第3品 跋耆七事品
3. Vajjisattakavaggo
《萨兰达达经》的注释
1. Sārandadasuttavaṇṇanā
2121. 第三品第一经中说的“沙兰达达塔庙”,是指一座叫这个名字的精舍。据说,如来还没有出世的时候,那里是夜叉沙兰达达居住的地方,有一座塔庙;后来人们在那里为世尊建了精舍,但它仍然沿用旧名,被称为“沙兰达达塔庙”。“只要任何时间”,意思是无论多长时间。“常常集会”:一天集会三次也好,隔不久就集会一次也好,都算常常集会。“多行集会”:不会因为想着“昨天也集会了,前天也集会了,今天为什么还要集会”就厌烦停下来,这就是多行集会。跋耆的离车族人只会增长,不会衰退。因为如果不常常集会,就听不到从各方传来的消息,于是不知道“某个村落或镇子的边界出了乱子,某个地方有盗贼盘踞”。盗贼知道“国王们懈怠了”,就去攻打村庄、镇子等,破坏整个地区。这样一来,国王们就走向衰退。反之,如果常常集会,就能听到那些消息,于是派兵去镇压敌人。盗贼也会想:“国王们没有懈怠,我们没法再成群结队地活动了。”于是四散逃走。这样一来,国王们就获得增长。因此说:“跋耆的离车族人,只会增长,不会衰退。”
21. Tatiyassa paṭhame sārandade cetiyeti evaṃnāmake vihāre. Anuppanne kira tathāgate tattha sārandadassa yakkhassa nivāsanaṭṭhānaṃ cetiyaṃ ahosi, athettha bhagavato vihāraṃ kāresuṃ. So sārandadacetiyaṃtveva saṅkhaṃ gato. Yāvakīvañcāti yattakaṃ kālaṃ. Abhiṇhaṃ sannipātāti divasassa tikkhattuṃ sannipatantāpi antarantarā sannipatantāpi abhiṇhaṃ sannipātāva. Sannipātabahulāti ‘‘hiyyopi purimadivasampi sannipatamha, puna ajja kimatthaṃ sannipatāmā’’ti vosānamanāpajjanena sannipātabahulā. Vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānīti abhiṇhaṃ asannipatantā hi disāsu āgataṃ sāsanaṃ na suṇanti, tato ‘‘asukagāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā, asukaṭṭhāne corā pariyuṭṭhitā’’ti na jānanti. Corāpi ‘‘pamattā rājāno’’ti ñatvā gāmanigamādīni paharantā janapadaṃ nāsenti. Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti . Abhiṇhaṃ sannipatantā pana taṃ pavattiṃ suṇanti, tato balaṃ pesetvā amittamaddanaṃ karonti. Corāpi ‘‘appamattā rājāno, na sakkā amhehi vaggabandhanena vicaritu’’nti bhijjitvā palāyanti. Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānī’’ti.
在讲到“和合”等词时:集会的鼓声响起,如果有人心里想“今天我有事,有吉祥庆典要办”,因此借故推托不去,这就不叫和合集会。可是,只要一听到鼓声,哪怕正在吃饭、正在打扮、正在穿衣服,哪怕饭只吃了一半、打扮只做了一半、衣服只穿了一半,也立刻赶去集会,这才叫和合集会。集会之后,如果大家经过思考、商议,该做的事做完了,却各自起身离开,这就不叫和合离去。因为如果这样起身离开,先走的人心里会想:“我们只听到了些外面的话,现在真正要裁决讨论的事才要开始呢。”而大家一起起身、一同离开,才叫和合离去。再者,如果听到“某个地方的村界或镇界出了乱子,或者有盗贼盘踞”的消息,当有人问“谁去打败敌人”时,大家争着说“我先去,我先去”,然后出发,这也叫和合离去。另外,当某个人的事业遇到困难时,其他人派自己的儿子、兄弟去帮他支撑事业;或者有外来的国王到来时,不分别指定“去某家,去某家”,而是所有人一起共同招待;或者当某个人家里办喜庆、有人生病,或遇到其他类似的苦乐之事时,所有人都去那里陪伴帮忙;这样,他们就是在做跋耆族应当做的事,也就是和合。
Samaggātiādīsu sannipātabheriyā niggatāya ‘‘ajja me kiccaṃ atthi maṅgalaṃ atthī’’ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma. Bherisaddaṃ pana sutvāva bhuñjamānāpi alaṅkurumānāpi vatthāni nivāsayamānāpi addhabhuttā addhālaṅkatā vatthaṃ nivāsentāva sannipatantā samaggā sannipatanti nāma. Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekatova avuṭṭhahantā na samaggā vuṭṭhahanti nāma. Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti, tesaṃ evaṃ hoti – ‘‘amhehi bāhirakathāva sutā, idāni vinicchayakathā bhavissatī’’ti. Ekato vuṭṭhahantā pana samaggā vuṭṭhahanti nāma. Apica ‘‘asukaṭṭhāne gāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā, corā vā pariyuṭṭhitā’’ti sutvā ‘‘ko gantvā amittamaddanaṃ karissatī’’ti vutte ‘‘ahaṃ paṭhamaṃ ahaṃ paṭhama’’nti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma. Ekassa pana kammante osīdamāne sesā puttabhātaro pesetvā tassa kammantaṃ upatthambhayamānāpi āgantukarājānaṃ ‘‘asukassa gehaṃ gacchatu, asukassa gehaṃ gacchatū’’ti avatvā sabbe ekato saṅgaṇhantāpi ekassa maṅgale vā roge vā aññasmiṃ vā pana tādise sukhadukkhe uppanne sabbe tattha sahāyabhāvaṃ gacchantāpi samaggā vajjikaraṇīyāni karonti nāma.
在“未制立”等说法中:如果征收过去没有设立过的关税、赋税或罚金,这就叫“把未制立的制立起来”。如果废除自古以来沿袭下来的税收,不再征收,这就叫“把已制立的废除掉”。抓住一个人,指认他是盗贼,却不加审察就下令砍手砍脚,这就是“不遵循古来跋耆的法规”。那些把未制立的制立起来的国王,人民被新增的关税等负担逼得苦不堪言,心想:“我们被压迫得太厉害了,谁还愿意住在他们的统治下?”于是逃入边境地区,或者自己当了盗贼,或者和盗贼结伙,到处破坏地方。那些把已制立的废除掉的国王,不再征收自古沿袭的关税等,国库就日渐空虚。这样一来,象兵、马兵、步兵以及后宫等,都得不到按例应得的给养,体力与势力随之衰退。他们既不能打仗,也不能服侍国王。那些不遵循古来跋耆法规的国王,治下的人民愤怒地说:“他们把我们无罪的儿女、父亲、兄弟当成盗贼,砍的砍、剁的剁。”于是也逃入边境地区,或者当盗贼,或者和盗贼结伙,破坏地方。这样,国王就走向衰败。反过来,那些不把未制立的制立起来的国王,人民心想:“国王只是按照自古沿袭的规矩办事。”于是欢欢喜喜地从事农耕、经商等事业。那些不废除已制立的国王,征收自古沿袭的关税等,国库就日益充盈。这样一来,象兵、马兵、步兵以及后宫等,都得到按例应得的给养,体力与势力充沛,既能打仗,也能服侍国王。那些遵循古来跋耆法规的国王,人民不会抱怨,心想:“国王按照自古沿袭的规矩办事,又有八族、军帅、副王等辅佐,自己也亲自审察,让人诵读传承之书,只施行适当的刑罚。他们没有过错,错在我们自己。”于是勤勉不懈地经营事业。这样,国王就走向兴盛。
Appaññattantiādīsu pubbe akataṃ suṅkaṃ vā baliṃ vā daṇḍaṃ vā āharāpentā appaññattaṃ paññāpenti nāma. Porāṇapaveṇiyā āgatameva pana anāharāpentā paññattaṃ samucchindanti nāma. Coroti gahetvā dassite avicinitvā chejjabhejjaṃ anusāsantā porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya na vattanti nāma. Tesaṃ apaññattaṃ paññāpentānaṃ abhinavasuṅkādipīḷitā manussā ‘‘atiupaddutamha, ke imesaṃ vijite vasissantī’’ti paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti. Paññattaṃ samucchindantānaṃ paveṇiāgatāni suṅkādīni agaṇhantānaṃ koso parihāyati, tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ alabhamānā thāmabalena parihāyanti. Te neva yuddhakkhamā honti na pāricariyakkhamā. Porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya avattantānaṃ vijite manussā ‘‘amhākaṃ puttaṃ pitaraṃ bhātaraṃ acoraṃyeva coroti katvā chindiṃsu bhindiṃsū’’ti kujjhitvā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti. Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti. Apaññattaṃ na paññāpentānaṃ pana ‘‘paveṇiāgataṃyeva rājāno karontī’’ti manussā haṭṭhatuṭṭhā kasivāṇijjādike kammante sampādenti. Paññattaṃ asamucchindantānaṃ paveṇiāgatāni suṅkādīni gaṇhantānaṃ koso vaḍḍhati, tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ labhamānā thāmabalasampannā yuddhakkhamā ceva pāricariyakkhamā ca honti. Porāṇe vajjidhamme samādāya vattantānaṃ manussā na ujjhāyanti. ‘‘Rājāno porāṇapaveṇiyā karonti, aṭṭakulikasenāpatiuparājūhi parikkhitaṃ sayampi parikkhipitvā paveṇipotthakaṃ vācāpetvā anucchavikameva daṇḍaṃ pavattayanti, etesaṃ doso natthi, amhākaṃyeva doso’’ti appamattā kammante karonti. Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti.
“恭敬”的意思是:无论为他们做哪种恭敬的事,都会做得很好。“尊重”的意思是:怀着敬重之心去做。“承事”的意思是:以亲切的心意去喜爱他们。“供养”的意思是:用生活所需来供养他们。“认为应当听”的意思是:每天去侍奉两三次,认为他们的话应当听、应当信。在这里,那些不对年长国王做恭敬等事,或者不为了求教诫而去侍奉他们的人,就会被那些年长国王舍弃,得不到教导,沉溺于玩乐,从而和王位一起衰败。而那些能这样去做的人,年长国王们就会告诉他们:“这件事该做,这件事不该做”,把古来的传统讲给他们听。即使到了战场上,也会指示方法:“应当这样进入,应当这样退出。”他们得到这些教导,按照教导去做,就能够维持王统。因此说:“跋耆的离车族人,只会越来越兴盛。”
Sakkarissantīti yaṃkiñci tesaṃ sakkāraṃ karontā sundarameva karissanti. Garuṃ karissantīti garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvā karissanti. Mānessantīti manena piyāyissanti. Pūjessantīti paccayapūjāya pūjessanti. Sotabbaṃ maññissantīti divasassa dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ kathaṃ sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti. Tattha ye evaṃ mahallakānaṃ rājūnaṃ sakkārādīni na karonti, ovādatthāya vā nesaṃ upaṭṭhānaṃ na gacchanti, te tehi vissaṭṭhā anovadiyamānā kīḷāpasutā rajjato parihāyanti. Ye pana tathā paṭipajjanti, tesaṃ mahallakarājāno ‘‘idaṃ kātabbaṃ idaṃ na kātabba’’nti porāṇapaveṇiṃ ācikkhanti. Saṅgāmaṃ patvāpi ‘‘evaṃ pavisitabbaṃ, evaṃ nikkhamitabba’’nti upāyaṃ dassenti. Te tehi ovadiyamānā yathāovādaṃ paṭipajjamānā sakkonti rajjapaveṇiṃ sandhāretuṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā’’ti.
良家妇女,就是指有家室的妇女。良家少女,就是指她们还没出嫁的女儿。Okassā 或 pasayhā,这其实是表示强取豪夺那种做法的名称。也有人读作 okāsā。其中,okassā 的意思是拖开、硬拽过来。pasayhā 的意思是压服、欺凌。这个词的含义就是这样。如果国王这样做,他统治下的人们就会愤怒地想:我们家里的儿子、兄弟也好,我们辛辛苦苦把嘴边的鼻涕口水擦掉养大的女儿也好,都被这些人用暴力抓走,关在他们自己家里。于是他们就逃到边境,要么自己当盗贼,要么跟盗贼结伙,到处祸害地方。反过来,不这样做的国王,他统治下的人们就没什么操心的事,各自做自己的活计,国王的国库也就越来越充实。应当这样理解这里的增长与衰败。
Kulitthiyoti kulagharaṇiyo. Kulakumāriyoti anividdhā tāsaṃ dhītaro. Okassāti vā pasayhāti vā pasayhākārassevetaṃ nāmaṃ. Okāsātipi paṭhanti. Tattha okassāti avakasitvā ākaḍḍhitvā. Pasayhāti abhibhavitvā ajjhottharitvāti ayaṃ vacanattho. Evañhi karontānaṃ vijite manussā ‘‘amhākaṃ gehe puttabhātaropi, kheḷasiṅghānikādīni mukhena apanetvā saṃvaḍḍhitā dhītaropi ime balakkārena gahetvā attano ghare vāsentī’’ti kupitā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti. Evaṃ akarontānaṃ pana vijite manussā appossukkā sakāni kammāni karontā rājakosaṃ vaḍḍhenti. Evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
跋耆人的跋耆塔庙:是指在跋耆国王们的跋耆国里,因为受到恭敬礼拜而被称为“塔庙”的夜叉住处。城内的:指位于城内的。城外的:指位于城外的。先前所给、先前所作:指过去所布施的和所做的。不令其退失:意思是不废除,让它们照常进行。如果让如法的供奉退失,天神们就不会好好守护;天神们虽然无法让还没生起的痛苦生起,却会让已经生起的咳嗽、头痛等疾病加重,到了战场上也不会来帮忙。如果不让供奉退失,天神们就会好好守护;天神们虽然无法让还没生起的快乐生起,却会消除已经生起的咳嗽、头痛等疾病,在战场前线还会来帮忙。应当这样理解这里的增长与衰退。
Vajjīnaṃvajjicetiyānīti vajjirājūnaṃ vajjiraṭṭhe cittīkataṭṭhena cetiyānīti laddhanāmāni yakkhaṭṭhānāni. Abbhantarānīti antonagare ṭhitāni. Bāhirānīti bahinagare ṭhitāni. Dinnapubbaṃ katapubbanti pubbe dinnañca katañca. No parihāpessantīti ahāpetvā yathāpavattameva karissanti. Dhammikaṃ baliṃ parihāpentānañhi devatā ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ na karonti, anuppannaṃ dukkhaṃ uppādetuṃ asakkontiyopi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ vaḍḍhenti, saṅgāme patte sahāyā na honti. Aparihāpentānaṃ pana ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ karonti, anuppannaṃ sukhaṃ uppādetuṃ asakkontiyopi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ haranti, saṅgāmasīse sahāyā hontīti. Evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
如法守护、遮止、卫护:在这里,守护本身就是指以阻挡的方式,让不希望发生的事不会发生;以保护的方式,让所希望的事不会消失,这就是卫护。其中,用军队围绕来保护出家人,这不算如法守护、遮止、卫护。但如果像这样去做:不砍伐寺院林园里的树木,不让马匹在跑马场里训练,不在池塘里捕鱼,这样做才叫如法守护、遮止、卫护。为何:是以什么原因呢。
Dhammikā rakkhāvaraṇaguttīti ettha rakkhā eva yathā anicchitaṃ nāgacchati, evaṃ āvaraṇato āvaraṇaṃ. Yathā icchitaṃ na nassati, evaṃ gopāyanato gutti. Tattha balakāyena parivāretvā rakkhanaṃ pabbajitānaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma na hoti. Yathā pana vihārassa upavane rukkhe na chindanti, vājikā vājaṃ na karonti, pokkharaṇīsu macche na gaṇhanti, evaṃ karaṇaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma. Kintīti kena nu kho kāraṇena.
在这里,那些不希望未来阿罗汉到来的人,就是没有信心、没有净信的人。出家人来了,他们不去迎接,不去探望,不去接待,不请教问题,不听法,不布施,不听随喜,也不安排住处。于是他们的坏名声就传开了:“某某国王没有信心、没有净信,出家人来了不去迎接……乃至……不安排住处。”出家人听到这些话后,即使路过城门也不进那座城。这样一来,未来的阿罗汉就不会来了。至于已经来了的,如果没有安稳舒适的住处,那些不知情而来的人就会想:“我们本来是打算住下来才来的,可这些国王是这种态度,谁还住得下去呢?”于是便离开。就这样,未来的不来,已经来的也住得不安乐,这就是出家人没有住处的过患。因此就没有天神的守护;没有天神守护,非人便有了可乘之机;非人增多,就会引发原本没有的疾病。持戒者前来相见、请教问题等所依的福德也就无从生起。反过来,前面所说的黑分若相反,白分便得以成立。应当这样理解此处的增长与衰退。
Tattha ye anāgatānaṃ arahantānaṃ āgamanaṃ na icchanti, te assaddhā honti appasannā. Pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karonti, gantvā na passanti, paṭisanthāraṃ na karonti, pañhaṃ na pucchanti, dhammaṃ na suṇanti, dānaṃ na denti, anumodanaṃ na suṇanti, nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahanti. Atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati ‘‘asuko nāma rājā assaddho appasanno, pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karoti…pe… nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahatī’’ti. Taṃ sutvā pabbajitā tassa nagaradvārena gacchantāpi nagaraṃ na pavisanti. Evaṃ anāgatānaṃ arahantānaṃ anāgamanameva hoti. Āgatānaṃ pana phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā, te ‘‘vasissāmāti tāva cintetvā āgatamhā, imesaṃ pana rājūnaṃ iminā nīhārena ke vasissantī’’ti nikkhamitvā gacchanti. Evaṃ anāgatesu anāgacchantesu āgatesu dukkhaṃ viharantesu so doso pabbajitānaṃ anāvāso hoti. Tato devatārakkhā na hoti, devatārakkhāya asati amanussā okāsaṃ labhanti, amanussā ussannā anuppannaṃ byādhiṃ uppādenti. Sīlavantānaṃ dassanapañhapucchanādivatthukassa puññassa anāgamo hoti. Vipariyāyena yathāvuttakaṇhapakkhaviparītassa sukkapakkhassa sambhavo hotīti evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
《瓦萨咖拉经》的注释
2. Vassakārasuttavaṇṇanā
22第二经中,“想征服”是指为了制伏对方而想去攻打。“跋耆”指跋耆族的国王们。“具有如此大威力”是指具备如此巨大的王权威力。这句话是在说明他们团结一致。“具有如此大神力”是指具备如此巨大的王者威势。这句话是在说明他们在象术等方面所受的训练,对此曾这样说:“这些离车族少年确实训练有素,这些离车族少年确实善加训练,他们竟能从细小的钥匙孔中连续射箭,箭箭相穿,无一失手。”“我将铲除”是指我将彻底消灭。“我将毁灭”是指我将让他们消失不见。“灾祸与不幸”是指既让他们衰败,也让他们遭受亲族的不幸。“我将使他们遭遇”是指我将把他们引向灾祸。
22. Dutiye abhiyātukāmoti abhibhavanatthāya yātukāmo. Vajjīti vajjirājāno. Evaṃmahiddhiketi evaṃ mahatiyā rājiddhiyā samannāgate. Etena nesaṃ samaggabhāvaṃ katheti. Evaṃmahānubhāveti evaṃ mahantena rājānubhāvena samannāgate . Etena nesaṃ hatthisippādīsu katasikkhataṃ katheti, yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā, yatra hi nāma sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātayissanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhita’’nti (saṃ. ni. 5.1115). Ucchecchāmīti ucchindissāmi. Vināsessāmīti adassanaṃ nayissāmi. Anayabyasananti avaḍḍhiñceva, ñātibyasanañca. Āpādessāmīti pāpayissāmi.
据说,他无论行住坐卧,都只谈论这场战事,还命令军队:“准备出发!”为什么呢?相传,恒河边上有个渡口村,半由旬属于阿阇世王的领地,半由旬属于离车族。那里有值钱的货物从山脚下运下来。阿阇世王听说后,正盘算着“今天去,明天去”的时候,离车族人已经团结和睦地抢先赶到,把货物全都抢走了。阿阇世王随后才到,得知这件事后,怒气冲冲地回去了。到了第二年,他们还是照样这么干。于是阿阇世王生起了极大的嗔怒,当时就做出了这样的举动。
Iti kira so ṭhānanisajjādīsu imaṃ yuddhakathameva katheti, ‘‘gamanasajjā hothā’’ti ca balakāyaṃ āṇāpeti. Kasmā? Gaṅgāya kira ekaṃ paṭṭanagāmaṃ nissāya addhayojanaṃ ajātasattuno vijitaṃ, addhayojanaṃ licchavīnaṃ. Tatra pabbatapādato mahagghabhaṇḍaṃ otarati. Taṃ sutvā ‘‘ajja yāmi, sve yāmī’’ti ajātasattuno saṃvidahantasseva licchavino samaggā sammodamānā puretaraṃ āgantvā sabbaṃ gaṇhanti. Ajātasattu pacchā āgantvā taṃ pavattiṃ ñatvā kujjhitvā gacchati. Te punasaṃvaccharepi tatheva karonti. Atha so balavāghātajāto, tadā evamakāsi.
他于是想:“带着一群人打仗,那可是件麻烦事,而且没有哪一次攻击是白费的。不过,要是先跟一位智者商量再动手,就不会有过错。可智者当中,没有谁能比得上导师——导师就住在不远处的精舍里,我干脆派人去请教他。如果我派人去问,要是有好处,导师就会默不作声;要是没好处,导师就会说:‘国王派人去那里干什么?’”于是他派了雨舍婆罗门去。婆罗门到了之后,把这件事禀告了世尊。因此经文说:“那时,国王……我将让跋耆族遭殃。”
Tato cintesi – ‘‘gaṇena saddhiṃ yuddhaṃ nāma bhāriyaṃ, ekopi moghappahāro nāma natthi. Ekena kho pana paṇḍitena saddhiṃ mantetvā karonto niraparādho hoti, paṇḍito ca satthārā sadiso natthi, satthā ca avidūre dhuravihāre vasati, handāhaṃ pesetvā pucchāmi. Sace me gatena koci attho bhavissati, satthā tuṇhī bhavissati. Anatthe pana sati ‘kiṃ rañño tattha gatenā’ti vakkhatī’’ti. So vassakāraṃ brāhmaṇaṃ pesesi. Brāhmaṇo gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesi. Tena vuttaṃ – atha kho rājā…pe… āpādessāmi vajjīti.
长老站在迎风处给世尊扇风,这就是“给世尊扇风”的意思。不过世尊并没有冷或热的困扰。世尊听了婆罗门的话,没有跟他商量,而是想跟长老商量,于是说:“阿难,你怎么看?”等等。这段话的意思前面已经说过了。
Bhagavantaṃ bījayamānoti thero vattasīse ṭhatvā bhagavantaṃ bījati, bhagavato pana sītaṃ vā uṇhaṃ vā natthi. Bhagavā brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā tena saddhiṃ amantetvā therena saddhiṃ mantetukāmo kinti te, ānanda, sutantiādimāha. Taṃ vuttatthameva.
“这是我曾听闻的一件事”这句话,是世尊为了说明过去曾为跋耆族人宣说跋耆七法而说的。“不能做”就是不该做、不该被拿下的意思。“那个”只是一个虚词。“以战争”是用属格表达具格的意义,意思是无法通过正面交战来拿下。“除了笼络”就是除了笼络之外。所谓笼络,就是说“别吵了,现在大家和好吧”,然后派人送去象、马、车乘、金银等物来拉拢收买。这样拉拢之后,仅凭信任就能把他们拿下,这就是这句话的意思。“除了离间”就是除了离间之外。通过这句话表明:“让他们互相离间,也能把他们拿下。”婆罗门从世尊的话里悟到了这个方法,才说出这番话。那世尊知不知道婆罗门会从这番话里悟到方法呢?是的,知道。既然知道,为什么还要说?是出于悲悯。据说世尊是这样想的:“就算我不说,过不了几天他也会去把那些人全部拿下;但我一说,他在破坏和合的过程中,就得拖到三年才能拿下。让他们多活这些日子也是好的。因为在这段时间里活着,他们可以造作成为自己依靠的福业。”“欢喜”是指心里感到喜悦。“随喜”是指用言语赞叹:“乔达摩尊者说得真好!”“离去”是指他去了国王那里。国王也派他前去,他离间了所有人,使他们遭受了灾祸。
Ekamidāhanti idaṃ bhagavā pubbe vajjīnaṃ imassa vajjisattakassa desitabhāvappakāsanatthaṃ āha. Akaraṇīyāti akattabbā, aggahetabbāti attho. Yadidanti nipātamattaṃ. Yuddhassāti karaṇatthe sāmivacanaṃ, abhimukhaṃ yuddhena gahetuṃ na sakkāti attho. Aññatra upalāpanāyāti ṭhapetvā upalāpanaṃ. Upalāpanā nāma ‘‘alaṃ vivādena, idāni samaggā homā’’ti hatthiassarathahiraññasuvaṇṇādīni pesetvā saṅgahakaraṇaṃ, evañhi saṅgahaṃ katvā kevalaṃ vissāsena sakkā gaṇhitunti attho. Aññatra mithubhedāti ṭhapetvā mithubhedaṃ. Iminā ‘‘aññamaññabhedaṃ katvāpi sakkā ete gahetu’’nti dasseti. Idaṃ brāhmaṇo bhagavato kathāya nayaṃ labhitvā āha. Kiṃ pana bhagavā brāhmaṇassa imāya kathāya nayalābhaṃ jānātīti? Āma jānāti. Jānanto kasmā kathesi? Anukampāya. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘mayā akathitepi katipāhena gantvā sabbe gaṇhissati, kathite pana samagge bhindanto tīhi saṃvaccharehi gaṇhissati. Ettakampi jīvitameva varaṃ. Ettakañhi jīvantā attano patiṭṭhābhūtaṃ puññaṃ karissantī’’ti. Abhinanditvāti cittena nanditvā. Anumoditvāti ‘‘yāva subhāsitamidaṃ bhotā gotamenā’’ti vācāya anumoditvā. Pakkāmīti rañño santikaṃ gato. Rājāpi tameva pesetvā sabbe bhinditvā gantvā anayabyasanaṃ pāpesi.
《第一七法经》的注释
3. Paṭhamasattakasuttavaṇṇanā
23在第三经中,“常集会”这一项和跋耆七法里所说的完全一样。在这里,如果不经常集会,就听不到各方传来的消息,因此不知道诸如“某个寺院的界区乱了,布萨和自恣停下来了,某个地方有比丘在做行医、当信使之类的事,到处向人索求,靠送花果等来维持生活”这些情况。恶比丘一旦知道“僧团在放逸”,就结成团伙,让教法衰败。反过来,经常集会的人能听到这些消息,然后派比丘僧团去把界区整顿好,让布萨和自恣正常进行;在邪命盛行的地方,派修圣种的人去宣讲圣种;让持律者去惩治恶比丘。恶比丘知道“僧团不放逸,我们没法再结党行事了”,就分裂逃散。应当知道,这里说的就是增长和衰损的道理。
23. Tatiye abhiṇhaṃ sannipātāti idaṃ vajjisattake vuttasadisameva. Idhāpi ca abhiṇhaṃ asannipatantā disāsu āgatasāsanaṃ na suṇanti, tato ‘‘asukavihārasīmā ākulā, uposathappavāraṇā ṭhitā, asukasmiṃ ṭhāne bhikkhū vejjakammadūtakammādīni karonti, viññattibahulā phalapupphadānādīhi jīvikaṃ kappentī’’tiādīni na jānanti. Pāpabhikkhūpi ‘‘pamatto saṅgho’’ti ñatvā rāsibhūtā sāsanaṃ osakkāpenti. Abhiṇhaṃ sannipatantā pana taṃ pavattiṃ suṇanti, tato bhikkhusaṅghaṃ pesetvā sīmaṃ ujuṃ kārenti, uposathappavāraṇāyo pavattāpenti, micchājīvānaṃ ussannaṭṭhāne ariyavaṃsike pesetvā ariyavaṃsaṃ kathāpenti, pāpabhikkhūnaṃ vinayadharehi niggahaṃ kārāpenti. Pāpabhikkhūpi ‘‘appamatto saṅgho, na sakkā amhehi vaggabandhanena vicaritu’’nti bhijjitvā palāyanti. Evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
在“和合”等说法中:为了照料塔庙,或者为了覆盖菩提树殿、布萨堂,或者为了制定共同规约,想要立下这些约定时,仅仅敲了鼓或钟,说“僧团应当集会”,却有人因为“我有衣事要做”“我的钵需要煮染”“我有新的工程要做”而制造分心,这样就不叫和合集会。反之,把这一切事务都放下,心里只想着“我先到、我先到”,在同一时间一齐赶来集会,这才叫和合集会。集会之后,经过商议、讨论,把该做的事做完,如果不同时一起起身离开,就不叫和合起座。因为这样起座时,那些先走的人会想:“我们只听到了外面的闲话,现在大概要进行裁决讨论了。”如果同一时间一起起身离开,才叫和合起座。另外,听说“某处寺院的界域混乱,布萨和自恣停滞了,某处有恶比丘做医师等工作而势力增大”,有人问“谁去惩治他们”时,若有人说“我先去、我先去”而前往,这也叫和合起座。
Samaggātiādīsu cetiyapaṭijagganatthaṃ vā bodhigharauposathāgāracchādanatthaṃ vā katikavattaṃ vā ṭhapetukāmatāya ‘‘saṅgho sannipatatū’’ti bheriyā vā ghaṇṭiyā vā ākoṭitamattāya ‘‘mayhaṃ cīvarakammaṃ atthi, mayhaṃ patto pacitabbo, mayhaṃ navakammaṃ atthī’’ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma. Sabbaṃ pana taṃ kammaṃ ṭhapetvā ‘‘ahaṃ purimataraṃ, ahaṃ purimatara’’nti ekappahāreneva sannipatantā samaggā sannipatanti nāma. Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekatova avuṭṭhahantā na samaggā vuṭṭhahanti nāma. Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti, tesaṃ evaṃ hoti ‘‘amhehi bāhirakathāva sutā, idāni vinicchayakathā bhavissatī’’ti. Ekappahāreneva vuṭṭhahantā samaggā vuṭṭhahanti nāma. Apica ‘‘asukaṭṭhāne vihārasīmā ākulā, uposathappavāraṇā ṭhitā, asukaṭṭhāne vejjakammādikārakā pāpabhikkhū ussannā’’ti sutvā ‘‘ko gantvā tesaṃ niggahaṃ karissatī’’ti vutte ‘‘ahaṃ paṭhamaṃ, ahaṃ paṭhama’’nti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma.
见到客比丘时,不说“你去这间精舍,你去那间精舍,这是谁”,而是大家都履行自己的义务;看见比丘的钵和衣破旧,就以符合乞食规矩的方式为他寻找钵和衣;为生病的比丘寻找医药;对无依无靠的病比丘,不说“你去某间精舍”,而是各自在自己的精舍里照顾他;如果有一部典籍被搁置没人管,就请一位有智慧的比丘来,让他把那部典籍重新举起来学习——这些就叫做和合地做僧团该做的事。
Āgantukaṃ pana disvā ‘‘imaṃ pariveṇaṃ yāhi, etaṃ pariveṇaṃ yāhi, ayaṃ ko’’ti avatvā sabbe vattaṃ karontāpi, jiṇṇapattacīvarakaṃ disvā tassa bhikkhācāravattena pattacīvaraṃ pariyesantāpi, gilānassa gilānabhesajjaṃ pariyesamānāpi, gilānameva anāthaṃ ‘‘asukapariveṇaṃ yāhī’’ti avatvā attano attano pariveṇe paṭijaggantāpi, eko olīyamānako gantho hoti, paññavantaṃ bhikkhuṃ saṅgaṇhitvā tena taṃ ganthaṃ ukkhipāpentāpi samaggā saṅghakaraṇīyāni karonti nāma.
在“未制立”等语句中,如果有人采纳新的、不合法的规约或学处,这就叫“把未制立的制立起来”,就像舍卫城比丘们在旧敷具那件事上所做的那样。如果有人宣扬非法、非律、不是导师之教的言论,这就叫“把已制立的断除掉”,就像世尊般涅槃一百年后毗舍离的跋耆子比丘们所做的那样。如果有人故意违犯那些微细和随微细的罪过,对已制立的学处虽然接受却不去实行,这就叫“对已制立的学处接受后不实行”,就像阿说示与富那婆娑那样。反过来,如果不那样做,既不把未制立的制立起来,也不把已制立的断除掉,而是对已制立的学处接受后实行,这就叫“对已制立的学处接受后实行”,就像具寿优波斯那、具寿耶舍·迦干陀迦之子、具寿大迦叶那样。所谓“唯有增长”,是指在戒等功德上增长,绝不退减。
Appaññattantiādīsu navaṃ adhammikaṃ katikavattaṃ vā sikkhāpadaṃ vā gaṇhantā appaññattaṃ paññāpenti nāma purāṇasanthatavatthusmiṃ sāvatthiyaṃ bhikkhū viya. Uddhammaṃ ubbinayaṃ sāsanaṃ dīpentā paññattaṃ samucchindanti nāma, vassasataparinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakā viya. Khuddānukhuddakā pana āpattiyo sañcicca vītikkamantā yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya na vattanti nāma assajipunabbasukā viya. Tathā akarontā pana apaññattaṃ na paññāpenti, paññattaṃ na samucchindanti , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattanti nāma āyasmā upaseno viya, āyasmā yaso kākaṇḍakaputto viya, āyasmā mahākassapo viya ca. Vuddhiyevāti sīlādiguṇehi vuddhiyeva, no parihāni.
上座,是指已经达到坚固,并且具备那些能成就上座的功德的人。能知道许多个夜晚,也就是知道很久以前的事,所以叫“知宿久远”。这些人是长久出家的人,所以叫“久出家者”。他们站在僧团可以依靠的位置上,所以叫“僧团之父”。因为他们站在可依靠的位置上,所以能引导僧团,作为前导,推动僧团在三学中修行,因此叫“僧团引导者”。
Therāti thirabhāvappattā therakārakehi guṇehi samannāgatā. Bahū rattiyo jānantīti rattaññū. Ciraṃ pabbajitānaṃ etesanti cirapabbajitā. Saṅghassa pitiṭṭhāne ṭhitāti saṅghapitaro. Pitiṭṭhāne ṭhitattā saṅghaṃ pariṇenti, pubbaṅgamā hutvā tīsu sikkhāsu pavattentīti saṅghapariṇāyakā.
如果有人对这些上座不恭敬、不供养,也不为了求教诫而前去侍奉两三次,那么上座们也不会给他们教诫,不会讲说传承的论议,不会教导他们真正核心的法门。这些人因为被上座们舍弃,就会从戒等法蕴以及七种圣财等功德上退失。反过来,如果有人对这些上座恭敬、供养,前去侍奉,上座们就会给他们教诫,指导他们“应当这样前进”等等,为他们讲说传承的论议,教导他们真正核心的法门,用十三头陀支和十种论说来教导他们。那些人安住在教诫中,戒等功德不断增长,最终证得沙门果。应当这样理解这里的退失与增长。
Ye tesaṃ sakkārādīni na karonti, ovādatthāya dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ na gacchanti, tepi tesaṃ ovādaṃ na denti, paveṇikathaṃ na kathenti, sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ na sikkhāpenti. Te tehi vissaṭṭhā sīlādīhi dhammakkhandhehi sattahi ca ariyadhanehīti evamādīhi guṇehi parihāyanti. Ye pana tesaṃ sakkārādīni karonti, upaṭṭhānaṃ gacchanti, tesaṃ te ‘‘evaṃ te abhikkamitabba’’ntiādikaṃ ovādaṃ denti, paveṇikathaṃ kathenti, sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ sikkhāpenti, terasahi dhutaṅgehi dasahi kathāvatthūhi anusāsanti. Te tesaṃ ovāde ṭhatvā sīlādīhi guṇehi vaḍḍhamānā sāmaññatthaṃ anupāpuṇanti. Evamettha hānivuddhiyo daṭṭhabbā.
“能招致再有”,是说渴爱有再有的习性,意思是它能产生新的生命。在“不随其力而行”这一句里,如果有些比丘为了四种资具的缘故,跟在施主后面,像影子一样跟着他们,从一个村子游走到另一个村子,这些人就叫作随其力而行。其他比丘则不这样随顺。在这里,退减和增长是很明显的。
Punabbhavo sīlamassāti ponobbhavikā, punabbhavadāyikāti attho, tassā ponobbhavikāya. Na vasaṃ gacchissantīti ettha ye catunnaṃ paccayānaṃ kāraṇā upaṭṭhākānaṃ padānupadikā hutvā gāmato gāmaṃ vicaranti , te tassā vasaṃ gacchanti nāma. Itare na gacchanti. Tattha hānivuddhiyo pākaṭāyeva.
“阿兰若处”是指离村落五百弓以外的边远住处。“有所期望”是指心存贪恋。因为在村落住处,即使入了禅那,刚出定就会听到男女、孩童等声音,因此他所证得的殊胜也会退失。而在阿兰若住处,即使睡着了,刚醒来听到的是狮子、老虎、孔雀等声音,因此他在阿兰若中生起喜悦,就对此作意观照,从而安住于最上果。所以世尊对在村落住处入禅静坐的比丘,反而称赞在阿兰若中睡觉的比丘。因此,正是基于这一利益,世尊才说“在阿兰若的坐卧处有所期望”。
Āraññakesūti pañcadhanusatikapacchimesu. Sāpekkhāti sālayā. Gāmantasenāsanesu hi jhānaṃ appetvāpi tato vuṭṭhitamattova itthipurisadārakadārikādisaddaṃ suṇāti, yenassa adhigatavisesopi hāyatiyeva. Araññasenāsane niddāyitvāpi pabuddhamatto sīhabyagghamorādīnaṃ saddaṃ suṇāti, yena araññe pītiṃ paṭilabhitvā tameva sammasanto aggaphale patiṭṭhāti. Iti bhagavā gāmantasenāsane jhānaṃ appetvā nisinnabhikkhuto araññe niddāyamānameva pasaṃsati. Tasmā tameva atthavasaṃ paṭicca ‘‘āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissantī’’ti āha.
他们会在自己内心现起正念,意思是他们各自在自己内心现起正念。“喜爱戒者”,是指戒行可爱的人。在这里,如果旧住比丘不希望同梵行者到来,他们就是无信、不净信的人,对来到寺院的比丘,不迎接、不接钵衣、不铺设座位、不递扇子等。于是他们的坏名声就传开了:“某寺院住的比丘们无信、不净信,对进入寺院的比丘连应尽的义务和礼遇都不做。”听到这话,比丘们即使路过寺院门口,也不进去。这样,没来的人就不来了。已经来的人,因为得不到安稳的住处,即使是不知道情况而來的,也会想:“我们本想着能住下来才来的,可这些旧住比丘这副样子,谁还愿意住?”于是离开。这样一来,那个寺院对其他比丘来说就成了没法住的地方。此后,旧住比丘见不到持戒的人,得不到能解除疑惑的人,也得不到能教导行持的人,听不到甜美的法音。他们既不能掌握还没掌握的法,也不能复习已经掌握的法。这样,他们只有退失,没有增长。
Paccattaññeva satiṃ upaṭṭhāpessantīti attanāva attano abbhantare satiṃ upaṭṭhapessanti. Pesalāti piyasīlā. Idhāpi sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ anicchantā nevāsikā assaddhā honti appasannā, vihāraṃ sampattabhikkhūnaṃ paccuggamana-pattacīvarapaṭiggahaṇa-āsanapaññāpanatālavaṇṭaggahaṇādīni na karonti. Atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati ‘‘asukavihāravāsino bhikkhū assaddhā appasannā vihāraṃ paviṭṭhānaṃ vattappaṭivattampi na karontī’’ti. Taṃ sutvā pabbajitā vihāradvārena gacchantāpi vihāraṃ na pavisanti. Evaṃ anāgatānaṃ anāgamanameva hoti. Āgatānaṃ pana phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā, te ‘‘vasissāmāti tāvacintetvā āgatamhā, imesaṃ pana nevāsikānaṃ iminā nīhārena ko vasissatī’’ti nikkhamitvā gacchanti. Evaṃ so vihāro aññesaṃ bhikkhūnaṃ anāvāsova hoti. Tato nevāsikā sīlavantānaṃ dassanaṃ alabhantā kaṅkhāvinodakaṃ vā ācārasikkhāpakaṃ vā madhuradhammasavanaṃ vā na labhanti. Tesaṃ neva aggahitadhammaggahaṇaṃ na gahitasajjhāyakaraṇaṃ hoti. Iti nesaṃ hāniyeva hoti, na vuddhi.
如果旧住比丘欢迎同梵行者前来,他们就有信心、有净信,对到来的同梵行者做迎接等事,铺设好住处后供给他们,然后自己拿好衣钵进村乞食,还能消除疑惑,得到听闻甜美法义的机会。于是他们的好名声就传开了:“某某精舍的比丘们这样有信心、有净信,具足义务,又能摄受护持。”比丘们听到后,即使从很远的地方也会赶来。那些旧住比丘便履行应尽的义务,走到较年长的客比丘跟前,顶礼后坐下;在较年轻的客比丘面前,也拿过座位坐下,问他们:“你们要住在这座精舍,还是要走?”如果对方说“要走”,他们就说“这里有合适的住处,乞食也容易”等等,不让他们走。如果来的是持律者,就在他那里学习戒律;如果来的是持经等者,就在他那里学习相应的法。他们依照客比丘长老的教诫去做,和诸无碍解一起证得阿罗汉果。客比丘们会说:“我们本来只打算住一两天,可是因为跟这些旧住比丘共住很安乐,结果住了十年、十二年。”由此应当知道,这里也有退减和增长。
Ye pana sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ icchanti, te saddhā honti pasannā, āgatānaṃ sabrahmacārīnaṃ paccuggamanādīni katvā senāsanaṃ paññapetvā denti , te gahetvā bhikkhācāraṃ pavisanti, kaṅkhaṃ vinodenti, madhuradhammassavanaṃ labhanti. Atha nesaṃ kittisaddo uggacchati ‘‘asukavihāre bhikkhū evaṃ saddhā pasannā vattasampannā saṅgāhakā’’ti. Taṃ sutvā bhikkhū dūratopi āgacchanti. Tesaṃ nevāsikā vattaṃ karonti, samīpaṃ gantvā vuḍḍhataraṃ āgantukaṃ vanditvā nisīdanti, navakatarassa santike āsanaṃ gahetvā nisīditvā ‘‘imasmiṃ vihāre vasissatha, gamissathā’’ti pucchanti. ‘‘Gamissāmā’’ti vutte ‘‘sappāyaṃ senāsanaṃ, sulabhā bhikkhā’’tiādīni vatvā gantuṃ na denti. Vinayadharo ce hoti, tassa santike vinayaṃ sajjhāyanti. Suttantādidharo ce, tassa santike taṃ taṃ dhammaṃ sajjhāyanti. Te āgantukatherānaṃ ovāde ṭhatvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇanti. Āgantukā ‘‘ekaṃ dve divasāni vasissāmāti āgatamhā, imesaṃ pana sukhasaṃvāsatāya dasa dvādasa vassāni vasimhā’’ti vattāro honti. Evamettha hānivuddhiyo veditabbā.
第四部 第二个七法经的注释
4. Dutiyasattakasuttavaṇṇanā
24第四项中,“不喜作业”是指:有些人整天只做缝制袈裟、系腰带、过滤水、处理布料、打扫、做踏板之类的杂务,这句话就是为了遮止他们。但如果有人在该做这些事的时候才做,在该诵经的时候诵经,在该温习的时候温习,在该履行塔院义务的时候履行塔院义务,在该作意的时候作意,那他就不能叫“喜作业者”。
24. Catutthe na kammārāmāti ye divasaṃ cīvarakamma-kāyabandhanaparissāvana-dhammakaraṇa-sammajjani-pādakaṭhalikādīneva karonti, te sandhāyesa paṭikkhepo. Yo pana tesaṃ karaṇavelāya evaṃ etāni karoti, uddesavelāya uddesaṃ gaṇhāti, sajjhāyavelāya sajjhāyati, cetiyaṅgaṇavattavelāya cetiyaṅgaṇavattaṃ karoti, manasikāravelāya manasikāraṃ karoti, na so kammārāmo nāma.
如果有人整天聊男色、女色这些话题,以此打发日夜,对这类谈话不加节制,这就叫“喜谈论”。反过来,如果有人日夜说法、解答疑问,他就是少谈论的人,对谈论有节制。为什么?因为世尊说过:“比丘们,你们聚会时,该做两件事:要么法谈,要么圣默然。”(中部1.273)
Yo itthivaṇṇapurisavaṇṇādivasena ālāpasallāpaṃ karontoyeva rattindivaṃ vītināmeti, evarūpe bhasse pariyantakārī na hoti, ayaṃ bhassārāmo nāma. Yo pana rattindivaṃ dhammaṃ katheti, pañhaṃ vissajjeti, ayaṃ appabhassova bhasse pariyantakārīyeva. Kasmā? ‘‘Sannipatitānaṃ vo, bhikkhave, dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo’’ti (ma. ni. 1.273) vuttattā.
如果有人站着、走着或坐着,还是被昏沉和睡眠压倒,照样睡过去,这种人就叫“以睡眠为乐”。
但如果是因为这个四大所成的身体生病,心沉入有分,那就不算以睡眠为乐。
世尊正是因为这样才说:“阿耆毗舍那,我记得在夏季最后一个月,吃完饭后从托钵回来,把僧伽梨衣叠成四折,然后右胁而卧,保持正念正知地入睡。”
Yo ṭhitopi gacchantopi nisinnopi thinamiddhābhibhūto niddāyatiyeva, ayaṃ niddārāmo nāma. Yassa pana karajakāyagelaññena cittaṃ bhavaṅgaṃ otarati, nāyaṃ niddārāmo. Tenevāha – ‘‘abhijānāmahaṃ, aggivessana , gimhānaṃ pacchime māse pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṃ okkamitā’’ti (ma. ni. 1.387).
有一种人,他心里总想着“一个人时要有个伴,两个人时要凑够三个,三个人时要凑够四个”,就这样混在人群里过日子,独自一人就得不到乐味,这种人就是乐于结群的人。反过来,如果在行、住、坐、卧这四种姿势中,独自一人就能得到乐味,那他就不是乐于结群的人。
Yo ‘‘ekassa dutiyo, dvinnaṃ tatiyo, tiṇṇaṃ catuttho’’ti evaṃ saṃsaṭṭhova viharati, ekako assādaṃ na labhati, ayaṃ saṅgaṇikārāmo. Yo pana catūsu iriyāpathesu ekakova assādaṃ labhati, nāyaṃ saṅgaṇikārāmo.
具备不实名声之欲、戒行败坏、恶欲的人,就叫作“恶欲者”。那些在行、住、坐、卧四种威仪中都与恶友相伴同行的人,就是“恶同伴”;而那些因为倾向恶、趋向恶、偏向恶,在恶法上随顺弯曲的人,就叫作“恶友、恶同伴、恶同侣”。
Asantasambhāvanicchāya samannāgatā dussīlā pāpicchā nāma. Yesaṃ pāpakā mittā catūsu iriyāpathesu saha ayanato pāpasahāyā, ye ca tanninnatappoṇatappabbhāratāya pāpesu sampavaṅkā, te pāpamittā pāpasahāyā pāpasampavaṅkā nāma.
“以一点点”就是指以极微小、微不足道的一点点。“中间”是指在还没有证到阿罗汉果之前的那段期间。“究竟”是指达到圆满完成的状态,也就是心里想“到这里就够了”而退缩停步。这里说的是:只要比丘们还没有因为戒清净、禅那、观、入流果等其中任何一项的一点点成就,就把它当成究竟而停下来,那么比丘们就只会进步,不会退堕。
Oramattakenāti avaramattakena appamattakena. Antarāti arahattaṃ appatvāva etthantare. Vosānanti pariniṭṭhitabhāvaṃ ‘‘alamettāvatā’’ti osakkanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yāva sīlapārisuddhijjhānavipassanā sotāpannabhāvādīnaṃ aññataramattakena vosānaṃ nāpajjissanti, tāva vuddhiyeva bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānīti.
第七《想经》的注释
7. Saññāsuttavaṇṇanā
27在第七经中,无常想等,是指与无常随观等相应俱起的想。
27. Sattame aniccasaññādayo aniccānupassanādīhi sahagatasaññā.
第八《第一衰退经》的注释
8. Paṭhamaparihānisuttavaṇṇanā
28在第八经的注释里,“负重者”是指通过完成僧团中已经生起的各种事务来承担重任的人。“他们将因此被人知道”,是说那些长老因为履行了与自己长老身份相称的事务而被人知道。“在其中投入努力”,就是付诸行动,也就是亲自开始去做那些事务。
28. Aṭṭhame uppannānaṃ saṅghakiccānaṃ nittharaṇena bhāraṃ vahantīti bhāravāhino. Te tena paññāyissantīti te therā tena attano therabhāvānurūpena kiccena paññāyissanti. Tesu yogaṃāpajjatīti payogaṃ āpajjati, sayaṃ tāni kiccāni kātuṃ ārabhatīti.
第九《第二衰退经》的注释
9. Dutiyaparihānisuttavaṇṇanā
2929. 在第九经中,“荒废见比丘”是指荒废了前去拜见比丘僧团的行程。“于增上戒”是指在五戒、十戒等被称为最殊胜的戒上。“从此之外”是指在此教法之外。“寻求应供者”是指寻找能接受布施之物的受施者。“而于彼处先作行”是指先布施给那些外道异学,之后才布施给比丘们。其余各处文义明显易懂。
29. Navame bhikkhudassanaṃ hāpetīti bhikkhusaṅghassa dassanatthāya gamanaṃ hāpeti. Adhisīleti pañcasīladasasīlasaṅkhāte uttamasīle. Ito bahiddhāti imamhā sāsanā bahiddhā. Dakkhiṇeyyaṃ gavesatīti deyyadhammapaṭiggāhake pariyesati. Tattha ca pubbakāraṃ karotīti tesaṃ bāhirānaṃ titthiyānaṃ datvā pacchā bhikkhūnaṃ deti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.