4. 童子问的注释
4. Kumārapañhavaṇṇanā
现在,接着要注释“什么是‘一’”等童子问的意义。先说明这些问题的来历以及收录在这里的用意,然后再作注释——
Idāni ekaṃ nāma kinti evamādīnaṃ kumārapañhānaṃ atthavaṇṇanākkamo anuppatto. Tesaṃ aṭṭhuppattiṃ idha nikkhepappayojanañca vatvā vaṇṇanaṃ karissāma –
这些问题的来历是这样的:当时,索巴迦是世尊的一位大声闻弟子。这位具寿出生才七岁就证得了正智。世尊想通过问答的方式为他授予具足戒,看到他能够解答自己心中所想的问题,就用“什么是‘一’”这样的话来提问。他一一作答。他的回答让世尊心生欢喜。这位具寿的具足戒就是这样得来的。
Aṭṭhuppatti tāva nesaṃ sopāko nāma bhagavato mahāsāvako ahosi. Tenāyasmatā jātiyā sattavasseneva aññā ārādhitā, tassa bhagavā pañhabyākaraṇena upasampadaṃ anuññātukāmo attanā adhippetatthānaṃ pañhānaṃ byākaraṇasamatthataṃ passanto ‘‘ekaṃ nāma ki’’nti evamādinā pañhe pucchi. So byākāsi. Tena ca byākaraṇena bhagavato cittaṃ ārādhesi. Sāva tassāyasmato upasampadā ahosi.
这就是那些问题的来历。
Ayaṃ tesaṃ aṭṭhuppatti.
省略的用意
Nikkhepappayojanaṃ
因为通过皈依,以随念佛陀、法和僧伽来修习心;通过学处来修习戒;通过三十二分身来修习身——这些都已经说明了。所以现在,为了从各种角度展示慧修习的入门,把这些问答收录在这里。或者也可以这样理解:戒是定的基础,定是慧的基础;就像经里说的:“有慧的人立足于戒,修习心与慧。”因此,用学处说明了戒,用三十二分身说明了以它为所缘的定之后,为了展示已得定之心的人如何以种种方式简择诸法、显现慧的不同层面,而把这些内容收录在这里。
Yasmā pana saraṇagamanehi buddhadhammasaṅghānussativasena cittabhāvanā, sikkhāpadehi sīlabhāvanā, dvattiṃsākārena ca kāyabhāvanā pakāsitā, tasmā idāni nānappakārato paññābhāvanāmukhadassanatthaṃ ime pañhabyākaraṇā idha nikkhittā. Yasmā vā sīlapadaṭṭhāno samādhi, samādhipadaṭṭhānā ca paññā; yathāha – ‘‘sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvaya’’nti (saṃ. ni. 1.23, 192), tasmā sikkhāpadehi sīlaṃ dvattiṃsākārena taṃgocaraṃ samādhiñca dassetvā samāhitacittassa nānādhammaparikkhārāya paññāya pabhedadassanatthaṃ idha nikkhittātipi viññātabbā.
这就是把它们放在这里的用意。
Idaṃ tesaṃ idha nikkhepappayojanaṃ.
现在来解释这些内容的含义。“所谓‘一’是什么呢?”——世尊是就那样一个法而发问:比丘对这一个法正确地厌离,就能逐渐成为苦的终结者;而这位长老也是由于对这一个法厌离,逐渐灭尽了苦的边际,所以他是针对这个法来提问的。长老以立足于人的教导方式回答说:“一切众生依食而住。”在这里,像“诸比丘,什么是正念?在此,比丘于身随观身而住”这样的经文,在存在这种回答方式的情况下,是可以作为佐证的。这里,由于那种食,一切众生才被称为“依食而住”;那个食,或者说他们那种“依食而住”的状态,就应当理解为那位被问“所谓‘一’是什么”的长老所指出来的。世尊在这里所意指的“一”正是这个,并不是为了说明在教法或世间中不存在其他被称为“一”的东西。世尊确实这样说过:
Idāni tesaṃ atthavaṇṇanā hoti – ekaṃ nāma kinti bhagavā yasmiṃ ekadhammasmiṃ bhikkhu sammā nibbindamāno anupubbena dukkhassantakaro hoti, yasmiṃ cāyamāyasmā nibbindamāno anupubbena dukkhassantamakāsi, taṃ dhammaṃ sandhāya pañhaṃ pucchati. ‘‘Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti thero puggalādhiṭṭhānāya desanāya vissajjeti. ‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāsati? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharatī’’ti (saṃ. ni. 5.8) evamādīni cettha suttāni evaṃ vissajjanayuttisambhave sādhakāni. Ettha yenāhārena sabbe sattā ‘‘āhāraṭṭhitikā’’ti vuccanti, so āhāro taṃ vā nesaṃ āhāraṭṭhitikattaṃ ‘‘ekaṃ nāma ki’’nti puṭṭhena therena niddiṭṭhanti veditabbaṃ. Tañhi bhagavatā idha ekanti adhippetaṃ, na tu sāsane loke vā aññaṃ ekaṃ nāma natthīti ñāpetuṃ vuttaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
比丘们,一位比丘对某一法正确地厌离、正确地离贪、正确地解脱、正确地看到尽头、正确地通达,就在今生成为苦的终结者。是哪一法呢?一切众生依靠食物而住。比丘们,一位比丘正是对这一法正确地厌离……(中略)……成为苦的终结者。所谓“一问、一总说、一解说”,就是针对这个而说的。
‘‘Ekadhamme, bhikkhave, bhikkhu sammā nibbindamāno sammā virajjamāno sammā vimuccamāno sammā pariyantadassāvī sammattaṃ abhisamecca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti. Katamasmiṃ ekadhamme? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Imasmiṃ kho, bhikkhave, ekadhamme bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Eko pañho eko uddeso ekaṃ veyyākaraṇa’nti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
这里说的“以食为住”,意思是:就像在“诸比丘,有净相。在那里,不如理作意频繁生起,这就是尚未生起的欲贪得以生起的食”这类经文里,缘被称为食。同样,这里也是用“食”这个词来指缘,所以“以食为住”就是“以缘为住”。不过,如果按照四种食来说“以食为住”,那么由于有“无想有情天是无因、无食、无触、无受”这样的说法,用“一切”这个词就不恰当了。
Āhāraṭṭhitikāti cettha yathā ‘‘atthi, bhikkhave, subhanimittaṃ. Tattha ayoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāyā’’ti evamādīsu (saṃ. ni. 5.232) paccayo āhāroti vuccati, evaṃ paccayaṃ āhārasaddena gahetvā paccayaṭṭhitikā ‘‘āhāraṭṭhitikā’’ti vuttā. Cattāro pana āhāre sandhāya – ‘‘āhāraṭṭhitikā’’ti vuccamāne ‘‘asaññasattā devā ahetukā anāhārā aphassakā avedanakā’’ti vacanato (vibha. 1017) ‘‘sabbe’’ti vacanamayuttaṃ bhaveyya.
在这里,也许有人会说:如果这样说的话,依照“哪些法是有缘法?五蕴——色蕴……识蕴”(《法集论》1089)这个说法,只有诸蕴以缘而住才合理,说众生以缘而住就不恰当了。但不应这样看。为什么呢?因为在众生上,依蕴而假立施设是成立的。确实,在众生上依蕴的假立施设是成立的。为什么呢?因为可以依蕴而施设。怎样呢?就像在房屋上假立村落一样。譬如,因为可以依房屋而施设,所以当一间、两间或三间房屋被烧时,就说“村落被烧了”,这样,在房屋上假立村落就成立了;同样,当诸蕴在以缘之义上以食而住时,“众生以食而住”这个假立施设也成立,应当这样理解。而且,从胜义来说,当诸蕴正在生、正在老、正在死时,世尊说“比丘,你刹那刹那在生、在老、在死”,由此已显示:在众生上依蕴的假立施设是成立的,应当这样理解。因此,那被称为缘的食,一切众生依它而住,这个食,或者他们以食而住的状态,应理解为就是一。因为食,或者以食而住的状态,由于是无常之因,所以成为厌离之处。然后,对那些被称为一切众生的诸行,由于见到无常而厌离,便逐渐成为苦的终结者,达到胜义清净。正如所说——
Tattha siyā – evampi vuccamāne ‘‘katame dhammā sapaccayā? Pañcakkhandhā – rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho’’ti (dha. sa. 1089) vacanato khandhānaṃyeva paccayaṭṭhitikattaṃ yuttaṃ, sattānantu ayuttamevetaṃ vacanaṃ bhaveyyāti. Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ. Kasmā ? Sattesu khandhopacārasiddhito. Sattesu hi khandhopacāro siddho. Kasmā? Khandhe upādāya paññāpetabbato. Kathaṃ? Gehe gāmopacāro viya. Seyyathāpi hi gehāni upādāya paññāpetabbattā gāmassa ekasmimpi dvīsu tīsupi vā gehesu daḍḍhesu ‘‘gāmo daḍḍho’’ti evaṃ gehe gāmopacāro siddho, evameva khandhesu paccayaṭṭhena āhāraṭṭhitikesu ‘‘sattā āhāraṭṭhitikā’’ti ayaṃ upacāro siddhoti veditabbo. Paramatthato ca khandhesu jāyamānesu jīyamānesu mīyamānesu ca ‘‘khaṇe khaṇe tvaṃ bhikkhu jāyase ca jīyase ca mīyase cā’’ti vadatā bhagavatā tesu sattesu khandhopacāro siddhoti dassito evāti veditabbo. Yato yena paccayākhyena āhārena sabbe sattā tiṭṭhanti, so āhāro taṃ vā nesaṃ āhāraṭṭhitikattaṃ ekanti veditabbaṃ. Āhāro hi āhāraṭṭhitikattaṃ vā aniccatākāraṇato nibbidāṭṭhānaṃ hoti. Atha tesu sabbasattasaññitesu saṅkhāresu aniccatādassanena nibbindamāno anupubbena dukkhassantakaro hoti, paramatthavisuddhiṃ pāpuṇāti. Yathāha –
当以智慧看见“一切行都是无常”时,
这时就对苦生起厌离,这就是通向清净的道路。
‘‘Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati; Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti. (dha. pa. 277);
在这里,有“ekaṃ nāma kiṃ”和“kihā”两种读法。其中,斯里兰卡人的读法是“kihā”,因为他们本来该说“kiṃ”的地方,都说成“kihā”。有些人说:“ha 是语气词,上座长老们也是这个读法。”但两种读法意思完全一样,你喜欢哪种就读哪种。就像“sukhena phuṭṭho atha vā dukhena”(法句83)、“dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti”等句子里,有的地方说 dukhaṃ,有的地方说 dukkhaṃ;同样地,有的地方说 ekaṃ,有的地方说 ekkaṃ。但在这里,只有“ekaṃ nāma”这一种读法。
Ettha ca ‘‘ekaṃ nāma ki’’nti ca ‘‘kihā’’ti ca duvidho pāṭho, tattha sīhaḷānaṃ kihāti pāṭho. Te hi ‘‘ki’’nti vattabbe ‘‘kihā’’ti vadanti. Keci bhaṇanti ‘‘ha-iti nipāto, theriyānampi ayameva pāṭho’’ti ubhayathāpi pana ekova attho. Yathā ruccati, tathā paṭhitabbaṃ. Yathā pana ‘‘sukhena phuṭṭho atha vā dukhena (dha. pa. 83), dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetī’’ti evamādīsu katthaci dukhanti ca katthaci dukkhanti ca vuccati, evaṃ katthaci ekanti, katthaci ekkanti vuccati. Idha pana ekaṃ nāmāti ayameva pāṭho.
导师因为这番问答而心生欢喜,接着又像前面那样进一步提问:二是什么?长老跟着重复说“二”,然后依“名与色”这个法义要点来回答。这里,因为一切无色法都朝向所缘、倾向所缘,又是心倾向的原因,所以都称为“名”。但在这个语境里,因为是厌离的原因,特指有漏法。因为有色变坏的性质,四大种以及一切依靠四大种而生起的色法,都称为“色”,这里指的也是这一切。这里只是按照意图说“二”就是名和色,并不是说没有别的二法。正如所说的——
Evaṃ iminā pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā purimanayeneva uttariṃ pañhaṃ pucchati dve nāma kinti? Thero dveti paccanubhāsitvā ‘‘nāmañca rūpañcā’’ti dhammādhiṭṭhānāya desanāya vissajjeti. Tattha ārammaṇābhimukhaṃ namanato, cittassa ca natihetuto sabbampi arūpaṃ ‘‘nāma’’nti vuccati. Idha pana nibbidāhetuttā sāsavadhammameva adhippetaṃ ruppanaṭṭhena cattāro ca mahābhūtā, sabbañca tadupādāya pavattamānaṃ rūpaṃ ‘‘rūpa’’nti vuccati, taṃ sabbampi idhādhippetaṃ. Adhippāyavaseneva cettha ‘‘dve nāma nāmañca rūpañcā’’ti vuttaṃ, na aññesaṃ dvinnamabhāvato. Yathāha –
比丘们,比丘对两种法正确地厌离……成为苦的终结者。是哪两种呢?就是名和色。比丘们,比丘正是对这两种法正确地厌离……成为苦的终结者。前面说的“两个问题、两个总说、两个解释”,就是针对这个说的。
‘‘Dvīsu , bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu dvīsu? Nāme ca rūpe ca. Imesu kho, bhikkhave, dvīsu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Dve pañhā, dve uddesā, dve veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在这里,通过只观见名色而舍弃我见,并借着无我随观这条途径生起厌离,就会逐渐成为苦的终结者,达到究竟清净——应当这样理解。正如所说的:
Ettha ca nāmarūpamattadassanena attadiṭṭhiṃ pahāya anattānupassanāmukheneva nibbindamāno anupubbena dukkhassantakaro hoti, paramatthavisuddhiṃ pāpuṇātīti veditabbo. Yathāha –
当一个人用智慧看清一切法都是无我时,
这时就对苦生起厌离,这就是通向清净的道路。
‘‘Sabbe dhammā anattāti, yadā paññāya passati; Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti. (dha. pa. 279);
现在,导师因为这段解答而心生欢喜,就像前面那样,进一步问道:“三,是指什么?”长老跟着重复说“三”,然后为了显示所要解答的义理对应的语法性别的数目,便回答说“三受”。或者也可以这样理解:长老是在表明“世尊所说的‘三受’,我以这些的意义来领受‘三’”——这里应当这样理解。因为对于那些通过四无碍解的分别而达到说法善巧的人来说,开示的方式本来就是多种多样的。不过也有人认为,“三”这个说法是多余的。而这里确实和前一种方式一样,直接说“三受”,并非因为不存在其他三种法。正如所说——
Idāni imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā purimanayeneva uttariṃ pañhaṃ pucchati tīṇi nāma kinti? Thero tīṇīti paccanubhāsitvā puna byākaritabbassa atthassa liṅgānurūpaṃ saṅkhyaṃ dassento ‘‘tisso vedanā’’ti vissajjeti. Atha vā ‘‘yā bhagavatā ‘tisso vedanā’ti vuttā, imāsamatthamahaṃ tīṇīti paccemī’’ti dassento āhāti evampettha attho veditabbo. Anekamukhā hi desanā paṭisambhidāpabhedena desanāvilāsappattānaṃ. Keci panāhu ‘‘tīṇīti adhikapadamida’’nti. Purimanayeneva cettha ‘‘tisso vedanā’’ti vuttaṃ, na aññesaṃ tiṇṇamabhāvato. Yathāha –
比丘们,一位比丘对三种法正确地厌离……就能终结苦。是哪三种呢?就是三种受。比丘们,一位比丘正是对这三种法正确地厌离……就能终结苦。所谓“三问、三示、三记说”,就是针对这个而说的。
‘‘Tīsu, bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu tīsu? Tīsu vedanāsu. Imesu kho, bhikkhave, tīsu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Tayo pañhā, tayo uddesā, tīṇi veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在这里,也可以依据经中所说:“无论感受到什么,那一切都是苦。”(《相应部》4.259)——
Ettha ca ‘‘yaṃkiñci vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ dukkhasminti vadāmī’’ti (saṃ. ni. 4.259) vuttasuttānusārena vā. –
凡是把乐看成苦、把苦看成刺的人,
他看见那寂静的不苦不乐,是无常的。
‘‘Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato; Adukkhamasukhaṃ santaṃ, addakkhi naṃ aniccato’’ti. (itivu. 53) –
就这样,按照苦苦、变易苦和行苦这条线索,或者通过如实看到三种受都是苦,舍弃了乐想,从随观苦这个入口生起厌离,逐渐就能终结苦,达到究竟清净——应当这样理解。正如所说的:
Evaṃ dukkhadukkhatāvipariṇāmadukkhatāsaṅkhāradukkhatānusārena vā tissannaṃ vedanānaṃ dukkhabhāvadassanena sukhasaññaṃ pahāya dukkhānupassanāmukhena nibbindamāno anupubbena dukkhassantakaro hoti, paramatthavisuddhiṃ pāpuṇātīti veditabbo. Yathāha –
当一个人用智慧看见“一切行都是苦”的时候,
这时,他厌离于苦,这就是通向清净的道路。
‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhāti, yadā paññāya passati; Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti. (dha. pa. 278);
导师因为这段问答而心已发起,就像之前那样,进一步问下一个问题:四者是什么?在这里,针对这个问题的解答,某些地方和前面一样,指的是四种食。正如经中所说:
Evaṃ imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā purimanayeneva uttariṃ pañhaṃ pucchati cattāri nāma kinti? Tattha imassa pañhassa byākaraṇapakkhe katthaci purimanayeneva cattāro āhārā adhippetā. Yathāha –
比丘们,比丘对四种法正确地厌离……中略……就成为苦的终结者。是哪四种呢?就是四种食。比丘们,正是对这四种法,比丘正确地厌离……中略……就成为苦的终结者。所谓“四个问题、四个总说、四种解答”,这话就是针对这个说的。
‘‘Catūsu , bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu catūsu? Catūsu āhāresu. Imesu kho, bhikkhave, catūsu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Cattāro pañhā cattāro uddesā cattāri veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在某处,那些心被善加修习、逐步成为苦的终结者的人,其(所修)就是四念处。正如咖姜嘎喇的比丘尼所说:
Katthaci yesu subhāvitacitto anupubbena dukkhassantakaro hoti, tāni cattāri satipaṭṭhānāni. Yathāha kajaṅgalā bhikkhunī –
贤友,一位比丘在四种法上善加修心、善见其边际、以正智证得平等性,就在这一生中成为苦的终结者。是哪四种呢?就是四念处。贤友,正是在这四种法上,比丘善加修心……(中略)……成为苦的终结者。“四个问题、四个总说、四种解说”——世尊所说的这些话,正是依据这一点而说的。
‘‘Catūsu, āvuso, dhammesu bhikkhu sammā subhāvitacitto sammā pariyantadassāvī sammattaṃ abhisamecca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti. Katamesu catūsu? Catūsu satipaṭṭhānesu. Imesu kho, āvuso, catūsu dhammesu bhikkhu sammā subhāvitacitto…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Cattāro pañhā cattāro uddesā cattāri veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.28).
在这里,对于那四种法,由于通过随觉和证悟它们而断除有爱,所以这四种就被指为四圣谛。又因为用这种方式来作答,就是完善的回答,所以长老先复述“四”,然后回答“圣谛”。其中,“四”是数量上的限定。“圣谛”就是神圣的真理,意思是不虚妄、不欺诳。正如所说:
Idha pana yesaṃ catunnaṃ anubodhappaṭivedhato bhavataṇhāchedo hoti, yasmā tāni cattāri ariyasaccāni adhippetāni. Yasmā vā iminā pariyāyena byākataṃ subyākatameva hoti, tasmā thero cattārīti paccanubhāsitvā ‘‘ariyasaccānī’’ti vissajjeti. Tattha cattārīti gaṇanaparicchedo. Ariyasaccānīti ariyāni saccāni, avitathāni avisaṃvādakānīti attho. Yathāha –
比丘们,这四圣谛是真实的、不虚妄的、不会变成别的样子的,所以被称为圣谛。
‘‘Imāni kho, bhikkhave, cattāri ariyasaccāni tathāni avitathāni anaññathāni, tasmā ariyasaccānīti vuccantī’’ti (saṃ. ni. 5.1097).
或者,因为这是连同诸天在内的世间应当尊重、应当亲近的,所以这样说;或者,因为它行于被称为应当精勤的正道,而不行于邪道;或者,因为与三十七菩提分法这些圣法相应,被诸佛、独觉佛、佛弟子等圣者所证悟,所以也称为“圣谛”。正如所说:
Yasmā vā sadevakena lokena araṇīyato abhigamanīyatoti vuttaṃ hoti, vāyamitabbaṭṭhānasaññite aye vā iriyanato, anaye vā na iriyanato, sattatiṃsabodhipakkhiyaariyadhammasamāyogato vā ariyasammatā buddhapaccekabuddhabuddhasāvakā etāni paṭivijjhanti, tasmāpi ‘‘ariyasaccānī’’ti vuccanti. Yathāha –
比丘们,有四圣谛……比丘们,这就是四圣谛。因为圣者们通达这些,所以称为圣谛。
‘‘Cattārimāni , bhikkhave, ariyasaccāni…pe… imāni kho, bhikkhave, cattāri ariyasaccāni, ariyā imāni paṭivijjhanti, tasmā ariyasaccānīti vuccantī’’ti.
另外,因为这是圣者世尊的真理,所以也叫圣谛。就像所说的那样:
Apica ariyassa bhagavato saccānītipi ariyasaccāni. Yathāha –
比丘们,在包括天神的世间……在包括天神和人类的世间里,如来是圣洁者,所以这些被称为圣谛。
‘‘Sadevake, bhikkhave…pe… sadevamanussāya tathāgato ariyo, tasmā ariyasaccānīti vuccantī’’ti (saṃ. ni. 5.1098).
或者,由于他已经彻底觉悟了这些(谛),又因为圣者的身份得以成立,所以它们也叫“圣谛”。正如所说的:
Atha vā etesaṃ abhisambuddhattā ariyabhāvasiddhitopi ariyasaccāni. Yathāha –
比丘们,正是因为如实彻底觉悟了这四圣谛,如来才被称为阿拉汉、正自觉者。
‘‘Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ ariyasaccānaṃ yathābhūtaṃ abhisambuddhattā tathāgato arahaṃ sammāsambuddhoti vuccatī’’ti (saṃ. ni. 5.1093).
这是这些词句的含义。不过,正是由于对这些圣谛的随觉和通达,有之渴爱才会被断除。正如所说:
Ayametesaṃ padattho. Etesaṃ pana ariyasaccānaṃ anubodhappaṭivedhato bhavataṇhāchedo hoti. Yathāha –
比丘们,这个苦圣谛已经被如实了知、已经透彻证悟……导向苦灭的道圣谛已经被如实了知、已经透彻证悟,有爱已经断除,有的引导已经灭尽,如今不再有后有。
‘‘Tayidaṃ , bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ…pe… dukkhanirodhagāminipaṭipadā ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo’’ti (saṃ. ni. 5.1091).
导师因为这段问答而心生欢喜,就像前面那样进一步提问:“哪五种?”长老跟着回应“五种”,然后回答说:“取蕴。”这里“五”是数量上的限定。由执取所生,或者能产生执取的蕴,就是取蕴。凡是任何色、受、想、行、识,只要有漏、能被执取,都属于这个名称。这里按照前面的方式说“五取蕴”,并非因为其他五种法不存在。正如所说:
Imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā purimanayeneva uttariṃ pañhaṃ pucchati pañca nāma kinti? Thero pañcāti paccanubhāsitvā ‘‘upādānakkhandhā’’ti vissajjeti. Tattha pañcāti gaṇanaparicchedo. Upādānajanitā upādānajanakā vā khandhā upādānakkhandhā. Yaṃkiñci rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇañca sāsavā upādāniyā, etesametaṃ adhivacanaṃ. Pubbanayeneva cettha ‘‘pañcupādānakkhandhā’’ti vuttaṃ, na aññesaṃ pañcannamabhāvato. Yathāha –
比丘们,比丘对五种法正确地厌离……成为苦的终结者。是哪五种?就是五取蕴。比丘们,比丘正是对这五种法正确地厌离……才成为苦的终结者。前面所说的“五问、五示、五记”,就是针对这个说的。
‘‘Pañcasu, bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu pañcasu? Pañcasu upādānakkhandhesu. Imesu kho, bhikkhave, pañcasu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Pañca pañhā, pañca uddesā , pañca veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在这里,以生灭的方式观察五蕴的人,得到观智甘露之后,逐步亲证涅槃甘露。就像所说的:
Ettha ca pañcakkhandhe udayabbayavasena sammasanto vipassanāmataṃ laddhā anupubbena nibbānāmataṃ sacchikaroti. Yathāha –
无论从何处正观诸蕴的生与灭;
他获得欢喜和喜悦,这就是智者所证知的不死。
‘‘Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānata’’nti. (dha. pa. 374);
导师就这样凭着这一问一答把心提了起来,仍旧像前面那样接着问:“六,是什么?”长老跟着念了一声“六”,然后回答说:“内处。”这里,“六”是数量上的限定;“内处”是指属于内的,或者以自我为核心而运作的。从“处”的义理来说,从伸展之义,或者从导向轮回之苦之义,所以叫“处”,这是眼、耳、鼻、舌、身、意的同义词。这里按前面的方式说“六内处”,并非由于没有其他六种。正如经中所说:
Evaṃ imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā purimanayeneva uttariṃ pañhaṃ pucchati ‘‘cha nāma ki’’nti? Thero chaiti paccanubhāsitvā ‘ajjhattikāni āyatanānī’ti vissajjeti. Tattha chaiti gaṇanaparicchedo, ajjhatte niyuttāni, attānaṃ vā adhikatvā pavattāni ajjhattikāni. Āyatanato, āyassa vā tananato, āyatassa vā saṃsāradukkhassa nayanato āyatanāni, cakkhusotaghānajivhākāyamanānametaṃ adhivacanaṃ. Pubbanayena cettha ‘‘cha ajjhattikāni āyatanānī’’ti vuttaṃ, na aññesaṃ channamabhāvato. Yathāha –
比丘们,比丘对六法正确地厌离……成为苦的终结者。是哪六法呢?就是六内处。比丘们,比丘正是对这些法正确地厌离……才成为苦的终结者。前面说的“六问、六总说、六解答”,就是针对这个说的。
‘‘Chasu , bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu chasu? Chasu ajjhattikesu āyatanesu. Imesu kho, bhikkhave, chasu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Cha pañhā cha uddesā cha veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在这里,六内处就是“诸比丘,空村是这六内处的同义词”这句话所说的内容。因此,像看泡沫、阳焰等一样,从它们不能久住、空虚、欺诳的角度去观察,心生厌离,就会逐渐走到苦的尽头,不再被死王看见。正如所说的:
Ettha ca cha ajjhattikāni āyatanāni, ‘‘suñño gāmoti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238) vacanato suññato pubbuḷakamarīcikādīni viya aciraṭṭhitikato tucchato vañcanato ca samanupassaṃ nibbindamāno anupubbena dukkhassantaṃ katvā maccurājassa adassanaṃ upeti. Yathāha –
就像看水泡一样,就像看阳焰一样;
如是观察世间者,死王便不见他。」(法句)
‘‘Yathā pubbuḷakaṃ passe, yathā passe marīcikaṃ; Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti. (dha. pa. 170);
导师因为这一问一答而心生欢喜,接着又问下一个问题:“七”是指什么?长老虽然在广大的问答中已经说过七识住,但为了指出那些法——比丘若在这些法上善加修心,就能成为终结苦的人——他便回答:“七觉支。”这个义理也是世尊所认可的。正如所说的:
Imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā uttariṃ pañhaṃ pucchati satta nāma kinti? Thero kiñcāpi mahāpañhabyākaraṇe satta viññāṇaṭṭhitiyo vuttā, apica kho pana yesu dhammesu subhāvitacitto bhikkhu dukkhassantakaro hoti, te dassento ‘‘satta bojjhaṅgā’’ti vissajjeti. Ayampi cattho bhagavatā anumato eva. Yathāha –
居士们,咖姜嘎利咖比丘尼是位智者,居士们,咖姜嘎利咖比丘尼有大智慧。居士们,就算你们来问我这个道理,我也会完全按照咖姜嘎利咖比丘尼所回答的那样来回答。
‘‘Paṇḍitā gahapatayo kajaṅgalikā bhikkhunī, mahāpaññā gahapatayo kajaṅgalikā bhikkhunī, mañcepi tumhe gahapatayo upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi cetaṃ evameva byākareyyaṃ, yathā taṃ kajaṅgalikāya bhikkhuniyā byākata’’nti (a. ni. 10.28).
她这样回答:
Tāya ca evaṃ byākataṃ –
贤友,一位比丘在七种法上善修其心……就能成为苦的终结者。是哪七种呢?就是七觉支。贤友,正是在这七种法上,一位比丘善修其心……就能成为苦的终结者。所谓“七问、七总说、七解说”,世尊所说的这番话,正是针对这个而说的。
‘‘Sattasu, āvuso, dhammesu bhikkhu sammā subhāvitacitto…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu sattasu? Sattasu bojjhaṅgesu. Imesu kho, āvuso, sattasu dhammesu bhikkhu sammā subhāvitacitto…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Satta pañhā satta uddesā satta veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.28).
应当这样理解:这个含义确实是世尊所认可的。
Evamayamattho bhagavatā anumato evāti veditabbo.
在这里,“七”是用来限定数目、防止缺少或过多的。“觉支”是念等诸法的名称。这里的词义是:当世间和出世间的道在那一刹那生起时,以念、择法、精进、喜、轻安、定、舍这些法,对治昏沉、掉举、偏于安住、偏于用力、贪著欲乐、自我折磨、断见、常见等种种执著,与种种过患相对立。圣弟子依靠这样的法的组合而觉悟,所以叫“觉”;他从烦恼的沉睡中醒来,或者通达四圣谛,或者直接证得涅槃,说的就是这个意思。正如经中所说:“修习七觉支后,证得了无上正等正觉。”或者说,圣弟子依靠上面所说的这种法的组合而觉悟,所以也是“觉”。这样一来,因为它们是这种称为“觉”的法的组合的组成部分,所以叫“觉支”,就像“禅支”“道支”一样;又因为它们是获得“觉”这个名称的圣弟子的组成部分,所以也叫“觉支”,就像“军队的组成部分”“战车的组成部分”一样。
Tattha sattāti ūnādhikanivāraṇagaṇanaparicchedo. Bojjhaṅgāti satiādīnaṃ dhammānametaṃ adhivacanaṃ. Tatrāyaṃ padattho – etāya lokiyalokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya līnuddhaccapatiṭṭhānāyūhanakāmasukhattakilamathānuyogaucchedasassatābhinivesādi- anekupaddavappaṭipakkhabhūtāya satidhammavicayavīriyapītippassaddhisamādhupekkhāsaṅkhātāya dhammasāmaggiyā ariyasāvako bujjhatīti katvā bodhi, kilesasantānaniddāya uṭṭhahati, cattāri vā ariyasaccāni paṭivijjhati, nibbānameva vā sacchikarotīti vuttaṃ hoti. Yathāha – ‘‘satta bojjhaṅge bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’ti. Yathāvuttappakārāya vā etāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā ariyasāvakopi bodhi. Iti tassā dhammasāmaggisaṅkhātāya bodhiyā aṅgabhūtattā bojjhaṅgā jhānaṅgamaggaṅgāni viya, tassa vā bodhīti laddhavohārassa ariyasāvakassa aṅgabhūtattāpi bojjhaṅgā senaṅgarathaṅgādayo viya.
另外,按照《无碍解道》里这段话来理解觉支的含义:“为什么叫觉支?因为它们导向觉悟,所以叫觉支;因为它们觉悟,所以叫觉支;因为它们随觉,所以叫觉支;因为它们对觉,所以叫觉支;因为它们正觉,所以叫觉支。”这样修习、反复修习这七觉支的人,不久就能获得一向厌离等功德,所以说他“在现世就能终结苦”。世尊也这样说过:
Apica ‘‘bojjhaṅgāti kenaṭṭhena bojjhaṅgā? Bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā, bujjhantīti bojjhaṅgā, anubujjhantīti bojjhaṅgā, paṭibujjhantīti bojjhaṅgā, sambujjhantīti bojjhaṅgā’’ti (paṭi. ma. 2.17) imināpi paṭisambhidāyaṃ vuttena vidhinā bojjhaṅgānaṃ bojjhaṅgaṭṭho veditabbo. Evamime satta bojjhaṅge bhāvento bahulīkaronto na cirasseva ekantanibbidādiguṇapaṭilābhī hoti, tena diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hotīti vuccati . Vuttañcetaṃ bhagavatā –
比丘们,这七觉支如果被修习、被反复修习,就会导向彻底的厌离、离欲、灭尽、寂止、证智、正觉、涅槃。
‘‘Sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattantī’’ti (saṃ. ni. 5.201).
导师就这样因这个问题的解答而心被激发后,接着又问下一个问题:“八,是什么?”长老虽然在广解中已说过八种世间法,但为了指出那些法——比丘若在这些法上好好修心,就能成为苦的终结者——他没有说“八圣道支”,因为离开八支的道根本不存在,道就是这八支本身。为了说明这个道理,他用说法的方式善巧地回答说“圣八支道”。这个道理和说法方式,世尊也是认可的。正如所说:
Evaṃ imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā uttariṃ pañhaṃ pucchati aṭṭha nāma kinti? Thero kiñcāpi mahāpañhabyākaraṇe aṭṭha lokadhammā vuttā, apica kho pana yesu dhammesu subhāvitacitto bhikkhu dukkhassantakaro hoti, te dassento ‘‘ariyāni aṭṭha maggaṅgānī’’ti avatvā yasmā aṭṭhaṅgavinimutto maggo nāma natthi, aṭṭhaṅgamattameva tu maggo, tasmā tamatthaṃ sādhento desanāvilāsena ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti vissajjeti. Bhagavatāpi cāyamattho desanānayo ca anumato eva. Yathāha –
贤明的居士们,咖姜嘎利咖比丘尼……我也会同样解答,就像咖姜嘎利咖比丘尼所解答的那样。
‘‘Paṇḍitā gahapatayo kajaṅgalikā bhikkhunī…pe… ahampi evameva byākareyyaṃ, yathā taṃ kajaṅgalikāya bhikkhuniyā byākata’’nti (a. ni. 10.28).
她这样回答:
Tāya ca evaṃ byākataṃ –
贤友,比丘在八法上善修其心……就能终结苦。世尊所说的“八问、八总说、八记说”,正是依据这个而说的。
‘‘Aṭṭhasu, āvuso, dhammesu bhikkhu sammā subhāvitacitto…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Aṭṭha pañhā, aṭṭha uddesā, aṭṭha veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.28).
应当知道,这个义理和这种教导方式,确实都是世尊所认可的。
Evamayaṃ attho ca desanānayo ca bhagavatā anumato evāti veditabbo.
在这里,“圣”是指追求涅槃的人应当达到的;又因为远离烦恼而存在,因为能成就圣者的品质,因为能获得圣果,所以应当知道这就是“圣”。具有八个支分,所以叫“八支”。这个圣道就像四支组成的军队、五支组成的乐器一样,因为支分一经拆分便不可得,所以应当知道它只是支分本身而已。依此而趋向涅槃,或者它自己趋向,或者灭除烦恼而前行,所以叫“道”。
Tattha ariyoti nibbānatthikehi abhigantabbo, apica ārakā kilesehi vattanato, ariyabhāvakaraṇato, ariyaphalapaṭilābhato cāpi ariyoti veditabbo. Aṭṭha aṅgāni assāti aṭṭhaṅgiko. Svāyaṃ caturaṅgikā viya senā, pañcaṅgikaṃ viya ca tūriyaṃ aṅgavinibbhogena anupalabbhasabhāvato aṅgamattamevāti veditabbo. Maggati iminā nibbānaṃ, sayaṃ vā maggati, kilese mārento vā gacchatīti maggo.
比丘这样修习这八种分别的八支圣道时,破除无明,生起明,亲证涅槃。因此,他被说为“在现世就能终结苦的人”。经中确实这样说:
Evamaṭṭhappabhedañcimaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento bhikkhu avijjaṃ bhindati, vijjaṃ uppādeti, nibbānaṃ sacchikaroti, tena diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hotīti vuccati. Vuttañhetaṃ –
比丘们,就像稻芒或麦芒摆正了方向,用手或脚踩下去,它就可能刺破手或脚,甚至出血,这是有可能的。为什么呢?比丘们,因为芒的方向摆正了。同样地,比丘们,如果一位比丘以摆正的正见、摆正的道之修习,就可能破除无明,生起明,证得涅槃,这是有可能的。
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, sālisūkaṃ vā yavasūkaṃ vā sammā paṇihitaṃ hatthena vā pādena vā akkantaṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā bhecchati, lohitaṃ vā uppādessatīti ṭhānametaṃ vijjati. Taṃ kissa hetu? Sammā paṇihitattā, bhikkhave, sūkassa, evameva kho, bhikkhave , so vata bhikkhu sammā paṇihitāya diṭṭhiyā sammā paṇihitāya maggabhāvanāya avijjaṃ bhecchati, vijjaṃ uppādessati, nibbānaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjatī’’ti (a. ni. 1.42).
导师因为这次问答而心生欢喜,接着又问下一个问题:“九,是指什么?”长老应声回答“九”,然后解释说:“是有情居。”这里,“九”是数量的界定。“有情”是依执持命根的诸蕴而施设的众生,或者说是一种施设概念。“居”是指他们安住的地方,所以叫居;有情的居所就是“有情居”。这是教导的方式,但从义理上说,这是九种有情的名称。正如所说的:
Imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā uttariṃ pañhaṃ pucchati nava nāma kinti? Thero navaiti paccanubhāsitvā ‘‘sattāvāsā’’ti vissajjeti. Tattha navāti gaṇanaparicchedo. Sattāti jīvitindriyappaṭibaddhe khandhe upādāya paññattā pāṇino paṇṇatti vā. Āvāsāti āvasanti etesūti āvāsā, sattānaṃ āvāsā sattāvāsā. Esa desanāmaggo, atthato pana navavidhānaṃ sattānametaṃ adhivacanaṃ. Yathāha –
贤友,有些众生身体各不相同,感知也各不相同,比如人、某些天神、某些堕入恶道的众生,这是第一种众生居处。贤友,有些众生身体各不相同,但感知是一致的,比如初生到梵众天的天神,这是第二种众生居处。贤友,有些众生身体是一致的,但感知各不相同,比如光音天的天神,这是第三种众生居处。贤友,有些众生身体一致,感知也一致,比如遍净天的天神,这是第四种众生居处。贤友,有些众生没有感知,也没有感受,比如无想天的众生,这是第五种众生居处。贤友,有些众生完全超越了一切色想……投生到空无边处,这是第六种众生居处。贤友,有些众生……投生到识无边处,这是第七种众生居处。贤友,有些众生……投生到无所有处,这是第八种众生居处。贤友,有些众生……投生到非想非非想处,这是第九种众生居处。
‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā, ayaṃ paṭhamo sattāvāso. Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi, devā brahmakāyikā, paṭhamābhinibbattā, ayaṃ dutiyo sattāvāso. Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi, devā ābhassarā, ayaṃ tatiyo sattāvāso. Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi, devā subhakiṇhā, ayaṃ catuttho sattāvāso. Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi, devā asaññasattā, ayaṃ pañcamo sattāvāso. Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ…pe… ākāsānañcāyatanūpagā , ayaṃ chaṭṭho sattāvāso. Santāvuso, sattā…pe… viññāṇañcāyatanūpagā, ayaṃ sattamo sattāvāso. Santāvuso, sattā…pe… ākiñcaññāyatanūpagā, ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso. Santāvuso, sattā…pe… nevasaññānāsaññāyatanūpagā, ayaṃ navamo sattāvāso’’ti (dī. ni. 3.341).
这里同样按照前面的方式说“九有情居”,并不是说其他的九法不存在。正如所说的:
Purimanayeneva cettha ‘‘nava sattāvāsā’’ti vuttaṃ, na aññesaṃ navannamabhāvato. Yathāha –
比丘们,对九种法正确地厌离……(中略)……成为苦的终结者。是哪九种?就是九种有情居。比丘们,正是对这九种法,比丘正确地厌离……(中略)……成为苦的终结者。所谓“九问、九总说、九解说”,就是针对这个而说的。
‘‘Navasu, bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu navasu? Navasu sattāvāsesu. Imesu kho, bhikkhave, navasu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. ‘Nava pañhā , nava uddesā, nava veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在这里,依据“九种法应当被遍知。是哪九种?九有情居”这句话,对于九有情居,他舍弃了通过知遍知而把它们看成恒常、悦意、快乐、有我的方式,只把它们看作纯粹的行蕴之堆,因此心生厌离;通过审察遍知,以无常随观而离染,以苦随观而解脱,以无我随观而正确见到究竟边际;通过舍断遍知,正确证悟圣道,就在这一生中成为苦的终结者。因此这样说——
Ettha ca ‘‘nava dhammā pariññeyyā. Katame nava? Nava sattāvāsā’’ti (dī. ni. 3.359) vacanato navasu sattāvāsesu ñātapariññāya dhuvasubhasukhattabhāvadassanaṃ pahāya suddhasaṅkhārapuñjamattadassanena nibbindamāno tīraṇapariññāya aniccānupassanena virajjamāno dukkhānupassanena vimuccamāno anattānupassanena sammā pariyantadassāvī pahānapariññāya sammattamabhisamecca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti. Tenetaṃ vuttaṃ –
比丘们,一位比丘对九种法正确地厌离……(中略)……在今生就能成为苦的终结者。是哪九种呢?就是九种有情居。
‘‘Navasu, bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti. Katamesu navasu? Navasu sattāvāsesū’’ti (a. ni. 10.27).
导师因为这段解答而心生欢喜,接着又问下一个问题:“十是什么?”在这里,虽然在其他解答中,这个问题指的是十不善业道。正如所说的:
Evaṃ imināpi pañhabyākaraṇena āraddhacitto satthā uttariṃ pañhaṃ pucchati dasa nāma kinti? Tattha kiñcāpi imassa pañhassa ito aññatra veyyākaraṇesu dasa akusalakammapathā vuttā. Yathāha –
比丘们,比丘对十种法正确地厌离……乃至……成为苦的终结者。是哪十种呢?就是十不善业道。比丘们,比丘正是对这十种法正确地厌离……乃至……成为苦的终结者。所谓“十问、十总说、十解答”,就是依据这个而说的。
‘‘Dasasu, bhikkhave, dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe… dukkhassantakaro hoti. Katamesu dasasu? Dasasu akusalakammapathesu. Imesu kho, bhikkhave, dasasu dhammesu bhikkhu sammā nibbindamāno…pe. … dukkhassantakaro hoti. ‘Dasa pañhā dasa uddesā dasa veyyākaraṇānī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti (a. ni. 10.27).
在这里,这位尊者不想把自己牵扯进去,而是想解说另一个人;又因为用这种方式解说才算得上是善说,所以为了说明“具足哪十支才被称为阿拉汉”,他就依补特伽罗安立的方式来解答:“具足十支者,被称为阿拉汉。”因此应当知道,当那位长老被问到“十是什么”时,他所指出的就是阿拉汉所具足的那十支。那十支是——
Idha pana yasmā ayamāyasmā attānaṃ anupanetvā aññaṃ byākātukāmo, yasmā vā iminā pariyāyena byākataṃ subyākatameva hoti, tasmā yehi dasahi aṅgehi samannāgato arahāti pavuccati, tesaṃ adhigamaṃ dīpento dasahaṅgehi samannāgato arahāti pavuccatīti puggalādhiṭṭhānāya desanāya vissajjeti. Yato ettha yehi dasahi aṅgehi samannāgato arahāti pavuccati, tāni dasaṅgāni ‘‘dasa nāma ki’’nti puṭṭhena therena niddiṭṭhānīti veditabbāni. Tāni ca dasa –
“尊者,人们常说‘无学’‘无学’。尊者,比丘要怎么样才算无学呢?”
“诸比丘,在这里,比丘具足无学正见,具足无学正思惟,具足无学正语,具足无学正业,具足无学正命,具足无学正精进,具足无学正念,具足无学正定,具足无学正智,具足无学正解脱。诸比丘,这样的比丘就是无学。”
‘‘Asekho asekhoti, bhante, vuccati, kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu asekho hotīti? Idha, bhikkhave, bhikkhu asekhāya sammādiṭṭhiyā samannāgato hoti, asekhena sammāsaṅkappena samannāgato hoti, asekhāya sammāvācāya samannāgato hoti, asekhena sammākammantena samannāgato hoti, asekhena sammāājīvena samannāgato hoti, asekhena sammāvāyāmena samannāgato hoti, asekhāya sammāsatiyā samannāgato hoti, asekhena sammāsamādhinā samannāgato hoti, asekhena sammāñāṇena samannāgato hoti, asekhāya sammāvimuttiyā samannāgato hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu asekho hotī’’ti (a. ni. 10.111). –
像这类经文,都应按照所说的方式来理解。
Evamādīsu suttesu vuttanayeneva veditabbānīti.