第5品 犯戒怖畏品巴利
(25) 5. Āpattibhayavaggo
《破僧者经》的注释巴利
1. Saṅghabhedakasuttavaṇṇanā
243 243. 在第五品的第一经中,导师问阿难:“阿难,那件诤事是否已经平息了?”——这是在僧团中出现了纷争诤等任何一种诤事之后,导师为了询问那件事是否已经平息而这样说的。阿难说:“尊者,它从哪里平息呢?”意思是说:“尊者,为什么说‘从哪里’?那个诤事到底要靠什么原因才会平息呢?”“Kevalakappa”是指全部、周遍。“站在破僧那边”:是指为了和僧团争论而说出话来之后,仍然坚持站在反驳立场上的人。“在那里尊者”:在那样坚持时,尊者阿那律。“不认为应当说一句劝阻之话”:不认为应当说一句“诸友,不要这样和僧团说话”。“追寻求索”:追究、诘问,开始盘问。“依利乐”:依原因。“将灭摈”:不允许他参加布萨和自恣,而将他驱摈出去。其余依据经文本身即可明了。巴利
243. Pañcamassa paṭhame api nu taṃ, ānanda, adhikaraṇanti vivādādhikaraṇādīsu aññataraṃ adhikaraṇaṃ bhikkhusaṅghassa uppajji, satthā tassa vūpasantabhāvaṃ pucchanto evamāha. Kuto taṃ, bhanteti, bhante, kuto kinti kena kāraṇena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamissatīti vadati. Kevalakappanti sakalaṃ samantato. Saṅghabhedāya ṭhitoti saṅghena saddhiṃ vādatthāya kathitaṃ paṭikathentova ṭhito. Tatrāyasmāti tasmiṃ evaṃ ṭhite āyasmā anuruddho. Na ekavācikampi bhaṇitabbaṃ maññatīti ‘‘mā, āvuso, saṅghena saddhiṃ evaṃ avacā’’ti ekavacanampi vattabbaṃ na maññati. Voyuñjatīti anuyuñjati anuyogaṃ āpajjati. Atthavaseti kāraṇavase. Nāsessantīti uposathappavāraṇaṃ upagantuṃ adatvā nikkaḍḍhissanti. Sesaṃ pāḷivaseneva veditabbaṃ.
第二 罪过怖畏经的注释巴利
2. Āpattibhayasuttavaṇṇanā
244 244. 在第二部经中,“剃光头发之后”:就是留下五撮头发,然后用剃刀剃光。“粗涩的声音”:就是粗糙刺耳的声音。“鼓”:就是行刑时敲的鼓。“站在地上的人”:就是站在一旁的人。“斩头”:就是该当斩首。“Yatra hi nāmā”就是“竟然有这样的名字”的意思。“他确实应当”(So vatassāhaṃ):就是“但愿我成为那样的人”,意思是:但愿我不会做出这样的恶行。“将如法地补救”:就是将会依照法补救,意思是:将会住在沙弥地。“穿黑衣”:穿上黑色的碎布衣。“杵击”:其罪应受杵棒击打。“如法”:在这里,从犯戒中出离、安立于清净中的人,才叫做如法而行。“灰袋”:就是盛灰的容器。“应受指责的灰袋”:就是应受责备的灰袋击头,其罪应受以灰袋击头。“如法”:在这里,发露犯戒的人,才叫做如法补救。“应受指责”:应受责备攻讦。“应悔法”:就是应当发露悔过之法。以此摄一切其余诸犯戒。“诸比丘,此四犯戒怖畏”:诸比丘,这是四种依着犯戒而产生怖畏。巴利
244. Dutiye khuramuṇḍaṃ karitvāti pañca sikhaṇḍake ṭhapetvā khurena muṇḍaṃ karitvā. Kharassarenāti kakkhaḷasaddena. Paṇavenāti vajjhabheriyā. Thalaṭṭhassāti ekamante ṭhitassa. Sīsacchejjanti sīsacchedārahaṃ. Yatra hi nāmāti yaṃ nāma. So vatassāhanti so vata ahaṃ assaṃ, yaṃ evarūpaṃ pāpaṃ na kareyyanti attho. Yathādhammaṃ paṭikarissatīti dhammānurūpaṃ paṭikarissati, sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhassatīti attho. Kāḷavatthaṃ paridhāyāti kāḷapilotikaṃ nivāsetvā. Mosallanti musalābhipātārahaṃ. Yathādhammanti idha āpattito vuṭṭhāya suddhante patiṭṭhahanto yathādhammaṃ karoti nāma. Bhasmapuṭanti chārikābhaṇḍikaṃ. Gārayhaṃ bhasmapuṭanti garahitabbachārikāpuṭena matthake abhighātārahaṃ. Yathādhammanti idha āpattiṃ desento yathādhammaṃ paṭikaroti nāma. Upavajjanti upavādārahaṃ. Pāṭidesanīyesūti paṭidesetabbesu. Iminā sabbāpi sesāpattiyo saṅgahitā. Imāni kho, bhikkhave, cattāri āpattibhayānīti, bhikkhave, imāni cattāri āpattiṃ nissāya uppajjanakabhayāni nāmāti.
第三 学之利益经的注释巴利
3. Sikkhānisaṃsasuttavaṇṇanā
245 在第三经中,这里以修学为利益,所以叫“修学利益”。这里以慧为最上,所以叫“慧最上”。这里以解脱为核心,所以叫“解脱核心”。这里以念为主导,所以叫“念主导”。因为就是为了这些被称为修学等的利益等,才修习梵行,所以说这句话。“增上正行”是指最殊胜的正行,这是依仪轨和义务而制定的戒的别名。“他这样这样对那修学”:意思是那位想要修学的比丘,在那样那样的学处上。巴利
245. Tatiye sikkhā ānisaṃsā etthāti sikkhānisaṃsaṃ. Paññā uttarā etthāti paññuttaraṃ. Vimutti sāro etthāti vimuttisāraṃ. Sati ādhipateyyā etthāti satādhipateyyaṃ. Etesaṃ hi sikkhādisaṅkhātānaṃ ānisaṃsādīnaṃ atthāya vussatīti vuttaṃ hoti. Ābhisamācārikāti uttamasamācārikā. Vattavasena paññattasīlassetaṃ adhivacanaṃ. Tathā tathā so tassā sikkhāyāti tathā tathā so sikkhākāmo bhikkhu tasmiṃ sikkhāpade.
“根本梵行”是作为道之梵行根本的四条大戒的别名。“一切”是以一切方式。“诸法”是四圣谛之法。“以智慧善加观察”是指与观智一起,被道智透彻地看清。“为解脱所触证”是指以阿罗汉果解脱之智的触而接触到。“念唯于内善住立”是指念只在自己内心善巧地安住。“我将以智慧摄持”是指我以观智来摄持。“我将以智慧善加观察”在这里也是指观智。但在“对于所触证的法,在种种境界中,我以智慧摄持”这一句里,则是指道智。巴利
Ādibrahmacariyikāti maggabrahmacariyassa ādibhūtānaṃ catunnaṃ mahāsīlānametaṃ adhivacanaṃ. Sabbasoti sabbākārena. Dhammāti catusaccadhammā. Paññāya samavekkhitā hontīti sahavipassanāya maggapaññāya sudiṭṭhā honti. Vimuttiyā phusitā hontīti arahattaphalavimuttiyā ñāṇaphassena phuṭṭhā honti. Ajjhattaṃyeva sati sūpaṭṭhitā hotīti niyakajjhatteyeva sati suṭṭhu upaṭṭhitā hoti. Paññāya anuggahessāmīti vipassanāpaññāya anuggahessāmi. Paññāyasamavekkhissāmīti idhāpi vipassanāpaññā adhippetā. Phusitaṃ vā dhammaṃ tattha tattha paññāya anuggahessāmīti ettha pana maggapaññāva adhippetā.
第四《卧经》的注释巴利
4. Seyyāsuttavaṇṇanā
246 246. 在第四经中,“饿鬼”指已经死去的人。“他们仰面而卧”,意思是他们大多数都是仰面躺着。另一种说法是:投生在饿鬼界的众生才叫饿鬼,他们血肉极少,身体只是骨架纠缠在一起,没办法侧身躺着,只能仰面而睡。“心里不欢喜”:狮子是兽王,因为体内火界特别旺盛,睡觉时会把两只前脚放在一处,两只后脚放在另一处,把尾巴收进大腿内侧,记清楚前脚、后脚和尾巴各自放置的位置,然后把头枕在两只前脚上睡。即使睡了一整天醒来,也不会惊慌起身;而是抬起头,仔细查看前脚、后脚等原先放置的位置。如果发现哪个位置移动了、偏了,就会想:“这可不配你的出身,也不配你的勇猛!”于是心里不欢喜,就地继续躺着,也不出去觅食。经文就是针对这个情况说“心里不欢喜”。反过来,如果那些位置都没有移动,他就会想:“这正配你的出身和勇猛!”于是满心欢喜地起身,作狮子奋迅,抖动鬃毛,三遍发出狮子吼,然后出去觅食。因此经文说“心里欢喜”。巴利
246. Catutthe petāti kālakatā vuccanti. Uttānā sentīti te yebhuyyena uttānakāva sayanti. Atha vā pettivisaye nibbattā petā nāma, te appamaṃsalohitattā aṭṭhisaṅghātajaṭitā ekena passena sayituṃ na sakkonti, uttānāva senti. Anattamano hotīti tejussadattā sīho migarājā dve purimapāde ekasmiṃ, pacchimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi pakkhipitvā purimapādapacchimapādanaṅguṭṭhānaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkhetvā dvinnaṃ purimapādānaṃ matthake sīsaṃ ṭhapetvā sayati. Divasampi sayitvā pabujjhamāno na uttasanto pabujjhati, sīsaṃ pana ukkhipitvā purimapādādīnaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkhetvā sace kiñci ṭhānaṃ vijahitvā ṭhitaṃ hoti, ‘‘nayidaṃ tuyhaṃ jātiyā, na sūrabhāvassa anurūpa’’nti anattamano hutvā tattheva sayati, na gocarāya pakkamati. Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘anattamano hotī’’ti. Avijahitvā ṭhite pana ‘‘tuyhaṃ jātiyā ca sūrabhāvassa ca anurūpamida’’nti haṭṭhatuṭṭho uṭṭhāya sīhavijambhanaṃ vijambhitvā kesarabhāraṃ vidhunitvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamati. Tena vuttaṃ – ‘‘attamano hotī’’ti.
第五《应建塔者经》注释巴利
5. Thūpārahasuttavaṇṇanā
247 247. 在第五经中,说到“转轮王”这个地方:为什么世尊允许为在家的国王去世后建塔,却不为持戒的凡夫比丘建塔呢?因为那并不稀奇。如果允许为凡夫比丘建塔,那么光是在铜掌岛上,塔就已经没有足够的地方容纳了,其他地方也一样。所以世尊因为“这些塔会变得不稀奇”而不允许。转轮王只有一位出现于世,因此他的塔才显得稀奇。而对于持戒的凡夫比丘,虽然不能像对般涅槃的比丘那样建塔,但为他举行隆重的供养,是完全应当的。第六经和第七经的意思浅显明了。巴利
247. Pañcame rājā cakkavattīti ettha kasmā bhagavā agāramajjhe vasitvā kālakatassa rañño thūpakaraṇaṃ anujānāti, na sīlavato puthujjanabhikkhussāti? Anacchariyattā. Puthujjanabhikkhūnañhi thūpe anuññāyamāne tambapaṇṇidīpe tāva thūpānaṃ okāso na bhaveyya, tathā aññesu ṭhānesu. Tasmā ‘‘anacchariyā te bhavissantī’’ti nānujānāti. Cakkavattī rājā ekova nibbattati, tenassa thūpo acchariyo hoti. Puthujjanasīlavato pana parinibbutabhikkhuno viya mahantampi sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭatiyeva. Chaṭṭhasattamāni uttānatthāneva.
第八 第一言说经的注释巴利
8. Paṭhamavohārasuttavaṇṇanā
250 第八经里说的“非圣者的言说”,就是指非圣者的话。剩下的几个词,道理也一样。巴利
250. Aṭṭhame anariyavohārāti anariyānaṃ kathā. Sesesupi eseva nayo.