2.174);
她凭着过去世的情谊,就去了那个尼沙陀猎人的家。她的儿子们也从天界命终后,投生到了她的肚子里;她的儿媳们也在各处投生,长大后同样来到了他们家里。就这样,他们所有人那时都照料佛塔,凭着那善业的威力,证得了入流果。巴利
Sā pubbasineheneva nesādakulaṃ agamāsi. Puttāpissā devalokā cavitvā tassā eva kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhiṃsu, suṇisāyopissā tattha tattha nibbattitvā vayappattā tesaṃyeva gehaṃ agamaṃsu. Evaṃ te sabbepi tadā cetiyaṃ paṭijaggitvā tassa kammassānubhāvena sotāpattiphalaṃ pattāti.
9. 拘迦带狗猎人的故事巴利
9. Kokasunakhaluddakavatthu
导师住在祇园精舍时,针对一个名叫拘迦的带犬猎人,讲说了这部以“对于无恶意的人”开头的法教。巴利
Yo appaduṭṭhassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kokaṃ nāma sunakhaluddakaṃ ārabbha kathesi.
据说,有一天上午,他拿着弓,带着一群狗去森林里,路上看见一位比丘进村乞食,就生气了,心想:“我今天看见这个咖喇咖尼,今天肯定什么都得不到。”然后就走开了。那位长老在村里乞食完毕,吃完饭,就回精舍去了。那个人在森林里转了一圈,什么也没打到,回来时又看见长老,心想:“今天我因为看见这个咖喇咖尼,去森林里什么都没得到,现在他又出现在我面前,我要让狗把他吃掉。”于是发出信号,把狗放了出去。长老恳求说:“近事男,别这样。”那人说:“今天我因为和你面对面,什么都没得到,你又出现在我面前,我非要让狗吃掉你不可。”说完就驱赶狗上前。长老迅速爬上一棵树,坐在大约一人高的地方。狗把树团团围住。猎人走过去说:“就算你爬上树,也逃不掉。”就用箭镞刺他的脚底。长老还是恳求说:“别这样。”那人不理会他的哀求,一次又一次地刺。长老一只脚底被刺时,就抬起那只脚,垂下另一只脚;另一只脚被刺时,又抬起那只脚。就这样,那人不顾哀求,把两只脚底都刺了。长老的身体像被火把点燃一样。他随受觉所转,无法提起正念,连身上披着的袈裟掉下来也没察觉到。那件袈裟掉落时,从头上开始缠绕着整个身体落下来。狗以为“长老掉下来了”,就钻进袈裟里面,撕咬自己的主人,吃得只剩下一堆骨头。狗从袈裟里出来,站在外面。巴利
So kira ekadivasaṃ pubbaṇhasamaye dhanuṃ ādāya sunakhaparivuto araññaṃ gacchanto antarāmagge ekaṃ piṇḍāya pavisantaṃ bhikkhuṃ disvā kujjhitvā ‘‘kāḷakaṇṇi me diṭṭho, ajja kiñci na labhissāmī’’ti cintetvā pakkāmi. Theropi gāme piṇḍāya caritvā katabhattakicco puna vihāraṃ pāyāsi. Itaropi araññe vicaritvā kiñci alabhitvā paccāgacchanto puna theraṃ disvā ‘‘ajjāhaṃ imaṃ kāḷakaṇṇiṃ disvā araññaṃ gato kiñci na labhiṃ, idāni me punapi abhimukho jāto, sunakhehi naṃ khādāpessāmī’’ti saññaṃ datvā sunakhe vissajjesi. Theropi ‘‘mā evaṃ kari upāsakā’’ti yāci. So ‘‘ajjāhaṃ tava sammukhībhūtattā kiñci nālatthaṃ, punapi me sammukhībhāvamāgatosi, khādāpessāmeva ta’’nti vatvā sunakhe uyyojesi. Thero vegena ekaṃ rukkhaṃ abhiruhitvā purisappamāṇe ṭhāne nisīdi. Sunakhā rukkhaṃ parivāresuṃ. Luddako gantvā ‘‘rukkhaṃ abhiruhatopi te mokkho natthī’’ti taṃ saratuṇḍena pādatale vijjhi. Thero ‘‘mā evaṃ karohī’’ti taṃ yāciyeva. Itaro tassa yācanaṃ anādiyitvā punappunaṃ vijjhiyeva. Thero ekasmiṃ pādatale vijjhiyamāne taṃ ukkhipitvā dutiyaṃ pādaṃ olambitvā tasmiṃ vijjhiyamāne tampi ukkhipati, evamassa so yācanaṃ anādiyitvāva dvepi pādatalāni vijjhiyeva. Therassa sarīraṃ ukkāhi ādittaṃ viya ahosi. So vedanānuvattiko hutvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ nāsakkhi, pārutacīvaraṃ bhassantampi na sallakkhesi. Taṃ patamānaṃ kokaṃ sīsato paṭṭhāya parikkhipantameva pati. Sunakhā ‘‘thero patito’’ti saññāya cīvarantaraṃ pavisitvā attano sāmikaṃ luñjitvā khādantā aṭṭhimattāvasesaṃ kariṃsu. Sunakhā cīvarantarato nikkhamitvā bahi aṭṭhaṃsu.
这时,长老折了一根干树枝扔过去。那些狗看见长老,明白“我们吃掉的正是主人”,就逃进树林里去了。长老生起懊悔:“这人钻进我的袈裟里不见了,我的戒还清净吗?”于是从树上下来,走到世尊那里,把整件事从头到尾禀告之后,问道:“尊者,那位近事男因为我的袈裟而丧命,我的戒还清净吗?我还算是个沙门吗?”世尊听了他的话,说:“比丘,你的戒是清净的,你还算是沙门。那人对没有加害之心的人起了加害之心,结果自取灭亡。而且不只是现在,过去世里,对没有加害之心的人起加害之心的人,也一样自取灭亡。”为了说明这个道理,世尊讲了过去世的事:巴利
Atha nesaṃ thero ekaṃ sukkhadaṇḍakaṃ bhañjitvā khipi. Sunakhā theraṃ disvā ‘‘sāmikova amhehi khādito’’ti ñatvā araññaṃ pavisiṃsu. Thero kukkuccaṃ uppādesi ‘‘mama cīvarantaraṃ pavisitvā esa naṭṭho, arogaṃ nu kho me sīla’’nti. So rukkhā otaritvā satthu santikaṃ gantvā ādito paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā – ‘‘bhante, mama cīvaraṃ nissāya so upāsako naṭṭho, kacci me arogaṃ sīlaṃ, atthi me samaṇabhāvo’’ti pucchi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘bhikkhu arogaṃ te sīlaṃ, atthi te samaṇabhāvo, so appaduṭṭhassa padussitvā vināsaṃ patto, na kevalañca idāneva, atītepi appaduṭṭhānaṃ padussitvā vināsaṃ pattoyevā’’ti vatvā tamatthaṃ pakāsento atītaṃ āhari –
过去世时,有个医生为了行医,走遍各村,却什么活儿也没接到,饿着肚子走出村子。他看见村门口有一群小孩在玩耍,心想:“我让他们被蛇咬伤,再给他们治好,就能得到吃的了。”他看见一个树洞里有一条蛇伸出头盘着,就指给孩子们看,说:“喂,孩子们,那是一只鹩哥雏鸟,快抓住它!”于是一个小孩一把紧紧抓住蛇的脖子,拽了出来,发现是条蛇,吓得大叫,把它扔了出去,正好落在站在不远处的医生头上。蛇缠住他的肩骨,狠狠咬了一口,当场就要了他的命。这个叫拘迦的猎狗盗贼,就是这样,在过去世也是对没有恶意的人起了恶意,结果走向毁灭。巴利
Atīte kireko vejjo vejjakammatthāya gāmaṃ vicaritvā kiñci kammaṃ alabhitvā chātajjhatto nikkhamitvā gāmadvāre sambahule kumārake kīḷante disvā ‘‘ime sappena ḍaṃsāpetvā tikicchitvā āhāraṃ labhissāmī’’ti ekasmiṃ rukkhabile sīsaṃ niharitvā nipannaṃ sappaṃ dassetvā, ‘‘ambho, kumārakā eso sāḷikapotako, gaṇhatha na’’nti āha. Atheko kumārako sappaṃ gīvāyaṃ daḷhaṃ gahetvā nīharitvā tassa sappabhāvaṃ ñatvā viravanto avidūre ṭhitassa vejjassa matthake khipi. Sappo vejjassa khandhaṭṭhikaṃ parikkhipitvā daḷhaṃ ḍaṃsitvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi, evamesa koko sunakhaluddako pubbepi appaduṭṭhassa padussitvā vināsaṃ pattoyevāti.
导师引出这段过去的事,把前后的因缘连接起来,在开示法的时候,说出了这首偈颂:巴利
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“若人于无害者、清净者、无瑕秽者而起瞋恨,
那恶业会回到愚人自己身上,就像逆风扬起的细尘一样。巴利
‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa; Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti.
这里,“无恶意者”是指自己或一切众生没有起瞋害心的人。“人”是指有情。“冒犯”就是侵犯、伤害。“清净者”是指完全没有过失的人。“众生”也是用另一种说法来指有情。“无垢者”是指远离烦恼的人。“返回”就是落回、回到自身。“逆风”的意思是:就像有人想打站在逆风处的人,就逆着风把细尘抛出去,那些细尘反而回到那个人自己身上,落在他自己头上;同样,如果有人用拳打等方式去伤害没有瞋害心的人而造下恶行,这个恶行就会在今生或来世,在地狱等处成熟,以苦果的方式回到那个愚人自己身上。这就是这段话的意思。巴利
Tattha appaduṭṭhassāti attano vā sabbasattānaṃ vā aduṭṭhassa. Narassāti sattassa. Dussatīti aparajjhati. Suddhassāti niraparādhasseva. Posassāti idampi aparenākārena sattādhivacanameva. Anaṅgaṇassāti nikkilesassa. Paccetīti patieti. Paṭivātanti yathā ekena purisena paṭivāte ṭhitaṃ paharitukāmatāya khitto sukhumo rajoti tameva purisaṃ pacceti, tasseva upari patati, evameva yo puggalo apaduṭṭhassa purisassa pāṇippaharādīni dadanto padussati, tameva bālaṃ diṭṭheva dhamme, samparāye vā nirayādīsu vipaccamānaṃ taṃ pāpaṃ vipākadukkhavasena paccetīti attho.
开示结束时,那位比丘证得了阿罗汉果,对于到场的大众来说,这也是一场有利益的法教。巴利
Desanāvasāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
摩尼匠家抚养的帝思长老的故事巴利
10. Maṇikārakulūpakatissattheravatthu
导师住在祇园精舍的时候,针对那位常亲近摩尼匠家的帝思长老,宣说了这段以“有人入胎”为开头的教法。巴利
Gabbhameketi imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto maṇikārakulūpakaṃ tissattheraṃ ārabbha kathesi.
据说,那位长老在一个珠宝匠家里吃了十二年饭。那家人夫妻俩把他当成父母一样照顾。有一天,珠宝匠正坐在长老面前切肉。就在那时,憍萨罗国的波斯匿王派人送来一颗宝珠,传话说:“把这颗宝珠洗干净、打好孔再送回来。”珠宝匠手上还沾着血,就接过宝珠放在箱子上,然后进屋去洗手。可那屋里养着一只苍鹭,它闻到血腥味,以为是肉,就当着长老的面把宝珠吞了下去。珠宝匠回来找不到宝珠,就问妻子和孩子们:“谁拿了宝珠?”他们都说“我们没拿”。他心想:“肯定是长老拿的。”于是跟妻子商量说:“宝珠一定是长老拿的。”妻子说:“夫君,别这么说。这么长时间以来,我从没见过长老有什么过失,他不会拿宝珠的。”珠宝匠就问长老:“尊者,放在这里的宝珠,是您拿了吗?”长老回答:“我没拿,近事男。”“尊者,这里没有别人,肯定是您拿的,请把宝珠还给我!”长老还是不承认。他又对妻子说:“就是长老拿的,我要用强硬手段逼问他。”妻子劝道:“夫君,别毁了我们自己,宁可我们去做奴隶,也不能这样对待长老。”他说:“就算我们全家都去做奴隶,也抵不上这颗宝珠的价钱。”于是拿起绳子缠住长老的头,用棍子打他。长老的头、耳朵、鼻子都流出血来,眼睛也像要掉出来一样,他痛得失去知觉,倒在地上。那只苍鹭闻到血腥味,走过来喝血。珠宝匠因为对长老起了怒火,一脚踢过去,说:“你在干什么!”苍鹭当场就死了,仰面朝天倒在那里。巴利
So kira thero ekassa maṇikārassa kule dvādasa vassāni bhuñji. Tasmiṃ kule jayampatikā mātāpituṭṭhāne ṭhatvā theraṃ paṭijaggiṃsu. Athekadivasaṃ so maṇikāro therassa purato maṃsaṃ chindanto nisinno hoti. Tasmiṃ khaṇe rājā pasenadi kosalo ekaṃ maṇiratanaṃ ‘‘imaṃ dhovitvā vijjhitvā pahiṇatū’’ti pesesi. Maṇikāro salohiteneva hatthena taṃ paṭiggahetvā peḷāya upari ṭhapetvā hatthadhovanatthaṃ anto pāvisi. Tasmiṃ pana gehe posāvaniyakoñcasakuṇo atthi. So lohitagandhena maṃsasaññāya taṃ maṇiṃ therassa passantasseva gili. Maṇikāro āgantvā maṇiṃ apassanto ‘‘maṇi kena gahito’’ti bhariyañca puttake ca paṭipāṭiyā pucchitvā tehi ‘‘na gaṇhāmā’’ti vutte ‘‘therena gahito bhavissatī’’ti. Cintetvā bhariyāya saddhiṃ mantesi – ‘‘therena maṇi gahito bhavissatī’’ti. Sā, sāmi, mā evaṃ avaca, ettakaṃ kālaṃ mayā therassa na kiñci vajjaṃ diṭṭhapubbaṃ, na so maṇiṃ gaṇhātīti. Maṇikāro theraṃ pucchi – ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne maṇiratanaṃ tumhehi gahita’’nti. Na gaṇhāmi, upāsakāti. Bhante, na idha añño atthi, tumhehiyeva gahito bhavissati, detha me maṇiratananti. So tasmiṃ asampaṭicchante puna bhariyaṃ āha – ‘‘thereneva maṇi gahito, pīḷetvā naṃ pucchissāmī’’ti. Sā, sāmi, mā no nāsayi, varaṃ amhehi dāsabyaṃ upagantuṃ, na ca theraṃ evarūpaṃ vattunti. So ‘‘sabbeva mayaṃ dāsattaṃ upagacchantā maṇimūlaṃ na agghāmā’’ti rajjuṃ gahetvā therassa sīsaṃ veṭhetvā daṇḍena ghaṭṭesi. Therassa sīsato ca kaṇṇanāsāhi ca lohitaṃ pagghari, akkhīni nikkhamanākārappattāni ahesuṃ, so vedanāpamatto bhūmiyaṃ pati. Koñco lohitagandhenā gantvā lohitaṃ pivi. Atha naṃ maṇikāro there uppannakodhavegena ‘‘tvaṃ kiṃ karosī’’ti pādena paharitvā khipi. So ekappahāreneva maritvā uttāno ahosi.
长老看见那只苍鹭后,对近事男说:“近事男,你先把我头上的缠头布松一松,再看看这只苍鹭是死是活。”那人就对他说:“你也会像这只鸟一样死掉。”长老说:“近事男,宝珠就是被这只鸟吞下去的。如果这只鸟不死,就算我死了,我也不会告诉你宝珠在哪里。”那人剖开苍鹭的肚子,看见宝珠,浑身发抖,心里充满恐惧,伏在长老脚前说:“尊者,请原谅我,这是我无知犯下的错。”长老说:“近事男,这既不是你的错,也不是我的错,这纯粹是轮回的错,我原谅你。”“尊者,如果您原谅我,就请像往常一样,坐在我家里接受供养吧。”长老说:“近事男,从今以后,我不会再进入别人家的屋内了,因为进入屋内正是这过错的根源。从今以后,只要双脚还能走路,我就只站在门口接受食物。”说完,他便受持了头陀支,并说出下面这首偈颂:巴利
Thero taṃ disvā, upāsaka, sīse veṭhanaṃ tāva me sithilaṃ katvā imaṃ koñcaṃ olokehi ‘‘mato vā, no vā’’ti. Atha naṃ so āha – ‘‘eso viya tvampi marissasī’’ti. Upāsaka, iminā so maṇi gilito, sace ayaṃ na amarissā, na te ahaṃ marantopi maṇiṃ ācikkhissanti. So tassa udaraṃ phāletvā maṇiṃ disvā pavedhento saṃviggamānaso therassa pādamūle nipajjitvā ‘‘khamatha, me, bhante, ajānantena mayā kata’’nti āha. Upāsaka, neva tuyhaṃ doso atthi, na mayhaṃ, vaṭṭassevesa doso, khamāmi teti. Bhante, sace me khamatha, pakatiniyāmeneva me gehe nisīditvā bhikkhaṃ gaṇhathāti. ‘‘Upāsaka, na dānāhaṃ ito paṭṭhāya paresaṃ gehassa antochadanaṃ pavisissāmi, antogehapavesanasseva hi ayaṃ doso, ito paṭṭhāya pādesu āvahantesu gehadvāre ṭhitova bhikkhaṃ gaṇhissāmī’’ti vatvā dhutaṅgaṃ samādāya imaṃ gāthamāha –
牟尼的饭食,是一户一户地、一点点地被煮熟的。
我要去挨家挨户托钵乞食,我的腿还有力气。巴利
‘‘Paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ kule kule; Piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamā’’ti. (theragā. 248) –
长老说完这些话后,没过多久就因那场病般涅槃了。那只苍鹭投生到了珠宝匠妻子的肚子里。珠宝匠死后堕入了地狱。珠宝匠的妻子因为对长老怀有柔软的心,死后投生到了天界。比丘们向导师(佛陀)询问他们命终后的去向。导师说:“比丘们,这世间有些人投生于母胎,有些作恶的人堕入地狱,有些行善的人投生天界,而漏尽的人则般涅槃。”说完之后,导师把前后因缘连接起来,为开示法义,诵出了下面这首偈颂:巴利
Idañca pana vatvā thero teneva byādhinā na cirasseva parinibbāyi. Koñco maṇikārassa bhariyāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Maṇikāro kālaṃ katvā niraye nibbatti. Maṇikārassa bhariyā there muducittatāya kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Bhikkhū satthāraṃ tesaṃ abhisamparāyaṃ pucchiṃsu. Satthā, ‘‘bhikkhave, idhekacce gabbhe nibbattanti, ekacce pāpakārino niraye nibbattanti, ekacce katakalyāṇā devaloke nibbattanti, anāsavā pana parinibbāyantī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
有些人投生在母胎里,作恶的人则堕入地狱;
行善的人去往天界,漏尽的人般涅槃。巴利
‘‘Gabbhameke uppajjanti, nirayaṃ pāpakammino; Saggaṃ sugatino yanti, parinibbanti anāsavā’’ti.
在这里,“母胎”指的就是人的母胎。其余的内容在这里意思很浅显,容易理解。巴利
Tattha gabbhanti idha manussagabbhova adhippeto. Sesamettha uttānatthameva.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
三由旬的事巴利
11. Tayojanavatthu
导师住在祇园精舍时,针对三个人宣说了这则法教,标题叫“不在空中”。巴利
Naantalikkheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tayo jane ārabbha kathesi.
听说世尊住在祇园的时候,有很多比丘为了拜见世尊而前来,途中走进一个村庄乞食。村里的人见他们来了,就把他们请进集会堂坐下,供养了粥和点心,然后一边等着供饭的时间,一边坐着听法。就在那时,有个女人煮好了饭,正在热菜,火苗从她的锅里窜出来,烧到了屋顶。接着,一捆着火的草飞了起来,蹿到空中。这时,一只乌鸦正从空中飞过,把头伸进了那捆草里,被草和藤蔓缠住,烧了起来,最后掉在村子中间。比丘们看到后心想:哎呀,这业可真重啊!各位贤友你们看,这只乌鸦竟遭了这样的殃。它造下的业,除了世尊,还有谁能知道呢?我们去向世尊请问它造的业吧。这样想着,他们就出发了。巴利
Satthari kira jetavane viharante sambahulā bhikkhū satthu dassanatthāya āgacchantā ekaṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Gāmavāsino te sampatte ādāya āsanasālāya nisīdāpetvā yāgukhajjakaṃ datvā piṇḍapātavelaṃ āgamayamānā dhammaṃ suṇantā nisīdiṃsu. Tasmiṃ khaṇe bhattaṃ pacitvā sūpabyañjanaṃ dhūpayamānāya ekissā itthiyā bhājanato aggijālā uṭṭhahitvā chadanaṃ gaṇhi. Tato ekaṃ tiṇakaraḷaṃ uṭṭhahitvā jalamānaṃ ākāsaṃ pakkhandi. Tasmiṃ khaṇe eko kāko ākāsena gacchanto tattha gīvaṃ pavesetvā tiṇavalliveṭhito jhāyitvā gāmamajjhe pati . Bhikkhū taṃ disvā ‘‘aho bhāriyaṃ kammaṃ, passathāvuso, kākena pattaṃ vippakāraṃ, iminā katakammaṃ aññatra satthārā ko jānissati, satthāramassa kammaṃ pucchissāmā’’ti cintetvā pakkamiṃsu.
又有一些比丘为了拜见世尊,乘船出海前往,船却在大海中停住不动了。人们说:“这里一定有黑耳(不祥之人)。”于是便用签来查验。船主的妻子正值青春年华,容貌美丽动人,签落到了她身上。众人说:“再抽一次签吧。”这样说了之后,一连抽了三次,三次都还是落到她身上。众人看着船主的脸说:“主人,怎么办?”船主说:“不能为了一个人而让大众丧命。把她扔到水里去。”那女子被抓住往水里扔时,被死亡的恐惧所逼,大声哭喊。船主听到后说:“她那些丢失的饰品还有什么用?把她的饰品全都摘下来,让她只穿一件粗布衣,再把她扔下去。而我,没法看着她在水面上漂浮。所以,为了让我看不到她,就在她脖子上绑一个沙罐,再扔进海里。”那些人就照做了。她刚一落水,鱼和鳖就争抢着把她吃了。比丘们得知这件事后,心想:“除了世尊,还有谁能知道这个女子所造的业呢?我们去向世尊请问她的业吧。”他们到达想去的地方后,下了船便离开了。巴利
Aparesampi bhikkhūnaṃ satthu dassanatthāya nāvaṃ abhiruyha gacchantānaṃ nāvā samudde niccalā aṭṭhāsi. Manussā ‘‘kāḷakaṇṇinā ettha bhavitabba’’nti salākaṃ vicāresuṃ. Nāvikassa ca bhariyā paṭhamavaye ṭhitā dassanīyā pāsādikā, salākā tassā pāpuṇi. ‘‘Salākaṃ puna vicārethā’’ti vatvā yāvatatiyaṃ vicāresuṃ, tikkhattumpi tassā eva pāpuṇi. Manussā ‘‘kiṃ, sāmī’’ti nāvikassa mukhaṃ olokesuṃ. Nāviko ‘‘na sakkā ekissā atthāya mahājanaṃ nāsetuṃ, udake naṃ khipathā’’ti āha. Sā gahetvā udake khipiyamānā maraṇabhayatajjitā viravaṃ akāsi. Taṃ sutvā nāviko ko attho imissā ābharaṇehi naṭṭhehi, sabbābharaṇāni omuñcitvā ekaṃ pilotikaṃ nivāsāpetvā chaḍḍetha naṃ, ahaṃ panetaṃ udakapiṭṭhe plavamānaṃ daṭṭhuṃ na sakkhissāmī tasmā yathā naṃ ahaṃ na passāmi, tathā ekaṃ vālukakuṭaṃ gīvāya bandhitvā samudde khipathāti. Te tathā kariṃsu. Tampi patitaṭṭhāneyeva macchakacchapā vilumpiṃsu. Bhikkhū taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ṭhapetvā satthāraṃ ko añño etissā itthiyā katakammaṃ jānissati, satthāraṃ tassā kammaṃ pucchissāmā’’ti icchitaṭṭhānaṃ patvā nāvāto oruyha pakkamiṃsu.
又有另外七位比丘,为了拜见世尊而赶路,傍晚时走进一座精舍,问哪里可以住。有一处洞窟里有七张床。他们得到了那个住处,就在那里躺下休息。半夜时分,一块像尖顶殿堂那么大的石头滚了过来,堵住了洞窟门口。常住比丘们想:“是我们把这个洞窟让给了客比丘,现在这块大石头堵住了洞窟门,我们把它搬开吧。”他们召集了周围七个村庄的人,虽然一起用力,却根本没法把石头挪动分毫。已经进到里面的比丘们也在使劲。即便如此,整整七天都没能挪动那块石头。客比丘们七天里饥渴交迫,受了大苦。到第七天,石头自己滚开移走了。比丘们出来后心想:“我们遭遇的这件倒霉事,除了世尊,还有谁能知道?我们去问世尊吧。”这样想着就上路了。他们在路上和前一批比丘碰到了一起,所有人汇合到一处,一起去亲近世尊,顶礼之后坐在一边。世尊和他们互相问候之后,他们便依次各自问起自己亲眼见到、亲身经历的那些事情。巴利
Aparepi satta bhikkhū satthu dassanatthāya gacchantā sāyaṃ ekaṃ vihāraṃ pavisitvā vasanaṭṭhānaṃ pucchiṃsu. Ekasmiñca leṇe satta mañcā honti. Tesaṃ tadeva labhitvā tattha nipannānaṃ rattibhāge kūṭāgāramatto pāsāṇo pavaṭṭamāno āgantvā leṇadvāraṃ pidahi. Nevāsikā bhikkhū ‘‘mayaṃ imaṃ leṇaṃ āgantukabhikkhūnaṃ pāpayimhā, ayañca mahāpāsāṇo leṇadvāraṃ pidahanto aṭṭhāsi, apanessāma na’’nti samantā sattahi gāmehi manusse sannipātetvā vāyamantāpi ṭhānā cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Anto paviṭṭhabhikkhūpi vāyamiṃsuyeva. Evaṃ santepi sattāhaṃ pāsāṇaṃ cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Āgantukā sattāhaṃ chātajjhattā mahādukkhaṃ anubhaviṃsu. Sattame divase pāsāṇo sayameva pavaṭṭitvā apagato. Bhikkhū nikkhamitvā ‘‘amhākaṃ imaṃ pāpaṃ aññatra satthārā ko jānissati, satthāraṃ pucchissāmā’’ti cintetvā pakkamiṃsu. Te purimehi saddhiṃ antarāmagge samāgantvā sabbe ekatova satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā satthārā katapaṭisanthārā attanā attanā diṭṭhānubhūtāni kāraṇāni paṭipāṭiyā pucchiṃsu.
世尊也依次为他们这样解说:比丘们,那只乌鸦感受的,正是它自己造下的业。过去在波罗奈城,有个农夫想调教自己的牛,却怎么也调教不好。那头牛走一小段路就趴下,农夫打它、把它赶起来,它走一小段路又照样趴下。他费尽力气也调教不好,被愤怒冲昏了头,心想:从今以后你就舒舒服服地躺着吧!于是像捆草把一样,用稻草缠住牛的脖子,点了火。牛就在那里被烧死。比丘们,那时那只乌鸦造下了那样的恶业。因为那业的果报,它长久在地狱里受烧煮之苦;由于残余的果报,它七次投生为乌鸦,每一生都像这样在空中被烧焦而死。巴利
Satthāpi tesaṃ paṭipāṭiyā evaṃ byākāsi – ‘‘bhikkhave, so tāva kāko attanā katakammameva anubhosi. Atītakāle hi bārāṇasiyaṃ eko kassako attano goṇaṃ damento dametuṃ nāsakkhi. So hissa goṇo thokaṃ gantvā nipajji, pothetvā uṭṭhāpitopi thokaṃ gantvā punapi tatheva nipajji. So vāyamitvā taṃ dametuṃ asakkonto kodhābhibhūto hutvā ‘ito dāni paṭṭhāya sukhaṃ nipajjissasī’ti palālapiṇḍaṃ viya karonto palālena tassa gīvaṃ paliveṭhetvā aggimadāsi, goṇo tattheva jhāyitvā mato. Tadā, bhikkhave, tena kākena taṃ pāpakammaṃ kataṃ. So tassa vipākena dīgharattaṃ niraye paccitvā vipākāvasesena sattakkhattuṃ kākayoniyaṃ nibbattitvā evameva ākāse jhāyitvāva mato’’ti.
比丘们,那位女人所感受的,也正是她自己造作的业。过去在波罗奈城,她是一位居士的妻子,提水、舂米、煮饭等一切事务都亲手去做。她家里有一条狗,每当她在家里做这些活时,那狗就坐在一旁盯着看。她到田里送饭,或者为了取柴火、树叶等去树林时,那狗也跟着她一起去。年轻人看见后,就嘲弄她说:“嘿,猎狗出动了,今天我们有肉吃了!”她听了这些话,又羞又恼,便用土块、棍棒等打那条狗,把它赶跑,可狗转个身又跟了上来。据说那条狗在前第三世曾是她的丈夫,所以她割舍不下那份情爱。在这无始的轮回中,虽然不曾做过夫妻的人根本不存在,但对于近几世的亲人,情分特别深厚,所以那条狗离不开她。她对狗发了脾气,去给田里的丈夫送粥时,把绳子揣在怀里就走了,狗还是跟着她去了。她把粥交给丈夫,拿着空罐子到一个有水的地方,用沙子把罐子装满,对着站在旁边看着她的狗叫了一声。那狗心想:“今天终于又听到她对我温柔说话了,真是久违了。”便摇着尾巴凑了过去。她一把紧紧抓住狗的脖子,用绳子的一端绑住罐子,另一端绑在狗脖子上,然后把罐子朝水面推了过去。狗追着罐子跑,掉进水里,就在那里死了。她因为那个业的果报,长久在地狱里受煎熬,后来以剩余的果报,在一百世中都是脖子上绑着沙罐被扔进水里而死。巴利
Sāpi, bhikkhave, itthī attanā katakammameva anubhosi. Sā hi atīte bārāṇasiyaṃ ekassa gahapatikassa bhariyā udakaharaṇakoṭṭanapacanādīni sabbakiccāni sahattheneva akāsi. Tassā eko sunakho taṃ gehe sabbakiccāni kurumānaṃ olokentova nisīdati. Khette bhattaṃ harantiyā dārupaṇṇādīnaṃ vā atthāya araññaṃ gacchantiyā tāya saddhiṃyeva gacchati. Taṃ disvā daharamanussā ‘‘ambho nikkhanto sunakhaluddako, ajja mayaṃ maṃsena bhuñjissāmā’’ti uppaṇḍenti. Sā tesaṃ kathāya maṅku hutvā sunakhaṃ leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā palāpeti, sunakho nivattitvā puna anubandhati. So kirassā tatiye attabhāve bhattā ahosi, tasmā sinehaṃ chindituṃ na sakkoti. Kiñcāpi hi anamatagge saṃsāre jāyā vā pati vā abhūtapubbā nāma natthi, avidūre pana attabhāve ñātakesu adhimatto sineho hoti, tasmā so sunakho taṃ vijahituṃ na sakkoti. Sā tassa kujjhitvā khettaṃ sāmikassa yāguṃ haramānā rajjuṃ ucchaṅge ṭhapetvā agamāsi, sunakho tāyeva saddhiṃ gato. Sā sāmikassa yāguṃ datvā tucchakuṭaṃ ādāya ekaṃ udakaṭṭhānaṃ gantvā kuṭaṃ vālukāya pūretvā samīpe oloketvā ṭhitassa sunakhassa saddamakāsi. Sunakho ‘‘cirassaṃ vata me ajja madhurakathā laddhā’’ti naṅguṭṭhaṃ cālento taṃ upasaṅkami. Sā taṃ gīvāyaṃ daḷhaṃ gahetvā ekāya rajjukoṭiyā kuṭaṃ bandhitvā ekaṃ rajjukoṭiṃ sunakhassa gīvāyaṃ bandhitvā kuṭaṃ udakābhimukhaṃ pavaṭṭesi. Sunakho kuṭaṃ anubandhanto udake patitvā tattheva kālamakāsi. Sā tassa kammassa vipākena dīgharattaṃ niraye paccitvā vipākāvasesena attabhāvasate vālukakuṭaṃ gīvāyaṃ bandhitvā udake pakkhittā kālamakāsīti.
比丘们,你们所经历的,也同样是你们自己造下的业。过去在波罗奈城,有七个牧牛的孩子,他们轮流在七天里到一片林野中放牛。有一天,他们放完牛回来,看见一只大蜥蜴,就追了上去。蜥蜴逃跑,钻进了一个蚁冢。那个蚁冢有七个洞,孩子们想:“我们现在抓不到它,明天再来抓吧。”于是七个人各自拿了一把带叶的树枝,把七个洞口堵住,然后就走了。第二天,他们没再想起那只蜥蜴,到别的地方放牛去了。到了第七天,他们赶着牛回来,看见那个蚁冢,才想起来,心想:“那只蜥蜴现在怎么样了?”于是各自打开自己先前堵住的洞口。蜥蜴已经对活着不抱任何希望,只剩皮包骨头,浑身颤抖着爬了出来。他们看见后生了怜悯心,说:“别杀它,它已经断食七天了。”他们摸了摸它的背,放它走,说:“安心地去吧。”因为他们没有杀死蜥蜴,所以没有堕入地狱受苦。但这七个人因为共同造了那个业,在十四生中,每一生都各各断食七天。比丘们,那时你们就是那七个牧牛童,造下了那样的业。世尊就这样一一回答了他们所问的问题。巴利
Tumhehipi, bhikkhave, attanā katakammameva anubhūtaṃ. Atītasmiñhi bārāṇasivāsino satta gopālakadārakā ekasmiṃ aṭavipadese sattāhavārena gāviyo vicarantā ekadivasaṃ gāviyo vicāretvā āgacchantā ekaṃ mahāgodhaṃ disvā anubandhiṃsu. Godhā palāyitvā ekaṃ vammikaṃ pāvisi. Tassa pana vammikassa satta chiddāni, dārakā ‘‘mayaṃ dāni gahetuṃ na sakkhissāma, sve āgantvā gaṇhissāmā’’ti ekeko ekekaṃ sākhabhaṅgamuṭṭhiṃ ādāya sattapi janā satta chiddāni pidahitvā pakkamiṃsu . Te punadivase taṃ godhaṃ amanasikatvā aññasmiṃ padese gāviyo vicāretvā sattame divase gāviyo ādāya gacchantā taṃ vammikaṃ disvā satiṃ paṭilabhitvā ‘‘kā nu kho tassā godhāya pavattī’’ti attanā attanā pidahitāni chiddāni vivariṃsu. Godhā jīvite nirālayā hutvā aṭṭhicammāvasesā pavedhamānā nikkhami. Te taṃ disvā anukampaṃ katvā ‘‘mā naṃ māretha, sattāhaṃ chinnabhattā jātā’’ti tassā piṭṭhiṃ parimajjitvā ‘‘sukhena gacchāhī’’ti vissajjesuṃ. Te godhāya amāritattā niraye tāva na pacciṃsu. Te pana satta janā ekato hutvā cuddasasu attabhāvesu satta satta divasāni chinnabhattā ahesuṃ. Tadā, bhikkhave, tumhehi sattahi gopālakehi hutvā taṃ kammaṃ katanti. Evaṃ satthā tehi puṭṭhapuṭṭhaṃ pañhaṃ byākāsi.
这时,一位比丘对世尊说:“尊者,造了恶业之后,就算飞上虚空、跳进大海、钻进山缝里,也逃不掉吗?”世尊说:“正是这样,比丘们。在虚空等任何地方,连一个能让人站住而摆脱恶业的小角落都没有。”说完,世尊把前后义理衔接起来,在开示法义时诵出了这首偈颂:巴利
Atheko bhikkhu satthāraṃ āha – ‘‘kiṃ pana, bhante, pāpakammaṃ katvā ākāse uppatitassapi samuddaṃ pakkhandassāpi pabbatantaraṃ paviṭṭhassāpi mokkho natthī’’ti. Satthā ‘‘evametaṃ, bhikkhave, ākāsādīsupi ekapadesopi natthi, yattha ṭhito pāpakammato mucceyyā’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
不在虚空中,不在大海中央,也未钻进群山的缝隙里,
这世上根本找不到一个地方,让人站在那里就能摆脱恶业。巴利
‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa; Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti.
这句话的意思是:如果有人想:“我用这个办法就能从恶业中解脱”,那他就算坐到半空中,或者钻进深达八万四千由旬的大海,或者躲到山缝里,也还是解脱不了恶业。在东方等世间各方的大地之上,连一根毛尖那么小的地方都没有,能让人站在那里就从恶业中解脱。巴利
Tassattho – sace hi koci ‘‘iminā upāyena pāpakammato muccissāmī’’ti antalikkhe vā nisīdeyya, caturāsītiyojanasahassagambhīraṃ mahāsamuddaṃ vā paviseyya, pabbatantare vā nisīdeyya, neva pāpakammato mucceyya. Puratthimādīsu jagatipadesesu pathavībhāgesu na so vālaggamattopi okāso atthi, yattha ṭhito pāpakammato muccituṃ sakkuṇeyyāti.
开示结束时,那些比丘证得了入流果等圣果,在场的大众也从这场说法中得到了真实的利益。巴利
Desanāvasāne te bhikkhū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu, sampattamahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
第十二个故事:善觉释迦的事巴利
12. Suppabuddhasakyavatthu
世尊住在榕树园时,为了善觉释迦这个人,说了这段“不在空中”的法义开示。巴利
Naantalikkheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā nigrodhārāme viharanto suppabuddhaṃ sakkaṃ ārabbha kathesi.
据说,他因为这两件事对导师怀恨在心:“这个人抛弃了我女儿就出家了,又让我儿子出家,站到了他仇敌那一边。”有一天,他心想:“现在我不让他去应供处吃饭。”于是堵住去路,坐在巷子里喝酒。那时,导师被比丘僧团围绕着来到那个地方,有人禀告他:“导师来了。”他说:“去告诉他,往前走!他不比我年长,我不给他让路。”人们再三对他说,他还是那样说,坐着不动。导师在舅父那里得不到让路,就从那里折返。那人又派了一个探子,说:“你去,听了他的话再回来。”导师转身时微微一笑,阿难尊者问:“尊者,您为什么微笑?是什么因缘?”导师说:“阿难,你看见善觉了吗?”“看见了,尊者。”“他做了很重的业,竟然不给像我这样的佛陀让路。从今天算起第七天,他会在下层楼阁的阶梯基处陷入大地。”探子听了这话,来到善觉那里,善觉问:“我外甥转身回去时说了什么?”探子就把听到的如实告诉了他。善觉听了这话,说:“现在我外甥的话没有错,他说的一定会那样发生。即便如此,我现在也要用妄语来难住他。因为他说‘第七天会陷入大地’时,并非不加限定地说,而是明确说了‘会在下层楼阁的阶梯基处陷入大地’。”他说:“从今天起,我不去那个地方了。这样,他若不在那个地方陷入大地,我就要用妄语来难住他。”于是把自己受用的一切都搬到七层楼阁的上面,让人拆掉楼梯,让人关上大门,在每一道门安排两个力士,吩咐说:“如果我一时疏忽想要下楼,你们就拦住我。”然后他在第七层楼阁的吉祥室里坐下。导师听说了这件事,说:“比丘们,即便善觉从楼阁上腾空飞起,或坐在空中,或乘船跳入海中,或进入山间,佛陀的话也不可能有两种结果。他一定会在我所说的那个地方陷入大地。”于是连接前后文,说法时说了这首偈颂:巴利
So kira ‘‘ayaṃ mama dhītaraṃ chaḍḍetvā nikkhanto ca, mama puttaṃ pabbājetvā tassa veriṭṭhāne ṭhito cā’’ti imehi dvīhi kāraṇehi satthari āghātaṃ bandhitvā ekadivasaṃ ‘‘na dānissa nimantanaṭṭhānaṃ gantvā bhuñjituṃ dassāmī’’ti gamanamaggaṃ pidahitvā antaravīthiyaṃ suraṃ pivanto nisīdi. Athassa satthari bhikkhusaṅghaparivute taṃ ṭhānaṃ āgate ‘‘satthā āgato’’ti ārocesuṃ . So āha – ‘‘purato gacchāti tassa vadetha, nāyaṃ mayā mahallakataro, nāssa maggaṃ dassāmī’’ti punappunaṃ vuccamānopi tatheva vatvā nisīdi. Satthā mātulassa santikā maggaṃ alabhitvā tato nivatti. Sopi ekaṃ carapurisaṃ pesesi ‘‘gaccha, tassa kathaṃ sutvā ehī’’ti. Satthāpi nivattanto sitaṃ katvā ānandattherena ‘‘ko nu kho, bhante, sitassa pātukammassa paccayo’’ti puṭṭho āha – ‘‘passasi, ānanda, suppabuddha’’nti. Passāmi, bhanteti. Bhāriyaṃ tena kammaṃ kataṃ mādisassa buddhassa maggaṃ adentena, ito sattame divase heṭṭhāpāsāde sopānapādamūle pathaviṃ pavisissatīti. Carapuriso taṃ kathaṃ sutvā suppabuddhassa santikaṃ gantvā ‘‘kiṃ mama bhāgineyyena nivattantena vutta’’nti puṭṭho yathāsutaṃ ārocesi. So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘na dāni mama bhāgineyyassa kathāya doso atthi, addhā yaṃ so vadati, taṃ tatheva hoti. Evaṃ santepi naṃ idāni musāvādena niggaṇhissāmi. So hi maṃ ‘sattame divase pathaviṃ pavisissatī’ti aniyamena avatvā ‘heṭṭhāpāsāde sopānapādamūle pathaviṃ pavisissatī’’’ti āha. ‘‘Ito dāni paṭṭhāyāhaṃ taṃ ṭhānaṃ na gamissāmi, atha naṃ tasmiṃ ṭhāne pathaviṃ apavisitvā musāvādena niggaṇhissāmī’’ti attano upabhogajātaṃ sabbaṃ sattabhūmikapāsādassa upari āropetvā sopānaṃ harāpetvā dvāraṃ pidahāpetvā ekekasmiṃ dvāre dve dve malle ṭhapetvā ‘‘sacāhaṃ pamādena heṭṭhā orohitukāmo homi, nivāreyyātha ma’’nti vatvā sattame pāsādatale sirigabbhe nisīdi. Satthā taṃ pavattiṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, suppabuddho na kevalaṃ pāsādatale vehāsaṃ uppatitvā ākāse vā nisīdatu, nāvāya vā samuddaṃ pakkhandatu, pabbatantaraṃ vā pavisatu, buddhānaṃ kathāya dvidhābhāvo nāma natthi, mayā vuttaṭṭhāneyeva so pathaviṃ pavisissatī’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
不在空中,不在大海中央,也不钻进大山的缝隙里;
这世上根本找不到那样一个地方,能让安住其中的人不被死亡征服。巴利
‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa; Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhitaṃ nappasaheyya maccū’’ti.
在这里,人无论站在什么地方,死亡都无法征服、无法压倒他,这样的地方连发尖那么小的一点点都不存在。其余内容和前面一样。巴利
Tattha yattha ṭhitaṃ nappasaheyya, maccūti yasmiṃ padese ṭhitaṃ maraṇaṃ nappasaheyya nābhibhaveyya, kesaggamattopi pathavippadeso natthi. Sesaṃ purimasadisamevāti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第七天,世尊进城乞食的路被挡住的时候,楼下善觉的那匹吉祥马发起狂来,到处撞墙。坐在楼上的善觉听到声音,就问:“这是什么声音?”有人回答:“吉祥马发狂了。”可那匹马一看见善觉,就安静下来了。善觉想抓住它,就从座位上起身,朝门口走去。这时门自己开了,楼梯也还在原来的位置。守在门口的末罗族力士抓住他的脖子,把他头朝下扔了下去。就这样,在七层楼上,每一层的门都自动打开,楼梯都各在原处,每一层的末罗族力士都抓住他的脖子,把他头朝下扔下去。当他落到楼下楼梯的基座处时,大地裂开,把他吞了进去,他就此投生到了无间地狱。巴利
Sattame divase satthu bhikkhācāramaggassa niruddhavelāya heṭṭhāpāsāde suppabuddhassa maṅgalasso uddāmo hutvā taṃ taṃ bhittiṃ pahari. So upari nisinnovassa saddaṃ sutvā ‘‘kimeta’’nti pucchi. ‘‘Maṅgalasso uddāmo’’ti. So panasso suppabuddhaṃ disvāva sannisīdati. Atha naṃ so gaṇhitukāmo hutvā nisinnaṭṭhānā uṭṭhāya dvārābhimukho ahosi, dvārāni sayameva vivaṭāni, sopānaṃ sakaṭṭhāneyeva ṭhitaṃ. Dvāre ṭhitā mallā taṃ gīvāyaṃ gahetvā heṭṭhābhimukhaṃ khipiṃsu. Etenupāyena sattasupi talesu dvārāni sayameva vivaṭāni, sopānāni yathāṭhāne ṭhitāni. Tattha tattha mallā taṃ gīvāyameva gahetvā heṭṭhābhimukhaṃ khipiṃsu. Atha naṃ heṭṭhāpāsāde sopānapādamūlaṃ sampattameva mahāpathavī vivaramānā bhijjitvā sampaṭicchi, so gantvā avīcimhi nibbattīti.