屠牛者之子的故事
1. Goghātakaputtavatthu
导师住在祇园精舍时,针对一个屠牛者的儿子,讲了这则名为“你如今如枯叶一般”的法开示。
Paṇḍupalāsovadānisīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ goghātakaputtaṃ ārabbha kathesi.
据说在舍卫城有个屠牛的人,他杀了牛,挑出最好的肉,煮好以后,跟妻子儿女一起坐下来吃,还把剩下的肉卖掉来维持生活。他就这样干了五十五年的屠牛营生,却连一勺粥、一顿饭都没布施给住在附近精舍的世尊。而且他没有肉就吃不下饭。有一天白天,他把肉卖完,留了一块准备给自己煮的肉交给妻子,就去洗澡了。这时他的一个朋友来到他家,对妻子说:给我一点你准备卖的肉吧,我家里来了客人。妻子说:没有准备卖的肉了,你的朋友把肉卖完,现在去洗澡了。朋友说:别这样,要是还有肉块,就给我吧。妻子说:除了为你朋友留的那块肉,没有别的了。那个朋友心想:除了为我朋友留的肉,没有别的肉了,而他没有肉就吃不下饭,她不会给我的。于是他就自己拿了那块肉走了。
Sāvatthiyaṃ kireko goghātako gāvo vadhitvā varamaṃsāni gahetvā pacāpetvā puttadārehi saddhiṃ nisīditvā maṃsañca khādati, mūlena ca vikkiṇitvā jīvikaṃ kappesi. So evaṃ pañcapaṇṇāsa vassāni goghātakakammaṃ karonto dhuravihāre viharantassa satthu ekadivasampi kaṭacchumattampi yāguṃ vā bhattaṃ vā na adāsi. So ca vinā maṃsena bhattaṃ na bhuñjati. So ekadivasaṃ divasabhāge maṃsaṃ vikkiṇitvā attano atthāya pacituṃ ekaṃ maṃsakhaṇḍaṃ bhariyāya datvā nhāyituṃ agamāsi. Athassa sahāyako gehaṃ gantvā bhariyaṃ āha – ‘‘thokaṃ me vikkiṇiyamaṃsaṃ dehi, gehaṃ me pāhunako āgato’’ti. Natthi vikkiṇiyamaṃsaṃ, sahāyako te maṃsaṃ vikkiṇitvā idāni nhāyituṃ gatoti. Mā evaṃ kari, sace maṃsakhaṇḍaṃ atthi, dehīti. Sahāyakassa te nikkhittamaṃsaṃ ṭhapetvā aññaṃ natthīti. So ‘‘sahāyakassa me atthāya ṭhapitamaṃsato aññaṃ maṃsaṃ natthi, so ca vinā maṃsena na bhuñjati, nāyaṃ dassatī’’ti sāmaṃyeva taṃ maṃsaṃ gahetvā pakkāmi.
屠牛的人洗完澡回来,妻子照他平时的饭量盛好饭端上来。他问:“肉呢?”妻子说:“没了,主人。”他说:“我不是把肉交给你煮好才出去的吗?”妻子说:“你的朋友来过,说‘我家来了客人,把要卖的肉给我一点吧’。我跟他说:‘除了给你朋友留的那份肉,没有别的肉了,而且他没肉就吃不下饭。’可他还是硬把那块肉拿走了。”屠牛的人说:“我没肉吃不下饭,把饭拿走!”妻子说:“那能怎么办呢?你就将就着吃吧,主人。”他说:“我不吃!”他叫人把饭撤走,拿起刀,走到后屋,那里有一头公牛。他走到公牛跟前,把手伸进牛嘴里,拽出舌头,用刀从舌根处割下来,拿着去炭火上烤熟,放在饭上面,坐下来。他吃了一口饭团,把一块舌头肉放进嘴里。就在那一刹那,他自己的舌头断了,掉进饭钵里。就在那一刹那,他遭受了与自己所造之业相似的果报。他也像那头公牛一样,口中鲜血直流,走进屋里,双膝跪地爬来爬去,哀嚎不止。
Goghātakopi nhatvā āgato tāya attano pakkapaṇṇena saddhiṃ vaḍḍhetvā bhatte upanīte āha ‘‘kahaṃ maṃsa’’nti? ‘‘Natthi, sāmī’’ti. Nanu ahaṃ paccanatthāya maṃsaṃ datvā gatoti. Tava sahāyako āgantvā ‘‘pāhunako me āgato, vikkiṇiyamaṃsaṃ dehī’’ti vatvā mayā ‘‘sahāyakassa te ṭhapitamaṃsato aññaṃ maṃsaṃ natthi, so ca vinā maṃsena na bhuñjatī’’ti vuttepi balakkārena taṃ maṃsaṃ sāmaṃyeva gahetvā gatoti. Ahaṃ vinā maṃsena bhattaṃ na bhuñjāmi, harāhi nanti. Kiṃ sakkā kātuṃ, bhuñja, sāmīti. So ‘‘nāhaṃ bhuñjāmī’’ti taṃ bhattaṃ harāpetvā satthaṃ ādāya pacchāgehe ṭhito goṇo atthi, tassa santikaṃ gantvā mukhe hatthaṃ pakkhipitvā jivhaṃ nīharitvā satthena mūle chinditvā ādāya gantvā aṅgāresu pacāpetvā bhattamatthake ṭhapetvā nisinno ekaṃ bhattapiṇḍaṃ bhuñjitvā ekaṃ maṃsakhaṇḍaṃ mukhe ṭhapesi. Taṅkhaṇaññevassa jivhā chijjitvā bhattapātiyaṃ pati. Taṅkhaṇaññeva kammasarikkhakaṃ vipākaṃ labhi. Sopi kho goṇo viya lohitadhārāya mukhato paggharantiyā antogehaṃ pavisitvā jaṇṇukehi vicaranto viravi.
那时,屠牛者的儿子正站在一旁看着父亲。母亲对他说:“孩子,你看,这个屠牛的人像公牛一样在屋子中间双膝爬行、哀嚎。这种苦将来也会落到你头上。别管我了,为了你自己的平安,快逃吧!”他害怕死亡,向母亲行礼后就逃走了。逃走之后,他去了塔克西拉。屠牛者也像那头公牛一样,在屋子中间爬行哀嚎,死后投生到了无间地狱。那头公牛也死了。屠牛者的儿子到了塔克西拉后,学习金匠手艺。后来,他的师父要去村里,临走前对他说:“你要做出这样的装饰品。”他就做出了那样的装饰品。师父回来后,看到那件装饰品,心想:“这个人不管到哪里都能谋生。”于是把自己已经成年的女儿嫁给了他。他后来儿女成群。
Tasmiṃ samaye goghātakassa putto pitaraṃ olokento samīpe ṭhito hoti. Atha naṃ mātā āha – ‘‘passa, putta, imaṃ goghātakaṃ goṇaṃ viya gehamajjhe jaṇṇukehi vicaritvā viravantaṃ, idaṃ dukkhaṃ tava matthake patissati, mamampi anoloketvā attano sotthiṃ karonto palāyassū’’ti. So maraṇabhayatajjito mātaraṃ vanditvā palāyi, palāyitvā ca pana takkasilaṃ agamāsi. Goghātakopi goṇo viya gehamajjhe viravanto vicaritvā kālakato avīcimhi nibbatti. Goṇopi kālamakāsi. Goghātakaputtopi takkasilaṃ gantvā suvaṇṇakārakammaṃ uggaṇhi. Athassācariyo gāmaṃ gacchanto ‘‘evarūpaṃ nāma alaṅkāraṃ kareyyāsī’’ti vatvā pakkāmi. Sopi tathārūpaṃ alaṅkāraṃ akāsi. Athassācariyo āgantvā alaṅkāraṃ disvā ‘‘ayaṃ yattha katthaci gantvā jīvituṃ samattho’’ti vayappattaṃ attano dhītaraṃ adāsi. So puttadhītāhi vaḍḍhi.
后来,他的儿子们长大成人,学会了手艺,之后去了舍卫城,在那里安家定居,生起了对三宝的净信。而他们的父亲在塔迦尸喇什么善事都没做,就老了。于是儿子们心想:“我们的父亲已经年迈了。”便把他接到自己身边,说:“我们要为父亲做布施。”他们邀请了以佛陀为首的比丘僧团。第二天,他们在家中请以佛陀为首的比丘僧团入座,恭敬地供养饮食。饭食结束后,他们对导师说:“尊者,这是我们为父亲供的终身饭食,请您为我们的父亲随喜。”导师便把他叫来,作随喜说:“近事男,你已年迈,身体衰朽,就像枯黄的树叶。你还没有能前往他世的善法资粮。为自己建立依怙吧,要做智者,别做愚人。”导师这样随喜时,诵出了这两首偈颂——
Athassa puttā vayappattā sippaṃ uggaṇhitvā aparabhāge sāvatthiyaṃ gantvā tattha gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasantā saddhā pasannā ahesuṃ. Pitāpi nesaṃ takkasilāyaṃ kiñci kusalaṃ akatvāva jaraṃ pāpuṇi. Athassa puttā ‘‘pitā no mahallako’’ti attano santikaṃ pakkosāpetvā ‘‘pitu atthāya dānaṃ dassāmā’’ti buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantayiṃsu. Te punadivase antogehe buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā sakkaccaṃ parivisitvā bhattakiccāvasāne satthāraṃ āhaṃsu – ‘‘bhante, amhehi idaṃ pitu jīvabhattaṃ dinnaṃ, pitu no anumodanaṃ karothā’’ti. Satthā taṃ āmantetvā, ‘‘upāsaka, tvaṃ mahallako paripakkasarīro paṇḍupalāsasadiso, tava paralokagamanāya kusalapātheyyaṃ natthi, attano patiṭṭhaṃ karohi, paṇḍito bhava, mā bālo’’ti anumodanaṃ karonto imā dve gāthā abhāsi –
你现在就像一片枯黄的树叶,
阎魔的使者们也已经站在你面前了;
你正站在出发的关口,
而且你连路上用的干粮都没有。
‘‘Paṇḍupalāsova dānisi, Yamapurisāpi ca te upaṭṭhitā; Uyyogamukhe ca tiṭṭhasi, Pātheyyampi ca te na vijjati.
你要为自己造一个洲。
赶快精进起来,做一个有智慧的人。
已除垢染,清净无瑕。
你将证得天界与圣者的境界。
‘‘So karohi dīpamattano, Khippaṃ vāyama paṇḍito bhava; Niddhantamalo anaṅgaṇo, Dibbaṃ ariyabhūmiṃ upehisī’’ti.
在这里,“你如今就像一片枯叶”,意思是:近事男,你现在就像一片从树上断落、掉在地上的枯叶。“阎魔人”,指的是阎魔的使者,但这里其实是就死亡本身而说的,意思是死亡已经出现在你面前。“站在出发之口”,意思是站在退堕、不再增长的境地。“路粮”,就像出门远行的人要带米粮等干粮一样,你要前往他世,却连一点善行做路粮都没有。“你应当做”,意思是:你应当像大海中船破了、急着寻找岛屿作为依靠那样,赶紧为自己建立善行的依靠。做的时候要赶快努力,尽快尽快地提起精进,通过为自己建立善业的依靠而成为智者。因为,能在还没到死亡面前、还有能力修行的时候就去做善行的人,这才叫智者;你要成为这样的人,不要做盲目的愚人——这就是“你应当做”的意思。“天界、圣处”,意思是:你这样精进努力,由于贪等污垢已被去除,成为除掉了污垢的人;因为没有可指责的过失,所以没有过失;成为没有烦恼的人之后,你将到达五种净居天的境地。
Tattha paṇḍupalāsova dānisīti, upāsaka, tvaṃ idāni chijjitvā bhūmiyaṃ patitapaṇḍupalāso viya ahosi. Yamapurisāti yamadūtā vuccanti, idaṃ pana maraṇameva sandhāya vuttaṃ, maraṇaṃ te paccupaṭṭhitanti attho. Uyyogamukheti parihānimukhe, avuḍḍhimukhe ca ṭhitosīti attho. Pātheyyanti gamikassa taṇḍulādipātheyyaṃ viya paralokaṃ gacchantassa tava kusalapātheyyampi natthīti attho. So karohīti so tvaṃ samudde nāvāya bhinnāya dīpasaṅkhātaṃ patiṭṭhaṃ viya attano kusalapatiṭṭhaṃ karohi. Karonto ca khippaṃ vāyama, sīghaṃ sīghaṃ vīriyaṃ ārabha, attano kusalakammapatiṭṭhakaraṇena paṇḍito bhava. Yo hi maraṇamukhaṃ appatvā kātuṃ samatthakāleva kusalaṃ karoti, esa paṇḍito nāma, tādiso bhava, mā andhabāloti attho. Dibbaṃ ariyabhūminti evaṃ vīriyaṃ karonto rāgādīnaṃ malānaṃ nīhaṭatāya niddhantamalo aṅgaṇābhāvena anaṅgaṇo nikkileso hutvā pañcavidhaṃ suddhāvāsabhūmiṃ pāpuṇissasīti attho.
开示结束时,这位居士证得了入流果,在场的大众也都从这次说法中得到了真实的利益。
Desanāvasāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
他们又在第二天邀请导师,供养了饭食,在导师吃完饭、做完该做的事,随喜的时候,他们说:“尊者,这也是我们父亲的活命之食,请您就为他随喜吧。”导师便为他随喜,说了这两首偈颂:
Te punadivasatthāyapi satthāraṃ nimantetvā dānaṃ datvā katabhattakiccaṃ satthāraṃ anumodanakāle āhaṃsu – ‘‘bhante, idampi amhākaṃ pitu jīvabhattameva, imasseva anumodanaṃ karothā’’ti. Satthā tassa anumodanaṃ karonto imā dve gāthā abhāsi –
你如今寿命已经走到尽头,
你已经来到阎魔的面前;
你在途中没有落脚的地方,
而且你连路费都没有。
‘‘Upanītavayo ca dānisi, Sampayātosi yamassa santikaṃ; Vāso te natthi antarā, Pātheyyampi ca te na vijjati.
你要为自己造一座岛,
赶快努力吧,要做一个有智慧的人。
已除垢秽,没有瑕疵,
你将不再经历生与老。
‘‘So karohi dīpamattano, Khippaṃ vāyama paṇḍito bhava; Niddhantamalo anaṅgaṇo, Na puna jātijaraṃ upehisī’’ti.
这里,“青春已过”中的“upa”只是一个前缀;“nītavayo”意思是青春已逝、已超越青春。意思是说,你现在已经走过了人生的三个阶段,正站在死亡的门口。“你已走向死神面前”的意思是:你已经准备好,站在了通往死亡之门的地方。“你中途没有住处”的意思是:就像赶路的人会因为各种事情而在途中停留住宿,但前往来世的人不会这样。因为前往来世的人不可能说“请等几天,让我先做布施”或者“让我先听法”之类的话。从这里死后,立刻就在他方世界投生了。正是针对这个道理,才说了这句话。“路费”虽然前面已经讲过,但导师为了反复巩固这位近事男的信心,在这里又再次说了。“生与老”当中,其实也已经包含了病与死。前面的偈颂讲的是不来道,这里讲的则是阿拉汉道。尽管如此,就像国王按自己嘴巴的大小捏好饭团递给王子,王子却按自己嘴巴的大小来取食一样,导师虽然以更高的道来开示佛法,这位近事男却依据自己的亲依止缘,从较低的道证得了入流果,并在这次随喜结束时证得了不来果。其余大众也因此获得了有利益的法教。
Tattha upanītavayoti upāti nipātamattaṃ, nītavayoti vigatavayo atikkantavayo, tvañcasi dāni tayo vaye atikkamitvā maraṇamukhe ṭhitoti attho. Sampayātosi yamassa santikanti maraṇamukhaṃ gantuṃ sajjo hutvā ṭhitosīti attho. Vāso te natthi antarāti yathā maggaṃ gacchantā tāni tāni kiccāni karontā antarāmagge vasanti, na evaṃ paralokaṃ gacchantā. Na hi sakkā paralokaṃ gacchantena ‘‘adhivāsetha katipāhaṃ, dānaṃ tāva demi, dhammaṃ tāva suṇāmī’’tiādīni vattuṃ. Ito pana cavitvā paraloke nibbattova hoti. Imamatthaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Pātheyyanti idaṃ kiñcāpi heṭṭhā vuttameva, upāsakassa pana punappunaṃ daḷhīkaraṇatthaṃ idhāpi satthārā kathitaṃ. Jātijaranti ettha byādhimaraṇānipi gahitāneva honti. Heṭṭhimagāthāhi ca anāgāmimaggo kathito, idha arahattamaggo kathito. Evaṃ santepi yathā nāma raññā attano mukhapamāṇena kabaḷaṃ vaḍḍhetvā puttassa upanīte so kumāro attano mukhapamāṇeneva gaṇhāti, evameva satthārā uparimaggavasena dhamme desitepi upāsako attano upanissayavasena heṭṭhā sotāpattiphalaṃ patvā imissā anumodanāya avasāne anāgāmiphalaṃ patto. Sesaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
某位婆罗门的故事
2. Aññatarabrāhmaṇavatthu
次第地:导师住在祇园精舍时,关于某位婆罗门而说了这个法教。
Anupubbenāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññatarabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
据说,他有一天清早出门,来到比丘们穿袈裟的地方,站在那里看比丘们穿袈裟。那个地方长满了草。当时,有一位比丘穿袈裟时,衣角拖到草上,被露水打湿了。婆罗门心想:“应该把这个地方弄干净,不让它长草。”第二天,他拿着锄头过去,把那块地铲平,弄得像打谷场一样。又过了一天,他再次来到那个地方,看到比丘们穿袈裟时,有一位比丘的衣角垂落到地上,在尘土里拖着,便想:“这里应该铺上沙子。”于是运来沙子铺上。
So kira ekadivasaṃ pātova nikkhamitvā bhikkhūnaṃ cīvarapārupanaṭṭhāne bhikkhū cīvaraṃ pārupante olokento aṭṭhāsi. Taṃ pana ṭhānaṃ virūḷhatiṇaṃ hoti. Athekassa bhikkhuno cīvaraṃ pārupantassa cīvarakaṇṇo tiṇesu pavaṭṭento ussāvabindūhi temi. Brāhmaṇo ‘‘imaṃ ṭhānaṃ appaharitaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti punadivase kuddālaṃ ādāya gantvā taṃ ṭhānaṃ tacchetvā khalamaṇḍalasadisaṃ akāsi. Punadivasepi taṃ ṭhānaṃ āgantvā bhikkhūsu cīvaraṃ pārupantesu ekassa cīvarakaṇṇaṃ bhūmiyaṃ patitvā paṃsumhi pavaṭṭamānaṃ disvā ‘‘idha vālukaṃ okirituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vālukaṃ āharitvā okiri.
有一天,在午饭前,阳光炽热。他看见比丘们穿袈裟时,汗水从身上流下来,就想:“我应该在这里建一座凉亭。”于是建了凉亭。第二天清晨,下起了大雨,阴云密布。那时婆罗门又站在那里看着比丘们,看见比丘们的袈裟湿透了,就想:“我应该在这里建一座会堂。”于是建了会堂,又想:“现在我要举行会堂的落成庆典。”他邀请以佛陀为首的比丘僧团,让比丘们坐在屋内和屋外。饭后,为了请世尊随喜,他接过世尊的钵,禀告说:“尊者,当比丘们穿袈裟的时候,我站在这里观看,见到这样那样的情况,就做了这样那样的事。”他从头到尾把全部经过都说了出来。世尊听了他的话,说道:“婆罗门,智者就是这样,一刹那又一刹那地一点一点做善事,逐渐清除自己不善的污垢。”然后说了这首偈:
Athekadivasaṃ purebhattaṃ caṇḍo ātapo ahosi, tadāpi bhikkhūnaṃ cīvaraṃ pārupantānaṃ gattato sede muccante disvā ‘‘idha mayā maṇḍapaṃ kāretuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā maṇḍapaṃ kāresi. Punadivase pātova vassaṃ vassi, vaddalikaṃ ahosi. Tadāpi brāhmaṇo bhikkhū olokentova ṭhito tintacīvarake bhikkhū disvā ‘‘ettha mayā sālaṃ kāretuṃ vaṭṭatī’’ti sālaṃ kāretvā ‘‘idāni sālamahaṃ karissāmī’’ti cintetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā anto ca bahi ca bhikkhū nisīdāpetvā bhattakiccāvasāne anumodanatthāya satthu pattaṃ gahetvā, ‘‘bhante, ahaṃ bhikkhūnaṃ cīvarapārupanakāle imasmiṃ ṭhāne olokento ṭhito idañcidañca disvā idañcidañca kāresi’’nti ādito paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā, ‘‘brāhmaṇa, paṇḍitā nāma khaṇe khaṇe thokaṃ kusalaṃ karontā anupubbena attano akusalamalaṃ nīharantiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
有智慧的人,一步一步来,一点一点地,刹那刹那。
如同银匠炼银,应当吹除自身的垢秽。
‘‘Anupubbena medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe; Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano’’ti.
在这里,“次第地”是指按顺序。“有智慧者”是指具备法智的人。“时时”是指在每一个时机都修善法。“犹如银匠”的意思是:就像金匠没办法只把金加热、捶打一次,就去除杂质、做成饰品;他要一次又一次地加热、捶打,才能去除杂质,然后做出各种各样的饰品。同样,有智慧的人一次又一次地修善法,就能去除自己内心的贪等污垢。这样去除污垢之后,他就成为没有烦恼的人。这就是这段话的意思。
Tattha anupubbenāti anupaṭipāṭiyā. Medhāvīti dhammojapaññāya samannāgato. Khaṇe khaṇeti okāse okāse kusalaṃ karonto. Kammāro rajatassevāti yathā suvaṇṇakāro ekavārameva suvaṇṇaṃ tāpetvā koṭṭetvā malaṃ nīharitvā pilandhanavikatiṃ kātuṃ na sakkoti , punappunaṃ tāpento koṭṭento pana malaṃ nīharati, tato anekavidhaṃ pilandhanavikatiṃ karoti, evameva punappunaṃ kusalaṃ karonto paṇḍito attano rāgādimalaṃ niddhameyya, evaṃ niddhantamalo nikkilesova hotīti attho.
开示结束时,那位婆罗门证得了入流果,大众也因此得到了有利益的法教。
Desanāvasāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhati, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
第三则故事:帝沙长老的事
3. Tissattheravatthu
导师住在祇园精舍时,针对一位名叫帝沙长老的比丘,宣说了这则名为“铁锈为垢”的教法。
Ayasāvamalanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tissattheraṃ nāma bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说,舍卫城有一位良家子出家后受了具足戒,人们都知道他叫帝沙长老。后来,他在乡下的一处住处入雨安居,得到了一块八肘长的粗布。雨安居结束、自恣之后,他带着那块布去了妹妹那里,放在她手中。妹妹心想:“这块布配不上我哥哥。”就用锋利的刀把它割开,撕成一条条碎片,放进臼里捣,再拿出来捶打、揉搓,纺成细线,请人织成了布。长老也准备好了线和针,把做袈裟的年轻沙弥们召集起来,然后到妹妹那里说:“把那块布给我,我要做袈裟。”妹妹拿出一块九肘长的细布,放在弟弟手里。他接过来展开一看,说:“我的布是粗的,八肘长;这块是细的,九肘长。这不是我的布,是你的。我不要这块,把原来那块给我。”她说:“尊者,这就是您的,拿去吧。”他不肯接受。于是她把整件事的经过都告诉了他,说:“尊者,这确实就是您的,拿去吧。”然后交给了他。他带着那块布回到精舍,开始做袈裟。
Eko kira sāvatthivāsī kulaputto pabbajitvā laddhūpasampado tissattheroti paññāyi. So aparabhāge janapadavihāre vassūpagato aṭṭhahatthakaṃ thūlasāṭakaṃ labhitvā vutthavasso pavāretvā taṃ ādāya gantvā bhaginiyā hatthe ṭhapesi. Sā ‘‘na me eso sāṭako bhātu anucchaviko’’ti taṃ tikhiṇāya vāsiyā chinditvā hīrahīraṃ katvā udukkhale koṭṭetvā pavisetvā pothetvā vaṭṭetvā sukhumasuttaṃ kantitvā sāṭakaṃ vāyāpesi. Theropi suttañceva sūciyo ca saṃvidahitvā cīvarakārake daharasāmaṇere sannipātetvā bhaginiyā santikaṃ gantvā ‘‘taṃ me sāṭakaṃ detha, cīvaraṃ kāressāmī’’ti āha. Sā navahatthaṃ sāṭakaṃ nīharitvā kaniṭṭhabhātikassa hatthe ṭhapesi. So taṃ gahetvā vitthāretvā oloketvā ‘‘mama sāṭako thūlo aṭṭhahattho, ayaṃ sukhumo navahattho. Nāyaṃ mama sāṭako, tumhākaṃ esa, na me iminā attho, tameva me dethā’’ti āha. ‘‘Bhante, tumhākameva eso, gaṇhatha na’’nti? So neva icchi. Athassa attanā katakiccaṃ sabbaṃ ārocetvā, ‘‘bhante, tumhākamevesa, gaṇhatha na’’nti adāsi. So taṃ ādāya vihāraṃ gantvā cīvarakammaṃ paṭṭhapesi.
那时,他的妹妹为了给做袈裟的人备办饮食,准备了粥、饭等食物。到了袈裟完工那天,她又额外做了一次供养。提舍看着那件袈裟,心里生起了贪爱,想:“明天我就可以穿上它了。”于是把袈裟收起来,放在衣架上。那天夜里,他吃下的食物还没消化,就命终了,投生在那件袈裟上,变成了一只虱子。他妹妹听到他去世的消息,扑倒在比丘们脚下痛哭。比丘们为他料理了后事,因为没有人做侍者,那件袈裟就归僧团所有。他们准备分配,就把那件袈裟搬了出来。那只虱子喊着:“他们在抢我的东西!”到处乱跑。世尊正坐在香室里,以天耳听到了那个声音,就说:“阿难,告诉比丘们先别分提舍的袈裟,放七天再说。”长老阿难照办了。那只虱子在第七天命终,投生到了兜率天。世尊吩咐说:“到第八天,你们分提舍的袈裟,拿去分吧。”比丘们就照做了。
Athassa bhaginī cīvarakārānaṃ atthāya yāgubhattādīni sampādesi. Cīvarassa niṭṭhitadivase pana atirekasakkāraṃ kāresi. So cīvaraṃ oloketvā tasmiṃ uppannasineho ‘‘sve dāni naṃ pārupissāmī’’ti saṃharitvā cīvaravaṃse ṭhapetvā taṃ rattiṃ bhuttāhāraṃ jirāpetuṃ asakkonto kālaṃ katvā tasmiṃyeva cīvare ūkā hutvā nibbatti. Bhaginīpissa kālakiriyaṃ sutvā bhikkhūnaṃ pādesu pavattamānā rodi. Bhikkhū tassa sarīrakiccaṃ katvā gilānupaṭṭhākassa abhāvena saṅghasseva taṃ pāpuṇāti. ‘‘Bhājessāma na’’nti taṃ cīvaraṃ nīharāpesuṃ. Sā ūkā ‘‘ime mama santakaṃ vilumpantī’’ti viravantī ito cito ca sandhāvi. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova dibbāya sotadhātuyā taṃ saddaṃ sutvā, ‘‘ānanda, tissassa cīvaraṃ abhājetvā sattāhaṃ nikkhipituṃ vadehī’’ti āha. Thero tathā kāresi. Sāpi sattame divase kālaṃ katvā tusitavimāne nibbatti. Satthā ‘‘aṭṭhame divase tissassa cīvaraṃ bhājetvā gaṇhathā’’ti āṇāpesi. Bhikkhū tathā kariṃsu.
比丘们在法堂里议论起来:“导师为什么让人把提舍的袈裟放了七天,到第八天才允许拿走呢?”导师来了以后,问:“比丘们,你们现在聚在一起谈什么?”他们回答:“就是谈这件事。”导师说:“比丘们,提舍投生成了自己袈裟里的一只虱子。你们分那件袈裟的时候,它喊着‘他们在抢我的东西’,到处乱跑。要是你们那时拿走袈裟,它就会对你们起嗔心,可能因此投生到地狱里去,所以我才让人把袈裟搁下来。现在它已经投生到兜率天了,所以我才允许你们拿那件袈裟。”他们听了又说:“导师,这渴爱可真沉重啊。”导师说:“是的,比丘们,对众生来说,这渴爱确实沉重。就像铁里生出的锈,反过来吃掉铁本身,让它毁坏,没法再用;同样,这渴爱在众生心里生起来以后,就让他们投生到地狱等地方去,走向毁灭。”说完,导师说了这首偈:
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘kasmā nu kho satthā tissassa cīvaraṃ satta divase ṭhapāpetvā aṭṭhame divase gaṇhituṃ anujānī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, tisso attano cīvare ūkā hutvā nibbatto, tumhehi tasmiṃ bhājiyamāne ‘ime mama santakaṃ vilumpantī’ti viravantī ito cito ca dhāvi. Sā tumhehi cīvare gayhamāne tumhesu manaṃ padussitvā niraye nibbatteyya, tena cāhaṃ cīvaraṃ nikkhipāpesiṃ. Idāni pana sā tusitavimāne nibbattā, tena vo mayā cīvaragahaṇaṃ anuññāta’’nti vatvā puna tehi ‘‘bhāriyā vata ayaṃ, bhante, taṇhā nāmā’’ti vutte ‘‘āma, bhikkhave, imesaṃ sattānaṃ taṇhā nāma bhāriyā. Yathā ayato malaṃ uṭṭhahitvā ayameva khādati vināseti aparibhogaṃ karoti, evamevāyaṃ taṇhā imesaṃ sattānaṃ abbhantare uppajjitvā te satte nirayādīsu nibbattāpeti, vināsaṃ pāpetī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
铁里生出来的锈,
它就从自己站起的地方吃掉自己;
对于如此过度受用资具的人,
自身的业会把他们带向恶趣。
‘‘Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, Tatuṭṭhāya tameva khādati; Evaṃ atidhonacārinaṃ, Sāni kammāni nayanti duggati’’nti.
在这里,“铁锈”是指从铁生出来的东西。“从那里生起之后”是指从铁生起之后。“超越清净而行者”:“清净”是指用智慧省察四种资具——“这些是为了这个目的”——之后再受用;超越这种智慧而行的人,就叫做“超越清净而行者”。这段话的意思是:就像从铁生出的锈,从铁生起之后,反而吃掉那块铁本身;同样,对不如理省察四种资具就受用、超越清净而行的人,他自己的那些业,因为留在他自身之中,那些业就会把他带向恶趣。
Tattha ayasāvāti ayato samuṭṭhitaṃ. Tatuṭṭhāyāti tato uṭṭhāya. Atidhonacārinanti dhonā vuccati cattāro paccaye ‘‘idamatthaṃ ete’’ti paccavekkhitvā paribhuñjanapaññā, taṃ atikkamitvā caranto atidhonacārī nāma. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ayato malaṃ samuṭṭhāya tato samuṭṭhitaṃ tameva khādati, evamevaṃ catupaccaye apaccavekkhitvā paribhuñjantaṃ atidhonacārinaṃ sāni kammāni attani ṭhitattā attano santakāneva tāni kammāni duggatiṃ nayantīti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
4. 拉鲁达伊长老的故事
4. Lāludāyittheravatthu
“不背诵是过失”这个法教,是导师住在祇园精舍时,因为拉鲁达伊长老而说的。
Asajjhāyamalāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto lāludāyittheraṃ ārabbha kathesi.
听说舍卫城里住着大约五千万位圣弟子,还有大约两千万位凡夫。这些圣弟子通常在午前布施完,午后带上酥油、油、蜜、糖浆和衣物等,前往精舍听法。听完法,在回去的路上,他们就谈起舍利弗和目犍连的功德。拉鲁达伊长老听到他们的话,就说:“你们听了他们的法,就这样谈论;要是听了我的说法,怎么就不谈论呢?”人们听了这话,心想:“这人应该也是个说法的人,我们也该听听他说法。”于是有一天,他们邀请长老,说:“尊者,今天是我们听法的日子。”他们供养僧众饭食之后,又说:“尊者,请您白天为我们说法吧。”长老也答应了。
Sāvatthiyaṃ kira pañcakoṭimattā ariyasāvakā vasanti, dve koṭimattā puthujjanā vasanti. Tesu ariyasāvakā purebhattaṃ dānaṃ datvā pacchābhattaṃ sappitelamadhuphāṇitavatthādīni gahetvā vihāraṃ gantvā dhammakathaṃ suṇanti. Dhammaṃ sutvā gamanakāle ca sāriputtamoggallānānaṃ guṇakathaṃ kathenti. Udāyitthero tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘etesaṃ tāva dhammaṃ sutvā tumhe evaṃ kathetha, mama dhammakathaṃ sutvā kiṃ nu kho na kathessathā’’ti vadati. Manussā tassa kathaṃ sutvā ‘‘ayaṃ eko dhammakathiko bhavissati, imassapi amhehi dhammakathaṃ sotuṃ vaṭṭatī’’ti te ekadivasaṃ theraṃ yācitvā, ‘‘bhante, ajja amhākaṃ dhammassavanadivaso’’ti saṅghassa dānaṃ datvā, ‘‘bhante, tumhe amhākaṃ divā dhammakathaṃ katheyyāthā’’ti āhaṃsu. Sopi tesaṃ adhivāsesi.
到了该听法的时候,他们来了,说:“尊者,请为我们说法。”拉鲁达夷长老坐上法座,拿起彩绘扇子摇着,却连一句法句都想不出来,就说:“我来唱诵沙罗婆诵,让别人来说法吧。”说完就下了座。他们请别人说了法,然后又为了唱诵沙罗婆诵,把他重新请上法座。他还是什么也想不出来,又说:“我晚上再讲,让别人先唱诵沙罗婆诵吧。”说完又从座上下来。他们请别人唱诵了沙罗婆诵,到了晚上又把长老请来。他到了晚上也还是什么也想不出来,就说:“我黎明时再讲,晚上让别人先讲吧。”说完又下了座。他们请别人在夜里讲了法,黎明时又把他请来。他还是什么也看不见。大众拿起土块、棍棒等,呵斥道:“你这个愚痴盲人!大家在称赞舍利弗和目犍连的功德时,你在一旁说这说那,现在怎么一句话也说不出来了?”一边吓唬他一边追赶逃跑的他。他在逃跑时,掉进了一个粪坑里。
Tehi dhammassavanavelāya āgantvā, ‘‘bhante, no dhammaṃ kathethā’’ti vutte lāludāyitthero āsane nisīditvā cittabījaniṃ gahetvā cālento ekampi dhammapadaṃ adisvā ‘‘ahaṃ sarabhaññaṃ bhaṇissāmi, añño dhammakathaṃ kathetū’’ti vatvā otari. Te aññena dhammakathaṃ kathāpetvā sarabhāṇatthāya puna taṃ āsanaṃ āropayiṃsu. So punapi kiñci adisvā ‘‘ahaṃ rattiṃ kathessāmi, añño sarabhaññaṃ bhaṇatū’’ti vatvā āsanā otari. Te aññena sarabhaññaṃ bhaṇāpetvā puna rattiṃ theraṃ ānayiṃsu. So rattimpi kiñci adisvā ‘‘ahaṃ paccūsakāle kathessāmi, rattiṃ añño kathetū’’ti vatvā otari. Te aññena rattiṃ kathāpetvā puna paccūse taṃ ānayiṃsu. So punapi kiñci nāddasa. Mahājano leḍḍudaṇḍādīni gahetvā, ‘‘andhabāla, tvaṃ sāriputtamoggallānānaṃ vaṇṇe kathiyamāne evañcevañca vadesi, idāni kasmā na kathesī’’ti santajjetvā palāyantaṃ anubandhi. So palāyanto ekissā vaccakuṭiyā pati.
大众议论起来:“今天拉鲁陀夷看到大家正在赞叹舍利弗和目犍连的功德,心里嫉妒,就显摆自己是说法的人。人们恭敬供养他,说‘我们要听法’,他四次坐上法座,却什么该讲的话都找不到。人们对他说:‘你竟敢跟我们的圣者舍利弗、目犍连长老较量!’于是拿起土块、棍棒等吓唬他,把他赶跑,他掉进了粪坑里。”导师来了之后,问:“比丘们,你们现在聚在这里谈什么?”听说“在谈这件事”后,导师说:“比丘们,不只是现在,他前世也曾这样沉没在粪坑里。”于是引出过去世的故事——
Mahājano kathaṃ samuṭṭhāpesi – ‘‘ajja lāludāyī sāriputtamoggallānānaṃ guṇakathāya pavattamānāya ussūyanto attano dhammakathikabhāvaṃ pakāsetvā manussehi sakkāraṃ katvā ‘dhammaṃ suṇomā’ti vutte catukkhattuṃ āsane nisīditvā kathetabbayuttakaṃ kiñci apassanto ‘tvaṃ amhākaṃ ayyehi sāriputtamoggallānattherehi saddhiṃ yugaggāhaṃ gaṇhāsī’ti leḍḍudaṇḍādīni gahetvā santajjetvā palāpiyamāno vaccakuṭiyā patito’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi eso gūthakūpe nimuggoyevā’’ti vatvā atītaṃ āharitvā –
朋友,我是四足的,你也是四足的;
来吧,朋友,回来吧,你到底为什么害怕得逃跑呢?
你长着不净又腐臭的毛,你就是一头散发恶臭的猪;
朋友,如果你想打,我就把胜利让给你。
‘‘Catuppado ahaṃ samma, tvampi samma catuppado; Ehi samma nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi. ‘‘Asucipūtilomosi, duggandho vāsi sūkara; Sace yujjhitukāmosi, jayaṃ samma dadāmi te’’ti. (jā. 1.2.5-6) –
世尊把这篇本生经详细讲完后,说:“比丘们,拉鲁达伊学到的法少得可怜,而且他根本不去背诵。只学了一点点法却不背诵,这本身就是一种污垢。”说完这番话,便诵出下面这首偈颂——
那时,狮子是舍利弗,猪是拉鲁达伊。
Imaṃ jātakaṃ vitthāretvā kathesi. Tadā sīho sāriputto ahosi, sūkaro lāludāyīti. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ‘‘bhikkhave, lāludāyinā appamattakova dhammo uggahito, sajjhāyaṃ pana neva akāsi, kiñci pariyattiṃ uggahetvā tassā asajjhāyakaraṇaṃ malamevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
咒语不是不背诵的污垢,家宅不是不勤劳的污垢;
懈怠是容貌的污垢,放逸是守护者的污垢。
‘‘Asajjhāyamalā mantā, anuṭṭhānamalā gharā; Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato mala’’nti.
在这里,“不诵习是垢”是说:不管是教理还是技艺,只要不诵习、不反复练习,就会荒废,或者不能时时现前,因此说“不诵习是持咒的垢”。又因为住在家里的人如果不时常起身修补老旧破损等,家就会败落,因此说“不勤劳是家的垢”。又因为在家人或出家人如果由于懈怠,不保养身体或不整理资具,身体就会变得难看,因此说“懈怠是容貌的垢”。又因为放牛的人如果由于放逸而贪睡或玩耍,那些牛就会因闯进浅滩等处,或遭遇猛兽、盗贼等灾祸,或跑进别人的稻田等处吃庄稼而遭毁坏,他自己也会挨打或被责骂;出家人如果不守护六根门,由于放逸,烦恼就会侵入,使他从教法上退失,因此说“放逸是守护者的垢”。这里的意思是:它能带来毁灭,所以是垢的所在,因此称为垢。
Tattha asajjhāyamalāti yākāci pariyatti vā sippaṃ vā yasmā asajjhāyantassa ananuyuñjantassa vinassati vā nirantaraṃ vā na upaṭṭhāti, tasmā ‘‘asajjhāyamalā mantā’’ti vuttaṃ. Yasmā pana gharāvāsaṃ vasantassa uṭṭhāyuṭṭhāya jiṇṇapaṭisaṅkharaṇādīni akarontassa gharaṃ nāma vinassati, tasmā ‘‘anuṭṭhānamalā gharā’’ti vuttaṃ. Yasmā gihissa vā pabbajitassa vā kosajjavasena sarīrapaṭijagganaṃ vā parikkhārapaṭijagganaṃ vā akarontassa kāyo dubbaṇṇo hoti, tasmā ‘‘malaṃ vaṇṇassa kosajja’’nti vuttaṃ. Yasmā gāvo rakkhantassa pamādavasena niddāyantassa vā kīḷantassa vā tā gāvo atitthapakkhandanādinā vā vāḷamigacorādiupaddavena vā paresaṃ sālikhettādīni otaritvā khādanavasena vināsaṃ āpajjanti, sayampi daṇḍaṃ vā paribhāsaṃ vā pāpuṇāti, pabbajitaṃ vā pana cha dvārāni arakkhantaṃ pamādavasena kilesā otaritvā sāsanā cāventi, tasmā ‘‘pamādo rakkhato mala’’nti vuttaṃ. So hissa vināsāvahanena malaṭṭhāniyattā malanti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
某位善男子的故事
5. Aññatarakulaputtavatthu
导师住在竹林精舍时,针对某位良家子弟,讲了这篇关于“女人的恶行是污垢”的法义。
Malitthiyā duccaritanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto aññataraṃ kulaputtaṃ ārabbha kathesi.
据说,他们给他娶来了一位同种姓的良家少女。从她被娶进门那天起,就有了不贞的行为。这位良家子因为她的不贞而感到羞耻,无法面对任何人,便中断了供养佛陀等事务。过了几天,他来到导师面前,顶礼后坐在一边。导师问:“近事男,怎么不见你来?”他便把那件事禀告了。于是导师对他说:“近事男,我以前就说过:‘女性就像河流等一样,智者不该对她们动怒。’但你被存在所遮蔽,没有察觉到。”应他的请求,导师说完后——
Tassa kira samānajātikaṃ kulakumārikaṃ ānesuṃ. Sā ānītadivasato paṭṭhāya aticārinī ahosi. So kulaputto tassā aticārena lajjito kassaci sammukhībhāvaṃ upagantuṃ asakkonto buddhupaṭṭhānādīni pacchinditvā katipāhaccayena satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kiṃ, upāsaka, na dissasī’’ti vutte tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ satthā, ‘‘upāsaka, pubbepi mayā ‘itthiyo nāma nadīādisadisā, tāsu paṇḍitena kodho na kātabbo’ti vuttaṃ, tvaṃ pana bhavapaṭicchannattā na sallakkhesī’’ti vatvā tena yācito –
就像河流、道路、酒馆、集会所和饮水处一样;
世间女人就是这样,她们根本没有什么界限可言。
‘‘Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjatī’’ti. (jā. 1.1.65; 1.12.9) –
把《本生》故事详细讲完之后,佛陀说:“近事男,女人不忠的行为是垢,布施的人悭吝是垢,在此世和他世能令众生毁灭的不善业是垢,而无明是一切垢中最殊胜的垢。”说完这些话,便诵出这些偈颂:
Jātakaṃ vitthāretvā, ‘‘upāsaka, itthiyā hi aticārinibhāvo malaṃ, dānaṃ dentassa maccheraṃ malaṃ, idhalokaparalokesu sattānaṃ akusalakammaṃ vināsanatthena malaṃ, avijjā pana sabbamalānaṃ uttamamala’’nti vatvā imā gāthā abhāsi –
恶行是女人的垢污,悭吝是施者的垢污;
在这个世间和来世,恶法确实都是污垢。
‘‘Malitthiyā duccaritaṃ, maccheraṃ dadato malaṃ; Malā ve pāpakā dhammā, asmiṃ loke paramhi ca.
比那些污垢更污垢的,无明是至高无上的污垢;
断除这个垢秽之后,比库们,你们要成为无垢者。
‘‘Tato malā malataraṃ, avijjā paramaṃ malaṃ; Etaṃ malaṃ pahantvāna, nimmalā hotha bhikkhavo’’ti.
在这里,“恶行”就是不贞。对行为不贞的女人,丈夫会把她赶出家门;就算她回到父母身边,父母也会说:“你已经成了让家族蒙羞的人,连看都不该看你一眼。”然后也把她赶走。她无依无靠,四处流浪,遭受极大的痛苦。因此,她的恶行被称为“污垢”。“施者”就是指布施的人。比如有人在耕田时想:“等这块田丰收了,我就用饭食等来布施。”可等庄稼真的成熟了,他却生出吝啬,压住了布施的心。因为吝啬,他的布施心无法增长,就得不到三种成就:人的成就、天界的成就、涅槃的成就。所以说:“吝啬对施者来说是污垢。”其余几句也应这样理解。“恶法”就是不善法,无论在此世还是他世,都确实是污垢。
Tattha duccaritanti aticāro. Aticāriniñhi itthiṃ sāmikopi gehā nīharati, mātāpitūnaṃ santikaṃ gatampi ‘‘tvaṃ kulassa agāravabhūtā, akkhīhipi na daṭṭhabbā’’ti taṃ nīharanti. Sā anāthā vicarantī mahādukkhaṃ pāpuṇāti. Tenassā duccaritaṃ ‘‘mala’’nti vuttaṃ. Dadatoti dāyakassa. Yassa hi khettakasanakāle ‘‘imasmiṃ khette sampanne salākabhattādīni dassāmī’’ti cintetvā nipphanne sassepi maccheraṃ uppajjitvā cāgacittaṃ nivāreti, so maccheravasena cāgacitte avirūhante manussasampattiṃ dibbasampattiṃ nibbānasampattinti tisso sampattiyo na labhati. Tena vuttaṃ – ‘‘maccheraṃ dadato mala’’nti. Sesesupi eseva nayo. Pāpakā dhammāti akusaladhammā pana idhaloke ca paraloke ca malameva.
“比前面所说的垢更进一步”,就是指比上文所说的垢更严重。“更严重的垢”意思是:我告诉你们一种更严重的垢。“无明”就是具足八事的无知,这才是至高无上的垢。“断除之后”意思是:比丘们,舍弃这种垢之后,你们就成了无垢的人。
Tatoti heṭṭhā vuttamalato. Malataranti atirekamalaṃ vo kathemīti attho. Avijjāti aṭṭhavatthukaṃ aññāṇameva paramaṃ malaṃ. Pahantvānāti etaṃ malaṃ jahitvā, bhikkhave, tumhe nimmalā hothāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
小萨利的故事
6. Cūḷasārivatthu
“善生活”这篇法教,是导师住在祇园时,针对舍利弗长老的一位名叫小萨犁的同住比丘而说的。
Sujīvanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto cūḷasāriṃ nāma sāriputtattherassa saddhivihārikaṃ ārabbha kathesi.
据说有一天,他给人治病之后,得到了一份精美的食物。他带着食物出门,半路上看见长老,就说:“尊者,这是我给人治病得来的。您在别处得不到这样的食物,请吃吧。以后我给人治病,会经常给您带这样的食物来。”长老听了他的话,一言不发就走了。比丘们回到精舍,把这件事禀告了世尊。世尊说:“比丘们,无惭的人就像乌鸦一样胆大妄为,靠着二十一种不正当的谋生手段,过得舒舒服服;而具足惭与愧的人,却过得辛苦。”说完,世尊说了这些偈颂:
So kira ekadivase vejjakammaṃ katvā paṇītabhojanaṃ labhitvā ādāya nikkhamanto antarāmagge theraṃ disvā, ‘‘bhante, idaṃ mayā vejjakammaṃ katvā laddhaṃ, tumhe aññattha evarūpaṃ bhojanaṃ na labhissatha, imaṃ bhuñjatha, ahaṃ te vejjakammaṃ katvā niccakālaṃ evarūpaṃ āhāraṃ āharissāmī’’ti āha. Thero tassa vacanaṃ sutvā tuṇhībhūtova pakkāmi. Bhikkhū vihāraṃ gantvā satthu tamatthaṃ ārocesuṃ. Satthā, ‘‘bhikkhave, ahiriko nāma pagabbho kākasadiso hutvā ekavīsatividhāya anesanāya ṭhatvā sukhaṃ jīvati, hiriottappasampanno pana dukkhaṃ jīvatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
无惭无愧的人,像乌鸦一样大胆放肆、爱诋毁别人,日子过得倒轻松。
以鲁莽、放肆、染污的方式生活。
‘‘Sujīvaṃ ahirikena, kākasūrena dhaṃsinā; Pakkhandinā pagabbhena, saṃkiliṭṭhena jīvitaṃ.
有惭之人,恒常寻求清净,生活却很难维持;
正直、不傲慢,以清净的方式谋生,并且具备明见。
‘‘Hirīmatā ca dujjīvaṃ, niccaṃ sucigavesinā; Alīnenāppagabbhena, suddhājīvena passatā’’ti.
其中,“无惭者”是指已经断除了惭与愧的人。因为具有这种品性的人,把不是母亲的称作“我母”,把不是父亲的称作“我父”等等,依靠这种二十一种邪命的方式安住,就能轻松地活命。“如乌鸦般大胆者”是指像胆大的乌鸦一样。就像胆大的乌鸦想在人家里偷粥等食物,先停在墙壁等处,明知自己被人看着,却装作没看见,或者装作心不在焉,或者装作打瞌睡,等到察觉人们放松了警惕,便猛扑下去;人们刚发出“嘘嘘”的驱赶声,它就已经从食器里满满地叼上一口逃走了。同样地,这位无惭者与比丘们一起进入村落,先探明施粥、施饭等的地方。在那里,比丘们为乞食而行乞,取得仅够维持的食物后回到食堂,省思后喝粥,作意业处,诵经,打扫食堂。而这个人却什么都不做,径自朝村庄方向走去。
Tattha ahirikenāti chinnahirottappakena. Evarūpena hi amātarameva ‘‘mātā me’’ti apitādayo eva ca ‘‘pitā me’’tiādinā nayena vatvā ekavīsatividhāya anesanāya patiṭṭhāya sukhena jīvatuṃ sakkā. Kākasūrenāti sūrakākasadisena. Yathā hi sūrakāko kulagharesu yāguādīni gaṇhitukāmo bhittiādīsu nisīditvā attano olokanabhāvaṃ ñatvā anolokento viya aññavihitako viya niddāyanto viya ca hutvā manussānaṃ pamādaṃ sallakkhetvā anupatitvā ‘‘sūsū’’ti vadantesuyeva bhājanato mukhapūraṃ gahetvā palāyati, evamevaṃ ahirikapuggalopi bhikkhūhi saddhiṃ gāmaṃ pavisitvā yāgubhattaṭṭhānādīni vavatthapeti. Tattha bhikkhū piṇḍāya caritvā yāpanamattaṃ ādāya āsanasālaṃ gantvā paccavekkhantā yāguṃ pivitvā kammaṭṭhānaṃ manasi karonti sajjhāyanti āsanasālaṃ sammajjanti. Ayaṃ pana akatvā gāmābhimukhova hoti.
就算比丘们看着他,说“看这个人”,他也装作没看见,好像心不在焉,好像在打瞌睡,好像在系腰带,好像在整理袈裟,嘴里说着“我还有某件事要做”,就从座位上起身,进入村里。一大早,他来到事先定好的人家,那家人正半掩着门、坐在门边哭泣,他仍用手推开门,走进去。他们看见他后,虽然不情愿,也只好请他坐下,把家里有的粥等食物都拿给他。他吃饱喝足后,把剩下的装进钵里带走。这就是所谓的“乌鸦胆大者”。靠这样的无惭者,日子倒是很好过——就是这个意思。
So hi bhikkhūhi ‘‘passathima’’nti olokiyamānopi anolokento viya aññavihito viya niddāyanto viya gaṇṭhikaṃ paṭimuñcanto viya cīvaraṃ saṃvidahanto viya hutvā ‘‘asukaṃ nāma me kammaṃ atthī’’ti vadanto uṭṭhāyāsanā gāmaṃ pavisitvā pātova vavatthapitagehesu aññataraṃ gehaṃ upasaṅkamitvā gharamānusakesu thokaṃ kavāṭaṃ pidhāya dvāre nisīditvā kandantesupi ekena hatthena kavāṭaṃ paṇāmetvā anto pavisati. Atha naṃ disvā akāmakāpi āsane nisīdāpetvā yāguādīsu yaṃ atthi, taṃ denti. So yāvadatthaṃ bhuñjitvā avasesaṃ pattenādāya pakkamati. Ayaṃ kākasūro nāma. Evarūpena ahirikena sujīvanti attho.
所谓“贬损者”,就是当别人在称赞“某位长老真是少欲”这类话时,他插嘴说“难道我们就不少欲吗?”等等,用这种话来贬低别人的功德,所以叫贬损者。人们听到这种话,就以为“这个人也是具备少欲等功德的”,于是觉得应该布施给他。可是从那时候起,他就再也无法赢得有智慧的人的信任,连原来得到的那份供养也失去了。这样一来,贬损者不但毁掉了自己的利养,也毁掉了别人的利养。
Dhaṃsināti ‘‘asukatthero nāma appiccho’’tiādīni vadantesu – ‘‘kiṃ pana mayaṃ na appicchā’’tiādivacanena paresaṃ guṇadhaṃsanatāya dhaṃsinā. Tathārūpassa vacanaṃ sutvā ‘‘ayampi appicchatādiguṇe yutto’’ti maññamānā manussā dātabbaṃ maññanti. So pana tato paṭṭhāya viññūpurisānaṃ cittaṃ ārādhetuṃ asakkonto tamhāpi lābhā parihāyati. Evaṃ dhaṃsipuggalo attanopi parassapi lābhaṃ nāsetiyeva.
“钻营者”是指喜欢钻营、四处活动的人。他把别人的事也当成自己的事来表现:清晨,比丘们在塔庙庭院等处做完日常事务,通过业处作意稍微坐一会儿,然后起身进村。这时他先洗脸,披上黄袈裟,涂眼药、抹头油等,把身体修饰一番,然后装作在扫地,挥了两三下扫帚,就面朝门廊站着。人们一大早就来,说“我们要去礼敬塔庙,献花供养”,看到他之后就说:“这座精舍全靠这个年轻人打理得这么好,大家别怠慢了他。”于是觉得应该布施给他。靠这样的钻营者,日子也很好过。“厚颜无耻者”是指具备身粗野等行为的人。“以污浊的方式生活”:如此谋生而活着的人,因为污浊地生活,所以其生活就叫污浊的生活,那种生活是难以生活的,是恶的,这就是意思。
Pakkhandināti pakkhandacārinā. Paresaṃ kiccānipi attano kiccāni viya dassento pātova bhikkhūsu cetiyaṅgaṇādīsu vattaṃ katvā kammaṭṭhānamanasikārena thokaṃ nisīditvā uṭṭhāya gāmaṃ pavisantesu mukhaṃ dhovitvā paṇḍukāsāvapārupanaakkhiañjanasīsamakkhanādīhi attabhāvaṃ maṇḍetvā sammajjanto viya dve tayo sammajjanipahāre datvā dvārakoṭṭhakābhimukho hoti. Manussā pātova ‘‘cetiyaṃ vandissāma, mālāpūjaṃ karissāmā’’ti āgatā taṃ disvā ‘‘ayaṃ vihāro imaṃ daharaṃ nissāya paṭijagganaṃ labhati, imaṃ mā pamajjitthā’’ti vatvā tassa dātabbaṃ maññanti. Evarūpena pakkhandināpi sujīvaṃ. Pagabbhenāti kāyapāgabbhiyādīhi samannāgatena. Saṃkiliṭṭhena jīvitanti evaṃ jīvikaṃ kappetvā jīvantena hi puggalena saṃkiliṭṭhena hutvā jīvitaṃ nāma hoti, taṃ dujjīvitaṃ pāpamevāti attho.
具备惭与愧的人,生活是很难的。因为这样的人不会说“这是我母亲”“这是我父亲”之类的话,对于不如法得来的生活资具,就像看到粪便一样厌恶,只以如法、公平的方式寻求,挨家挨户次第乞食,这样维持生活,过的是粗朴的生活——这就是这句话的意思。“寻求清净者”,是指寻求身业等清净的人。“不依附者”,是指生活和行为都不依附、不黏着的人。“以清净活命而观察的人”——这样的人就叫作清净活命者。以这样的清净活命,把清净活命看作根本而观察,因为过的是粗朴的生活,所以生活很难——这就是这句话的意思。
Hirīmatā cāti hirottappasampannena puggalena dujjīvaṃ. So hi amātādayova ‘‘mātā me’’tiādīni avatvā adhammike paccaye gūthaṃ viya jigucchanto dhammena samena pariyesanto sapadānaṃ piṇḍāya caritvā jīvikaṃ kappento lūkhaṃ jīvikaṃ jīvatīti attho. Sucigavesināti sucīni kāyakammādīni gavesantena. Alīnenāti jīvitavuttimanallīnena. Suddhājīvena passatāti evarūpo hi puggalo suddhājīvo nāma hoti. Tena evaṃ suddhājīvena tameva suddhājīvaṃ sārato passatā lūkhajīvitavasena dujjīvaṃ hotīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
五位男居士的事
7. Pañcaupāsakavatthu
导师住在祇园精舍时,针对五位近事男而讲了这篇以“Yo pāṇaṃ”开首的法教。
Yo pāṇanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañca upāsake ārabbha kathesi.
在他们当中,有一个人只守护不杀生这一条学处,其他人则各自守护别的学处。有一天,他们起了争执,说:“我做的才是难做的,我守护的才是难守护的。”于是他们来到导师那里,顶礼后把这件事禀告导师。导师听了他们的话,没有把任何一条戒看轻,说:“一切戒都是难守护的。”然后说出以下偈颂:
Tesu hi eko pāṇātipātāveramaṇisikkhāpadameva rakkhati, itare itarāni. Te ekadivasaṃ ‘‘ahaṃ dukkaraṃ karomi, dukkaraṃ rakkhāmī’’ti vivādāpannā satthu santikaṃ gantvā vanditvā tamatthaṃ ārocesuṃ. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ekasīlampi kaniṭṭhakaṃ akatvā ‘‘sabbāneva durakkhānī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
如果有人杀害众生,还说假话;
在世间,他拿别人没给的东西,还去染指别人的妻子。
‘‘Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati; Loke adinnamādiyati, paradārañca gacchati.
如果有人沉迷于饮酒,
这个人就在这世间,挖掉自己的根本。
‘‘Surāmerayapānañca , yo naro anuyuñjati; Idheva meso lokasmiṃ, mūlaṃ khaṇati attano.
贤者啊,你要这样知道:那些行为卑劣的人,是不自我约束的。
别让贪欲和非法长久地把你煎熬在痛苦里。
‘‘Evaṃ bho purisa jānāhi, pāpadhammā asaññatā; Mā taṃ lobho adhammo ca, ciraṃ dukkhāya randhayu’’nti.
这里,“若有人杀生”,是指有人通过亲手等六种加行中的任何一种,断掉他人的命根。“妄语”,是说破坏他人利益的假话。“在世间取未给之物”,是指在这个有情世间,用偷盗、诈骗等任何一种盗取方式,拿走他人所拥有、没有给出来的东西。“还去他人妻处”,是指对他人所守护、保护的女人,做出越轨的邪淫行为。“饮用谷酒和果酒”,是指喝任何种类的谷酒和果酒。“沉溺”,是指反复去做、经常去做。“挖断根本”,是说且不管他世,就说这个人在这辈子,本来可以靠田地、财产等根基安身立命,他却既不守护也不保留,只顾喝酒,等于挖断了自己的根本,变成无依无靠、可怜兮兮地到处漂泊。如此,贤者便这样称呼那造作五种破戒恶行的人。“恶法者”,就是低劣之法。“不自制”,就是缺乏身自制等。“无心者”也是一种读法,意思是无心。“贪欲与非法”,就是贪欲和嗔恨。这两者都是不善法。“长久地把你推向苦恼”,意思是愿这些法不要长久地把你投入地狱等痛苦之中,不要折磨你、不要伤害你。
Tattha yo pāṇamatipātetīti yo sāhatthikādīsu chasu payogesu ekapayogenāpi parassa jīvitindriyaṃ upacchindati. Musāvādanti paresaṃ atthabhañjanakaṃ musāvādañca bhāsati. Loke adinnamādiyatīti imasmiṃ sattaloke theyyāvahārādīsu ekenapi avahārena parapariggahitaṃ ādiyati. Paradārañca gacchatīti parassa rakkhitagopitesu bhaṇḍesu aparajjhanto uppathacāraṃ carati. Surāmerayapānanti yassa kassaci surāya ceva merayassa ca pānaṃ. Anuyuñjatīti sevati bahulīkaroti. Mūlaṃ khaṇatīti tiṭṭhatu paraloko, so pana puggalo idha lokasmiṃyeva yena khettavatthuādinā mūlena patiṭṭhapeyya, tampi aṭṭhapetvā vā vissajjetvā vā suraṃ pivanto attano mūlaṃ khaṇati, anātho kapaṇo hutvā vicarati. Evaṃ, bhoti pañcadussīlyakammakārakaṃ puggalaṃ ālapati. Pāpadhammāti lāmakadhammā. Asaññatāti kāyasaññatādirahitā. Acetasātipi pāṭho, acittakāti attho. Lobho adhammo cāti lobho ceva doso ca. Ubhayampi hetaṃ akusalameva. Ciraṃ dukkhāya randhayunti cirakālaṃ nirayadukkhādīnaṃ atthāya taṃ ete dhammā mā randhentu mā matthentūti attho.
说法结束时,那五位近事男都证得了入流果;对在场的人来说,这场说法也同样带来了真实的利益。
Desanāvasāne te pañca upāsakā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
第八 提舍年轻比丘的故事
8. Tissadaharavatthu
导师住在祇园精舍时,针对一位名叫提舍的年轻比丘,讲了这段法开示,开头就是“他布施来”。
Dadātiveti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tissadaharaṃ nāma ārabbha kathesi.
据说,他到处走动,讥毁给孤独居士、毗舍佉近事女等五俱胝圣弟子的布施,连那无可比拟的布施也照样讥毁。在那些人的布施场合,他得到清凉的饮食,就讥嫌说“太凉了”;得到热的,就讥嫌说“太热了”。别人布施得少,他就讥嫌说“这些人怎么布施这么一丁点”;布施得多,他又讥嫌说“他们家大概没有地方存放了吧,难道不该只供养比丘们维持生活所需的份量吗?这么多粥和饭,根本没用,全浪费掉了”。可是一说到自己的亲戚,他就说“哎呀,我亲戚家就像一口公共水井,四方来的比丘都能随意取用”之类的话,大加赞叹。其实他不过是某个守门人的儿子,跟着走村串乡的木匠们到处游历,到了舍卫城才出家。比丘们看到他这样讥毁人们的布施等善行,心想“我们来查个清楚”,就问他:“贤友,你的亲戚住在哪里?”听他说“在某某村”之后,便派了几位年轻比丘去那里。他们到了那个村子,村民们请他们在集会堂坐下,款待之后,他们问道:“从这个村子出去出家、名叫提舍的年轻比丘,他的亲戚是哪几家?”村民们心想:“我们这里并没有哪家的孩子出去出家啊,这些比丘到底在说什么?”于是说道:“尊者,我们听说有一个守门人的儿子跟着木匠们游历之后出家了,我想你们说的应该是他吧。”年轻比丘们知道提舍在那里并没有显贵的亲戚,就回到舍卫城,把这件事报告给比丘们:“尊者,提舍只是无故地胡言乱语、到处走动。”比丘们又把这件事禀告了世尊。
So kira anāthapiṇḍikassa gahapatino visākhāya upāsikāyāti pañcannaṃ ariyasāvakakoṭīnaṃ dānaṃ nindanto vicari, asadisadānampi nindiyeva. Tesaṃ tesaṃ dānagge sītalaṃ labhitvā ‘‘sītala’’nti nindi, uṇhaṃ labhitvā ‘‘uṇha’’nti nindi. Appaṃ dentepi ‘‘kiṃ ime appamattakaṃ dentī’’ti nindi, bahuṃ dentepi ‘‘imesaṃ gehe ṭhapanaṭṭhānaṃ maññe natthi, nanu nāma bhikkhūnaṃ yāpanamattaṃ dātabbaṃ, ettakaṃ yāgubhattaṃ niratthakameva vissajjatī’’ti nindi. Attano pana ñātake ārabbha ‘‘aho amhākaṃ ñātakānaṃ gehaṃ catūhi disāhi āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ opānabhūta’’ntiādīni vatvā pasaṃsaṃ pavattesi. So panekassa dovārikassa putto janapadaṃ vicarantehi vaḍḍhakīhi saddhiṃ vicaranto sāvatthiṃ patvā pabbajito. Atha naṃ bhikkhū evaṃ manussānaṃ dānādīni nindantaṃ disvā ‘‘pariggaṇhissāma na’’nti cintetvā, ‘‘āvuso, tava ñātakā kahaṃ vasantī’’ti pucchitvā ‘‘asukagāme nāmā’’ti sutvāva katipaye dahare pesesuṃ. Te tattha gantvā gāmavāsikehi āsanasālāya nisīdāpetvā katasakkārā pucchiṃsu – ‘‘imamhā gāmā nikkhamitvā pabbajito tisso nāma daharo atthi. Tassa katame ñātakā’’ti? Manussā ‘‘idha kulagehato nikkhamitvā pabbajitadārako natthi, kiṃ nu kho ime vadantī’’ti cintetvā, ‘‘bhante, eko dovārikaputto vaḍḍhakīhi saddhiṃ vicaritvā pabbajitoti suṇoma, taṃ sandhāya vadetha maññe’’ti āhaṃsu. Daharabhikkhū tissassa tattha issarañātakānaṃ abhāvaṃ ñatvā sāvatthiṃ gantvā ‘‘akāraṇameva, bhante, tisso vilapanto vicaratī’’ti taṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesuṃ. Bhikkhūpi taṃ tathāgatassa ārocesuṃ.
导师说:“比丘们,他并不是现在才开始这样自夸,过去也一直是个自夸的人。”应比丘们请求,导师讲起了过去的事:
Satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva vikatthento vicarati, pubbepi vikatthakova ahosī’’ti vatvā bhikkhūhi yācito atītaṃ āharitvā –
他就算去了别的地区,也会大肆吹嘘。
回来后就作恶,迦塔哈迦,你享用财富吧。
‘‘Bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato; Anvāgantvāna dūseyya, bhuñja bhoge kaṭāhakā’’ti. (jā. 1.1.125) –
世尊把这部《锅本生》详细讲完之后,说道:“比丘们,如果有人对他人所施之物——不管少还是多,不管粗糙还是精美——把它送给了别人,而自己却没有得到,就因此闷闷不乐,那么他的禅那、观、道果等都不会生起。”这样说完,在开示正法时,世尊诵出了下面这些偈颂:
Imaṃ kaṭāhajātakaṃ vitthāretvā, ‘‘bhikkhave, yo hi puggalo parehi appake vā bahuke vā lūkhe vā paṇīte vā dinne aññesaṃ vā datvā attano adinne maṅku hoti, tassa jhānaṃ vā vipassanaṃ vā maggaphalādīni vā na uppajjantī’’ti vatvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
人们布施,确实是随着自己的信心,随着自己的净信。
在那里,如果有人嫉妒别人的饮食,
他无论是白天还是夜晚,都无法达到定。
‘‘Dadāti ve yathāsaddhaṃ, yathāpasādanaṃ jano; Tattha yo ca maṅku hoti, paresaṃ pānabhojane; Na so divā vā rattiṃ vā, samādhimadhigacchati.
若有人已将它断除,连根拔起,彻底摧毁,
他无论白天还是夜晚,都能证得定。
‘‘Yassa cetaṃ samucchinnaṃ, mūlaghaccaṃ samūhataṃ; Sa ve divā vā rattiṃ vā, samādhimadhigacchatī’’ti.
在这里,所谓“随自己的信心而布施”,意思是:无论布施的是粗劣的还是精美的物品,他都是随自己的信心、按照自己信心的程度来布施。所谓“随自己的净信”,意思是:对于长老比丘或新学比丘等人,他对谁生起净信,就布施给谁,布施时只是随自己的净信、按照自己净信的程度来布施。所谓“在那里”,意思是:在别人布施的场合,他因为“我得到的很少”或“我得到的是粗劣的”而感到羞愧不安。所谓“定”,意思是:那个人无论白天还是夜晚,都不能以近行定、安止定,或者以道果的方式证得定。所谓“若有人对此”,意思是:如果某个人已经把这种在某些情况下称为“羞愧不安”的不善法彻底断除、连根拔起,以阿罗汉道智完全消灭了它,他就能证得前面所说的那种定——这就是这段话的意思。
Tattha dadāti ve yathāsaddhanti lūkhapaṇītādīsu yaṃkiñci dento jano yathāsaddhaṃ attano saddhānurūpameva deti. Yathāpasādananti theranavādīsu cassa yasmiṃ yasmiṃ pasādo uppajjati, tassa dento yathāpasādanaṃ attano pasādānurūpameva deti. Tatthāti tasmiṃ parassa dāne ‘‘mayā appaṃ vā laddhaṃ, lūkhaṃ vā laddha’’nti maṅkubhāvaṃ āpajjati. Samādhinti so puggalo divā vā rattiṃ vā upacārappanāvasena vā maggaphalavasena vā samādhiṃ nādhigacchati. Yassa cetanti yassa puggalassa etaṃ ekesu ṭhānesu maṅkubhāvasaṅkhātaṃ akusalaṃ samucchinnaṃ mūlaghaccaṃ katvā arahattamaggañāṇena samūhataṃ, so vuttappakāraṃ samādhiṃ adhigacchatīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
五位男居士的事例
9. Pañcaupāsakavatthu
导师住在祇园时,针对五位近事男,宣说了这则法教:“没有像贪欲那样的火。”
Natthirāgasamo aggīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañca upāsake ārabbha kathesi.
据说,他们想听法,就来到精舍,礼敬世尊后,坐在一边。诸佛不会生起这样的心念:“这个是刹帝利,这个是婆罗门,这个是富人,这个是穷人,我要为这个人隆重地说法,对那个人就不这样。”不管是为了谁说法,如来都先把对法的恭敬放在前面,就像把恒河水从虚空中倾泻下来一样说法。可是,如来这样说法的时候,坐在他面前的这些人当中,有一个人坐着就睡着了,有一个人坐着用手指在地上画线,有一个人坐着摇树,有一个人坐着仰望天空,只有一个人恭敬地听法。
Te kira dhammaṃ sotukāmā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Buddhānañca ‘‘ayaṃ khattiyo, ayaṃ brāhmaṇo, ayaṃ aḍḍho, ayaṃ duggato, imassa uḷāraṃ katvā dhammaṃ desessāmi, imassa no’’ti cittaṃ na uppajjati. Yaṃkiñci ārabbha dhammaṃ desento dhammagāravaṃ purakkhatvā ākāsagaṅgaṃ otārento viya deseti. Evaṃ desentassa pana tathāgatassa santike nisinnānaṃ tesaṃ eko nisinnakova niddāyi, eko aṅguliyā bhūmiṃ likhanto nisīdi, eko ekaṃ rukkhaṃ cālento nisīdi, eko ākāsaṃ ullokento nisīdi, eko pana sakkaccaṃ dhammaṃ assosi.
阿难长老一边给世尊扇扇子,一边观察那些人的样子,对世尊说:“尊者,您说法就像大雷云发出轰鸣一样,可这些人在您说法的时候,却坐在那里干这干那。”世尊问:“阿难,你不了解他们吗?”“是的,尊者,我不了解。”世尊便解释说:“这些人当中,那个坐着睡着的人,曾经五百生投生在蛇胎里,把头搁在蛇的盘卷上睡觉,到现在对睡眠还是不满足,我的声音根本进不了他的耳朵。”阿难又问:“尊者,那他是按顺序一世一世这样投生,还是中间有间断呢?”世尊说:“阿难,这个人有时生为人,有时生为天,有时生为龙,像这样间断地转生,他的投生情况就算用一切知智也界定不了。不过要是按连续来看,这个人五百生都投生在龙胎里,就算一直这样睡着,对睡眠也从不满足。那个坐着用手指在地上画线的人,曾经五百生投生在蚯蚓胎里,挖土,现在还是挖着地,听不到我的声音。那个坐着摇树的人,曾经连续五百生投生为猴子,现在还是凭着旧习在摇树,我的声音进不了他的耳朵。那个坐着仰望天空的人,曾经五百生做解读星宿的祭司,现在还是凭着旧习只管仰望天空,我的声音进不了他的耳朵。而那个坐着恭敬听法的人,曾经连续五百生做精通三吠陀、持诵咒语的婆罗门,现在也像在比对咒语一样恭敬地听着。
Ānandatthero satthāraṃ bījayamāno tesaṃ ākāraṃ olokento satthāraṃ āha – ‘‘bhante, tumhe imesaṃ mahāmeghagajjitaṃ gajjantā viya dhammaṃ desetha, ete pana tumhesupi dhammaṃ kathentesu idañcidañca karontā nisinnā’’ti. ‘‘Ānanda, tvaṃ ete na jānāsī’’ti? ‘‘Āma, na jānāmi, bhante’’ti. Etesu hi yo esa niddāyanto nisinno, esa pañca jātisatāni sappayoniyaṃ nibbattitvā bhogesu sīsaṃ ṭhapetvā niddāyi, idānipissa niddāya titti natthi, nāssa kaṇṇaṃ mama saddo pavisatīti. Kiṃ pana, bhante, paṭipāṭiyā kathetha, udāhu antarantarāti. Ānanda, etassa hi kālena manussattaṃ, kālena devattaṃ, kālena nāgattanti evaṃ antarantarā uppajjantassa upapattiyo sabbaññutaññāṇenāpi na sakkā paricchindituṃ. Paṭipāṭiyā panesa pañca jātisatāni nāgayoniyaṃ nibbattitvā niddāyantopi niddāya atittoyeva. Aṅguliyā bhūmiṃ likhanto nisinnapurisopi pañca jātisatāni gaṇḍuppādayoniyaṃ nibbattitvā bhūmiṃ khaṇi, idānipi bhūmiṃ khaṇantova mama saddaṃ na suṇāti. Esa rukkhaṃ cālento nisinnapurisopi paṭipāṭiyā pañca jātisatāni makkaṭayoniyaṃ nibbatti, idānipi pubbāciṇṇavasena rukkhaṃ cāletiyeva, nāssa kaṇṇaṃ mama saddo pavisati. Esa ākāsaṃ ulloketvā nisinnapurisopi pañca jātisatāni nakkhattapāṭhako hutvā nibbatti, idāni pubbāciṇṇavasena ajjāpi ākāsameva ulloketi, nāssa kaṇṇaṃ mama saddo pavisati. Esa sakkaccaṃ dhammaṃ suṇanto nisinnapuriso pana paṭipāṭiyā pañca jātisatāni tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū mantajjhāyakabrāhmaṇo hutvā nibbatti, idānipi mantaṃ saṃsandanto viya sakkaccaṃ suṇātīti.
尊者,您的说法像把皮肉切开、直透到骨髓一样,为什么这些人在您说法时却不能恭敬地听呢?阿难,我猜你大概觉得我的法是容易听闻的吧。难道它难以听闻吗,尊者?是的,阿难。那是什么缘故呢,尊者?阿难,“佛”这个词、“法”这个词、“僧”这个词,这些众生在无数百千俱胝劫中都不曾听过。因为他们无法听闻这个法,这些众生在无始轮回中一路走来,只听种种畜生论,所以才会在饮酒作乐的地方又唱又跳,无法来听法。那么,他们是依靠什么才无法听闻呢,尊者?
‘‘Bhante, tumhākaṃ dhammadesanā chaviādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ āhacca tiṭṭhati, kasmā ime tumhesupi dhammaṃ desentesu sakkaccaṃ na suṇantī’’ti? ‘‘Ānanda, mama dhammo sussavanīyoti saññaṃ karosi maññe’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, dussavanīyo’’ti? ‘‘Āma, ānandā’’ti. ‘‘Kasmā, bhante’’ti ? ‘‘Ānanda, buddhoti vā dhammoti vā saṅghoti vā padaṃ imehi sattehi anekesupi kappakoṭisatasahassesu asutapubbaṃ. Yasmā imaṃ dhammaṃ sotuṃ na sakkontā anamatagge saṃsāre ime sattā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃyeva suṇantā āgatā, tasmā surāpānakeḷimaṇḍalādīsu gāyantā naccantā vicaranti, dhammaṃ sotuṃ na sakkontī’’ti. ‘‘Kiṃ nissāya panete na sakkonti, bhante’’ti?
这时,导师对他说:“阿难,他们是因为依止贪、依止嗔、依止痴、依止渴爱,所以才听不进去。世间没有哪一种火能比得上贪火,它把众生烧得连灰都不剩。虽然七个太阳同时出现时所生起的劫末大火,也能把整个世界烧得一无余剩,但那火只是偶尔才烧起来。贪火却从来没有不烧的时候。所以,没有像贪这样的火,没有像嗔这样的执取,没有像痴这样的罗网,也没有像渴爱这样的河流。”说完这番话,导师诵出下面这首偈颂:
Athassa satthā, ‘‘ānanda, rāgaṃ nissāya dosaṃ nissāya mohaṃ nissāya taṇhaṃ nissāya na sakkonti. Rāgaggisadiso aggi nāma natthi, so chārikampi asesetvā satte dahati. Kiñcāpi sattasūriyapātubhāvaṃ nissāya uppanno kappavināsako aggipi kiñci anavasesetvāva lokaṃ dahati, so pana aggi kadāciyeva dahati. Rāgaggino adahanakālo nāma natthi, tasmā rāgasamo vā aggi dosasamo vā gaho mohasamaṃ vā jālaṃ taṇhāsamā vā nadī nāma natthī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
没有比贪更烈的火,没有比嗔更紧的执取。
没有比愚痴更像罗网的,也没有比渴爱更像河流的。
‘‘Natthi rāgasamo aggi, natthi dosasamo gaho; Natthi mohasamaṃ jālaṃ, natthi taṇhāsamā nadī’’ti.
在这其中,所谓“与贪等同的火”,是说:在烟等中什么也不显现,只在内部生起,就以焚烧的方式起作用,所以没有一种火能与贪欲相等。所谓“与嗔等同的执取”,是说:夜叉的执取、大蟒的执取、鳄鱼的执取等等,只能执取某一个众生,而嗔恚的执取却在任何地方都一概执取,所以没有一种执取能与嗔恚相等。所谓“与痴等同的网”,是说:从缠裹和遍覆的意义来说,没有一种网能与愚痴相等。所谓“与渴爱等同的河流”,是说:恒河等河流有满水的时候,也有缺水的时候,也有干涸的时候,而渴爱既没有满水的时候,也没有干涸的时候,永远显得不足;所以从难以填满的意义来说,没有一条河流能与渴爱相等。这就是“没有与渴爱等同的河流”这句话的意思。
Tattha rāgasamoti dhūmādīsu kiñci adassetvā antoyeva uṭṭhāya jhāpanavasena rāgena samo aggi nāma natthi. Dosasamoti yakkhagahaajagaragahakumbhilagahādayo ekasmiṃyeva attabhāve gaṇhituṃ sakkonti, dosagaho pana sabbattha ekantameva gaṇhātīti dosena samo gaho nāma natthi. Mohasamanti onandhanapariyonandhanaṭṭhena pana mohasamaṃ jālaṃ nāma natthi. Taṇhāsamāti gaṅgādīnaṃ nadīnaṃ puṇṇakālopi ūnakālopi sukkhakālopi paññāyati, taṇhāya pana puṇṇakālo vā sukkhakālo vā natthi, niccaṃ ūnāva paññāyatīti duppūraṇaṭṭhena taṇhāya samā nadī nāma natthīti attho.
说法结束时,那位恭敬听法的近事男证得了入流果,在场大众也因此得到了一场有实益的说法。
Desanāvasāne sakkaccaṃ dhammaṃ suṇanto upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
门达卡长者的事
10. Meṇḍakaseṭṭhivatthu
导师住在跋地亚城附近的生林时,针对门达卡长者讲了“应见易见者”这个法教。
Sudassaṃvajjanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā bhaddiyanagaraṃ nissāya jātiyāvane viharanto meṇḍakaseṭṭhiṃ ārabbha kathesi.
导师在盎葛水北国一带游行时,看到门达卡长者、他的妻子月莲、儿子财胜长者、媳妇须摩那天女、孙女毗舍佉,以及奴仆富那这些人都有证得入流果的因缘,就前往跋地亚城,住在生林中。门达卡长者听说导师来了。他为什么叫门达卡长者呢?据说,在他家宅院西边大约八迦梨娑大的地方,有像大象、马、公牛那么大的金羊从地下涌出,一只只背靠着背冒出来。这些金羊的嘴里塞着五色线团。需要酥油、蜜、糖蜜、衣服、钱财、黄金等物时,他就从羊嘴里把线团拉出来;单是一只金羊嘴里流出的酥油、蜜、糖蜜、衣服、钱财和黄金,就足够整个赡部洲的人用。从那时起,他就被称为门达卡长者。
Satthā kira aṅguttarāpesu cārikaṃ caranto meṇḍakaseṭṭhino ca, bhariyāya cassa candapadumāya, puttassa ca dhanañcayaseṭṭhino, suṇisāya ca sumanadeviyā, nattāya cassa visākhāya, dāsassa ca puṇṇassāti imesaṃ sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā bhaddiyanagaraṃ gantvā jātiyāvane vihāsi. Meṇḍakaseṭṭhi satthu āgamanaṃ assosi. Kasmā panesa meṇḍakaseṭṭhi nāma jātoti? Tassa kira pacchimagehe aṭṭhakarīsamatte ṭhāne hatthiassausabhapamāṇā suvaṇṇameṇḍakā pathaviṃ bhinditvā piṭṭhiyā piṭṭhiṃ paharamānā uṭṭhahiṃsu. Tesaṃ mukhesu pañcavaṇṇānaṃ suttānaṃ geṇḍukā pakkhittā honti. Sappitelamadhuphāṇitādīhi vā vatthacchādanahiraññasuvaṇṇādīhi vā atthe sati tesaṃ mukhato geṇḍuke apanenti, ekassāpi meṇḍakassa mukhato jambudīpavāsīnaṃ pahonakaṃ sappitelamadhuphāṇitavatthacchādanahiraññasuvaṇṇaṃ nikkhamati. Tato paṭṭhāya meṇḍakaseṭṭhīti paññāyi.
那他过去世造了什么业呢?据说,在毗婆尸佛的时代,他是名叫阿瓦罗阇的居士的外甥,和舅舅同名,也叫阿瓦罗阇。那时,他舅舅开始为导师建造香室。他走到舅舅那里,说:“舅舅,我们两个一起建吧。”舅舅拒绝说:“我要独自建,不跟别人一起做。”被拒绝后,他心想:“香室建在这个地方,那在这个地方就该建一座叫象厩的建筑。”于是他从林中让人运来木材,造了一根镶金的柱子、一根镶银的柱子、一根镶宝石的柱子、一根镶七宝的柱子,横梁、门扇、窗户、椽木、瓦顶等全部都用金等镶饰。在香室正前方,他为如来建了一座七宝所成的象厩。那上面有厚实的深红金板,顶端有珊瑚做的尖顶装饰。他在象厩中央建了一座宝殿,安设了法座。法座的腿是厚实深红金所制,四条横板也是如此。他又让人做了四只金羊,放在法座四腿下面;做了两只金羊,放在足凳下面;做了六只金羊,围放在宝殿四周。他先让人用丝线绳编织法座,中间用金线,上面用珍珠线编织。法座的靠背是栴檀木所制。象厩建成后,他举行殿堂庆典,邀请导师和六百八十万比丘僧众,供养了四个月,最后一天供养了三衣。在那次供养中,僧团中新受戒的比丘每人分到了价值十万的衣物。
Kiṃ panassa pubbakammanti? Vipassībuddhakāle kira esa avarojassa nāma kuṭumbikassa bhāgineyyo mātulena samānanāmo avarojo nāma ahosi. Athassa mātulo satthu gandhakuṭiṃ kātuṃ ārabhi. So tassa santikaṃ gantvā, ‘‘mātula, ubhopi saheva karomā’’ti vatvā ‘‘ahaṃ aññehi saddhiṃ asādhāraṇaṃ katvā ekakova karissāmī’’ti tena pana paṭikkhittakāle ‘‘imasmiṃ ṭhāne gandhakuṭiyā katāya imasmiṃ nāma ṭhāne kuñjarasālaṃ nāma laddhuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā araññato dabbasambhāre āharāpetvā ekaṃ thambhaṃ suvaṇṇakhacitaṃ, ekaṃ rajatakhacitaṃ, ekaṃ maṇikhacitaṃ, ekaṃ sattaratanakhacitanti evaṃ tulāsaṅghātadvārakavāṭavātapānagopānasīchadaniṭṭhakā sabbāpi suvaṇṇādikhacitāva kāretvā gandhakuṭiyā sammukhaṭṭhāne tathāgatassa sattaratanamayaṃ kuñjarasālaṃ kāresi. Tassā upari ghanarattasuvaṇṇamayā kambalā pavāḷamayā sikharathūpikāyo ahesuṃ. Kuñjarasālāya majjhe ṭhāne ratanamaṇḍapaṃ kāretvā dhammāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tassa ghanarattasuvaṇṇamayā pādā ahesuṃ, tathā catasso aṭaniyo. Cattāro pana suvaṇṇameṇḍake kārāpetvā āsanassa catunnaṃ pādānaṃ heṭṭhā ṭhapesi, dve meṇḍake kārāpetvā pādapīṭhakāya heṭṭhā ṭhapesi, cha suvaṇṇameṇḍake kārāpetvā maṇḍapaṃ parikkhipento ṭhapesi. Dhammāsanaṃ paṭhamaṃ suttamayehi rajjukehi vāyāpetvā majjhe suvaṇṇasuttamayehi upari muttamayehi suttehi vāyāpesi. Tassa candanamayo apassayo ahosi. Evaṃ kuñjarasālaṃ niṭṭhāpetvā sālāmahaṃ karonto aṭṭhasaṭṭhīhi bhikkhusatasahassehi saddhiṃ satthāraṃ nimantetvā cattāro māse dānaṃ datvā osānadivase ticīvaraṃ adāsi. Tattha saṅghanavakassa satasahassagghanikaṃ pāpuṇi.
他曾在毗婆尸佛的时代造下福德业,命终之后在天界和人间流转,到了现在这个贤劫,投生在波罗奈城一个非常富有的家族里,名叫波罗奈长者。有一天,他去王宫侍奉国王,路上看见国师,就问:“老师,您看星象和时辰吗?”国师说:“是啊,我在看。除了这个,我们还能做什么呢?”长者又问:“那地方上会怎么样?”国师说:“会有一场灾祸。”长者问:“什么灾祸?”国师说:“饥荒,长者。”长者问:“什么时候会发生?”国师说:“三年之后。”长者听了,就大规模雇人耕种,又把家里现有的钱财全都拿来买粮食,建了一千二百五十座仓库,把所有仓库都装满了稻谷。仓库装不下了,就用缸、瓮等容器来装,还剩下来的,就在地上挖坑埋进去。埋完之后还有剩余,就和着泥土搅拌,涂在墙壁上。
Evaṃ vipassībuddhakāle puññakammaṃ katvā tato cuto devesu ca manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ bhaddakappe bārāṇasiyaṃ mahābhogakule nibbattitvā bārāṇasiseṭṭhi nāma ahosi. So ekadivasaṃ rājūpaṭṭhānaṃ gacchanto purohitaṃ disvā ‘‘kiṃ, ācariya, nakkhattamuhuttaṃ, upadhārethā’’ti āha. Āma, upadhāremi, kiṃ aññaṃ amhākaṃ kammanti. Tena hi kīdisaṃ janapadacārittanti? Ekaṃ bhayaṃ bhavissatīti. Kiṃ bhayaṃ nāmāti? Chātakabhayaṃ seṭṭhīti. Kadā bhavissatīti? Ito tiṇṇaṃ saṃvaccharānaṃ accayenāti. Taṃ sutvā seṭṭhi bahuṃ kasikammaṃ kāretvā gehe vijjamānadhanenāpi dhaññameva gahetvā aḍḍhaterasāni koṭṭhasatāni kāretvā sabbakoṭṭhake vīhīhi paripūresi. Koṭṭhesu appahontesu cāṭiādīni pūretvā avasesaṃ bhūmiyaṃ āvāṭe katvā nikhaṇi. Nidhānāvasesaṃ mattikāya saddhiṃ madditvā bhittiyo limpāpesi.
后来,饥荒的恐怖降临了,他就靠先前储存的粮食过活。等到仓库和缸瓮等容器里存放的粮食都吃光了,他把仆人们叫来,说:孩子们,你们走吧,到山脚下去谋生。等到粮食充足的时候,想回我身边的就回来,不想回来的就在那里各自过活吧。他们哭着,满脸泪水,向长者行礼,请求原谅,在那里坐了七天,然后才照办了。在他身边,只有一个名叫普那的仆人留下来服侍,于是长者、长者的妻子、长者的儿子、长者的儿媳,一共五个人。他们把埋在地坑里的粮食也吃光了,就把墙上的泥土敲下来,用水浸泡,靠从里面弄到的粮食维持生活。后来,饥荒越来越严重,泥土也越来越少,长者的妻子就把墙脚剩下的泥土敲下来,浸泡后得到大约半斗稻谷,舂好之后取了一升米,心想饥荒的时候盗贼很多,出于对盗贼的害怕,就把米装进一个罐子,盖好,埋在地下。长者从王宫当值回来,说:夫人,我饿了,有什么吃的吗?她没有直接说没有,而是说:有一升米。在哪里?我怕贼,把它埋起来了。那就把它挖出来煮点东西吃吧。如果煮粥,可以吃两顿;如果煮饭,就只能吃一顿。煮什么好呢,主人?我们没有别的办法了,吃完饭就会死,就煮饭吧。她把饭煮好,分成五份,把长者那份加多,放在他面前。
So aparena samayena chātakabhaye sampatte yathānikkhittaṃ dhaññaṃ paribhuñjanto koṭṭhesu ca cāṭiādīsu ca nikkhittadhaññe parikkhīṇe parijane pakkosāpetvā āha – ‘‘gacchatha, tātā, pabbatapādaṃ pavisitvā jīvantā subhikkhakāle mama santikaṃ āgantukāmā āgacchatha, anāgantukāmā tattha tattheva jīvathā’’ti. Te rodamānā assumukhā hutvā seṭṭhiṃ vanditvā khamāpetvā sattāhaṃ nisīditvā tathā akaṃsu. Tassa pana santike veyyāvaccakaro ekova puṇṇo nāma dāso ohīyi, tena saddhiṃ seṭṭhijāyā seṭṭhiputto seṭṭhisuṇisāti pañceva janā ahesuṃ. Te bhūmiyaṃ āvāṭesu nihitadhaññepi parikkhīṇe bhittimattikaṃ pātetvā temetvā tato laddhadhaññena yāpayiṃsu. Athassa jāyā chātake avattharante mattikāya khīyamānāya bhittipādesu avasiṭṭhamattikaṃ pātetvā temetvā aḍḍhāḷhakamattaṃ vīhiṃ labhitvā koṭṭetvā ekaṃ taṇḍulanāḷiṃ gahetvā ‘‘chātakakāle corā bahū hontī’’ti corabhayena ekasmiṃ kuṭe pakkhipitvā pidahitvā bhūmiyaṃ nikhaṇitvā ṭhapesi. Atha naṃ seṭṭhi rājūpaṭṭhānato āgantvā āha – ‘‘bhadde, chātomhi, atthi kiñcī’’ti. Sā vijjamānaṃ ‘‘natthī’’ti avatvā ‘‘ekā taṇḍulanāḷi atthī’’ti āha. ‘‘Kahaṃ sā’’ti? ‘‘Corabhayena me nikhaṇitvā ṭhapitā’’ti. ‘‘Tena hi naṃ uddharitvā kiñci pacāhī’’ti. ‘‘Sace yāguṃ pacissāmi, dve vāre labhissati. Sace bhattaṃ pacissāmi, ekavārameva labhissati, kiṃ pacāmi, sāmī’’ti āha. ‘‘Amhākaṃ añño paccayo natthi, bhattaṃ bhuñjitvā marissāma, bhattameva pacāhī’’ti. Sā bhattaṃ pacitvā pañca koṭṭhāse katvā seṭṭhino koṭṭhāsaṃ vaḍḍhetvā purato ṭhapesi.
就在那一刻,香山上的那位独觉佛从定中出来。据说在定中的时候,靠定力的力量,饥饿不会来逼恼;可是从定中出来以后,饥饿就变得很猛烈,像火烧着肚皮一样生起来。所以他们先观察哪里有能得到食物的去处,然后才去。那一天,如果有人布施食物给他们,就能得到将军位之类的某种福报。所以这位独觉佛也用天眼观察,看到整个赡部洲都起了饥荒的恐怖,而长者的家里正为五个人煮好了一升米的饭。他心想:这些人有没有信心呢?他们有没有能力来供养我呢?他看到他们有信心,也有能力供养,就拿着钵和衣,直接显现在长者家的大门前。长者一看见他,心里就生起清净的信心,想:以前我因为从来没有布施过,才见到这样可怕的饥荒。可是这顿饭只能让我多活一天而已。如果供养给尊者,却能在无数劫中给我带来利益和安乐。于是他把自己的那份饭端开,走到独觉佛跟前,用五处着地的方式顶礼,请佛进到家里,让佛坐在座位上,洗了佛的脚,把脚放在金脚凳上,然后端起饭钵,把饭倒进独觉佛的钵里。饭倒到还剩一半的时候,独觉佛用手遮住了钵口。这时长者对他说:尊者,这一升米本来是煮给五个人吃的,这只是其中一个人的一份,没办法再分成两份。请您不要让我在这里得不到供养的机会,我是想一点都不剩地全部布施出去。说完,就把所有的饭都供养了。供养之后,他又发愿说:尊者,愿我以后无论转生到哪里,都不要再见到这样可怕的饥荒。从今以后,愿我能有能力布施整个赡部洲居民种子和食物。愿我不用亲手做工来谋生。愿我能让人清理好一千二百五十座粮仓,洗了头,坐在他们门前,只要我抬头往上看的那一刹那,就有红米的米流落下来,装满所有的粮仓。还有,愿我无论转生到哪里,这位就是我的妻子,这位就是我的儿子,这位就是我的儿媳,这位就是我的奴仆。
Tasmiṃ khaṇe gandhamādanapabbate paccekabuddho samāpattito vuṭṭhāti. Antosamāpattiyaṃ kira samāpattibalena jighacchā na bādhati. Samāpattito vuṭṭhitānaṃ pana balavatī hutvā udarapaṭalaṃ ḍayhantī viya uppajjati. Tasmā te labhanaṭṭhānaṃ oloketvā gacchanti. Taṃ divasañca tesaṃ dānaṃ datvā senāpatiṭṭhānādīsu aññatarasampattiṃ labhanti. Tasmā sopi dibbena cakkhunā olokento ‘‘sakalajambudīpe chātakabhayaṃ uppannaṃ, seṭṭhigehe ca pañcannaṃ janānaṃ nāḷikodanova pakko, saddhā nu kho ete, sakkhissanti vā mama saṅgahaṃ kātu’’nti tesaṃ saddhabhāvañca saṅgahaṃ kātuṃ samatthabhāvañca disvā pattacīvaramādāya mahāseṭṭhissa purato dvāre ṭhitameva attānaṃ dassesi. So taṃ disvā pasannacitto ‘‘pubbepi mayā dānassa adinnattā evarūpaṃ chātakaṃ diṭṭhaṃ, idaṃ kho pana bhattaṃ maṃ ekadivasameva rakkheyya. Ayyassa pana dinnaṃ anekāsu kappakoṭīsu mama hitasukhāvahaṃ bhavissatī’’ti taṃ bhattapātiṃ apanetvā paccekabuddhaṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā gehaṃ pavesetvā āsane nisinnassa pāde dhovitvā suvaṇṇapādapīṭhe ṭhapetvā bhattapātimādāya paccekabuddhassa patte okiri. Upaḍḍhāvasese bhatte paccekabuddho hatthena pattaṃ pidahi. Atha naṃ, ‘‘bhante, ekāya taṇḍulanāḷiyā pañcannaṃ janānaṃ pakkaodanassa ayaṃ eko koṭṭhāso, imaṃ dvidhā kātuṃ na sakkā. Mā mayhaṃ idhaloke saṅgahaṃ karotha, ahaṃ niravasesaṃ dātukāmomhī’’ti vatvā sabbaṃ bhattamadāsi. Datvā ca pana patthanaṃ paṭṭhapesi, ‘‘mā, bhante, puna nibbattanibbattaṭṭhāne evarūpaṃ chātakabhayaṃ addasaṃ, ito paṭṭhāya sakalajambudīpavāsīnaṃ bījabhattaṃ dātuṃ samattho bhaveyyaṃ, sahatthena kammaṃ katvā jīvikaṃ na kappeyyaṃ, aḍḍhaterasa koṭṭhasatāni sodhāpetvā sīsaṃ nhāyitvā tesaṃ dvāre nisīditvā uddhaṃ olokitakkhaṇeyeva me rattasālidhārā patitvā sabbakoṭṭhe pūreyyuṃ. Nibbattanibbattaṭṭhāne ca ayameva bhariyā, ayameva putto, ayameva suṇisā, ayameva dāso hotū’’ti.
他的妻子也想:“丈夫正被饥饿折磨,我怎么能自己吃呢?”于是把自己那份饭给了独觉佛,然后发愿说:“尊者,从今以后,无论我投生到哪里,都不要再见到这样可怕的饥荒。愿我把饭钵摆在面前,向整个赡部洲的众生布施饭食时,只要我还没起身,拿出去多少就自动补满多少。愿这个人永远是我的丈夫,这个人永远是我的儿子,这个人永远是我的儿媳,这个人永远是我的奴仆。”他的儿子也把自己那份饭给了独觉佛,然后发愿说:“尊者,从今以后,愿我不要再见到这样可怕的饥荒。愿我拿着一只千钱袋,向整个赡部洲的众生布施钱财时,这只千钱袋始终都是满满的。愿这两位永远是我的父母,这位是我的妻子,这位是我的奴仆。”
Bhariyāpissa ‘‘mama sāmike jighacchāya pīḷiyamāne na sakkā mayā bhuñjitu’’nti cintetvā attano koṭṭhāsaṃ paccekabuddhassa datvā patthanaṃ paṭṭhapesi, ‘‘bhante, idāni nibbattanibbattaṭṭhāne evarūpaṃ chātakabhayaṃ na passeyyaṃ, bhattathālikaṃ purato katvā sakalajambudīpavāsīnaṃ bhattaṃ dentiyāpi ca me yāva na uṭṭhahissāmi, tāva gahitagahitaṭṭhānaṃ pūritameva hotu. Ayameva sāmiko, ayameva putto, ayameva suṇisā, ayameva dāso hotū’’ti. Puttopissa attano koṭṭhāsaṃ paccekabuddhassa datvā patthanaṃ paṭṭhapesi, ‘‘bhante, ito paṭṭhāya evarūpaṃ chātakabhayaṃ na passeyyaṃ, ekañca me sahassathavikaṃ gahetvā sakalajambudīpavāsīnaṃ kahāpaṇaṃ dentassāpi ayaṃ sahassathavikā paripuṇṇāva hotu, imeyeva mātāpitaro hontu, ayaṃ bhariyā, ayaṃ dāso hotū’’ti.
媳妇也把自己那份食物给了独觉佛,然后发愿说:从今以后,愿我再也看不到这样的饥荒恐怖;愿我把一篮谷物放在面前,向整个赡部洲的居民布施种子饭时,这篮谷物永远不见减少;无论我转生到哪里,愿这两位就是我的公婆,这位就是我的丈夫,这位就是我的仆人。那个仆人也把自己那份食物给了独觉佛,然后发愿说:从今以后,愿我再也看不到这样的饥荒恐怖;愿这些人全都做我的主人;我耕田时,从这边犁出三条沟,从那边犁出三条沟,中间再犁出一条,愿这七条犁把宽的犁沟都能顺顺当当地犁过去。他其实在那一天就有能力求得将军的地位,但因为对主人们怀着深厚的感情,所以发愿说:愿这些人就永远是我的主人。独觉佛等他们所有人说完之后,说了声“愿如此成就”,然后——
Suṇisāpissa attano koṭṭhāsaṃ paccekabuddhassa datvā patthanaṃ paṭṭhapesi, ‘‘ito paṭṭhāya evarūpaṃ chātakabhayaṃ na passeyyaṃ, ekañca me dhaññapiṭakaṃ purato ṭhapetvā sakalajambudīpavāsīnaṃ bījabhattaṃ dentiyāpi khīṇabhāvo mā paññāyittha, nibbattanibbattaṭṭhāne imeyeva sasurā hontu, ayameva sāmiko, ayameva dāso hotū’’ti. Dāsopi attano koṭṭhāsaṃ paccekabuddhassa datvā patthanaṃ paṭṭhapesi , ‘‘ito paṭṭhāya evarūpaṃ chātakabhayaṃ na passeyyaṃ, sabbe ime sāmikā hontu, kasantassa ca me ito tisso, etto tisso, majjhe ekāti dāruambaṇamattā satta satta sītāyo gacchantū’’ti. So taṃ divasaṃ senāpatiṭṭhānaṃ patthetvā laddhuṃ samatthopi sāmikesu sinehena ‘‘imeyeva me sāmikā hontū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Paccekabuddho sabbesampi vacanāvasāne ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā –
愿你希求的、渴望的,速速成就!
愿一切意图都圆满实现,就像十五的月亮那样。
愿你希求的、渴望的,速速成就!
愿一切心愿皆得圆满,犹如摩尼宝珠的光芒。
‘‘Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu; Sabbe pūrentu saṅkappā, cando pannaraso yathā. ‘‘Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu; Sabbe pūrentu saṅkappā, maṇi jotiraso yathā’’ti. –
他用独觉佛的偈颂作了随喜,心想:“我应该让这些人的心生起清净的信心。”于是发愿:“愿这些人一直看着我,直到香醉山。”然后就离开了。那些人也一直望着他,站在原地不动。他到了之后,把那份饭食分给五百位独觉佛一起吃。凭着他的威神力,饭食足够所有人吃饱。那些人就这样一直望着他,站在原地。
Paccekabuddhagāthāhi anumodanaṃ katvā ‘‘mayā imesaṃ cittaṃ pasādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘yāva gandhamādanapabbatā ime maṃ passantū’’ti adhiṭṭhahitvā pakkāmi. Tepi oloketvāva aṭṭhaṃsu. So gantvā taṃ bhattaṃ pañcahi paccekabuddhasatehi saddhiṃ saṃvibhaji. Taṃ tassānubhāvena sabbesampi pahoti. Te olokentāyeva aṭṭhaṃsu.
中午过后,长者的妻子把锅洗干净,盖上盖子放好。长者饿得难受,就躺下睡着了。傍晚醒来,他对妻子说:“贤妻,我饿极了,锅底还有没有烧焦的饭粒?”妻子虽然知道锅已经洗干净放好了,却没有直接说“没有”,心想:“我揭开锅盖让他看看就知道了。”于是起身走到锅边,揭开锅盖。就在那一刻,锅里满满地盛着颜色像善意花蕾一样的米饭,饭多得把锅盖顶了起来。她一见这情景,全身被喜悦充满,对长者说:“夫君,起来吧!我明明把锅洗干净盖好了,可锅里却装满了颜色像善意花蕾一样的米饭。福德这种事,确实是该做的;布施这种事,确实是该行的。夫君起来,吃饭吧!”她就把饭分给父子二人。他们听了便起身后,她与儿媳一起坐下吃饭,吃完后又给普纳饭食。舀过的地方不会减少,只留下勺子舀过的痕迹。就在那一天,仓库等储藏处都像之前装满时那样重新满了起来。他还在城里宣告:“长者家有饭了!需要种子饭的人,来取吧!”人们纷纷从长者家取走种子饭。整个赡部洲的居民都靠这个活了下来。
Atikkante pana majjhanhike seṭṭhibhariyā ukkhaliṃ dhovitvā pidahitvā ṭhapesi. Seṭṭhipi jighacchāya pīḷito nipajjitvā niddaṃ okkami. So sāyanhe pabujjhitvā bhariyaṃ āha – ‘‘bhadde, ativiya chātomhi, atthi nu kho ukkhaliyā tale jhāmakasitthānī’’ti. Sā dhovitvā ukkhaliyā ṭhapitabhāvaṃ jānantīpi ‘‘natthī’’ti avatvā ‘‘ukkhaliṃ vivaritvā ācikkhissāmī’’ti uṭṭhāya ukkhalimūlaṃ gantvā ukkhaliṃ vivari, tāvadeva sumanamakulasadisavaṇṇassa bhattassa pūrā ukkhali pidhānaṃ ukkhipitvā aṭṭhāsi. Sā taṃ disvāva pītiyā phuṭṭhasarīrā seṭṭhiṃ āha – ‘‘uṭṭhehi, sāmi, ahaṃ ukkhaliṃ dhovitvā pidahiṃ, sā pana sumanamakulasadisavaṇṇassa bhattassa pūrā, puññāni nāma kattabbarūpāni, dānaṃ nāma kattabbayuttakaṃ. Uṭṭhehi, sāmi, bhuñjassū’’ti. Sā dvinnaṃ pitāputtānaṃ bhattaṃ adāsi. Tesu sutvā uṭṭhitesu suṇisāya saddhiṃ nisīditvā bhuñjitvā puṇṇassa bhattaṃ adāsi. Gahitagahitaṭṭhānaṃ na khīyati, kaṭacchunā sakiṃ gahitaṭṭhānameva paññāyati. Taṃdivasameva koṭṭhādayo pubbe pūritaniyāmeneva puna pūrayiṃsu. ‘‘Seṭṭhissa gehe bhattaṃ uppannaṃ, bījabhattehi atthikā āgantvā gaṇhantū’’ti nagare ghosanaṃ kāresi. Manussā tassa gehato bījabhattaṃ gaṇhiṃsu. Sakalajambudīpavāsino taṃ nissāya jīvitaṃ labhiṃsuyeva.
他从那里死后,投生到天界,在天界和人间之间不断轮回,趁着这次佛陀出世,出生在跋地亚城的一个富商家庭。他的妻子也出生在一个大富大贵的人家,成年后就嫁到了他家。由于他过去所造的业,后来家里又像前面说的那样,陆续出现了那些公羊奇迹。儿子还是他们前世的那个儿子,媳妇还是那个媳妇,仆人也还是那个仆人。后来有一天,富商想检验一下自己的福德,就让人把一千二百五十座仓库都清扫干净。他洗了头,坐在门口抬头一看,所有仓库都装满了前面说的那种红米。他又想检验一下其他人的福德,就对妻子、儿子等人说:“你们也检验一下自己的福德吧。”
So tato cuto devaloke nibbattitvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde bhaddiyanagare seṭṭhikule nibbatti. Bhariyāpissa mahābhogakule nibbattitvā vayappattā tasseva gehaṃ agamāsi. Tassa taṃ pubbakammaṃ nissāya pacchāgehe pubbe vuttappakārā meṇḍakā uṭṭhahiṃsu. Puttopi nesaṃ puttova, suṇisā suṇisāva, dāso dāsova ahosi. Athekadivasaṃ seṭṭhi attano puññaṃ vīmaṃsitukāmo aḍḍhaterasāni koṭṭhasatāni sodhāpetvā sīsaṃ nhāto dvāre nisīditvā uddhaṃ olokesi. Sabbānipi vuttappakārānaṃ rattasālīnaṃ pūrayiṃsu. So sesānampi puññāni vīmaṃsitukāmo bhariyañca puttādayo ca ‘‘tumhākampi puññāni vīmaṃsissathā’’ti āha.
这时,他的妻子戴上所有装饰,在大众亲眼看着的时候,让人称量米,再用那些米煮成饭。她坐在门楼里铺好的座位上,拿起金勺,让人宣告:“需要饭的人过来吧。”凡是来的人,她就把他们带来的容器装满饭食布施出去。即使这样布施了一整天,也只看得见勺子舀过的地方,饭并不见减少。这是因为她过去在诸佛的比丘僧团中,也是左手拿锅、右手拿勺,这样把比丘们的钵装满饭食布施,所以左手掌饱满,生出莲花相;右手掌饱满,生出月亮相。又因为她曾用左手拿滤水囊,为比丘僧团滤水,一次又一次地来回走着施水,所以她的右脚掌饱满,生出月亮相;左脚掌饱满,生出莲花相。因为她有这样的因缘,人们就给她取名叫“月莲”。
Athassa bhariyā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā mahājanassa passantasseva taṇḍule mināpetvā tehi bhattaṃ pacāpetvā dvārakoṭṭhake paññattāsane nisīditvā suvaṇṇakaṭacchuṃ ādāya ‘‘bhattena atthikā āgacchantū’’ti ghosāpetvā āgatāgatānaṃ upanītabhājanāni pūretvā adāsi. Sakaladivasampi dentiyā kaṭacchunā gahitaṭṭhānameva paññāyati. Tassā pana purimabuddhānampi bhikkhusaṅghassa vāmahatthena ukkhaliṃ dakkhiṇahatthena kaṭacchuṃ gahetvā evameva patte pūretvā bhattassa dinnattā vāmahatthatalaṃ pūretvā padumalakkhaṇaṃ nibbatti, dakkhiṇahatthatalaṃ pūretvā candalakkhaṇaṃ nibbatti. Yasmā pana vāmahatthato dhammakaraṇaṃ ādāya bhikkhusaṅghassa udakaṃ parissāvetvā dadamānā aparāparaṃ vicari, tenassā dakkhiṇapādatalaṃ pūretvā candalakkhaṇaṃ nibbatti, vāmapādatalaṃ pūretvā padumalakkhaṇaṃ nibbatti. Tassā iminā kāraṇena candapadumāti nāmaṃ kariṃsu.
她的儿子也洗了头,拿着一只装有一千个钱币的钱袋,说:“需要钱的人过来吧。”每来一个人,他就把对方带来的容器装满钱送出去。钱袋里始终还是有一千个钱币。她的儿媳也佩戴好各种装饰,拿着一只谷箩坐在空地上,说:“需要谷物和饭食的人过来吧。”每来一个人,她就把对方带来的容器装满送出去。谷箩还是像原来装满时一样。她的仆人也佩戴好各种装饰,把牛套上金轭、系上金绳,自己拿着金刺棒,给两头牛的五个部位涂上香膏,又在牛角上套上金角套,然后到田里赶牛耕地。这边犁出三道,那边犁出三道,中间犁出一道,一共破开七道犁沟。住在赡部洲的人们,想要饭食、种子、金银等物,都随自己的心意从这位富商家里取用。这五个人就是具有大福德的人。
Puttopissa sīsaṃ nhāto sahassathavikaṃ ādāya ‘‘kahāpaṇehi atthikā āgacchantū’’ti vatvā āgatāgatānaṃ gahitabhājanāni pūretvā adāsi. Thavikāya kahāpaṇasahassaṃ ahosiyeva. Suṇisāpissa sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā vīhipiṭakaṃ ādāya ākāsaṅgaṇe nisinnā ‘‘bījabhattehi atthikā āgacchantū’’ti vatvā āgatāgatānaṃ gahitabhājanāni pūretvā adāsi. Piṭakaṃ yathāpūritameva ahosi. Dāsopissa sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā suvaṇṇayugesu suvaṇṇayottehi goṇe yojetvā suvaṇṇapatodayaṭṭhiṃ ādāya dvinnaṃ goṇānaṃ gandhapañcaṅgulikāni datvā visāṇesu suvaṇṇakosake paṭimuñcitvā khettaṃ gantvā pājesi. Ito tisso, etto tisso, majjhe ekāti satta sītā bhijjitvā agamaṃsu. Jambudīpavāsino bhattabījahiraññasuvaṇṇādīsu yathārucitaṃ seṭṭhigehatoyeva gaṇhiṃsu. Ime pañca mahāpuññā.
这位有大威力的长者听说“导师来了”,心想“我要去迎接导师”,就出门了。半路上看见一些外道,他们拦住他说:“居士,你本来是持业论的,为什么还要去亲近那个持无业论的沙门乔达摩呢?”他没有理会他们的话,继续往前走,到了之后礼拜导师,坐在一边。导师就为他按顺序说法。说法结束时,他证得了入流果。于是他把外道怎样说导师的坏话、怎样阻拦他的经过告诉了导师。导师对他说:“居士,这些众生看不到自己身上那么大的过失,却把别人根本没有的过失当成真的,到处像扬谷糠一样拼命散播。”然后说了下面这首偈颂:
Evaṃ mahānubhāvo seṭṭhi ‘‘satthā kira āgato’’ti sutvā ‘‘satthu paccuggamanaṃ karissāmī’’ti nikkhamanto antarāmagge titthiye disvā tehi ‘‘kasmā taṃ, gahapati, kiriyavādo samāno akiriyavādassa samaṇassa gotamassa santikaṃ gacchasī’’ti nivāriyamānopi tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi . Athassa satthā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. So desanāvasāne sotāpattiphalaṃ patvā satthu titthiyehi avaṇṇaṃ vatvā attano nivāritabhāvaṃ ārocesi. Atha naṃ satthā, ‘‘gahapati, ime sattā nāma mahantampi attano dosaṃ na passanti, avijjamānampi paresaṃ dosaṃ vijjamānaṃ katvā tattha tattha bhusaṃ viya opunantī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
别人的过失很容易看见,自己的过失却很难看见。
他专门把别人的过失抖搂出来,就像使劲扬谷子一样。
他却把自己的过失掩盖起来,就像狡猾的赌徒把骰子藏起来一样。
‘‘Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ; Paresañhi so vajjāni, opunāti yathā bhusaṃ; Attano pana chādeti, kaliṃva kitavā saṭho’’ti.
在这里,别人的过失哪怕只有一点点,也很容易看到,轻轻松松就能发现;可自己的过失就算再大,也很难看清。所谓“因为他人的”,正是因为这个缘故,这个人在僧团大众等场合中,把他人的过失高高举起,像用力扬谷一样大肆宣扬。关于“像捕鸟人用伪装一样”这一句:在鸟类当中,因为对鸟不显露破绽的自身,称为“骰子”;以折断树枝等作为遮蔽物,称为“伪装”;捕鸟的人则称为“狡诈”。意思是说,就像捕鸟的猎人想要捕捉并杀死鸟儿,会像用伪装那样把自己的身体藏起来,同样地,这个人也这样掩盖自己的过失。
Tattha sudassaṃ vajjanti parassa aṇumattampi vajjaṃ khalitaṃ sudassaṃ sukheneva passituṃ sakkā, attano pana atimahantampi duddasaṃ. Paresaṃ hīti teneva kāraṇena so puggalo saṅghamajjhādīsu paresaṃ vajjāni uccaṭṭhāne ṭhapetvā bhusaṃ opunanto viya opunāti. Kaliṃva kitavā saṭhoti ettha sakuṇesu aparajjhanabhāvena attabhāvo kali nāma, sākhabhaṅgādikaṃ paṭicchādanaṃ kitavā nāma, sākuṇiko saṭho nāma. Yathā sakuṇaluddako sakuṇe gahetvā māretukāmo kitavā viya attabhāvaṃ paṭicchādeti, evaṃ attano vajjaṃ chādetīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第十一 挑毛病想长老的故事
11. Ujjhānasaññittheravatthu
世尊住在祇园精舍时,针对一位名叫“挑剔想”的长老,讲了这篇关于“专看他人过失”的教法。
Paravajjānupassissāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ujjhānasaññiṃ nāma ekaṃ theraṃ ārabbha kathesi.
据说,他到处游走,专门在比丘们中间找茬,心里想:“这个人这样穿下衣,这样披上衣。”比丘们向世尊报告:“尊者,有一位名叫某某的长老这样做。”世尊说:“比丘们,站在戒行的立场上这样教导,并不算背后诽谤。但如果有人总是怀着挑剔的心态,专门去找别人内部的过失,这样说了到处走动,那么他在禅那等功德上连一分殊胜都不会生起,只会让烦恼漏不断增长。”说完,世尊便说了这首偈颂——
So kira ‘‘ayaṃ evaṃ nivāseti, evaṃ pārupatī’’ti bhikkhūnaṃ antarameva gavesanto vicarati. Bhikkhū ‘‘asuko nāma, bhante, thero evaṃ karotī’’ti satthu ārocesuṃ. Satthā, ‘‘bhikkhave, vattasīse ṭhatvā evaṃ ovadanto ananupavādo. Yo pana niccaṃ ujjhānasaññitāya paresaṃ antaraṃ pariyesamāno evaṃ vatvā vicarati, tassa jhānādīsu ekopi viseso nuppajjati, kevalaṃ āsavāyeva vaḍḍhantī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
总是盯着别人的过错,时时刻刻怀着挑剔的心;
他的诸漏不断增长,他离漏尽很远。
‘‘Paravajjānupassissa, niccaṃ ujjhānasaññino; Āsavā tassa vaḍḍhanti, ārā so āsavakkhayā’’ti.
在这里,所谓“心怀挑剔想的人”,就是指那种总爱找别人毛病的人:看到别人“应该这样穿衣、应该这样披衣”,就专门去挑别人的错。这种人即使在禅那等善法上,连一种法都增长不了,反而只有他的漏在不断增长。正因为这个原因,他离那被称为阿罗汉道的漏尽,实在是远远地离开了。
Tattha ujjhānasaññinoti evaṃ nivāsetabbaṃ evaṃ pārupitabbanti paresaṃ antaragavesitāya ujjhānabahulassa puggalassa jhānādīsu ekadhammopi na vaḍḍhati, atha kho āsavāva tassa vaḍḍhanti. Teneva kāraṇena so arahattamaggasaṅkhātā āsavakkhayā ārā dūraṃ gatova hotīti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
12. 须跋陀罗游方者的事迹
12. Subhaddaparibbājakavatthu
导师躺在拘尸那罗附近末罗族娑罗树林中的般涅槃床上时,针对游方者须跋陀罗讲了这段法教。
Ākāseti idaṃ dhammadesanaṃ satthā kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane parinibbānamañcake nipanno subhaddaṃ paribbājakaṃ ārabbha kathesi.
据说,过去有一次,他的弟弟在农忙时连续九次做最上等的供养,他(须跋陀罗)却不愿意布施,退缩不前,直到最后才布施。因此,无论是世尊最初觉悟时,还是中期觉悟时,他都没能见到世尊。但到了最后觉悟的时期,世尊即将般涅槃时,他心想:“我以前曾向年长的游方者们请教了心里的三个疑问,却因以为沙门乔达摩年轻而没有向他请教。现在他就要般涅槃了,以后我一定会因为没向沙门乔达摩请教而后悔。”于是他来到世尊面前。尽管阿难长老阻拦,世尊还是给了他机会,说:“阿难,不要阻拦须跋陀罗,让他来问我问题。”须跋陀罗便走进帐幕,在低床上坐下,问道:“贤者,虚空中真的有足迹吗?在您的教法之外,真的有沙门吗?诸行真的是恒常的吗?”世尊为了向他说明这些都不存在,就用下面这些偈颂开示佛法:
So kira atīte kaniṭṭhabhātari ekasmiṃ sasse navakkhattuṃ aggadānaṃ dente dānaṃ dātuṃ anicchanto osakkitvā avasāne adāsi. Tasmā paṭhamabodhiyampi majjhimabodhiyampi satthāraṃ daṭṭhuṃ nālattha. Pacchimabodhiyaṃ pana satthu parinibbānakāle ‘‘ahaṃ tīsu pañhesu attano kaṅkhaṃ mahallake paribbājake pucchitvā samaṇaṃ gotamaṃ ‘daharo’ti saññāya na pucchiṃ , tassa ca dāni parinibbānakālo, pacchā me samaṇassa gotamassa apucchitakāraṇā vippaṭisāro uppajjeyyā’’ti satthāraṃ upasaṅkamitvā ānandattherena nivāriyamānopi satthārā okāsaṃ katvā, ‘‘ānanda, mā subhaddaṃ nivārayi, pucchatu maṃ pañha’’nti vutte antosāṇiṃ pavisitvā heṭṭhāmañcake nisinno, ‘‘bho samaṇa, kiṃ nu kho ākāse padaṃ nāma atthi, ito bahiddhā samaṇo nāma atthi, saṅkhārā sassatā nāma atthī’’ti ime pañhe pucchi. Athassa satthā tesaṃ abhāvaṃ ācikkhanto imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi –
犹如空中没有足迹,外部没有沙门。
众生喜欢沉迷于戏论,如来则远离戏论。
‘‘Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire; Papañcābhiratā pajā, nippapañcā tathāgatā.
就像虚空中没有脚印,教法之外也没有真正的沙门。
诸行没有常住不变的,诸佛也没有动摇。
‘‘Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire; Saṅkhārā sassatā natthi, natthi buddhānamiñjita’’nti.
这里,“足迹”是指:在这虚空中,没有人能凭颜色和形状来指认说“有这样那样的足迹”,所以根本不存在什么足迹。“在外”是指:在我的教法之外,没有安住于道果的沙门。“众生”是指:这被称为有情世间的众生,他们只沉溺在渴爱等戏论里。“离戏论”是指:诸佛在菩提树下就已断除一切戏论,所以是离戏论者。“诸行”就是五蕴,因为在这五蕴中,连一个可以称为恒常的都没有。“动摇”是指:在诸佛的渴爱、我慢等动摇之中,根本没有任何一种动摇,会让人据此执取“诸行是恒常的”——这就是这句话的意思。
Tattha padanti imasmiṃ ākāse vaṇṇasaṇṭhānavasena evarūpanti paññāpetabbaṃ kassaci padaṃ nāma natthi. Bāhireti mama sāsanato bahiddhā maggaphalaṭṭho samaṇo nāma natthi. Pajāti ayaṃ sattalokasaṅkhātā pajā taṇhādīsu papañcesuyevābhiratā. Nippapañcāti bodhimūleyeva sabbapapañcānaṃ samucchinnattā nippapañcā tathāgatā. Saṅkhārāti pañcakkhandhā. Tesu hi ekopi sassato nāma natthi. Iñjitanti buddhānaṃ pana taṇhāmānādīsu iñjitesu yena saṅkhārā sassatāti gaṇheyya, taṃ ekaṃ iñjitampi nāma natthīti attho.
开示结束时,须跋陀罗证得了不还果,在场的大众也因此从这次说法中得到了真实的利益。
Desanāvasāne subhaddo anāgāmiphale patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.