第一不恭敬经的注释
1. Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā
2121. 在第三品的第一个经里,“行为方式不相称”是指具备不相称、不相似的活命方式。“行仪之法”是指以行持的方式制定的、属于最上等行仪的戒。“有学之法”是指为有学圣者制定的戒。“诸戒”是指四种大戒。“正见”是指观的正见。“正定”是指道定和果定。在这部经里,戒等内容是混合在一起说的。
21. Tatiyassa paṭhame asabhāgavuttikoti asabhāgāya visadisāya jīvitavuttiyā samannāgato . Ābhisamācārikaṃ dhammanti uttamasamācārabhūtaṃ vattavasena paññattasīlaṃ. Sekhaṃ dhammanti sekhapaṇṇattisīlaṃ. Sīlānīti cattāri mahāsīlāni. Sammādiṭṭhinti vipassanāsammādiṭṭhiṃ. Sammāsamādhinti maggasamādhiñceva phalasamādhiñca. Imasmiṃ sutte sīlādīni missakāni kathitāni.
第二不恭敬经的注释
2. Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā
22第二部经里说的“戒蕴”,就是戒的聚集。定蕴和慧蕴这两者,也是同样的道理。不过这里说的这三种蕴,是混在一起讲的。
22. Dutiye sīlakkhandhanti sīlarāsiṃ. Sesadvayepi eseva nayo. Ime pana tayopi khandhā missakāva kathitāti.
《随烦恼经》的注释
3. Upakkilesasuttavaṇṇanā
23在第三经的注释中,“na ca pabhassaraṃ”的意思是不光辉、不明亮。“Pabhaṅgu cā”的意思是有坏灭的本质。“Ayo”是指黑铁。“Loha”是指除了这里所说的金、银、铜、铁这四种之外剩下的金属。“Sajjha”是指银。“Cittassa”是指四地善心。对于三地善心来说,随烦恼暂且可以说是存在的,但出世间心怎么会有随烦恼呢?因为它不让出世间心生起。正因为它们不让出世间心生起,所以无论对世间心还是出世间心,这些都被称为随烦恼。“Pabhaṅgu cā”是指依所缘而坏灭的本质,也就是通过粉碎、化为粉末的方式而毁坏。“Sammāsamādhiyati āsavānaṃ khayāya”是指为了漏尽,也就是为了称为漏尽的阿罗汉果,以此为因、以此为缘而入正定。到这里,经文已经显示出那位净化了心、安住于阿罗汉果的漏尽者。接下来为了显示他的神通,经文才开始说“yassa yassa ca”等句子。这段的意思已经很明白了。
23. Tatiye na ca pabhassaranti na ca pabhāvantaṃ. Pabhaṅgu cāti pabhijjanasabhāvaṃ. Ayoti kāḷalohaṃ. Lohanti ṭhapetvā idha vuttāni cattāri avasesaṃ lohaṃ. Sajjhanti rajataṃ. Cittassāti cātubhūmakakusalacittassa. Tebhūmakassa tāva upakkilesā hontu, lokuttarassa kathaṃ hontīti? Uppajjituṃ appadānena. Yadaggena hi uppajjituṃ na denti, tadaggeneva te lokiyassapi lokuttarassapi upakkilesā nāma honti. Pabhaṅgu cāti ārammaṇe cuṇṇavicuṇṇabhāvūpagamanena bhijjanasabhāvaṃ. Sammāsamādhiyati āsavānaṃ khayāyāti āsavānaṃ khayasaṅkhātassa arahattassa atthāya hetunā kāraṇena samādhiyati. Ettāvatā cittaṃ visodhetvā arahatte patiṭṭhitaṃ khīṇāsavaṃ dasseti. Idānissa abhiññāpaṭivedhaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha. Taṃ uttānatthamevāti.
《破戒经》的注释
4. Dussīlasuttavaṇṇanā
24在第四经中,“hatūpaniso”是指被破坏的近依,也就是被破坏的因缘。“Yathābhūtañāṇadassanaṃ”是指从名色分别智开始起的初期观智。“Nibbidāvirāgo”是指厌离和离贪。其中,厌离是强有力的观智,离贪是道。“Vimuttiñāṇadassanaṃ”是指果解脱和省察智。
24. Catutthe hatūpanisoti hataupanissayo hatakāraṇo. Yathābhūtañāṇadassananti nāmarūpaparicchedañāṇaṃ ādiṃ katvā taruṇavipassanā. Nibbidāvirāgoti nibbidā ca virāgo ca . Tattha nibbidā balavavipassanā, virāgo maggo. Vimuttiñāṇadassananti phalavimutti ca paccavekkhaṇañāṇañca.
第五部《摄受经》的注释
5. Anuggahitasuttavaṇṇanā
2525. 在第五经中,“正见”指的是观的正见。在“心解脱果”等说法里,“心解脱”指的是道与果的定。“慧解脱”指的是果智。“被戒摄持”是指被戒所摄受、所护持。“被闻摄持”是指被多闻所摄持。“被论摄持”是指被法的讨论所摄持。“被止摄持”是指被心一境性所摄持。
25. Pañcame sammādiṭṭhīti vipassanāsammādiṭṭhi. Cetovimuttiphalātiādīsu cetovimuttīti maggaphalasamādhi. Paññāvimuttīti phalañāṇaṃ. Sīlānuggahitāti sīlena anuggahitā anurakkhitā. Sutānuggahitāti bāhusaccena anuggahitā. Sākacchānuggahitāti dhammasākacchāya anuggahitā. Samathānuggahitāti cittekaggatāya anuggahitā.
为了把这个道理清楚地显示出来,可以举一个照料芒果树的人作例子:他种下甘甜的芒果种子,在四周围起篱笆,按时浇水,按时清理根部,按时清除掉落到地上的小虫,按时扯掉蜘蛛网,这样一直照料芒果树。这个人种下甘甜芒果种子的做法,应当看作观正见;围起篱笆,应当看作以戒来助成;浇水,应当看作以多闻来助成;清理根部,应当看作以讨论法义来助成;清除小虫,应当看作通过清除禅那和观修的障碍来助成止;扯掉蜘蛛网,应当看作助成强有力的观。这棵树因为得到这样的助成,很快就长大并结出果实;同样,根本正见因为得到戒等这些条件的助成,也会依着道而迅速增长,最终给出心解脱和慧解脱的果。应当这样理解。
Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ madhurambabījaṃ ropetvā samantā mariyādaṃ bandhitvā kālānukālaṃ udakaṃ āsiñcitvā kālānukālaṃ mūlāni sodhetvā kālānukālaṃ patitapāṇake hāretvā kālānukālaṃ makkaṭajālaṃ luñcitvā ambaṃ paṭijagganto puriso dassetabbo. Tassa hi purisassa madhurambabījaropanaṃ viya vipassanāsammādiṭṭhi daṭṭhabbā, mariyādabandhanaṃ viya sīlena anuggaṇhanaṃ, udakāsecanaṃ viya sutena anuggaṇhanaṃ, mūlaparisodhanaṃ viya sākacchāya anuggaṇhanaṃ, pāṇakaharaṇaṃ viya jhānavipassanāpāripanthikasodhanavasena samathānuggaṇhanaṃ, makkaṭajālaluñcanaṃ viya balavavipassanānuggaṇhanaṃ, evaṃ anuggahitassa rukkhassa khippameva vaḍḍhitvā phalappadānaṃ viya imehi sīlādīhi anuggahitāya mūlasammādiṭṭhiyā khippameva maggavasena vaḍḍhitvā cetovimuttipaññāvimuttiphalappadānaṃ veditabbaṃ.
《解脱处经》的注释
6. Vimuttāyatanasuttavaṇṇanā
26第六经中,“解脱处”是指能让人解脱的原因。“在那里”是指在那些解脱处当中。大师说法,就是宣说四谛之法。“了知义”是指知道经文含义的人;“了知法”是指知道经文本身的人。“欢悦”是指微细的喜;“喜”是指呈现喜悦状态的强烈喜;“身”是指名身;“止息”是指轻安、平息下来;“感受乐”是指获得乐;“心得定”是指以阿罗汉果定而得定。因为这个人听闻那个法的时候,在那些已经生起而没有退失的地方,了知禅那、观、道、果;当他这样了知时,喜就生起。他不让这个喜中途退失,成为近行业处者,增长观,最终证得阿罗汉果。就是针对这一点而说“心得定”。其余各处也是同样的道理。不过这里有一个差别:“定相”是指在三十八种所缘当中,某一种定本身就是定相。“善把握”等话的意思是:在老师面前学习业处时,善加把握、善加作意、善加受持。“以慧善通达”,就是用慧善加现观。“于彼法”,就是于彼业处经文之法。这样,在这部经中,五个解脱处都说是能导向阿罗汉果的。
26. Chaṭṭhe vimuttāyatanānīti vimuccanakāraṇāni. Yatthāti yesu vimuttāyatanesu. Satthā dhammaṃ desetīti catusaccadhammaṃ deseti. Atthapaṭisaṃvedinoti pāḷiatthaṃ jānantassa. Dhammapaṭisaṃvedinoti pāḷiṃ jānantassa. Pāmojjanti taruṇapīti. Pītīti tuṭṭhākārabhūtā balavapīti. Kāyoti nāmakāyo. Passambhatīti paṭippassambhati. Sukhaṃ vedetīti sukhaṃ paṭilabhati. Cittaṃ samādhiyatīti arahattaphalasamādhinā samādhiyati. Ayañhi taṃ dhammaṃ suṇanto āgatāgataṭṭhāne jhānavipassanāmaggaphalāni jānāti, tassa evaṃ jānato pīti uppajjati. So tassā pītiyā antarā osakkituṃ na dento upacārakammaṭṭhāniko hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇāti. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘cittaṃ samādhiyatī’’ti. Sesesupi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – samādhinimittanti aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu aññataro samādhiyeva samādhinimittaṃ. Suggahitaṃhotītiādisu ācariyassa santike kammaṭṭhānaṃ uggaṇhantena suṭṭhu gahitaṃ hoti suṭṭhu manasikataṃ suṭṭhu upadhāritaṃ. Suppaṭividdhaṃ paññāyāti paññāya suṭṭhu paccakkhaṃ kataṃ. Tasmiṃ dhammeti tasmiṃ kammaṭṭhānapāḷidhamme. Iti imasmiṃ sutte pañcapi vimuttāyatanāni arahattaṃ pāpetvā kathitānīti.
《定经》注释
7. Samādhisuttavaṇṇanā
27在第七经中,“无量”是指远离了衡量之法的出世间定。“明智而具念”是指具备了明智与念。“五种智”是指五种省察智。“唯各自生起”是指在自身之中生起。在“此定是现法乐住并且……”等句中,指的是阿罗汉果的定。也有人说道定。因为它在安止的每一刹那都是乐的,所以是现法乐住;因为前一个前一个定是后一个后一个定乐的缘,所以未来有乐报;因为远离了烦恼,所以是圣洁的;因为没有欲染着、轮回染着、世间染着,所以是无染着;因为是诸佛等大人所修习的,所以不是卑劣之人所修习的;因为支的寂静、所缘的寂静以及一切烦恼不安的寂静,所以是已寂静的;因为不可谴责,所以是微妙的;因为获得了烦恼的止息,或者获得了烦恼止息的状态,所以是止息所得。“止息”和“止息”在意义上是一样的。或者,因为是由烦恼止息的阿罗汉所证得的,所以也是止息所得;因为是通过心一境性证得的,或者只是证得了心一境性,所以是心一境性所证。不像不善巧的有漏定那样,它不是以有功用、有加行之心压制对立之法、遮止烦恼而证得的,所以不是以功用抑制遮止所得。入此定或从此定出时,由于念已达到圆满,唯以念而入,唯以念而出。或者按照所限定的时间,以念而入,以念而出。因此,在这里,当人如此省察“此定是现法乐住并且未来有乐报”时,唯有在自身之中生起不依赖他人的智,这是一种智。其余各处也是如此。这样,这五种智唯各自生起。
27. Sattame appamāṇanti pamāṇakaradhammarahitaṃ lokuttaraṃ. Nipakā patissatāti nepakkena ca satiyā ca samannāgatā hutvā. Pañca ñāṇānīti pañca paccavekkhaṇañāṇāni. Paccattaññeva uppajjantīti attaniyeva uppajjanti. Ayaṃ samādhi paccuppannasukho cevātiādīsu arahattaphalasamādhi adhippeto. Maggasamādhītipi vadantiyeva. So hi appitappitakkhaṇe sukhattā paccuppannasukho, purimo purimo pacchimassa pacchimassa samādhisukhassa paccayattā āyatiṃ sukhavipāko, kilesehi ārakattā ariyo, kāmāmisavaṭṭāmisalokāmisānaṃ abhāvā nirāmiso. Buddhādīhi mahāpurisehi sevitattā akāpurisasevito. Aṅgasantatāya ārammaṇasantatāya sabbakilesadarathasantatāya ca santo, atappaniyaṭṭhena paṇīto. Kilesappaṭippassaddhiyā laddhattā kilesappaṭippassaddhibhāvaṃ vā laddhattā paṭippassaddhaladdho. Paṭippassaddhaṃ paṭippassaddhīti hi idaṃ atthato ekaṃ. Paṭippassaddhakilesena vā arahatā laddhattāpi paṭippassaddhaladdho, ekodibhāvena adhigatattā ekodibhāvameva vā adhigatattā ekodibhāvādhigato. Appaguṇasāsavasamādhi viya sasaṅkhārena sappayogena cittena paccanīkadhamme niggayha kilese vāretvā anadhigatattā na sasaṅkhāraniggayhavāritagato. Taṃ samādhiṃ samāpajjanto tato vā vuṭṭhahanto sativepullappattattā satova samāpajjati, satova vuṭṭhahati. Yathāparicchinnakālavasena vā sato samāpajjati, sato vuṭṭhahati. Tasmā yadettha ‘‘ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko cā’’ti evaṃ paccavekkhamānassa paccattaṃyeva aparappaccayañāṇaṃ uppajjati, taṃ ekaṃ ñāṇaṃ. Eseva nayo sesesu. Evaṃ imāni pañca ñāṇāni paccattaññeva uppajjantīti.
五支经的注释
8. Pañcaṅgikasuttavaṇṇanā
28在第八经里说的“圣者”,是指通过镇伏的方式已经断除了烦恼、因而远远离开烦恼而安住的人。“我要开示修习”,意思是我要说明培育、增长。“正是此身”,指的是这个由父母所生的肉身。“渗透”,是滋润、润泽,让喜乐遍满一切处。“遍满”,是从四周均匀流布。“充满”,就像用风把皮囊吹满那样填满。“遍溢”,是从一切处普遍接触。“全身”,是说这位比丘的整个身体,在执受所生相续流转所在的任何部位,从皮肤、肌肉、血液,乃至极微细的地方,没有一处不被初禅之乐所触及。
28. Aṭṭhame ariyassāti vikkhambhanavasena pahīnakilesehi ārakā ṭhitassa. Bhāvanaṃ desessāmīti brūhanaṃ vaḍḍhanaṃ pakāsayissāmi. Imameva kāyanti imaṃ karajakāyaṃ. Abhisandetīti temeti sneheti, sabbattha pavattapītisukhaṃ karoti. Parisandetīti samantato sandeti. Paripūretīti vāyunā bhastaṃ viya pūreti. Parippharatīti samantato phusati. Sabbāvato kāyassāti assa bhikkhuno sabbakoṭṭhāsavato kāyassa kiñci upādinnakasantatipavattiṭṭhāne chavimaṃsalohitānugataṃ aṇumattampi ṭhānaṃ paṭhamajjhānasukhena aphuṭaṃ nāma na hoti.
“善巧者”是指聪明、有能力,会做沐浴粉,也会调配和揉合的人。“铜碗”是指用任何一种金属做成的容器。但陶器不结实,揉的时候会破,所以这里不举它。“遍洒、遍洒”就是洒了又洒。“应揉合”是指左手拿铜碗,右手洒下适量的水,一边洒一边揉,把它揉成一团。“随润而行”是指被水的湿润所伴随。“遍满润泽”是指被水的湿润所包住。“内外俱”是指连同内部和外部,意思是到处都被水的湿润所触及。“不滴漏”是指水不会一滴一滴地漏出来,意思是可以用手或两根手指拿起来,也能做成卷曲的形状。
Dakkhoti cheko paṭibalo nhānīyacuṇṇāni kātuñceva yojetuñca sannetuñca. Kaṃsathāleti yena kenaci lohena katabhājane. Mattikābhājanaṃ pana thiraṃ na hoti, sannentassa bhijjati. Tasmā taṃ na dassesi. Paripphosakaṃparipphosakanti siñcitvā siñcitvā. Sanneyyāti vāmahatthena kaṃsathālaṃ gahetvā dakkhiṇahatthena pamāṇayuttaṃ udakaṃ siñcitvā siñcitvā parimaddanto piṇḍaṃ kareyya. Snehānugatāti udakasinehena anugatā. Snehaparetāti udakasinehena pariggahitā. Santarabāhirāti saddhiṃ antopadesena ceva bahipadesena ca, sabbatthakameva udakasinehena phuṭāti attho. Na ca pagghariṇīti na bindu bindu udakaṃ paggharati, sakkā hoti hatthenapi dvīhipi aṅgulīhi gahetuṃ ovaṭṭikāyapi kātunti attho.
在第二禅那乐的譬喻中,“涌出的水”是指向上涌起的水,不是先从下方涌出再升上来的水,而是在内部生起的水,这就是它的意思。“入口”是指水流入的通道。“天”是指云。“按时按时”就是一次又一次,意思是每半月或每十天。“降雨”是指下雨。“不应注入”就是不应进入,意思是不应下雨。
“清凉的水流涌出后”:清凉的水流一边充满那个湖一边涌出。因为从下方升上来的水在上升时破裂,会搅动水体;从四个方向流入的水会带着旧叶、草、木、棍棒等搅动水体;雨水则因为雨线落下产生的水泡搅动水体。只有静静地、像神通变化所生那样出现的水,才能弥漫这个地方,没有不弥漫的,所以不存在没有被它触及的地方。
在这比喻中,湖好比肉身,水好比第二禅那的乐,其余部分应按照前面的方式理解。
Dutiyajjhānasukhaupamāyaṃ ubbhidodakoti ubbhinnaudako, na heṭṭhā ubbhijjitvā uggacchanaudako, antoyeva pana uppajjanaudakoti attho. Āyamukhanti āgamanamaggo. Devoti megho. Kālena kālanti kāle kāle, anvaḍḍhamāsaṃ vā anudasāhaṃ vāti attho. Dhāranti vuṭṭhiṃ. Nānuppaveccheyyāti nappaveseyya, na vasseyyāti attho. Sītā vāridhārā ubbhijjitvāti sītā vāridhārā taṃ rahadaṃ pūrayamānā ubbhijjitvā. Heṭṭhā uggacchanaudakañhi uggantvā bhijjantaṃ udakaṃ khobheti, catūhi disāhi pavisanaudakaṃ purāṇapaṇṇatiṇakaṭṭhadaṇḍakādīhi udakaṃ khobheti. Vuṭṭhiudakaṃ dhārānipātabubbuḷakehi udakaṃ khobheti, sannisinnameva pana hutvā iddhinimmitamiva uppajjamānaṃ udakaṃ imaṃ padesaṃ pharati, imaṃ na pharatīti natthi. Tena aphuṭokāso nāma na hoti. Tattha rahado viya karajakāyo, udakaṃ viya dutiyajjhānasukhaṃ, sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
在第三禅那乐的譬喻中,“有青莲花池”(uppalinī):因为那里有青莲花(uppalāni),所以叫有青莲花池。其余两个词也是同样的道理。在这里,白、红、蓝三种莲花中,无论哪一种都是青莲花(uppala);花瓣不到一百瓣的是白莲(puṇḍarīka);有一百瓣的是红莲(paduma)。或者,不管花瓣数量多少,白色的是红莲(paduma),红色的是白莲(puṇḍarīka),这是这里的判定标准。“非从水升起”(udakānuggatāni):意思是没有从水里长出来。“内沉养育”(antonimuggaposīnī):意思是沉在水面之下,就在那里养育、增长。其余部分应按照前面的方法来理解。
Tatiyajjhānasukhaupamāyaṃ uppalāni ettha santīti uppalinī. Sesapadadvayepi eseva nayo. Ettha ca setarattanīlesu yaṃkiñci uppalameva, ūnakasatapattaṃ puṇḍarīkaṃ, satapattaṃ padumaṃ. Pattaniyamaṃ vā vināpi setaṃ padumaṃ, rattaṃ puṇḍarīkanti ayamettha vinicchayo. Udakānuggatānīti udakato na uggatāni. Antonimuggaposīnīti udakatalassa anto nimuggāniyeva hutvā posanti vaḍḍhantīti attho. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
在第四禅那的譬喻中,“以清净、洁白的心”:这里的“清净”要从没有烦恼染污这个意义来理解,“洁白”要从光明澄澈这个意义来理解。“以白衣”这句话是为了说明体温的遍满。因为用脏衣服的话,体温不会遍满;而用当下洗净的清净衣服,体温遍满的力量就很强。在这个譬喻里,衣服好比肉身,体温的遍满好比第四禅那的乐。因此,就像沐浴后的男子用清净的衣服从头到脚盖住坐着,身体的体温遍满整件衣服,衣服没有一处不被触及;同样,以第四禅那的乐,比丘的肉身没有一处不被触及——应当这样理解这里的意思。或者,把第四禅那的心本身看作衣服,由它所生的色法看作体温的遍满。就像在某些白衣上,虽然衣服不直接接触身体,但由它所生的体温遍及全身;同样,由第四禅那所产生的微细色法,遍满比丘的全身——应当这样理解这里的意思。
Catutthajjhānaupamāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātenāti ettha nirupakkilesaṭṭhena parisuddhaṃ, pabhassaraṭṭhena pariyodātaṃ veditabbaṃ. Odātena vatthenāti idaṃ utupharaṇatthaṃ vuttaṃ. Kiliṭṭhavatthena hi utupharaṇaṃ na hoti, taṅkhaṇadhotaparisuddhena utupharaṇaṃ balavaṃ hoti. Imissā hi upamāya vatthaṃ viya karajakāyo, utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhaṃ. Tasmā yathā sunhātassa purisassa parisuddhaṃ vatthaṃ sasīsaṃ pārupitvā nisinnassa sarīrato utu sabbameva vatthaṃ pharati, na koci vatthassa aphuṭokāso hoti, evaṃ catutthajjhānasukhena bhikkhuno karajakāyassa na koci okāso aphuṭo hotīti evamettha attho daṭṭhabbo. Catutthajjhānacittameva vā vatthaṃ viya, taṃsamuṭṭhānarūpaṃ utupharaṇaṃ viya. Yathā hi katthaci katthaci odātavatthe kāyaṃ aphusantepi taṃsamuṭṭhānena utunā sabbatthakameva kāyo phuṭo hoti, evaṃ catutthajjhānasamuṭṭhāpitena sukhumarūpena sabbatthakameva bhikkhuno kāyo phuṭo hotīti evamettha attho daṭṭhabbo.
“观察相”就是观察智。所谓“善持”,是说就像他以禅那、观和道善加掌握那样,这个观察相也被一个又一个后续的观察相善加掌握。“另一个与另一个”,是指一个与另一个,因为自己的自体并不明显。“站着或坐着”,是说即使站着,坐着的人也明显,所以才这样说;其余情况也是同样的道理。“水缸”,是指有箍的水缸。“齐口”,是指装得满满的。“乌鸦可饮”,是说乌鸦停在缸口上,不用弯下脖子就能喝到。
Paccavekkhaṇanimittanti paccavekkhaṇañāṇameva. Suggahitaṃ hotīti yathā tena jhānavipassanāmaggā suṭṭhu gahitā honti, evaṃ paccavekkhaṇanimittaṃ aparāparena paccavekkhaṇanimittena suṭṭhu gahitaṃ hoti. Añño vā aññanti añño eko aññaṃ ekaṃ, attanoyeva hi attā na pākaṭo hoti. Ṭhito vā nisinnanti ṭhitakassāpi nisinno pākaṭo hoti, tenevaṃ vuttaṃ. Sesesupi eseva nayo. Udakamaṇikoti samekhalā udakacāṭi. Samatittikoti samabharito. Kākapeyyāti mukhavaṭṭiyaṃ nisīditvā kākena gīvaṃ anāmetvāva pātabbo.
“善地”是指平坦的地面。而在“在善地、良田上,清除树桩后,播下种子”(《长部》2.438)这句里,说的则是平整肥沃的土地为善地。“四大路”是指两条大路交叉穿过的地方。“良马之车”是指由调教好的马所拉的车。“横放刺棒”是指把刺棒横放在支架上,使得登上车站着的人能够拿到它。“调马师”就是马术教练。“他正是调御应调御之马的人”是指他正是善于调伏马的御者。“随其所欲”是指沿着任何他想要走的道路。“随其所愿”是指任何他想要的去向。“令前驱”是指让马车正直地向前行进。“令退回”是指让马车折返。
Subhūmiyanti samabhūmiyaṃ. ‘‘Subhūme sukhette vihatakhāṇuke bījāni patiṭṭhāpeyyā’’ti (dī. ni. 2.438) ettha pana maṇḍabhūmi subhūmīti āgatā. Catumahāpatheti dvinnaṃ mahāmaggānaṃ vinivijjhitvā gataṭṭhāne. Ājaññarathoti vinītaassaratho. Odhastapatodoti yathā rathaṃ abhiruhitvā ṭhitena sakkā hoti gaṇhituṃ, evaṃ ālambanaṃ nissāya tiriyato ṭhapitapatodo. Yoggācariyoti assācariyo. Sveva assadamme sāretīti assadammasārathi. Yenicchakanti yena yena maggena icchati. Yadicchakanti yaṃ yaṃ gatiṃ icchati. Sāreyyāti ujukaṃ purato peseyya. Paccāsāreyyāti paṭinivatteyya.
前面已经用五种支分讲完了等至的前行准备,又用这三个譬喻说明了熟练等至的功德利益;现在为了说明漏尽者的神通次第,就说了“他如果希望”等话。那段内容本身意思很浅显易懂。
Evaṃ heṭṭhā pañcahi aṅgehi samāpattiparikammaṃ kathetvā imāhi tīhi upamāhi paguṇasamāpattiyā ānisaṃsaṃ dassetvā idāni khīṇāsavassa abhiññāpaṭipāṭiṃ dassetuṃ so sace ākaṅkhatītiādimāha. Taṃ uttānatthamevāti.
第9章 经行经的注释
9. Caṅkamasuttavaṇṇanā
29第九:堪忍长时,是指走遥远的长路时能忍受,能够承受。堪忍精进,是指能忍耐精进。经行所得定,是指专心经行时证得的八种等至中的某一种定。久住,是指能长久安住。站立时取到的相,坐下来就消失了;坐着时取到的相,躺下来就消失了。但如果是在经行时,在动摇的所缘上取到的相,那么无论是站着、坐着还是躺着,这个相都不会消失。
29. Navame addhānakkhamo hotīti dūraṃ addhānamaggaṃ gacchanto khamati, adhivāsetuṃ sakkoti. Padhānakkhamoti vīriyakkhamo. Caṅkamādhigato samādhīti caṅkamaṃ adhiṭṭhahantena adhigato aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ aññatarasamādhi. Ciraṭṭhitiko hotīti ciraṃ tiṭṭhati. Ṭhitakena gahitanimittañhi nisinnassa nassati, nisinnena gahitanimittaṃ nipannassa. Caṅkamaṃ adhiṭṭhahantena calitārammaṇe gahitanimittaṃ pana ṭhitassapi nisinnassapi nipannassapi na nassatīti.
第10章 那耆多经的注释
10. Nāgitasuttavaṇṇanā
30第十:因为向上升起,所以叫“高”;又因为聚集起来像一堆,所以声音“大”。这些声音合起来就是“高声喧哗”。当那些身份显赫的刹帝利大富长者、婆罗门大富长者等人,带着丰厚的供养前来时,有人喊“给某某让个位置,给某某让个位置”,而那些先到的人就说“我们先来的,该先给我们,没位置了”,这样彼此争吵的声音又高又大。就像渔夫争鱼时一样,渔夫们拿着鱼筐来到卖鱼的地方,众人都喊着“给我,给我”,发出的就是这种喧闹声。“粪乐”就是以不净为乐。“睡眠乐”就是以睡觉为乐。“利养恭敬名声乐”就是依靠利养、恭敬和称赞而产生的快乐。
30. Dasame uddhaṃ uggatattā ucco, rāsibhāvena ca mahā saddo etesanti uccāsaddamahāsaddā. Tesu hi uggatuggatesu khattiyamahāsāla-brāhmaṇamahāsālādīsu mahāsakkāraṃ gahetvā āgatesu ‘‘asukassa okāsaṃ detha, asukassa okāsaṃ dethā’’ti vutte ‘‘mayaṃ paṭhamataraṃ āgatā, mayhaṃ paṭhamataraṃ āgatā, natthi okāso’’ti evaṃ aññamaññaṃ kathentānaṃ saddo ucco ceva mahā ca ahosi. Kevaṭṭā maññe macchavilopeti kevaṭṭā viya macchavilope. Tesañhi macchapacchiṃ gahetvā āgatānaṃ vikkiṇanaṭṭhāne ‘‘mayhaṃ detha mayhaṃ dethā’’ti vadato mahājanassa evarūpo saddo hoti. Mīḷhasukhanti asucisukhaṃ. Middhasukhanti niddāsukhaṃ. Lābhasakkārasilokasukhanti lābhasakkārañceva vaṇṇabhaṇanañca nissāya uppannasukhaṃ.
他们只会朝那个方向倾斜,只会前往世尊去过的地方,也就是紧紧跟随,这就是这句话的意思。确实,尊者,因为你们有这样的戒和这样的智,所以说是“世尊的戒与智”。愿名声不要和我在一起,就是愿名声不要和我一同到来。“所爱者”指亲爱的人们。“这是它的结果”指这就是成为可爱者的成就。“修不净相”指修习不净业处。“净相”指能引发贪染的可爱对象。“这是它的结果”指这就是修不净相的成就。就这样,在这部经的这五个地方,说的正是观。
Taṃninnāvagamissantīti taṃ tadeva bhagavato gataṭṭhānaṃ gamissanti, anubandhissantiyevāti vuttaṃ hoti. Tathā hi, bhante, bhagavato sīlapaññāṇanti yasmā tathāvidhaṃ tumhākaṃ sīlañca ñāṇañcāti attho. Mā ca mayā yasoti mayā saddhiṃ yasopi mā samāgacchatu. Piyānanti piyajanānaṃ. Eso tassa nissandoti esā piyabhāvassa nipphatti. Asubhanimittānuyoganti asubhakammaṭṭhānānuyogaṃ. Subhanimitteti rāgaṭṭhāniye iṭṭhārammaṇe. Eso tassa nissandoti esā tassa asubhanimittānuyogassa nipphatti. Evamimasmiṃ sutte imesu pañcasu ṭhānesu vipassanāva kathitāti.