第十八 优婆塞品
(18) 3. Upāsakavaggo
1-3. 《畏惧经》等的注释
1-3. Sārajjasuttādivaṇṇanā
171-173在第三经的第一、第二、第三部分里,讲的是在家人的修行方式。就算已经证得入流果和一来果,他们也还是在轮回里流转。
171-173. Tatiyassa paṭhamadutiyatatiyesu agāriyappaṭipatti kathitā. Sotāpannasakadāgāminopi hontu, vaṭṭantiyeva.
第4经 怨仇经的注释
4. Verasuttavaṇṇanā
174174. 在第四经中,“怖畏”指内心惊慌恐惧。“怨恨”既指不善的怨恨,也指人与人之间的怨恨。“心所”指依止于心而生的。“苦”指以身体净色为依托的身体之苦。“忧”指忧受。在这部经里,讲的是通过远离而断除。
174. Catutthe bhayānīti cittutrāsabhayāni. Verānīti akusalaverānipi puggalaverānipi . Cetasikanti cittanissitaṃ. Dukkhanti kāyapasādavatthukaṃ dukkhaṃ. Domanassanti domanassavedanaṃ. Imasmiṃ sutte viratipahānaṃ kathitaṃ.
5. 《旃陀罗经》注释
5. Caṇḍālasuttavaṇṇanā
175第五经中,近事男中最下劣的人,就是最末等的近事男。具有好奇吉祥的人,是指他心里想“靠这个,就会得到那个”,就这样生起,所以具足了叫做“好奇”的、由所见所闻所觉而认定的吉祥。他信吉祥,不信业,意思是只看重吉祥,不看重业。从此之外,是指从这套教法之外。作先行者,是指率先去做布施等善行。
175. Pañcame upāsakapatikuṭṭhoti upāsakapacchimako. Kotūhalamaṅgalikoti ‘‘iminā idaṃ bhavissatī’’ti evaṃ pavattattā kotūhalasaṅkhātena diṭṭhasutamutamaṅgalena samannāgato. Maṅgalaṃ pacceti no kammanti maṅgalaṃ oloketi, kammaṃ na oloketi. Ito ca bahiddhāti imamhā sāsanā bahiddhā. Pubbakāraṃ karotīti dānādikaṃ kusalakiccaṃ paṭhamataraṃ karoti.
第6篇 喜经的注释
6. Pītisuttavaṇṇanā
176第六经中,“我们如何”意思是:我们用什么方法。“远离之喜”是指依靠初禅和二禅而生起的喜。“与欲相应”是指依止于欲、以两种欲为所缘而生起的。“与不善相应”是指心想“我要射中鹿、猪等”而放箭,射失之后心想“我射失了”,这样依靠不善而生起的。不过,在同样的情况下,如果没有射失,生起“我射得真好,我打得真准”的念头,这就叫作与不善相应的乐和悦。而因为布施等资具没能得到,所生起的是与善相应的苦和忧,应当这样理解。
176. Chaṭṭhe kinti mayanti kena nāma upāyena mayaṃ. Pavivekaṃ pītinti paṭhamadutiyajjhānāni nissāya uppajjanakapītiṃ. Kāmūpasaṃhitanti kāmanissitaṃ duvidhe kāme ārabbha uppajjanakaṃ. Akusalūpasaṃhitanti ‘‘migasūkarādayo vijjhissāmī’’ti saraṃ khipitvā tasmiṃ viraddhe ‘‘viraddhaṃ mayā’’ti evaṃ akusale nissāya uppajjanakaṃ. Tādisesu pana ṭhānesu avirajjhantassa ‘‘suṭṭhu me viddhaṃ, suṭṭhu me pahaṭa’’nti uppajjanakaṃ akusalūpasaṃhitaṃ sukhaṃ somanassaṃ nāma. Dānādiupakaraṇānaṃ asampattiyā uppajjamānaṃ pana kusalūpasaṃhitaṃ dukkhaṃ domanassanti veditabbaṃ.
第7经 买卖经的注释
7. Vaṇijjāsuttavaṇṇanā
177第七经里说的“贸易”,就是指经商做生意。“近事男”,是指已经皈依三宝的人。“武器贸易”,是指制造武器等物品然后拿去卖。“人口贸易”,是指贩卖人口。“肉品贸易”,是指养猪、鹿之类的动物然后拿去卖。“酒类贸易”,是指酿造各种酒然后拿去卖。“毒物贸易”,是指制造毒物然后拿去卖。总之,所有这些贸易,自己都不该做,也不该劝别人去做。
177. Sattame vaṇijjāti vāṇijakammāni. Upāsakenāti tisaraṇagatena. Satthavaṇijjāti āvudhabhaṇḍaṃ kāretvā tassa vikkayo. Sattavaṇijjāti manussavikkayo. Maṃsavaṇijjāti sūkaramigādayo posetvā tesaṃ vikkayo. Majjavaṇijjāti yaṃkiñci majjaṃ kāretvā tassa vikkayo. Visavaṇijjāti visaṃ kāretvā tassa vikkayo. Iti sabbampi imaṃ vaṇijjaṃ neva attanā kātuṃ, na pare samādapetvā kāretuṃ vaṭṭati.
第8篇 国王经的注释
8. Rājasuttavaṇṇanā
178第八经中,“驱逐”是指把人赶出国境。“或随其所应而作”是指随他的意愿、随他的喜好去做。“如实宣说其恶行”是指他做了什么,就照样向别人宣告、讲述。
178. Aṭṭhame pabbājentīti raṭṭhamhā pabbājenti. Yathāpaccayaṃ vā karontīti yathādhippāyaṃ yathājjhāsayaṃ karonti. Tatheva pāpakammaṃ pavedentīti yathā tena kataṃ, taṃ tatheva aññesaṃ ārocenti kathenti.
第9经 在家经的注释
9. Gihisuttavaṇṇanā
179第九经中,隐密业行指封闭的业行。属于殊胜心的指依止最上心的。现法安乐住的指在现法当下生起的刹那中安乐而住。圣者所爱的指诸圣者所喜爱的道、果与戒。
179. Navame saṃvutakammantanti pihitakammantaṃ. Ābhicetasikānanti uttamacittanissitānaṃ. Diṭṭhadhammasukhavihārānanti paccakkheyeva dhamme pavattikkhaṇe sukhavihārānaṃ. Ariyakantehīti ariyānaṃ kantehi maggaphalasīlehi.
“受持圣法”这里,“圣法”说的是五戒。“谷酒与果酒”指四种谷酒和五种果酒。“并随念法”指以随念的方式随念九种出世间法。“无害、利益之心”指没有痛苦、以慈等梵住之心。“为天界而修习”指为了梵天界而修习。“希求福德者”指需要福德、寻求福德的人。“于寂静者”指于佛陀、独觉佛和如来弟子。“此施物广大”指这样布施就成为大果报。“渐次地”指通过圆满戒等而次第修行。其余内容与《三聚经》所说相同。
Ariyadhammaṃ samādāyāti ettha ariyadhammoti pañca sīlāni kathitāni. Merayaṃ vāruṇinti catubbidhaṃ merayaṃ pañcavidhañca suraṃ. Dhammañcānuvitakkayeti navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ anussativaseneva vitakkeyya. Abyāpajjhaṃ hitaṃ cittanti niddukkhaṃ mettādibrahmavihāracittaṃ. Devalokāya bhāvayeti brahmalokatthāya bhāveyya. Puññatthassa jigīsatoti puññena atthikassa puññaṃ gavesantassa. Santesūti buddhapaccekabuddhatathāgatasāvakesu. Vipulā hoti dakkhiṇāti evaṃ dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti. Anupubbenāti sīlapūraṇādinā anukkamena. Sesaṃ tikanipāte vuttatthameva.
第10经 伽维西经的注释
10. Gavesīsuttavaṇṇanā
180第十经中,“显现微笑”:世尊正沿着大道行走,望见那片娑罗林,心里想:“这个地方以前有没有人做过什么善事?”于是看到迦叶佛时代一位名叫伽维辛的近事男曾在这里做过一件善事。接着他心里想:“这件善事比丘僧团还不知道,一直被藏着,我来让比丘僧团知道吧。”他便离开道路,站在另一个地方,露出微笑,微露齿尖,轻轻笑了一下。就像世间人拍着肚子“哈哈”大笑那样,诸佛不是这样的。佛陀的微笑,只是喜悦焕发的样子而已。
180. Dasame sitaṃ pātvākāsīti mahāmaggeneva gacchanto taṃ sālavanaṃ oloketvā ‘‘atthi nu kho imasmiṃ ṭhāne kiñci sukāraṇaṃ uppannapubba’’nti addasa kassapabuddhakāle gavesinā upāsakena kataṃ sukāraṇaṃ. Athassa etadahosi – ‘‘idaṃ sukāraṇaṃ bhikkhusaṅghassa apākaṭaṃ paṭicchannaṃ, handa naṃ bhikkhusaṅghassa pākaṭaṃ karomī’’ti maggā okkamma aññatarasmiṃ padese ṭhitova sitapātukammaṃ akāsi, aggaggadante dassetvā mandahasitaṃ hasi . Yathā hi lokiyamanussā udaraṃ paharantā ‘‘kahaṃ kaha’’nti hasanti, na evaṃ buddhā. Buddhānaṃ pana hasitaṃ haṭṭhapahaṭṭhākāramattameva hoti.
微笑这件事,是由十三种与喜悦相伴的心产生的。其中,世间凡夫用四种不善心和四种欲界善心,一共八种心在笑;有学圣者去掉两种与邪见相应的善心后,用六种心在笑;诸漏尽者则用四种有因唯作心和一种无因唯作心,一共五种心在笑。在他们当中,遇到强有力的所缘现前时,就用两种与智相应的心在笑;遇到微弱的所缘时,就用两种二因心和一种无因心,一共三种心在笑。但在这里,是世尊那与喜悦相伴的无因唯作意识界心,生起了那种只是喜悦焕发模样的微笑。
Hasitañca nāmetaṃ terasahi somanassasahagatacittehi hoti. Tattha lokiyamahājano akusalato catūhi, kāmāvacarakusalato catūhīti aṭṭhahi cittehi hasati, sekhā akusalato diṭṭhigatasampayuttāni dve apanetvā chahi cittehi hasanti, khīṇāsavā catūhi sahetukakiriyacittehi, ekena ahetukakiriyacittenāti pañcahi cittehi hasanti. Tesupi balavārammaṇe āpāthamāgate dvīhi ñāṇasampayuttacittehi hasanti, dubbalārammaṇe duhetukacittadvayena ca ahetukacittena cāti tīhi cittehi hasanti. Imasmiṃ pana ṭhāne kiriyāhetukamanoviññāṇadhātusomanassasahagatacittaṃ bhagavato pahaṭṭhākāramattahasitaṃ uppādeti.
不过,这微笑虽然极其细微,却还是被长老清楚地察觉到了。怎么察觉的呢?因为在这种时候,如来的四颗牙齿间会生出光芒,像从四大洲大的云团中同时迸发的闪电一样闪耀,又像大棕榈树干那么粗大的光柱,生起后向右绕最胜的头顶三圈,然后就在齿尖消失了。凭着这个征兆,具寿阿难即使走在世尊身后,也能知道微笑的出现。
Taṃ panetaṃ hasitaṃ evaṃ appamattakampi therassa pākaṭaṃ ahosi. Kathaṃ? Tathārūpe hi kāle tathāgatassa catūhi dāṭhāhi cātuddīpikamahāmeghamukhato samosaritā vijjulatā viya virocamānā mahātālakkhandhappamāṇā rasmivaṭṭiyo uṭṭhahitvā tikkhattuṃ siravaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dāṭhaggesuyeva antaradhāyanti. Tena saññāṇena āyasmā ānando bhagavato pacchato gacchamānopi sitapātubhāvaṃ jānāti.
“成就”就是圆满。“繁荣”就是极其丰足,像一切都完全盛开那样。“人众杂沓”就是人群拥挤。“于戒不圆满作者”就是在五戒上还没有做圆满的人。“已表白”就是已经表白自己是近事男。“已劝令受持”的意思是在三皈依处得以建立。所谓“如是此即平等如同等”,是说这个因由从一切方面来看都完全平等,不是只在某一部分上平等。“无有少许超出”就是对我来说,比起他们并没有什么超出的地方。“来吧”是表示决心的语气词。“为了超出”的意思是,为了殊胜的因由而修行。“于戒圆满作者应持”应当知道,就是在五戒上做圆满的人。到这里,他就可说是已经受持了五戒。“何况我们岂会不”就是我们凭什么缘故不会成为圆满作者呢?这里其余的内容浅显易懂。
Iddhanti samiddhaṃ. Phītanti atisamiddhaṃ sabbapāliphullaṃ viya. Ākiṇṇamanussanti janasamākulaṃ. Sīlesu aparipūrakārīti pañcasu sīlesu asamattakārī. Paṭidesitānīti upāsakabhāvaṃ paṭidesitāni. Samādapitānīti saraṇesu patiṭṭhāpitānīti attho. Iccetaṃ samasamanti iti etaṃ kāraṇaṃ sabbākārato samabhāveneva samaṃ, na ekadesena. Natthi kiñci atirekanti mayhaṃ imehi kiñci atirekaṃ natthi. Handāti vavassaggatthe nipāto. Atirekāyāti visesakāraṇatthāya paṭipajjāmīti attho. Sīlesu paripūrakāriṃ dhārethāti pañcasu sīlesu samattakārīti jānātha. Ettāvatā tena pañca sīlāni samādinnāni nāma honti. Kimaṅga pana na mayanti mayaṃ pana keneva kāraṇena paripūrakārino na bhavissāma. Sesamettha uttānamevāti.