(14)4. 王品
(14) 4. Rājavaggo
《第一随转轮经》的注释
1. Paṭhamacakkānuvattanasuttavaṇṇanā
131第四品第一经中,“以法”是指十善法。“轮”是指命令之轮。“知义者”是指知道王国的事务。“知法者”是指知道传承下来的法度。“知量者”是指在刑罚或武力上知道分寸。“知时者”是指知道享受王乐的时机、作出判决的时机和巡视地方的时机。“知众者”是指知道这是刹帝利众、这是婆罗门众、这是吠舍众、这是首陀罗众、这是沙门众。
131. Catutthassa paṭhame dhammenāti dasakusaladhammena. Cakkanti āṇācakkaṃ. Atthaññūti rajjatthaṃ jānāti. Dhammaññūti paveṇidhammaṃ jānāti. Mattaññūti daṇḍe vā balamhi vā pamāṇaṃ jānāti. Kālaññūti rajjasukhānubhavanakālaṃ, vinicchayakaraṇakālaṃ, janapadacārikākālañca jānāti. Parisaññūti ayaṃ parisā khattiyaparisā, ayaṃ brāhmaṇavessasuddasamaṇaparisāti jānāti.
在如来品中,“知义”是指了知五种义;“知法”是指了知四种法;“知量”是指对四种资具的接受和受用知道适量;“知时”是指知道这是独处的时候,这是入定的时候,这是说法的时候,这是游化各地的时候;“知众”是指知道这是刹帝利众……这是沙门众;“无上”是指以九种出世间法为无上;“法轮”是指最殊胜的轮。
Tathāgatavāre atthaññūti pañca atthe jānāti. Dhammaññūti cattāro dhamme jānāti. Mattaññūti catūsu paccayesu paṭiggahaṇaparibhogamattaṃ jānāti. Kālaññūti ayaṃ kālo paṭisallīnassa, ayaṃ samāpattiyā, ayaṃ dhammadesanāya, ayaṃ janapadacārikāyāti evaṃ kālaṃ jānāti. Parisaññūti ayaṃ parisā khattiyaparisā…pe… ayaṃ samaṇaparisāti jānāti. Anuttaranti navahi lokuttaradhammehi anuttaraṃ. Dhammacakkanti seṭṭhacakkaṃ.
第二随转轮经的注释
2. Dutiyacakkānuvattanasuttavaṇṇanā
132132. 第二经中说到“父亲所转动的轮宝”:当转轮王出家或者命终之后,轮宝只停留七天就消失了。那怎么才叫“随转”呢?如果一个人继承父亲的传承,圆满履行转轮王的职责,治理转轮王的国家,这也叫随转父亲所转动的轮宝。
132. Dutiye pitarā pavattitaṃ cakkanti cakkavattimhi pabbajite vā kālakate vā cakkaratanaṃ sattāhamattaṃ ṭhatvā antaradhāyati, kathamesa taṃ anuppavatteti nāma? Pitu paveṇiyaṃ ṭhatvā cakkavattivattaṃ pūretvā cakkavattirajjaṃ kārentopi pitarā pavattitameva anuppavatteti nāma.
3. 法王经的注释
3. Dhammarājāsuttavaṇṇanā
133第三经和三集中的说法一样。不过在这里,“应亲近”和“不应亲近”这两项里,只有最后两句有所不同。其中,正命应当亲近,邪命不应当亲近。合适的村镇应当亲近,不合适的则不应当亲近。
133. Tatiyaṃ tikanipāte vuttanayameva. Sevitabbāsevitabbe panettha pacchimapadadvayameva viseso. Tattha sammāājīvo sevitabbo, micchāājīvo na sevitabbo. Sappāyo gāmanigamo sevitabbo, asappāyo na sevitabbo.
《如是方经》的注释
4. Yassaṃdisaṃsuttavaṇṇanā
134第四项中,“从两方面”是指从父母双方。“从母方和父方”:如果一个人的母亲是刹帝利,外祖母也是刹帝利,乃至外祖母的母亲也是刹帝利;父亲是刹帝利,祖父也是刹帝利,乃至祖父的父亲也是刹帝利,这样他就是从母方和父方两方面都出身良善。“清净受胎”是指具有清净的母胎。而这里所说的“等分受胎”,是指业所生的火界,称为“受胎”。“直至第七代祖父辈”:这里,父亲的父亲是祖父,祖父的辈代叫祖父辈。“辈”是指寿命的期限。这只是名称而已,从意义上说,祖父本身就是祖父辈。从此以上,所有先人都以祖父一词而包括。如此,直至第七代男子,都是清净受胎,或者说,不被种姓论所呵责、所非议,以此显示。“不被呵责”:不曾被“赶走他,要他何用?”这样的话语所排斥,即不被排斥、不被拒绝。“不被非议”:不曾被非议,不曾受到辱骂或谴责。以什么原因呢?以种姓论,即“此人是下贱种姓”这样的话,这就是意思。
134. Catutthe ubhatoti dvīhipi pakkhehi. Mātito ca pitito cāti yassa hi mātā khattiyā, mātumātā khattiyā, tassāpi mātā khattiyā. Pitā khattiyo, pitupitā khattiyo, tassapi pitā khattiyo. So ubhato sujāto mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhāya mātukucchiyā samannāgato. ‘‘Samavepākiniyā gahaṇiyā’’ti ettha pana kammajatejodhātu gahaṇīti vuccati. Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitupitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ, atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso, tāva saṃsuddhagahaṇiko, atha vā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādenāti dasseti. Akkhittoti ‘‘apanetha etaṃ, kiṃ iminā’’ti evaṃ akkhitto anavakkhitto. Anupakkuṭṭhoti na upakkuṭṭho na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo. Kena kāraṇenāti? Jātivādena, ‘‘itipi hīnajātiko eso’’ti evarūpena vacanenāti attho.
在“富足”等说法中,只要一个人靠自己的财产而富足,就是富足。但这里说的不只是富足,而是拥有大量、无量、数不清的财富,这才是大富。“仓库和库藏都充满”:所谓“库”,就是存放物品的仓库;意思是说,用储存收藏的财富装满仓库,用谷物装满粮仓。另一种说法是,库有四种:象、马、车、国库;库藏有三种:财库藏、谷库藏、衣库藏。如果这一切都圆满具足,就是“仓库和库藏都充满”。“听从命令”:对有些人,即使给他很多财物,军队也不听从,这样的军队就叫不听从。对有些人,即使不给财物,军队也听从,这个人就叫能令军队听从。“奉行教诫”:对于“这件事你们该做,这件事不该做”这样的教导,能够照着去做。“智者”:具有智慧。“明达者”:具备智慧的明达。“有智慧者”:具备自然生起的智慧。“有能力者”:有能力胜任。“能思考义利”:能思考增长的利益。因为他依据眼前的利益,就会想:“过去也是这样,未来也会这样。”“已征服者”:已经征服并获胜,或者具备伟大的胜利。“心解脱者”:以五种解脱而心得解脱。
Aḍḍhotiādīsu yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hoti. Idha pana na kevalaṃ aḍḍhoyeva, mahaddhano mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgatoti attho. Pañcakāmaguṇavasena mahantā uḷārā bhogā assāti mahābhogo. Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāroti koso vuccati bhaṇḍāgāraṃ, nidahitvā ṭhapitena dhanena paripuṇṇakoso, dhaññena ca paripuṇṇakoṭṭhāgāroti attho. Atha vā catubbidho koso hatthī assā rathā raṭṭhanti, tividhaṃ koṭṭhāgāraṃ dhanakoṭṭhāgāraṃ dhaññakoṭṭhāgāraṃ vatthakoṭṭhāgāranti. Taṃ sabbampi paripuṇṇamassāti paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Assavāyāti kassaci bahumpi dhanaṃ dentassa senā na suṇāti, sā anassavā nāma hoti. Kassaci adentassāpi suṇātiyeva, ayaṃ assavā nāma. Ovādapaṭikarāyāti ‘‘idaṃ vo kattabba, idaṃ na kattabba’’nti dinnaovādakarāya. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti paññāveyyattiyena yutto. Medhāvīti ṭhānuppattikapaññāya samannāgato. Paṭibaloti samattho. Atthe cintetunti vaḍḍhiatthe cintetuṃ. So hi paccuppannaatthavaseneva ‘‘atītepi evaṃ ahesuṃ, anāgatepi evaṃ bhavissantī’’ti cinteti. Vijitāvīnanti vijitavijayānaṃ, mahantena vā vijayena samannāgatānaṃ. Vimuttacittānanti pañcahi vimuttīhi vimuttamānasānaṃ.
5-6. 《祈愿二经》注释
5-6. Patthanāsuttadvayavaṇṇanā
135-136135-136. 第五项中,“市镇与国中人”,指住在市镇的人和住在国土的人。“象印”等词,显示了象术、马术、车术、步兵术、刻印术、珠算等十六种大技艺。“无缺者”,指有能力、圆满。这里其余的内容,应当依照前面所说的方法来理解。第六项中,“副王位”,指副王的地位。
135-136. Pañcame negamajānapadassāti nigamavāsino ca raṭṭhavāsino ca janassa. Hatthismintiādīhi hatthiassarathatharudhanulekhamuddāgaṇanādīni soḷasa mahāsippāni dassitāni. Anavayoti samattho paripuṇṇo. Sesamettha heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Chaṭṭhe oparajjanti uparājabhāvaṃ.
第7篇《少睡经》的注释
7. Appaṃsupatisuttavaṇṇanā
137第七经中,“男子之意向”是指由于非梵行法而在男子身上生起的意向,也就是男子的意乐倾向。“执取意向”是指生起“现在我能执取,现在我能执取”这样的执取意向。“离系意向”是指生起“现在我将证得涅槃,现在我将证得涅槃”这样的希求涅槃的意向。
137. Sattame purisādhippāyāti assaddhammavasena purise uppannādhippāyā purisajjhāsayā. Ādānādhippāyoti idāni gahetuṃ sakkhissāmi, idāni sakkhissāmīti evaṃ gahaṇādhippāyo. Visaṃyogādhippāyoti idāni nibbānaṃ pāpuṇissāmi, idāni pāpuṇissāmīti evaṃ nibbānajjhāsayo.
第8经《食饭者经》的注释
8. Bhattādakasuttavaṇṇanā
138第八项中,“食饭者”就是吃饭的人,意思是吃很多饭的人。“遍占空间者”就是占满空间,让别人被挤到、只能站着,所以叫遍占空间者。“处处排粪者”就是到处拉屎。“计象者”就是在数大象的时候拿筹签,所以叫持筹者。“以坐卧压坏床椅者”就是因为坐和躺而把床椅压坏的人。“计比丘者”就是在数比丘人数的时候拿筹签,所以也叫持筹者。
138. Aṭṭhame bhattādakoti bhattakkhādako, bahubhattabhuñjoti attho. Okāsapharaṇoti okāsaṃ pharitvā aññesaṃ sambādhaṃ katvā ṭhānena okāsapharaṇo. Tattha tattha laṇḍaṃ sāreti pātetīti laṇḍasāraṇo. Ettakā hatthīti gaṇanakāle salākaṃ gaṇhātīti salākaggāhī. Nisīdanasayanavasena mañcapīṭhaṃ maddatīti mañcapīṭhamaddano. Bhikkhugaṇanakāle salākaṃ gaṇhātīti salākaggāhī.
《不堪忍经》的注释
9. Akkhamasuttavaṇṇanā
139第九个词中,“象军”指象群。其余各词也是同样的道理。“在战场上驰骋者”指在战场上来回奔走的人。“因仅一日所施草水而受轻视”指某一天因某人施与草和水而受到轻视,意思是仅仅一天没有得到草和水。从这里往后也是同样的道理。“不能令心入定”指不能把心妥善地安立在所缘上。这里其余的内容显而易见。但应当知道,这部经中宣说了流转与还灭。
139. Navame hatthikāyanti hatthighaṭaṃ. Sesesupi eseva nayo. Saṅgāme avacarantīti saṅgāmāvacarā. Ekissāvā tiṇodakadattiyā vimānitoti ekadivasaṃ ekena tiṇodakadānena vimānito, ekadivasamattaṃ aladdhatiṇodakoti attho. Ito parampi eseva nayo. Na sakkoti cittaṃ samādahitunti ārammaṇe cittaṃ sammā ṭhapetuṃ na sakkoti. Sesamettha uttānameva. Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti veditabbaṃ.
《流经》的注释
10. Sotasuttavaṇṇanā
140第十个词中,“恶说”指说得不好、因嗔恨而发出的粗恶言语。“恶来”指以产生痛苦的方式来到耳门的言语。“语道”就是言语。“苦”指带来苦的言语。“剧烈”指粗重或具有灼烧性质的言语。“粗硬”指粗糙的言语。“尖刻”指锐利的言语。“不悦”指不甜美的言语。“不可意”指无法让心生欢喜、无法让心增长的言语。“夺命”指能夺走生命的言语。所谓“那个方向”,是因为透过一切行寂止等方式而可见、可显现,所以应知涅槃就是“方向”。又因为依靠涅槃,一切行才归于寂止,所以说“一切行寂止”。其余各处都很容易理解。而在这部经里,戒、定、慧是结合在一起说的。
140. Dasame duruttānanti na suṭṭhu vuttānaṃ dosavasena pavattitānaṃ pharusavacanānaṃ. Durāgatānanti dukkhuppādanākārena sotadvāraṃ āgatānaṃ. Vacanapathānanti vacanānaṃ. Dukkhānanti dukkhamānaṃ. Tibbānanti bahalānaṃ tāpanasabhāvānaṃ vā. Kharānanti pharusānaṃ. Kaṭukānanti tikhiṇānaṃ. Asātānanti amadhurānaṃ. Amanāpānanti manaṃ appāyituṃ vaḍḍhetuṃ asamatthānaṃ. Pāṇaharānanti jīvitaharānaṃ. Yā sā disāti sabbasaṅkhārasamathādivasena dissati apadissatīti nibbānaṃ disāti veditabbaṃ. Yasmā pana taṃ āgamma sabbe saṅkhārā samathaṃ gacchanti, tasmā sabbasaṅkhārasamathoti vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Imasmiṃ pana sutte sīlasamādhipaññā missikā kathitāti.