(14)2. 第二最上品注释
14. Etadaggavaggo
11. 最上品复注 · 34 段
(14)2. 第二最上品注释
(14) 2. Dutiyaetadaggavaggavaṇṇanā
秋喇潘塔咖长老的故事
Cūḷapanthakattheravatthu
198-200“由意所成”:是由神通之心所产生的。“以意所作之身”:是以神通之心到达别处之身。“由意所成之身”:如同“化现另一身”等(《长部》1.236-237;《无碍解道》3.14)中所说,是由神通之心所幻化的身。“只与自身相似”:就是只和自己相似。“只一种形态”:就是只以自己所作的那种方式。声闻弟子的神变方式,大多数确实以此为最高。之所以名为最高,是因为它在某一部分上随顺了导师的神变。
198-200. Dutiyassa paṭhame manena nibbattitanti abhiññāmanena uppāditaṃ. Manena katakāyoti abhiññācittena desantaraṃ pattakāyo. Manena nibbattitakāyoti abhiññāmanasā nimmitakāyo ‘‘aññaṃ kāyaṃ abhinimminātī’’tiādīsu (dī. ni. 1.236-237; paṭi. ma. 3.14) viya. Ekasadiseyevāti attasadiseyeva. Ekavidhamevāti attanā katappakārameva. Etapparamo hi yebhuyyena sāvakānaṃ iddhinimmānavidhi. Aggo nāma jāto ekadesena satthu iddhinimmānānuvidhānato.
“具足”在这里,“具有”一词中的“ī”音表示殊胜的意思。以此说明这位长老以极其殊胜的方式特别具足四种色界禅那。对于“无色界禅那的具足”,这里也同样适用。并不只是具足这些色界、无色界禅那就能成就心回转善巧和想回转善巧,而是还有以下这些原因,为了说明这一点,所以说了“秋喇潘塔咖……”等。这里所说的“心”,是以心为代表来指代定,因此把定心回转称为“心回转”;也就是在同一所缘上,把定心从下位一层一层向上舍弃下位禅支,这样具有色界禅那的人就叫做“心回转善巧者”。超越了“完全超越诸色想”等(《法集论》265)所说的想,以想为代表而说的“与空无边处想相应……乃至与非想非非想处想相应”(《法集论》265-268)这些禅那的回转善巧,同样,从男女想、常想等当中把心回转过来,使心纯粹在色法、无色法以及无为涅槃上特别转动,多修空随观的人,就是“想回转善巧者”。由于定善巧而具足心回转善巧,是因为多住于定;同样,由于观善巧而具足想回转善巧。第一个“一位”指的是秋喇潘塔咖长老。“于定相”,指有寻有伺等定的体性。下一个“一位”指的是玛哈潘塔咖长老。“于观相”,指七随观、十八大观等观的体性。“定深”,指心已深入定中、善修习之性。“于支略”,指以四支、三支等方式略摄禅支。“于所缘略”,指通过生起遍相除去后的虚空等,略摄遍相等所缘。“于支安立”,指安立寻等禅支。“于所缘安立”,指安立地遍等禅那所缘。
Lābhitāyāti ettha lābhīti īkāro atisayattho. Tena therassa catunnaṃ rūpāvacarajjhānānaṃ atisayena savisesalābhitaṃ dasseti. Arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāyāti etthāpi eseva nayo. Na kevalañcetā cetosaññāvivaṭṭakusalatā rūpārūpajjhānalābhitāya eva, atha kho imehipi kāraṇehīti dassetuṃ – ‘‘cūḷapanthako cā’’tiādi vuttaṃ. Cetoti cettha cittasīsena samādhi vutto, tasmā cetaso samādhissa vivaṭṭanaṃ cetovivaṭṭo, ekasmiṃyevārammaṇe samādhicittaṃ vivaṭṭetvā heṭṭhimassa heṭṭhimassa uparūpari hāpanato rūpāvacarajjhānalābhī cetovivaṭṭakusalo nāma. ‘‘Sabbaso rūpasaññāna’’ntiādinā (dha. sa. 265) vuttasaññā atikkamitvā ‘‘ākāsānañcāyatanasaññāsahagataṃ…pe… nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagata’’nti (dha. sa. 265-268) saññāsīsena vuttajjhānānaṃ vivaṭṭakusalo, tathā itthipurisādisaññā niccasaññādito cittaṃ vivaṭṭetvā kevale rūpārūpadhammamatte asaṅkhate nibbāne ca visesato vaṭṭanato ca suññatānupassanābahulo saññāvivaṭṭakusalo. Samādhikusalatāya cetovivaṭṭakusalatā tabbahulavihāritāya. Tathā vipassanākusalatāya saññāvivaṭṭakusalatā. Ekoti cūḷapanthakattheraṃ vadati. Samādhilakkhaṇeti savitakkasavicārādisamādhisabhāve. Puna ekoti mahāpanthakattheramāha. Vipassanālakkhaṇeti sattaanupassanā aṭṭhārasamahāvipassanādivipassanāsabhāve. Samādhigāḷhoti samādhismiṃ ogāḷhacitto subhāvitabhāvanatā. Aṅgasaṃkhitteti caturaṅgikativaṅgikādivasena jhānaṅgānaṃ saṅkhipane. Ārammaṇasaṃkhitteti kasiṇugghāṭimākāsādinibbattanena kasiṇādiārammaṇānaṃ saṃkhipane. Aṅgavavatthāpaneti vitakkādīnaṃ jhānaṅgānaṃ vavatthāpane. Ārammaṇavavatthāpaneti pathavīkasiṇādijjhānārammaṇānaṃ vavatthāpane.
所谓“禅支”,就是色界禅那的禅支;禅支本身就是禅那。再说“禅支”,是指无色界禅那的禅支。“兄长”,就是哥哥。“他”,是指那位居士。“金花供养”,是用黄金做成的花来作供养。“在天城”,是在三十三天的善见大城。“以最上城门”,是在那一天,从最先打开的城门出去。
Jhānaṅgehīti rūpāvacarajjhānaṅgehi, jhānaṅgāneva jhānaṃ. Puna jhānaṅgehīti arūpāvacarajjhānaṅgehi. Bhātāti jeṭṭhabhātā. Assāti kuṭumbiyassa. Suvaṇṇapūjanti sovaṇṇamayaṃ pupphapūjaṃ katvā. Devapureti tāvatiṃsabhavane sudassanamahānagare. Aggadvārenāti tasmiṃ divase aggaṃ sabbapaṭhamaṃ vivaṭena nagaradvārena nikkhamitvā.
红睡莲:这是对莲花某个品种的修饰语,就像“kokāsaka”那样。据说那种莲花花瓣很多,颜色圆满,而且极其芬芳。也有人说:“名叫红睡莲的,就是白莲花。”清晨:就是很早的时候。这里的意思是:就像那被称为红睡莲的莲花,在清晨太阳升起的时候盛开绽放,香气未散,光辉闪耀;同样,他看见了那位正自觉者——他以身体之香和功德之香而芬芳,像秋季天空中的太阳一样以自己的光热炽然照耀,从肢体散发出光明,具足光辉。
Kokanadanti padumavisesanaṃ yathā ‘‘kokāsaka’’nti. Taṃ kira bahupattaṃ vaṇṇasampannaṃ atisugandhañca hoti. ‘‘Kokanadaṃ nāma setapaduma’’ntipi vadanti. Pātoti pageva. Ayañhettha attho – yathā kokanadasaṅkhātaṃ padumaṃ pāto sūriyuggamanavelāyaṃ phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ siyā virocamānaṃ, evaṃ sarīragandhena guṇagandhena ca sugandhaṃ saradakāle antalikkhe ādiccamiva attano tejasā tapantaṃ aṅgehi niccharaṇakajutiyā aṅgīrasaṃ sammāsambuddhaṃ passāti.
据说,秋喇潘塔咖在迦叶正自觉佛住世时出家,成了有智慧的人,却在一位愚钝比丘学习背诵时加以戏弄嘲笑。那位比丘因为被戏弄而羞愧,既不去受学教示,也不做诵习。由于这个业,他这一生出家之后仍然愚钝,刚记住一个词句,再往下记下一个词句时,前面记住的就忘掉了。世尊看到他过去的因缘,知道应当让他修与这因缘相应的业处,于是用神通变化出一块干净的布片交给他。据说他过去做国王时,有一次右绕城市巡行,额头上流下汗水,他就用一块非常干净的布擦额头,布被弄脏了。他因此生起无常想:依靠这个身体,这样一块本来干净的布竟失去了它的本来样子,变得污秽。诸行确实是无常的。由于这个因缘,去除尘垢这件事本身就成了他证悟的助缘。
Cūḷapanthako kira kassapasammāsambuddhakāle pabbajitvā paññavā hutvā aññatarassa dandhabhikkhuno uddesagahaṇakāle parihāsakeḷiṃ akāsi. So bhikkhu tena parihāsena lajjito neva uddesaṃ gaṇhi, na sajjhāyamakāsi. Tena kammenāyaṃ pabbajitvāva dandho jāto, tasmā gahitagahitapadaṃ upariuparipadaṃ gaṇhantassa nassati. Iddhiyā abhisaṅkharitvā suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsīti tassa pubbahetuṃ disvā tadanurūpe kammaṭṭhāne niyojento suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsi. So kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato sede muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭaṃ puñchi, sāṭako kiliṭṭho ahosi. So ‘‘imaṃ sarīraṃ nissāya evarūpo parisuddhasāṭako pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto, aniccā vata saṅkhārā’’ti aniccasaññaṃ paṭilabhi. Tena kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto.
“毛”是指布片纱线里的纤维。“有污垢性质的”是指本性污秽的。“它的性质就是这样”这句是在显示:心从有分的角度来说,本性是洁白清净的,只是由于与贪等相应的法,才变成了染污。“令专注星宿”就是收摄星宿,意思是作意、转向。“为了猫”是指为了猫的觅食范围。“由从事海上工作的人”是指从事海上作业的人。“草”是指可食用的草。“真实的做法”是指导致真实的行为,也就是说了“自己取到的物品不应给与别人”之后,再给与标记。“以第三次教导”就是通过第三次授命。“成为所有者”就是成为主人。
Lomānīti coḷakhaṇḍatantagataaṃsuke vadati. ‘‘Kiliṭṭhadhātukānī’’ti kiliṭṭhasabhāvāni. Evaṃgatikamevāti idaṃ cittampi bhavaṅgavasena pakatiyā paṇḍaraṃ parisuddhaṃ rāgādisampayuttadhammavasena saṃkiliṭṭhaṃ jātanti dasseti. Nakkhattaṃ samānetvāti nakkhattaṃ samannāharitvā, āvajjetvāti attho . Biḷārassatthāyāti biḷārassa gocaratthāya. Jalapathakammikenāti samuddakammikena. Cārinti khāditabbatiṇaṃ. Saccakāranti saccabhāvāvahaṃ kāraṃ, ‘‘attanā gahite bhaṇḍe aññesaṃ na dātabba’’nti vatvā dātabbalañjanti vuttaṃ hoti. Tatiyena paṭihārenāti tatiyena sāsanena. Pattikā hutvāti sāmino hutvā.
即使只有一点点,也就是微少、少量。有智慧的人,就是有慧的人。以货物作本钱,就是用商品作为资本。明察者,就是善于经营交易的人。他令自己兴起,就是产生大量财富和名声后,让自己在其中站稳脚跟、安立下来。就像什么呢?就像一小点火被逐渐投入牛粪粉等燃料中,如同一位聪明人用口吹气,让它燃起、增长,最终变成一个大火堆;同样地,有智慧的人即使只得到少许本钱,也能用种种方法加以运作,使财富和名声增长,增长之后再让自己在其中安立。或者说,正是由于财富巨大,他令自己兴起,也就是使自己广为人知、声名显赫。
Appakenapīti thokenapi parittenapi. Medhāvīti paññavā. Pābhatenāti bhaṇḍamūlena. Vicakkhaṇoti vohārakusalo. Samuṭṭhāpeti attānanti mahantaṃ dhanaṃ yasañca uppādetvā tattha attānaṃ saṇṭhapeti patiṭṭhāpeti . Yathā kiṃ? Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ, yathā paṇḍito puriso parittakaṃ aggiṃ anukkamena gomayacuṇṇādīni pakkhipitvā mukhavātena dhamento samuṭṭhāpeti vaḍḍheti, mahantaṃ aggikkhandhaṃ karoti, evameva paṇḍito thokampi pābhataṃ labhitvā nānāupāyehi payojetvā dhanañca yasañca vaḍḍheti, vaḍḍhetvā puna tattha attānaṃ patiṭṭhāpeti. Tāya eva vā pana dhanassa mahantatāya attānaṃ samuṭṭhāpeti, abhiññātaṃ pākaṭaṃ karotīti attho.
须菩提长老的故事
Subhūtittheravatthu
201-202201-202. 在第三项中,raṇā 即贪等烦恼。在“有诤之法”等(《法集论》100 二法论母)中,贪等烦恼被称为“诤”。以这些而哭叫故为“诤”。众生被这些所征服,以种种方式哭泣、悲叹,所以那些贪等烦恼被称为“诤”。“不离开示之规则”意思是不偏离所开示的规则而前往说法,即依照导师所开示的规则,不作区分地宣说。“这样”是指从慈心禅那出定后,在接受施食时。施食者将获得大果报,此事应依《小弹指顷经》(增支部 1.51 等)来说明。即使比丘仅修习慈心弹指顷的时间,布施给他的物品就有大果报、大利益;他也不是白受食,能享用国家的团食,这一层意思已在该经中出现。“取相”即留意特征。
201-202. Tatiye raṇāti hi rāgādayo kilesā vuccantīti ‘‘saraṇā dhammā’’tiādīsu (dha. sa. 100 dukamātikā) rāgādayo kilesā ‘‘raṇā’’ti vuccanti. Raṇanti etehīti raṇā. Yehi abhibhūtā sattā nānappakārena kandanti paridevanti, tasmā te rāgādayo ‘‘raṇā’’ti vuttā. Desitaniyāmato anokkamitvāti desitānokkamanato anupagantvā deseti, satthārā desitaniyāmeneva anodissakaṃ katvā dhammaṃ desetīti vuttaṃ hoti. Evanti evaṃ mettājhānato vuṭṭhāya bhikkhāgahaṇe sati. Bhikkhādāyakānaṃ mahapphalaṃ bhavissatīti idaṃ cūḷaccharāsaṅghātasuttena (a. ni. 1.51 ādayo) dīpetabbaṃ. Accharāsaṅghātamattampi hi kālaṃ mettacittaṃ āsevantassa bhikkhuno dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ, tena ca so amoghaṃ raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjatīti ayamattho tattha āgatoyeva. Nimittaṃ gaṇhitvāti ākāraṃ sallakkhetvā.
卡迪拉瓦尼亚·雷瓦达长老的故事
Khadiravaniyarevatattheravatthu
203203. 第五项中,“同分之林”是指相合的树林,“同分”就是合适、适宜的意思。凡是与本性不冲突、与疾病不冲突的,就称为“同分”。“同分之水”等说法,也应依照这个方式来理解其含义。“善业集聚时”是指善业积累的时机。“三位兄弟”是指伍巴帝萨、春达、优波斯那这三位兄长。“三位姊妹”是指佳喇、伍巴佳喇、斯苏巴佳喇这三位姐姐。在这里,舍利弗长老自己出家后,度了佳喇、伍巴佳喇、斯苏巴佳喇三姊妹出家,又度了春达、优波斯那两位兄弟出家,只有雷瓦达王子一个人留在家中。因此说:“我们……令出家。”“更年长的”是指更为年长。而且,这是众人希望少女长寿而说的话。据说,她〔少女〕的祖母当时已经一百二十岁,牙齿脱落,头发花白,皮肤起皱,身上布满斑点,身体佝偻得像屋檐一样。“跑跳游戏”就是奔跑嬉戏。关于三种成就,他是依据传闻,指人间、天界、解脱的成就来说的,或者是指人间、天界、梵天的成就。说“我们将检验斯瓦离的福德”时,他是因为知道“这里是斯瓦离所造福业果报交付之处”才这么说。“适宜之处”就是平坦的地方。
203. Pañcame vanasabhāganti sabhāgaṃ vanaṃ, sabhāganti ca sappāyanti attho. Yañhi pakativiruddhaṃ byādhiviruddhañca na hoti, taṃ ‘‘sabhāga’’nti vuccati. Udakasabhāgantiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Kalyāṇakammāyūhanakkhaṇoti kalyāṇakammūpacayassa okāso. Tiṇṇaṃ bhātikānanti upatisso, cundo, upasenoti imesaṃ tiṇṇaṃ jeṭṭhabhātikānaṃ. Tissannañca bhaginīnanti cālā, upacālā, sīsupacālāti imesaṃ tissannaṃ jeṭṭhabhaginīnaṃ. Ettha ca sāriputtatthero sayaṃ pabbajitvā cālā, upacālā, sīsupacālāti tisso bhaginiyo, cundo upasenoti ime bhātaro pabbājesi, revatakumāro ekova gehe avasissati. Tena vuttaṃ – ‘‘amhākaṃ…pe… pabbājentī’’ti. Mahallakatarāti vuddhatarā. Idañca kumārikāya cirajīvitaṃ abhikaṅkhamānā āhaṃsu. Sā kira tassa ayyikā vīsativassasatikā khaṇḍadantā palitakesā valittacā tilakāhatagattā gopānasivaṅkā ahosi. Vidhāvanikanti vidhāvanakīḷikaṃ. Tissannaṃ sampattīnanti anussavavasena manussadevamokkhasampattiyo sandhāya vadati, manussadevabrahmasampattiyo vā. Sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmāti ‘‘sīvalinā katapuññassa vipākadānaṭṭhānamida’’nti ñatvā evamāha. Sabhāgaṭṭhānanti samaṃ desaṃ.
那片土地可爱,意思是:虽然阿拉汉们在村落附近得不到身远离,但一定能得到心远离。因为即使是像天界那样美妙的所缘,也无法动摇他们的心。所以,不管是在村落还是在森林等任何地方,阿拉汉们居住的那片土地就是可爱的土地,那片地方就是令人愉悦的,这就是这段话的意思。
Taṃ bhūmirāmaṇeyyakanti kiñcāpi arahanto gāmante kāyavivekaṃ na labhanti, cittavivekaṃ pana labhanteva. Tesañhi dibbappaṭibhāgānipi ārammaṇāni cittaṃ cāletuṃ na sakkonti, tasmā gāmo vā hotu araññādīnaṃ vā aññataraṃ, ‘yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ’, so bhūmippadeso ramaṇīyo evāti attho.
迦矜罗婆多长老的故事
Kaṅkhārevatattheravatthu
204第六项:贤友,糖是不允许的。有一天,长老在旅途中走进一家制糖的地方,看到糖里掺了面粉和灰烬,就心生疑虑,说:“糖是不允许的,掺了杂物的糖不可以在非时食用。”绿豆是不允许的。有一天,他在旅途中的厕所里看到长出了绿豆,就心生疑虑,说:“绿豆是不允许的,煮过的绿豆竟然还会长出来。”这里剩下的内容都很清楚。
204. Chaṭṭhe akappiyo, āvuso, guḷoti ekadivasaṃ thero antarāmagge guḷakaraṇaṃ okkamitvā guḷe piṭṭhampi chārikampi pakkhitte disvāna ‘‘akappiyo guḷo, sāmiso na kappati guḷo vikāle paribhuñjitu’’nti kukkuccāyanto evamāha. Akappiyā muggāti ekadivasaṃ antarāmagge vacce muggaṃ jātaṃ disvā ‘‘akappiyā muggā, pakkāpi muggā jāyantī’’ti kukkuccāyanto evamāha. Sesamettha sabbaṃ uttānameva.
索纳·果离维萨长老的故事
Soṇakoḷivisattheravatthu
205在第七项中,他因为过度精进,所以只应被调减。以水泼洒使之堆积:就是用水把干地洒湿,让土在那里一处一处堆聚起来。涂上绿色:是因为用牛粪涂抹处理过。以三种水滋养:就是乳水、香水、纯水,这样用三种水来滋养、养护。过滤之后:应当和所取的米结合起来理解。像天人一样:就像天人那样。依琵琶的教诫:就是依据这样的开示:“索纳,你怎么想?当琵琶的弦调得太紧时,那琵琶在那时声音悦耳、堪用吗?”
“不,尊者。”
“同样,索纳,过度精进导致掉举,精进过松导致懈怠。因此,索纳,你应当确立精进的平衡,并通达诸根的平衡。”这就是以琵琶为譬喻而说的琵琶譬喻教诫。为了以精进的平衡来调和:就是为了以精进的平衡来调和。
205. Sattame hāpetabbameva ahosi accāraddhavīriyattā. Udakena samupabyūḷheti udakena thalaṃ ussāretvā tattha tattha rāsikate. Haritūpalittāyāti gomayaparibhaṇḍakatāya. Tividhena udakenaposentīti khīrodakaṃ gandhodakaṃ kevalodakanti evaṃ tividhena udakena posenti paripālenti. Parissāvetvāti parisodhetvā gahite taṇḍuleti yojetabbaṃ. Devo maññeti devo viya . Vīṇovādenāti ‘‘taṃ kiṃ maññasi, soṇa, yadā te vīṇāya tantiyo accāyatā honti, api nu te vīṇā tasmiṃ samaye saravatī vā hoti kammaññā vāti? No hetaṃ, bhanteti. Evameva kho, soṇa, accāraddhavīriyaṃ uddhaccāya saṃvattati, atisithilavīriyaṃ kosajjāya saṃvattati. Tasmātiha tvaṃ, soṇa, vīriyasamataṃ adhiṭṭhaha, indriyānañca samataṃ paṭivijjhā’’ti (mahāva. 243) evaṃ vīṇaṃ upamaṃ katvā pavattitena vīṇopamovādena. Vīriyasamathayojanatthāyāti vīriyassa samathena yojanatthāya.
索纳·咕帝坎纳长老的故事
Soṇakuṭikaṇṇattheravatthu
206206. 在第八首偈颂里,说“kuṭikaṇṇo(古帝甘那)”的时候,本来应该念作“koṭikaṇṇo(果帝甘那)”,却被叫成了“kuṭikaṇṇo”。kulagharikā 的意思是出生在良善家庭的女人。据说她是阿槃提国一位良家大富豪的妻子。她听了具足十力的世尊说法后,证入入流果,然后生起了这样的念头——这是按照增支部诵者的意见说的。不过,《经集注》里则是这样说的:他带着随从一起到世尊那里听法,却没有证得任何殊胜的成就。为什么呢?因为他听法的时候,心里一直惦记着雪山夜叉,东张西望地想:“我的同伴到底来了没有?”他没看到同伴,心就散了,又想:“我的同伴真是被骗了,世尊讲这么精妙的法,他居然不来听。”
206. Aṭṭhame kuṭikaṇṇoti vuccatīti ‘‘koṭikaṇṇo’’ti vattabbe ‘‘kuṭikaṇṇo’’ti voharīyati. Kulaghare bhavā kulagharikā. Sā kira avantiraṭṭhe kulaghare mahāvibhavassa seṭṭhissa bhariyā. Dasabalassa dhammakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya cintesīti idaṃ aṅguttarabhāṇakānaṃ matena vuttaṃ. Suttanipātaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamma dhammadesanaṃ assosi, na ca kañci visesaṃ adhigañchi. Kasmā? So hi dhammaṃ suṇanto hemavataṃ anussaritvā ‘āgato nu kho me sahāyako, no’ti disādisaṃ oloketvā taṃ apassanto ‘vañcito me sahāyo, yo evaṃ vicittappaṭibhānaṃ bhagavato desanaṃ na suṇātī’ti vikkhittacitto ahosī’’ti vuttaṃ.
因为三十二种前兆只在结生、出生、出家、成道和般涅槃时出现,出现后马上就消失,不会停留很久;但在转法轮的时候,这些前兆则更为特殊,停留得更久才息灭。因此才说“看见三千由旬的雪山非时开花”等等。“先锋部队”是指走在所有队伍最前面的部队。“你是怎么知道开花了呢”,意思是:你是以什么理由知道雪山开花的?也就是说,你是以什么因由知道这个非时开花的神变已经发生了?“它已被转起”,是指那个法轮已被世尊转起。“在声音中执取了相”,是指他在声音中观察到了某种特征。“从此处接续”,是指紧接着前面所说的“我就是为了让你也知道这不死之法,才来到你这里的”那件事之后,紧接着发生了下面的事。
Yasmā paṭisandhijātiabhinikkhamanabodhiparinibbānesveva dvattiṃsa pubbanimittāni hutvāva paṭivigacchanti, na ciraṭṭhitikāni honti, dhammacakkappavattane (saṃ. ni. 5.1081; paṭi. ma. 2.30) pana tāni savisesāni hutvā cirataraṃ ṭhatvā nirujjhanti, tasmā vuttaṃ – ‘‘tiyojanasahassaṃ himavantaṃ akālapupphitaṃ disvā’’tiādi. Aggabalakāyāti sabbapurato gacchantā balakāyā. Kena pupphitabhāvaṃ jānāsīti kena kāraṇena himavantassa pupphitabhāvaṃ jānāsīti, yena kāraṇena imaṃ akālapupphapāṭihāriyaṃ jātaṃ, taṃ jānāsīti vuttaṃ hoti. Tassa pavattitabhāvanti tassa dhammacakkassa bhagavatā pavattitabhāvaṃ. Sadde nimittaṃ gaṇhīti sadde ākāraṃ sallakkhesi. Tatoti ‘‘ahaṃ ‘etaṃ amatadhammaṃ tampi jānāpessāmī’ti tava santikaṃ āgatosmī’’ti yaṃ vuttaṃ, tadanantaranti attho.
萨达基罗向雪山夜叉讲完佛陀出世的事,想带他去见世尊,于是说了“今日是十五日”等偈颂。这里,“今日”是指:按半月来算,今天这个昼夜是第十五日;按应当持守伍波萨他来算,今天是伍波萨他日。在三种伍波萨他当中,今天是十五日伍波萨他,不是十四日伍波萨他,也不是和合伍波萨他。属于天界的,就叫天界的;因为这里面有天界的东西,所以叫天界的。那是什么东西呢?是色相。因为那一夜,从一万个世界聚集来的诸天神,用他们的身体、衣服、装饰和宫殿的光明,再加上没有云等杂质遮蔽的月光,把整个赡部洲装饰得极为美丽;而这位极为清净的天人师世尊,其身体光明更是把一切都装饰得无比庄严。因此说:“天界之夜已经到来。”
Sātāgiro hemavatassa buddhuppādaṃ kathetvā taṃ bhagavato santikaṃ ānetukāmo ‘‘ajja pannaraso’’tiādigāthamāha. Tattha (su. ni. aṭṭha. 1.153) ajjāti ayaṃ rattindivo pakkhagaṇanato pannaraso, upavasitabbato uposatho. Tīsu vā uposathesu ajja pannaraso uposatho, na cātuddasiuposatho, na sāmaggīuposatho. Divi bhavāni dibbāni, dibbāni ettha atthīti dibbāni. Kāni tāni? Rūpāni. Tañhi rattiṃ devānaṃ dasasahassilokadhātuto sannipatitānaṃ sarīravatthābharaṇavimānappabhāhi abbhādiupakkilesavirahitāya candappabhāya ca sakalajambudīpo alaṅkato ahosīti ativiya alaṅkato ca parivisuddhidevassa bhagavato sarīrappabhāya. Tenāha – ‘‘dibbā ratti upaṭṭhitā’’ti.
他这样借助赞叹夜晚功德的机会,让同伴心生净信,讲了佛陀出世的事,然后说:“那位具足无上名称的导师——来吧,我们去见乔达摩。”
这里,“具足无上名称”是指:他以无缺陷、不低劣、一切方面圆满的功德而得名。正如依照“觉悟诸谛故为佛陀,令众生觉悟故为佛陀”等说法,佛陀是以这些无上功德而得名;依照“断贪故为世尊,断嗔故为世尊”等说法,世尊也是以这些无上功德而得名。这个道理同样适用于“阿拉汉、正自觉者、明行足”等名号。他以现世利益等意义教导人与天界众生:“这个要舍弃,这个要受持奉行”,所以称为导师。那位就是具足无上名称的导师。“来吧”是表示催促的词。“我们去见”把说话者自己和同伴都包括在内,是现在时复数。“乔达摩”指乔达摩氏族。这里的意思是:“不要犹豫‘他到底是不是导师’,应当完全确定无疑。来吧,我们一起去见乔达摩。”
Evaṃ rattiguṇavaṇṇanāpadesenapi sahāyassa cittaṃ pasādaṃ janento buddhuppādaṃ kathetvā āha – ‘‘anomanāmaṃ satthāraṃ, handa passāma gotama’’nti. Tattha anomehi alāmakehi sabbākāraparipūrehi guṇehi nāmaṃ assāti anomanāmo. Tathā hissa ‘‘bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho’’tiādinā (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddeso 97; paṭi. ma. 1.162) nayena buddhoti anomehi guṇehi nāmaṃ. ‘‘Bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā’’tiādinā (mahāni. 84) nayena bhagavāti anomehi guṇehi nāmaṃ. Esa nayo ‘‘arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’tiādīsu. Diṭṭhadhammikādiatthehi devamanusse anusāsati ‘‘imaṃ pajahatha, imaṃ samādāya vattathā’’ti satthā. Taṃ anomanāmaṃ satthāraṃ. Handāti vacasāyatthe nipāto. Passāmāti tena attānaṃ saha saṅgahetvā paccuppannabahuvacanaṃ. Gotamanti gotamagottaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘satthā, na satthā’’ti mā vimatiṃ akāsi, ekantabyavasito hutvāva ehi passāma gotamanti.
听了这话,雪山心想:这位萨达基罗说“具足无上名称的导师”,是在宣示那位导师的一切知性。而一切知者在世间极为难得,世间又被布拉纳等自称一切知者的人所困扰。不过,如果他真是一切知者,必定已证得如如不动的特相。我就用这一点来检验他。于是,为了询问如如不动的特相,他诵出“是否……心……”等偈颂。其中,“是否”是提问。“心”指心。“善安住”指妥善安立、不动、不震荡。“于一切众生中”指于一切众生。“如如不动者”指已证得如如不动特相的人。或者,这个提问也可以理解为:“你那位导师,于一切众生中是如如不动,还是并非如此?”“于可爱与不可爱”指面对可爱与不可爱的所缘。“思惟”指寻。“已被调伏”指已被掌控。这段话的意思是:你所说的那位导师,已证得如如不动特相的人,他的心于一切众生中是否善安住?还是说,只要还没遇到缘,就看起来像是善安住?你那位导师,于一切众生中是否如如不动,还是并非如此?那些在可爱与不可爱的所缘上因贪嗔而可能生起的寻,是否已被他掌控?还是说,他有时也会被那些寻所支配?
Evaṃ vutte hemavato ‘‘ayaṃ sātāgiro ‘anomanāmaṃ satthāra’nti bhaṇanto tassa sabbaññutaṃ pakāseti, sabbaññuno ca dullabhā loke, sabbaññupaṭiññehi pūraṇādisadiseheva loko upadduto. So pana yadi sabbaññū, addhā tādilakkhaṇaṃ patto bhavissati, tena evaṃ gahessāmī’’ti cintetvā tādilakkhaṇaṃ pucchanto āha – ‘‘kacci mano’’tiādi. Tattha kaccīti pucchā. Manoti cittaṃ. Supaṇihitoti suṭṭhu ṭhapito acalo asampavedhī. Sabbesu bhūtesu sabbabhūtesu. Tādinoti tādilakkhaṇaṃ pattasseva sato. Pucchā eva vā ayaṃ ‘‘so tava satthā sabbabhūtesu tādī, udāhu no’’ti. Iṭṭhe aniṭṭhecāti evarūpe ārammaṇe. Saṅkappāti vitakkā. Vasīkatāti vasaṃ gamitā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ taṃ satthāraṃ vadasi, tassa te satthuno kacci tādilakkhaṇaṃ sampattassa sato sabbabhūtesu mano supaṇihito, udāhu yāva paccayaṃ na labhati, tāva supaṇihito viya khāyati. So vā te satthā kacci sabbabhūtesu sattesu tādī, udāhu no, ye ca iṭṭhāniṭṭhesu ārammaṇesu rāgadosavasena saṅkappā uppajjeyyuṃ, tyāssa kacci vasīkatā, udāhu kadāci tesampi vasena vattatīti.
“三年”:从索纳出家那天算起,整整三年。据说,那时比丘们大多住在中部地区,所以那里只有少数比丘。他们分散而住,一个村里只有一两个。长老们召请比丘时,刚把几位请来,另一些被召请的人却因为有事走掉了;过些时候再请另一些人来,先前请来的那些人又走了。就这样一次又一次地召请,僧众的集会过了很久才凑齐,而长老那时是独自一人住着。因此说“花了三年寻求僧众”。这里的“三年”是为了表达时间的延续,用的是业格。“了知导师的心意”:长老通过世尊对自己的吩咐,知道世尊的意图——“世尊想与此人同住一香室”。据说,世尊想与谁同住一香室,便会在安排其坐卧具时吩咐阿难尊者。
Tīṇi vassānīti soṇassa pabbajitadivasato paṭṭhāya tīṇi vassāni. Tadā kira bhikkhū yebhuyyena majjhimadeseyeva vasiṃsu, tasmā tattha katipayā eva ahesuṃ. Te ca ekasmiṃ nigame eko dveti evaṃ visuṃ visuṃ vasiṃsu, therānañca katipaye bhikkhū ānetvā aññesu ānīyamānesu pubbaṃ ānītā kenacideva karaṇīyena pakkamiṃsu, kañci kālaṃ āgametvā puna tesu ānīyamānesu itare pakkamiṃsu, evaṃ punappunaṃ ānayanena sannipāto cireneva ahosi, thero ca tadā ekavihārī ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘tīṇi vassāni gaṇaṃ pariyesitvā’’ti. Tīṇi vassānīti ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Satthu adhippāyaṃ ñatvāti attano āṇāpaneneva ‘‘iminā saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitukāmo bhagavā’’ti satthu adhippāyaṃ jānitvā. Bhagavā kira yena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitukāmo, tassa senāsanapaññattiyaṃ ānandattheraṃ āṇāpeti.
在露地度过:指以在露地坐着的方式度过。因为世尊为了和索那尊者互相问候,顺入、逆入一切与声闻弟子共通的等至,在露地坐着度过了大半夜,然后洗了脚进入精舍;所以他们说,索那尊者也明白了世尊的心意,同样入那一切等至,在露地坐着度过了大半夜,然后洗了脚进入精舍。进去之后,得到世尊允许,他拉起衣幕遮挡,在世尊脚边坐着度过。世尊请求:意思是命令。比丘,请让法显现吧:意思是,比丘,让法在你心中显现,让智慧之门出现,请按照你所听闻、所学的来说法。八颂品:指属于八颂品的从欲经等开始的十六部经。善持:就是正确地领受。他乞求了全部五种许可:他向以持律者为第五人的僧团乞求了这五种许可——达上、常行沐浴、皮垫、多重底鞋、离衣宿。如经中所说:这是指优陀那诵本中所出现的那部经。
Ajjhokāse vītināmetvāti ajjhokāse nisajjāya vītināmetvā. Yasmā bhagavā āyasmato soṇassa samāpattisamāpajjanena paṭisanthāraṃ karonto sāvakasādhāraṇā sabbā samāpattiyo anulomappaṭilomaṃ samāpajjanto bahudeva rattiṃ ajjhokāse nisajjāya vītināmetvā pāde pakkhāletvā vihāraṃ pāvisi, tasmā āyasmāpi soṇo bhagavato adhippāyaṃ ñatvā tadanurūpaṃ sabbā tā samāpattiyo samāpajjanto bahudeva rattiṃ ajjhokāse nisajjāya vītināmetvā pāde pakkhāletvā vihāraṃ pāvisīti vadanti. Pavisitvā ca bhagavatā anuññāto cīvaratirokaraṇiyaṃ katvā bhagavato pādapasse nisajjāya vītināmesi. Ajjhesīti āṇāpesi. Paṭibhātu taṃ bhikkhu dhammo bhāsitunti bhikkhu tuyhaṃ dhammo bhāsituṃ upaṭṭhātu, ñāṇamukhaṃ āgacchatu, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ bhaṇāhīti attho. Aṭṭhakavaggiyānīti aṭṭhakavaggabhūtāni kāmasuttādisoḷasasuttāni (mahāni. 1). Suggahitoti sammā uggahito. Sabbe vare yācīti vinayadharapañcamena gaṇena upasampadā dhuvanhānaṃ cammattharaṇaṃ gaṇaṅgaṇūpāhanaṃ cīvaravippavāsoti ime pañca vare yāci. Sutte āgatamevāti udānapāḷiyaṃ āgatasuttaṃ sandhāya vadati.
斯瓦离长老的故事
Sīvalittheravatthu
207第九项中,“一再讨论”是指因为与国王对抗而反复讨论。“糖凝乳”是指凝固得像糖一样的浓凝乳。“过度拉扯”就是过度拉拽。“运出酸粥”是指把酪浆排出来,也就是过滤出来。也有版本写作“从凝乳中取出酸粥”。“她”指苏巴瓦萨。“让她触碰到种子篮”和这句相连。“乃至不退缩”是说直到布施时都不退缩,意思是她们一心只想布施。她“遭受了极大痛苦”,就是遭受了由生产带来的巨大痛苦。“呼唤丈夫”是说:她难产七日,胎位不正,被剧烈粗重的苦受所触,靠着这三种念头——“那位世尊确实是正自觉者,为了舍断这样的苦而说法;那位世尊的声闻僧团确实是善行道者,为了舍断这样的苦而修行;涅槃确实是极乐的,那里不存在这样的苦”——忍受着那痛苦,并且因为想派人到世尊那里去,所以呼唤丈夫。“临死前”指比死亡更早的时候。“相”就是征兆。“活命食”指生命垂危时应该给予的食物。“成了一切业堪忍者”是说,由于他具备了七岁孩童所能做的一切事情的能力,所以能胜任所有事务。正因如此,在那七日大施进行时,他从出生那天起,就拿着滤水器,为僧团滤水供养。
207. Navame sākacchitvā sākacchitvāti raññā saddhiṃ paṭivirujjhanavasena punappunaṃ sākacchaṃ katvā. Guḷadadhinti patthinnaṃ guḷasadisaṃ kaṭhinadadhiṃ. Atiañchitunti ativiya ākaḍḍhituṃ. Kañjiyaṃ vāhetvāti dadhimatthuṃ pavāhetvā, parissāvetvāti attho. ‘‘Dadhito kañjiyaṃ gahetvā’’tipi pāṭho. Nanti suppavāsaṃ. Bījapacchiṃ phusāpentīti iminā sambandho. Yāva na ukkaḍḍhantīti yāva dāne na ukkaḍḍhanti, dātukāmāva hontīti adhippāyo mahādukkhaṃ anubhosīti pasavanibandhanaṃ mahantaṃ dukkhaṃ anubhosi. Sāmikaṃ āmantetvāti sattāhaṃ mūḷhagabbhā tibbāhi kharāhi dukkhavedanāhi phuṭṭhā ‘‘sammāsambuddho vata so bhagavā, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya dhammaṃ deseti. Suppaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya paṭipanno. Susukhaṃ vata nibbānaṃ, yatthidaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ na saṃvijjatī’’ti (udā. 18) imehi tīhi vitakkehi taṃ dukkhaṃ adhivāsentī satthu santikaṃ pesetukāmatāya sāmikaṃ āmantetvā. Pure maraṇāti maraṇato puretarameva. Iṅgitanti ākāraṃ. Jīvitabhattanti jīvitasaṃsaye dātabbabhattaṃ. Sabbakammakkhamo ahosīti sattavassikehi dārakehi kātabbaṃ yaṃ kiñci kammaṃ kātuṃ samatthatāya sabbassa kammassa khamo ahosi. Teneva so sattāhaṃ mahādāne dīyamāne jātadivasato paṭṭhāya dhammakaraṇaṃ ādāya saṅghassa udakaṃ parissāvetvā adāsi.
在“Yo”开头的这首偈颂里,意思是:那位比丘已经超越了贪欲的泥沼、烦恼的险道、轮回的流转,以及未能通达四圣谛的无明;他渡过了四种暴流,到达彼岸;他修习两种禅那,因为渴爱已尽而不再动摇,因为疑惑已尽而不再犹豫,因为执取已尽而无所执取,以烦恼的彻底寂灭而般涅槃——我称这样的人为婆罗门。
Yomantiādigāthāya ‘‘yo bhikkhu imaṃ rāgapalipathañceva kilesaduggañca saṃsāravaṭṭañca catunnaṃ saccānaṃ appaṭivijjhanakamohañca atīto cattāro oghe tiṇṇo hutvā pāraṃ anuppatto, duvidhena jhānena jhāyī, taṇhāya abhāvena anejo, kathaṃkathāya abhāvena akathaṃkathī, upādānānaṃ abhāvena anupādiyitvā kilesanibbānena nibbuto, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmī’’ti attho.
不过,如果按照另一种说法,剃除一切头发和现证阿拉汉果这两件事并没有先后之分,而是同时完成的。这就说明这位长老正是在剃刀锋刃上证得了阿拉汉果。然而,有些老师是这样说的:“按照前面所说的方式,当法将(舍利弗)给出教诫时,他心想:‘我自己能做什么,我自己会知道。’于是出家,受持了观禅的业处。就在那一天,他看到一间装饰华丽的小屋,走进去后,回忆起自己在母胎中七年所经历的痛苦。沿着这条线索,他将智慧引向过去和未来,三界诸有便像燃烧一样显现在他面前。因为他的智慧已经成熟,便进入观照的修行道路,当下就依照四道的顺序,次第断尽一切烦恼,证得了阿拉汉果。”无论按哪种说法,所说明的都是这位长老证得阿拉汉果这件事,而这位长老是辩才无碍、具足六神通的人。
Sabbesaṃyeva pana kesānaṃ oropanañca arahattasacchikiriyā ca apacchāapurimā ahosīti iminā therassa khuraggeyeva arahattuppatti dīpitā. Ekacce pana ācariyā evaṃ vadanti ‘‘heṭṭhā vuttanayena dhammasenāpatinā ovāde dinne ‘yaṃ mayā kātuṃ sakkā, tamahaṃ jānissāmī’ti pabbajitvā vipassanākammaṭṭhānaṃ gahetvā taṃ divasaṃyeva aññataraṃ vicittaṃ kuṭikaṃ disvā pavisitvā mātukucchiyaṃ satta vassāni attanā anubhūtadukkhaṃ anussaritvā tadanusārena atītānāgate ñāṇaṃ nentassa ādittā viya tayo bhavā upaṭṭhahiṃsu. Ñāṇassa paripākaṃ gatattā vipassanāvīthiṃ otaritvā tāvadeva maggappaṭipāṭiyā sabbepi āsave khepento arahattaṃ pāpuṇī’’ti. Ubhayathāpi therassa arahattuppattiyeva pakāsitā, thero pana pabhinnappaṭisambhido chaḷabhiñño ahosi.
瓦咖离长老的故事
Vakkalittheravatthu
208208. 第十项中,“饭食时”是指用餐的时候。“应证得寂静迹”是指应证得名为“诸行寂灭之乐”的寂静之迹,也就是涅槃。“仅以第一脚站于山上”意思是,仅以第一只脚站在灵鹫山上。这里其余的内容很容易理解。
208. Dasame āhārakaraṇavelanti bhojanakiccavelaṃ. Adhigacche padaṃ santanti saṅkhārūpasamaṃ sukhanti laddhanāmaṃ santaṃ padaṃ nibbānaṃ adhigaccheyya. Paṭhamapādena pabbate ṭhitoyevāti paṭhamena pādena gijjhakūṭe pabbate ṭhitoyeva. Sesamettha suviññeyyameva.