《阇利亚经》的注释
7. Jāliyasuttavaṇṇanā
两位出家人事缘的注释
Dvepabbajitavatthuvaṇṇanā
378注释完《摩诃利经》之后,现在要注释《阇利亚经》。为了依次说明注释的缘起,也为了点明紧接《摩诃利经》之后结集的就是《阇利亚经》,所以说道:“如是我闻……乃至……在憍赏弥的《阇利亚经》。”用“瞿师多的”等语,是在显示中间有所省略,应该完整地说“瞿师多的林园”。因为这样说,也就像在“给孤独园”等处(波罗夷 234)一样,是对施主的称叹;而别处则说,这样称叹时,尊者阿难也会引导其他人效法他的行仪。这里要问:这位瞿师多长者是谁?他的林园是怎样建造的?世尊又为何住在那里?对于这些问题,从整体回答的由来开始,简要地显示一切,说道:“从前据说……”在许多本子中见到“阿罗迦波国”,但在某些地方则写作“阿提拉国”和“达弥罗国”。从那里,即从阿罗迦波国。“儿子……乃至……去了”,这也是为了让人知道“这是他的业”。那时,即他们进入那个村子的那一天。力强粥,即较重的多粥。使之熟,即用等熟消化之药煮。不在近处,即离家外出他往。大声嚎叫,即吠叫,意思是发出“布布”的狗叫声。这也是他的一个业。而当独觉佛为了作衣的事去了别处时,狗的心脏破裂了。这些畜生类都是正直之性,不弯曲;而人却以心思维一事,以口说另一事。因此说道:“尊者,人心确是隐秘的,尊者,畜生确是显露的。”(中部 2.3)
378. Evaṃ mahālisuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni jāliyasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ, mahālisuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa jāliyasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘evaṃ me sutaṃ…pe… kosambiyanti jāliyasutta’’nti āha. ‘‘Ghositenā’’tiādinā majjhelopasamāsaṃ dasseti, ghositassa ārāmotipi vattabbaṃ. Evampi hi ‘‘anāthapiṇḍikassa ārāme’’tiādīsu (pārā. 234) viya dāyakakittanaṃ hoti, evaṃ pana kittento āyasmā ānando aññepi tassa diṭṭhānugatiāpajjane niyojetīti aññattha vuttaṃ. Tattha koyaṃ ghositaseṭṭhi nāma, kathañcānena ārāmo kārito, kathaṃ pana tattha bhagavā vihāsīti pucchāya sabbaṃ taṃ vissajjanaṃ samudāgamato paṭṭhāya saṅkhepatova dassento ‘‘pubbe kirā’’tiādimāha. Allakapparaṭṭhanti bahūsu potthakesu dissati, katthaci pana ‘‘addilaraṭṭha’’nti ca ‘‘damiḷaraṭṭha’’nti ca likhitaṃ. Tatoti allakapparaṭṭhato. ‘‘Puttaṃ…pe… agamāsī’’ti idampi ‘‘tassetaṃ kamma’’nti ñāpetuṃ vuttaṃ. Tadāti tesaṃ gāmaṃ paviṭṭhadivase. Balavapāyāsanti garutaraṃ bahupāyāsaṃ. Jīrāpetunti samavepākiniyā gahaṇiyā pakkāpetuṃ. Asannihiteti gehato bahi aññaṃ gate. Bhussatīti nadati, ‘‘bhubhu’’iti sunakhasaddaṃ karotīti attho. Idampissa ekaṃ kammaṃ. Paccekabuddhe pana cīvarakammatthāya aññaṃ ṭhānaṃ gate sunakhassa hadayaṃ phālitaṃ. Tiracchānā nāmete ujujātikā honti akuṭilā, manussā pana aññaṃ hadayena cinteti, aññaṃ mukhena kathenti. Tenevāha ‘‘gahanañhetaṃ bhante yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ bhante yadidaṃ pasavo’’ti (ma. ni. 2.3).
他因为对独觉佛怀着敬爱,以那正直不曲的信心,命终之后投生到了三十三天。针对他,经文才说“他……中略……投生”。不过,他附在耳边说话时,声音能传遍十六由旬的范围;而平常说话的声音,则能传遍整个一万由旬的天宫。由于有这样的音声成就,他就得名为“瞿沙迦天子”。这就是他对独觉佛怀着敬爱而发出声音的果报。“退没”是指因食物耗尽而退没。因为天子们会因四种原因从天界退没:寿命耗尽、福报耗尽、食物耗尽、生起嗔怒。而他因享受欲乐、失念,所以是因食物耗尽而退没。他投生到憍赏弥城一个城中美妇的腹中。据说城中的美妇们只养育女儿,不养育儿子。因为女儿们能延续她们的家系,所以她也让人把他扔到垃圾堆里。这就是他过去世弃子业行的果报。恶业确实不应因为“微小”就轻视。有一个人看见他被乌鸦和狗围绕,心想“我得到儿子了”,便把他带回家。憍赏弥的富商从那人手中给了他一千迦哈帕那,把他要了过来。针对这件事,才说“投生在憍赏弥城一户人家的家中”等。七次为了杀害他而作种种安排,也正是弃子业行的果报。“富商之女”是指地方富商的女儿。“以聪慧”是指以智慧的明达。她将父亲派来杀害他的书信撕开,改写成婚书,从而救了他的性命。由于她同样的音声成就,他被称为瞿沙迦富商。
Iti so tāya paccekabuddhe sinehavasena ujudiṭṭhitāya akuṭilatāya kālaṅkatvā tāvatiṃsabhavane nibbatto. Taṃ sandhāyāha ‘‘so…pe… nibbattī’’ti. Tassa pana kaṇṇamūle kathentassa saddo soḷasayojanaṭṭhānaṃ pharati, pakatikathāsaddo pana sakalaṃ dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ, evaṃ saraghosasampattiyā ‘‘ghosakadevaputto’’ tveva nāmaṃ ahosi. Ayamassa paccekabuddhe sinehena bhukkaraṇassa nissando. Cavitvāti āhārakkhayena cavitvā. Devalokato hi devaputtā āyukkhayena, puññakkhayena, āhārakkhayena, kopenāti catūhi kāraṇehi cavanti. Imassa pana kāmaguṇe paribhuñjato muṭṭhassatissa āhārakkhayena cavanaṃ hoti. So kosambiyaṃ nagarasobhiniyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Nagarasobhiniyo kira dhītaraṃ paṭijagganti, na puttaṃ. Dhītaro hi tāsaṃ paveṇiṃ ghaṭayanti, tasmā sāpi taṃ saṅkārakūṭe chaḍḍāpeti. Ayamassa pubbe puttachaḍḍanakammassa nissando. Pāpakammañhi nāmetaṃ ‘‘appaka’’nti nāvamaññitabbaṃ. Tameko manusso kākasunakhaparivāritaṃ disvā ‘‘putto me laddho’’ti gehaṃ nesi, tassa pana hatthato kosambakaseṭṭhi kahāpaṇasahassaṃ datvā aggahesi, tamatthaṃ sandhāya ‘‘kosambiyaṃ ekassa kulassa ghare nibbattī’’tiādi vuttaṃ. Sattakkhattuṃ ghātāpanatthaṃ upakkamakaraṇampi puttachaḍḍanakammasseva nissando. Seṭṭhidhītāyāti janapadaseṭṭhino dhītāya. Veyyattiyenāti paññāveyyattiyena. Sā hi tassa pitarā pesitaṃ mārāpanapaṇṇaṃ phāletvā vivāhapaṇṇaṃ bandhitvā jīvitalābhaṃ karoti. Tāyeva sarasampattiyā ghositaseṭṭhi nāma jāto.
为了让身体得到暖热:就像在雪山一带,以根茎果实为食而身体疲惫的人,靠食用咸酸的东西来恢复活力。渴了:就是口渴。疲劳:就是身体疲惫。榕树:就是大榕树。据说他们到了那里之后,就坐在那棵树下。那时,大苦行者看到榕树的光辉庄严,心想:“这里大概住着有大威力的天神吧。这位天神如果能给这群仙人提供饮水等,消除他们旅途的疲劳,那就好了。”天神也知道了他的想法,于是给这群仙人提供了饮水、洗浴和食物。因此说“在那里……”等等。不过,把大苦行者的这种想法不加区分地套用到一切情况上,所以说“期待得到款待”。“伸出手”:以此说明仅仅伸手的工夫,她的愿望就实现了。天神说:她因为自己福德微薄,羞愧得不敢开口,但被一再追问,才这样说了。他:指给孤独长者。雇工:就是靠工钱做事的奴仆、差役和工人。平时的饭食工钱:就是平时应给的饭食和工钱。那时,即使是守布萨日不工作的人,也照样给与工作日应得的饭食工钱同等的报酬,并不减少,这就是意思。在《法句经注》中,小诵师一派的说法是“为晚餐而来”;而这里依据长诵师一派的说法,是“在正午时为早餐而来”。某某:指某个雇工,或者某项雇工的工作,这样连接。因为正是中午时分,所以说“半天已经过去”,以此说明只按半天来计算,因此人们把这种情形称为“半天布萨”。在《法句经注》中,是以夜间部分来说半天布萨;而这里则是从正午开始,按白天部分来算,或者按剩余的那部分昼夜来算。因为即使不是相等的部分,“半”这个词也可以使用。就在那天:这是指天亮的时候。
Sarīrasantappanatthanti himavanteva mūlaphalāhāratāya kilantasarīrassa loṇambilasevanena pīnanatthaṃ. Tasitāti pipāsitā. Kilantāti parissantakāyā. Vaṭarukkhanti mahānigrodharukkhaṃ. Te kira taṃ patvā tassa mūle nisīdiṃsu. Atha jeṭṭhakatāpaso nigrodharukkhassa sobhāsampattiṃ passitvā ‘‘mahānubhāvo maññe ettha adhivutthā devatā. Sādhu vatāyaṃ devatā isigaṇassa pānīyādidānena addhānaparissamaṃ vinodeyyā’’ti cintesi. Devatāpi tathā cintitaṃ utvā isigaṇassa pānīyanhānakabhojanāni adāsi. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi. Jeṭṭhakatāpasassa pana tathā cintanaṃ avisesato sabbattha āropetvā ‘‘saṅgahaṃ paccāsisantā’’ti vuttaṃ. ‘‘Hatthaṃ pasāretvā’’ti iminā hatthappasāraṇamattena tassā yathicchitanipphattiṃ dasseti. Devatā āhāti sā attano puññassa parittakattā lajjāya kathetuṃ avisahantīpi punappunaṃ nippīḷiyamānā evamāha. Soti anāthapiṇḍiko gahapati. Bhatakānanti bhatiyā veyyāvaccaṃ karontānaṃ dāsapesakammakarānaṃ. Pakatibhattavetanamevāti pakatiyā dātabbabhattavetanameva. Tadā uposathikattā kammaṃ akarontānampi kammakaraṇadivase dātabbabhattavetanameva, na tato ūnanti attho. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ khuddakabhāṇakānaṃ matena ‘‘sāyamāsatthāya āgato’’ti (dha. pa. aṭṭha. 1.2.sāmāvatīvatthu) vuttaṃ, idha pana dīghabhāṇakānaṃ matena ‘‘majjhanhike pātarāsatthāya āgato’’ti. Kañcīti kañcipi bhatakaṃ, kiñcipi bhatakakammanti vā sambandho. Majjhanhikakālattā ‘‘upaḍḍhadivaso gato’’ti āha, tena upaḍḍhadivasameva samādinnattā ‘‘upaḍḍhūposatho’’ti taṃ voharantīti dasseti. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.2 sāmāvatīvatthu) rattibhāgena upaḍḍhūposatho vutto, idha pana majjhanhikato paṭṭhāya divasabhāgeneva, tadavasesadivasarattibhāgena vā. Asamepi hi bhāge upaḍḍhasaddo pavattati. Tadahevāti aruṇuggamanakālaṃ sandhāya vuttaṃ.
“世间连听到佛陀的名号都很难得”,他因此生起喜悦和欢喜。“就在那天”,是指到达憍赏弥的第二天。“你们要赶快”,意思是你们要赶快、迅速前往。这是针对“善来比丘”的出家方式,所以说“出家后”。“阿拉汉果”,就是具备四无碍解庄严的阿拉汉境界。那些富商也安住在入流果上,布施了大约半个月后,回来建造了三座寺院。世尊每天轮流住在其中一座寺院里。他住在哪座寺院,就到那位施主家中托钵乞食。那时他正住在瞿师多的寺院,所以说“住在憍赏弥的瞿师罗园”。
‘‘Ghosopi kho dullabho lokasmiṃ yadidaṃ buddho’’ti sañjātapītipāmojjo. Tadahevāti kosambiṃ pattadivasato dutiyadivaseyeva. Turitātthāti turitā attha, sīghayāyino bhavathāti attho. Ehibhikkhupabbajjaṃ sandhāya ‘‘pabbajitvā’’ti vuttaṃ. Arahattanti catupaṭisambhidāsamalaṅkataṃ arahantabhāvaṃ. Tepi seṭṭhino sotāpattiphale patiṭṭhāya aḍḍhamāsamattaṃ dānāni datvā paccāgamma tayo vihāre kāresuṃ. Bhagavā pana devasikaṃ ekekasmiṃ vihāre vasati. Yassa ca vihāre vuttho, tasseva ghare piṇḍāya carati, tadā pana ghositassa vihāre viharati. Tena vuttaṃ ‘‘kosambiyaṃ viharati ghositārāme’’ti.
仅仅因为外道的做法,就成了“导师”,并不是像佛教中那样具备导师的真正特征。“讥嫌”是指:接近之后,用言语去攻击、伤害别人,也就是以指出对方过失的方式来打击对方,这就是它的意思。因此说“想要挑起争论”。“争论”就是通过诽谤来说、来谈论,所以叫“争论”,也就是过失;想要把它挑起来,就是想要把过失安到对方头上,这是其含义。为了说明他们怎样想挑起争论,就说“据说……”等等。“命即是身”是指:那个被称为“命”的,就是被称为“身”的。“命异身异”是指:命是命,身是身,这两者是不同的。这里他们是执取了“将色法视为我”这一说法之后才这样说的。以将色和我视为不二、成为一体而观察的方式,或者指向外道所构想出来的“有情”之我而说。正如这样说:“就在这里,有情被坏灭。” “他的”是指沙门乔达摩的。“被坏灭”是指以无有生起的毁灭方式而灭亡。由于承认命与身无异,以及见到身的坏灭,因此在这里,并不能像具有所见坏灭的人那样,说从身来说与命无异,即使命的坏灭未见,也同样说;也不能以未见坏灭而言从命来说与身无异,因此身的无坏灭也不能说,因为那种坏灭是现量成立的,而且离于四大所造色的身是不存在的。由于这个意趣,所以说“成为断见论”。
Bāhirasamayamattena upajjhāyo, na sāsane viya upajjhāyalakkhaṇena. Upecca parassa vācāya ārambhanaṃ bādhanaṃ upārambho, dosadassanavasena ghaṭṭananti attho. Tenāha ‘‘vādaṃ āropetukāmā hutvā’’ti. Vadanti nindāvasena kathenti etenāti hi vādo, doso, tamāropetukāmā upari patiṭṭhapetukāmā hutvāti attho. Kathamāropetukāmāti āha ‘‘iti kirā’’tiādi. Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti yaṃ vatthu jīvasaññitaṃ, tadeva sarīrasaññitaṃ. Idañhi ‘‘rūpaṃ attato samanupassatī’’ti vuttavādaṃ gahetvā vadanti. Rūpañca attānañca advayaṃ ekībhāvaṃ katvā samanupassanavasena, ‘‘satto’’ti vā bāhirakaparikappitaṃ attānaṃ sandhāya vadanti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘idheva satto bhijjatī’’ti. Assāti samaṇassa gotamassa. Bhijjatīti nirudayavināsavasena vinassati. Tena jīvitasarīrānaṃ anaññattānujānanato, sarīrassa ca bhedadassanato. Na hettha yathā diṭṭhabhedavatā sarīrato anaññattā adiṭṭhopi jīvassa bhedo vutto, evaṃ adiṭṭhabhedavatā jīvato anaññattā sarīrassāpi abhedoti sakkā vattuṃ tassa bhedassa paccakkhasiddhattā, bhūtupādāyarūpavinimuttassa ca sarīrassa abhāvatoti iminā adhippāyenāha ‘‘ucchedavādo hotī’’ti.
有人认为命是一回事,身体是另一回事,也就是说,被称为命的那东西是一个,被称为身体的那东西是另一个。他们这种说法,是抓住了“把有色之物看作我”这一类主张而提出来的。因为人们只看到色会坏灭,而在我之中并没有这种坏灭,于是就得出“我是常住的”这个结论。正是基于这个意思,才说“有情成为常住”。
Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti aññadeva vatthu jīvasaññitaṃ, aññaṃ sarīrasaññitaṃ. Idañhi ‘‘rūpavantaṃ attānaṃ samanupassatī’’tiādinayappavattavādaṃ gahetvā vadanti. Rūpabhedasseva diṭṭhattā , attani ca tadabhāvato ‘‘attā nicco’’ti ayamattho āpanno vāti iminā adhippāyenāha ‘‘satto sassato āpajjatī’’ti.
379-380他们这种说法,就像在设想石女之子的身材高矮一样,所以这个问题应当搁置不答。因为它既不立足于利益,也不立足于法,不是梵行的开端,也不能导向厌离等目的。这里可以《波咤波达经》为例。在那部经里,导师把国王式的闲谈搁在一边,用“诸位贤友,请听……”这样的话,开始为他们进一步说法,所以经文接着说“那时,世尊……”等等。常见和断见是两种极端,圣道是中道。而那种邪道,就是“那道”本身。
379-380. Tayidaṃ nesaṃ vañjhāputtassa dīgharassatādiparikappanasadisaṃ, tasmāyaṃ pañho ṭhapanīyo. Na hesa atthanissito, na dhammanissito, nādibrahmacariyako, na nibbidādiatthāya saṃvattati. Poṭṭhapādasuttañcettha nidassanaṃ. Taṃ tattha rājanimīlanaṃ katvā ‘‘tena hāvusosuṇāthā’’tiādinā satthā nesaṃ upari dhammadesanamārabhīti āha ‘‘atha bhagavā’’tiādi. Sassatucchedadiṭṭhiyo dve antā. Ariyamaggo majjhimā paṭipadā. Tassāyeva paṭipadāyāti micchāpaṭipadāya eva.
并非没有疑惑,是指对诸法并未度脱疑惑,意思是到处攀缘、徘徊。
Saddhāpabbajitassāti saddhāya pabbajitassa ‘‘evamahaṃ ito vaṭṭadukkhato nissarissāmī’’ti pabbajjamupagatassa, tadanurūpañca sīlaṃ pūretvā paṭhamajjhānena samāhitacittassa. Etanti kilesavaṭṭaparivuddhidīpanaṃ ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’ntiādikaṃ diṭṭhisaṃkilesanissitavacanaṃ. Nibbicikiccho na hotīti dhammesu tiṇṇavicikiccho na hoti, tattha tattha āsappanaparisappanavasena pavattatīti attho.
我这样知道:那位比丘成就并安住于初禅,我把与它相应的法这样了知为“广大心”。正如所说的:“他建立了‘这是广大心’的想法。”而我并不这样说:那些执持邪见的人,把那一类生起的法连同它的所依执取为不可分割,说“命就是身”;或者把两者执取为可分割,说“命是另一个,身是另一个”,以此宣说自己错误的执取。我因为对那法已经完全透彻了知,所以不这样说。因此说“然而……”等等。外道大多只这样生起遍禅,所以说“修习遍业处的人”。因为依靠修习的力量而证得禅那,而修习是通过了知地遍等进行的,所以以“想”为代表来说明,因此说“由想的力量而生起”。由此又说“有人了知地遍”等等。然而,因为世尊在各地各处说“然而我并不这样说”,所以他们把世尊的话当作教导,认为“这确实不应该由究竟者、最上之人来说”,出于这个意图就说“这对他不合适”,为了表明不是自己凭辩才而说,所以说“他们思量着说”。其余部分,因为在前一经文中已经说过其理,而且意义明显,所以很容易理解。
Etamevaṃjānāmīti yena so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, etaṃ sasampayuttaṃ dhammaṃ ‘‘mahaggatacitta’’nti evaṃ jānāmi. Tathā hi vuttaṃ ‘‘mahaggatacittametanti saññaṃ ṭhapesi’’nti. No ca evaṃ vadāmīti yathā diṭṭhigatikā taṃ dhammajātaṃ sanissayaṃ abhedato gaṇhantā ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti, tadubhayaṃ vā bhedato gaṇhantā ‘‘aññaṃ jīvaṃ añña sarīra’’nti attano micchāgāhaṃ pavedenti, evamahaṃ na vadāmi tassa dhammassa supariññātattā. Tenāha ‘‘atha kho’’tiādi. Bāhirakā yebhuyyena kasiṇajjhānāni eva nibbattentīti vuttaṃ ‘‘kasiṇaparikammaṃ bhāventassā’’ti. Yasmā bhāvanānubhāvena jhānādhigamo, bhāvanā ca pathavīkasiṇādisañjānanamukhena hotīti katvā saññāsīsena niddisīyati, tasmā ‘‘saññābalena uppanna’’nti āha. Tena vuttaṃ ‘‘pathavīkasiṇameko sañjānātī’’tiādi. Yasmā pana bhagavatā tattha tattha vāre ‘‘atha ca panāhaṃ na vadāmī’’ti vuttaṃ, tasmā bhagavato vacanamupadesaṃ katvā na vattabbaṃ kiretaṃ kevalinā uttamapurisenāti adhippāyena ‘‘na kallaṃ tasseta’’nti āhaṃsu, na sayaṃ paṭibhānenāti dassetuṃ ‘‘maññamānā vadantī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ anantarasutte vuttanayattā, pākaṭattā ca suviññeyyameva.
以上就是《吉祥悦意》——即《长部》注——中对《阇利耶经》的隐义阐明,名为《善悦意》的注释。这部注释阐明极为微细、深奥、难以理解的含义,能让人生起极清净、广大的智慧与辩才。至此,该注释的隐义阐明显说已毕。
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā jāliyasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.