《究罗檀头经》的注释巴利
5. Kūṭadantasuttavaṇṇanā
323 323. 这样注释完《种德经》之后,现在要注释《究罗檀头经》。为了说明注释次第的合理性,也就是要表明在《种德经》之后结集的那部经就是《究罗檀头经》,所以说“如是我闻……在摩揭陀国——《究罗檀头经》”。在“摩揭陀,名为国土的王子们”等说法中,应当按我们在《阿摩昼经》注释憍萨罗国时所说的方式,随宜套用。不过这里有一个不同之处:因为与摩伽一起奔跑,所以叫摩揭陀,指王子们;或者按词源学的说法,因为在肉中贪求,所以叫摩揭陀。依照惯用法和省略词尾的方式,词源学者说,在他们居住的国土上,这个词也不发生元音增长。因为这是国土名称本身,所以用复数;并不是因为“国土”这个词是表示族姓的词,才说“在那个摩揭陀国中”。从这里往后,也就是在“在摩揭陀国”这个词之后,是“游行时”等语句。前两部经,就是《阿摩昼经》和《种德经》。所说的方法就是:凡是这里出现与那里相似的内容,其义释就按那里所说的方法来理解。因为在《梵网经》注释中说过“幼小的芒果树、芒果核”,所以说“芒果核与《梵网经》中所说的相同”。巴利
323. Evaṃ soṇadaṇḍasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni kūṭadantasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ, soṇadaṇḍa suttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa kūṭadantasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘evaṃ me sutaṃ…pe… magadhesūti kūṭadantasutta’’nti āha. ‘‘Magadhā nāma janapadino rājakumārā’’tiādīsu ambaṭṭhasutte kosalajanapadavaṇṇanāyaṃ amhehi vuttanayo yathārahaṃ netabbo. Ayaṃ panettha viseso – magena saddhiṃ dhāvantīti magadhā, rājakumārā, maṃsesu vā gijjhantīti magadhā niruttinayena. Ruḷhito, paccayalopato ca tesaṃ nivāsabhūtepi janapade vuddhi na hotīti neruttikā. Janapadanāmeyeva bahuvacanaṃ, na janapadasadde jātisaddattāti vuttaṃ ‘‘tasmiṃ magadhesu janapade’’ti. Ito paranti ‘‘magadhesū’’ti padato paraṃ ‘‘cārikaṃ caramāno’’tiādivacanaṃ. Purimasuttadvayeti ambaṭṭhasoṇadaṇḍasuttadvaye. Vuttanayamevāti yaṃ tattha āgatasadisaṃ idhāgataṃ, taṃ atthavaṇṇanāto vuttanayameva, tattha vuttanayeneva veditabbanti vuttaṃ hoti. ‘‘Taruṇo ambarukkho ambalaṭṭhikā’’ti brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.2) vuttattā ‘‘ambalaṭṭhikā brahmajāle vuttasadisāvā’’ti āha.
为了说明“准备了祭祀坑,为盛大祭祀而安排了有情的和无情的祭祀用具”这个意思,经文里说“盛大祭祀已准备就绪”。而“已齐备”这个词,则表明这些用具对他们来说正是那样安排妥当的。“百头幼公牛”指已经长到青春期、强壮的一百头小公牛。因为“幼公牛”虽然是牛犊中特殊的一类,但它们仍然是牛犊,既不是已调伏的牛,也不是阉牛,所以说“百头牛犊”。这是阿阇梨的观点。或者,“tara”这个词没有实际意义,所以说“百头牛犊”。这样一来,所有种类的牛犊就都包括在内了。“这些”指公牛等直到羊为止。“种种”指许多不同种类的。“禽兽”指水牛、鹿、羚羊、大鹿、野牛等兽类,以及孔雀、金翅鸟、鹌鹑、鹧鸪等禽类。为了用数量来确定“种种”到底有多少,而说“各七百”,意思是七百又七百。“柱”指绑缚祭祀用具中禽兽的柱子。它也被称为“牺牲柱”。因此说“这称为牺牲柱的”。巴利
Yaññāvāṭaṃ sampādetvā mahāyaññaṃ uddissa saviññāṇakāni, aviññāṇakāni ca yaññūpakaraṇāni upaṭṭhapitānīti atthaṃ sandhāya ‘‘mahāyañño upakkhaṭo’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ, taṃ panetaṃ upakaraṇaṃ tesaṃ tathā sajjanamevāti dasseti ‘‘sajjito’’ti iminā. Vacchatarasatānīti yuvabhāvappattāni balavavacchasatāni. Vacchānaṃ visesāti hi vacchatarā, te pana vacchā eva honti, na dammā, na ca balībaddāti āha ‘‘vacchasatānī’’ti. Ayaṃ ācariyamati (dī. ni. ṭī. 1.323). Tara-saddo vā anatthakoti vuttaṃ ‘‘vacchasatānī’’ti. Evañhi sabbopi vacchappabhedo saṅgahito hoti. Eteti usabhādayo urabbhapariyosānā. Anekesanti anekajātikānaṃ. Migapakkhīnanti mahiṃsarurupasadakuruṅgagokaṇṇamigānañceva morakapiñjaravaṭṭakatittira lāpādipakkhīnañca. Saṅkhyāvasena anekataṃ sattasataggahaṇena paricchindituṃ ‘‘sattasattasatānī’’ti vuttaṃ, sattasatāni, sattasatāni cāti attho. Thūṇanti yaññopakaraṇānaṃ migapakkhīnaṃ bandhanatthambhaṃ. Yūpotipi tassa nāmaṃ. Tenāha ‘‘yūpasaṅkhāta’’nti.
328 “除遣”是指去除追悔。因为对于被称为祭祀的功德来说,那些染污它的事物,通过破除、遮止、灭尽它们,所以称为“除遣”,也就是去除追悔。这些除遣本身让功德流不被截断而保持下去,所以也叫“安立”。因为正是由于没有追悔,功德流才能一层一层地持续生起。这些安立,按祭祀的初期、中期、后期三个阶段来分,有三种,所以说“三种安立”。这里“资具”一词是“随从”的同义词,因为它们是围绕祭祀而备办的。因此说“十六种随从”。巴利
328.Vidhāti vippaṭisāravinodanā. Yo hi yaññasaṅkhātassa puññassa upakkileso, tassa vidhamanato nivāraṇato nirodhanato vidhā vuccanti vippaṭisāravinodanā, tā eva puññābhisandaṃ avicchinditvā ṭhapentīti ‘‘ṭhapanā’’ti ca vuttā. Avippaṭisārato eva hi uparūpari puññābhisandappavattīti. Ṭhapanā cetā yaññassa ādimajjhapariyosānavasena tīsu kālesu pavattiyā tippakārāti āha ‘‘tiṭṭhapana’’nti. Parikkhārasaddo cettha parivārapariyāyo ‘‘parikaronti yaññaṃ abhisaṅkharontī’’ti katvā. Tenāha ‘‘soḷasaparivāra’’nti.
大胜王祭祀故事的注释巴利
Mahāvijitarājayaññakathāvaṇṇanā
336 336. 对于“pubbe bhūtaṃ bhūtapubbaṃ”(过去存在的、过去曾存在的),就像说“曾见过的”一样,这里说“过去所行”,意思是自己前世所生的、作为菩提资粮的功德行。因此,用不动宝藏来比喻那跟随他的宝藏,是恰当的。然而,精通声明的学者们说:“‘bhūtapubbaṃ’这个词,是第七时格的不变化词。”按他们的意见,意思就是“在过去时”。这里的“他的”,指他。关联句是:他征服了广大的大地。或者意思是:他拥有广大的、被征服的大地。就像“在自己的国境内,即在他所统治的国土中”等说法里,“vijita”一词用于王国,这里用它显示他是一位独王,而不是转轮王,因为没有说具足七宝。经文中为了显示不是以任何些许所有物就称为富有,所以先说了“富有”,然后说“大财富”。因此说“任何人”等。所谓富有,就是因为拥有财富而得名,而这富有也是依据那财富来说的;大财富也是如此。为了显示它达到顶点、最为殊胜,所以说“以不可计量的数目”。以应受用的意义,这里特别把欲乐称为“财富”。这是依据“五种欲功德”来说的。所谓“一堆一堆地”,是指不按器皿、装饰品等来分类,而纯粹是以一堆一堆的方式。巴利
336. Pubbe bhūtaṃ bhūtapubbaṃ yathā ‘‘diṭṭhapubba’’nti āha ‘‘pubbacarita’’nti, attano purimajātisambhūtaṃ bodhisambhārabhūtaṃ puññacariyanti attho. Tathā hi tassa anugāminidhissa thāvaranidhinā nidassanaṃ upapannaṃ hoti. Saddavidū pana vadanti ‘‘bhūtapubbanti idaṃ kālasattamiyā nepātikapada’’nti. Atītakāleti hi tesaṃ matena attho. Assāti anena. Mahantaṃ pathavīmaṇḍalaṃ vijitanti sambandho. Mahantaṃ vā vijitaṃ pathavīmaṇḍalamassa atthīti attho. ‘‘Antoraṭṭheti yassa vijite viharati, tassa raṭṭhe’’tiādīsu viya hi vijitasaddo rajje pavattati, iminā tassa ekarājabhāvaṃ dīpeti, na cakkavattirājabhāvaṃ sattaratanasampannatāavacanato. Pāḷiyaṃ na yena kenaci santakamattena aḍḍhatāti dassetuṃ ‘‘aḍḍho’’ti vatvā ‘‘mahaddhano’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘yo kocī’’tiādi. Aḍḍhatā hi nāma vibhavasampannattā sā ca taṃ tadupādāya vuccati. Tathā mahaddhanatāpīti taṃ thāmappattaṃ ukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘aparimāṇasaṅkhyenā’’ti āha. Bhuñjitabbaṭṭhena visesato kāmā idha bhogā nāmāti dasseti. ‘‘Pañcakāmaguṇavasenā’’ti iminā. Piṇḍapiṇḍavasenāti bhājanālaṅkārādivibhāgaṃ ahutvā kevalaṃ khaṇḍakhaṇḍavasena.
把色(金)刻上去或没刻上去,按绿豆大小做成的钱币,就叫“摩沙迦”。用“等”这个字,把碗、盘之类也包括进来。“数亿”是针对金币有百亿等数量来说的,因为只按最低的百亿这个数,就已经达到刹帝利大豪族的地位了。巴利
Rūpaṃ appetvā, anappetvā vā māsappamāṇena kato māsako. Ādisaddena thālakādīni saṅgaṇhāti. Anekakoṭisaṅkhyenāti kahāpaṇānaṃ koṭisatādippamāṇaṃ sandhāya vuttaṃ heṭṭhimantena koṭisatappamāṇeneva khattiyamahāsālabhāvappattito.
“满意”就是心情愉悦。这里“资具”这个词是“原因”的同义词。那么,它到底是什么呢?回答说:“种种装饰品、金银器皿之类。”用“之类”这个词,还包括了衣物、床铺、住所等。他们说:金、银、摩尼珠、珍珠、琉璃、金刚、珊瑚,这七种叫做七宝。正如所说的——巴利
Tuṭṭhīti sumanatā. Upakaraṇasaddo cettha kāraṇapariyāyo. Kiṃ pana tanti āha ‘‘nānāvidhālaṅkārasuvaṇṇarajatabhājanādibheda’’nti. Ādisaddena vatthaseyyāvasathādīni saṅgayhanti, suvaṇṇarajatamaṇimuttāveḷuriyavajirapavāḷāni satta ratanānīti vadanti. Yathāhu –
黄金、白银、珍珠、摩尼珠和琉璃,
还有金刚和珊瑚,据说这就是七宝。巴利
‘‘Suvaṇṇaṃ rajataṃ muttā, maṇiveḷuriyāni ca; Vajirañca pavāḷanti, sattāhu ratanānime’’ti.
稻谷、大麦等七种谷物,连同随顺的品种,叫做“前食”,是以果实为优先来说的。反过来,绿豆、黑豆等其余那些,叫做“后食”。在后食之前生长的叫前食,在那之后生长的叫后食。不过,按照词源学家的说法,把nna音换成ṇṇa音,就成了pubbaṇṇa和aparaṇṇa。至于它们前后之别,应当理解为在世界最初形成时,依出现与不出现而定的。前面那句“富有、大财、多有金银”的话,是就每天的开销、施舍、收取等,以及周转的钱财谷物来说的;而这里“多财多谷”这句话,则是就窖藏的钱财和积存的谷物来说的。为了指出这个差别,才显示了这一方法。因为每天所用的,乃至价值二十迦诃波那的瓶器等,也确实是大富之相。巴利
Sālivīhiādi sattadhaññaṃ sānulomaṃ pubbannaṃ nāma purekkhataṃ sassaphalanti katvā. Tabbipariyāyato muggamāsādi tadavasesaṃ aparannaṃ nāma. Aparannato pubbe pavattamannaṃ pubbannaṃ, tato aparasmiṃ pavattamannaṃ aparannaṃ. Nna-kārassa pana ṇṇa-kāre kate pubbaṇṇaṃ, aparaṇṇañcāti neruttikā. Pubbāparabhāvo panetesaṃ ādikappe sambhavāsambhavavasena veditabbo. Purimaṃ ‘‘aḍḍho mahaddhano pahūtajātarūparajato’’ti vacanaṃ devasikaṃ paribbayadānagahaṇādivasena, parivattanadhanadhaññavasena ca vuttaṃ, idaṃ pana ‘‘pahūtadhanadhañño’’ti vacanaṃ nidhānagatadhanavasena, saṅgahitadhaññavasena cāti imaṃ visesaṃ sandhāya ayaṃ nayo dassito. Vīsakahāpaṇambaṇādidevasikavaḷañjanampi hi mahāsālalakkhaṇaṃ.
现在,为了从相反的角度说明它们的差别,就以“或者”等语开始了第二种说法。因为通过这一点,前文所说的确实是依窖藏之财和积存之谷而说的,这个意思也就自然成立了。其中,“此”指的是“多财多谷”这句话。“彼”指大胜王。“日日受用”就是每天要用的,这是个中性抽象词。“给奴仆、佣工、仆役等发放薪俸”就是开销施舍。“为偿债等而取用钱财谷物”就是取用。用“等”字把放债之类也包括进来。“周转钱财谷物”是指通过买卖交易来周转的钱财谷物。不过在某些地方,能看到没有并列词的文本。那里应该把“开销、施舍、取用等”和“周转”这个词连起来理解,意思就是:以那样的方式,从此处彼处周转的钱财谷物。巴利
Idāni tabbiparītavasena visesaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādinā dutiyanayo āraddho. Iminā eva hi purimavacanaṃ nidhānagatadhanavasena, saṅgahitadhaññavasena ca vuttanti atthato siddhaṃ hoti. Tattha idanti ‘‘pahūtadhanadhañño’’ti vacanaṃ. Assāti mahāvijitarañño. Divase divase paribhuñjitabbaṃ devasikaṃ, bhāvanapuṃsakametaṃ. Dāsakammakaraporisādīnaṃ vettanānuppadānaṃ paribbayadānaṃ. Iṇasodhanādivasena dhanadhaññānamādānaṃ gahaṇaṃ. Ādisaddena iṇadānādīnaṃ saṅgaho. Parivattanadhanadhaññavasenāti kayavikkayakaraṇena parivattitabbānaṃ dhanadhaññānaṃ vasena. Katthaci pana samuccayavirahitapāṭho dissati. Tattha ‘‘paribbayadānaggahaṇādivasenā’’ti idaṃ parivattanapadena sambandhaṃ katvā tādisena vidhinā ito cito ca parivattetabbānaṃ dhanadhaññānaṃ vasenāti attho veditabbo.
“库”(koṭṭha)是指存放谷物的地点,同样的,那房屋也叫这个。因此说“谷物装满的库房”。像这样,把藏宝室说成“库藏”(kosa),把存放谷物的地点说成“库房”(koṭṭhāgāra)之后,现在为了用另一种方式说明它,就说了“或者”等话。其中,就像因为剑鞘能除去剑锋的损害,所以剑鞘被称为“kosa”;同样,因为国王能除去锋芒般的损害,所以四支军被称为“kosa”,因此说“四种库藏”等。这里,象等应当依照“十二人象”等处所说的特征来理解。由于在取“布库房”时就已经包含了所有杂物存放处,所以说“库房有三种”等。因为除了金银之外,其余的铁、铅、木、角、布等不坚实的物品需要守护,所以把ga变成ka,称为kuppa。存放金银的地方是财库。到处巡视察看宝物,就是观宝游行。国王虽然自己知道这件事,但为了让管库人说明之后大众安静下来,才这样问。因为如果不这样让他说明,大众就会出声:“国王为什么要把历代相传的家财毁掉?”由此就会产生骚动;但如果这样让他说明,大众就会明白“是因为这个缘故才舍弃它”,从而安静下来,不会骚动,所以应当知道他是为此才这样问的。死的境界,就是死所属的,或者说是以死为名的领域。巴利
Koṭṭhaṃ vuccati dhaññaṭṭhapanaṭṭhānaṃ, tadeva agāraṃ tathā. Tenāha ‘‘dhaññena paripuṇṇakoṭṭhāgāro’’ti. Evaṃ sāragabbhaṃ koso, dhaññaṭṭhapanaṭṭhānaṃ koṭṭhāgāranti dassetvā idāni tato aññathāpi taṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathā asino tikkhabhāvaparihārato paricchado ‘‘koso’’ti vuccati, evaṃ rañño tikkhabhāvaparihārakattā caturaṅginī senā ‘‘koso’’ti āha ‘‘catubbidho koso’’tiādi. ‘‘Dvādasapuriso hatthī’’tiādinā (pāci. 314) vuttalakkhaṇena cettha hatthiādayo gahetabbā. Vatthakoṭṭhāgāraggahaṇeneva sabbassapi kuppabhaṇḍaṭṭhapanaṭṭhānassa gahitattā ‘‘koṭṭhāgāraṃ tividha’’ntiādi vuttaṃ. Jātarūparajatato hi aññaṃ lohaayadāruvisāṇavatthādikamasāradabbaṃ gopetabbato ga-kārassa ka-kāraṃ katvā kuppaṃ vuccati. Jātarūparajatanidhānaṃ dhanakoṭṭhāgāraṃ. Tattha tattha ratanaṃ viloketvā caraṇaṃ ratanavilokanacārikā. Kāmaṃ tamatthaṃ rājā jānāti, bhaṇḍāgārikena pana kathāpetvā parisāya nissaddabhāvāpādanatthameva evaṃ pucchati. Tathā kathāpane hi asati parisā saddaṃ karissati ‘‘kasmā rājā paramparāgataṃ kuladhanaṃ vināsetī’’ti, tato ca pakatikkhobho bhavissati, sati pana tathā kathāpane ‘‘etaṃkāraṇā taṃ chaḍḍetī’’ti nissaddabhāvamāpajjissati. Tato ca pakatikkhobho na bhavissati, tasmā tathā pucchatīti veditabbaṃ. Maraṇavasanti maraṇassa, maraṇasaṅkhātaṃ vā visayaṃ.
337 在巴利文中,“唤来”一词是为了表达“想要商量”的意思,所以接着说“与一位智者商量之后”。这里的前缀顺着词根的含义来理解,而在某些地方,具体的特殊含义则要从上下文来确定,比如“诸比丘,正在学的比丘应当了知、应当遍问、应当遍究”。同样,在它的逐词解释中也说:“‘正在学的’就是想要学的人;‘应当了知’就是应当知道。‘唤来’就是想要商量。”婆罗门为了让国土没有灾难、让祭祀长久持续而这样想,所以说“这位国王”等话。与那些带来物品的人们之家有关联,或者这是表示不敬的属格用法。巴利
337. Pāḷiyaṃ ‘‘āmantetvā’’ti etassa mantitukāmo hutvāti atthaṃ viññāpetuṃ ‘‘ekena paṇḍitena saddhiṃ mantetvā’’ti vuttaṃ. Dhātvatthānuvattako hettha upasaggo, pakaraṇādhigato ca katthaci atthaviseso yathā ‘‘sikkhamānena bhikkhave bhikkhunā aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabba’’nti (pāci. 434). Tathā hissa padabhājane vuttaṃ ‘‘sikkhamānenāti sikkhitukāmena. Aññātabbanti jānitabba’’ntiādi (pāci. 436). Āmantesīti mantitukāmosi. Janapadassa anupaddavatthaṃ, yaññassa ca cirānappavattanatthaṃ brāhmaṇo cintesīti āha ‘‘ayaṃ rājā’’tiādi. Āharantānaṃ manussānaṃ gehānīti sambandho, anādare vā etaṃ sāmivacanaṃ.
338 盗贼破坏众生的利益与安乐,带来不利与痛苦,就像荆棘一样,所以在这里被称为“荆棘”,也就是“有荆棘的盗贼荆棘”。就像杀害村民的人因为不加区分地杀害村民而被称为“村杀者”,而且根据近用和依止的命名方式,名称也可以用在所依的事物上,同样地,对旅人的伤害和压迫就叫作“路害”。行非法的人,就是惯于做背离正法、不合理之事的人;或者,在自己的领地内,对村落等地方加以保护、使其远离种种灾难,本是刹帝利应当做的事,而他却惯于不做此事,这就是其含义。“盗贼”是贼人的同义词。所谓“破坏者”,就是刺穿、摧毁他人的人,由于省略了鼻音而成为“dassava”,他们正因为像铁钉一样,所以称为“钉”,即“盗贼之钉”。正如田里的铁钉会阻碍耕作等顺利开展,并通过根部蔓延阻碍庄稼成长;同样,盗贼也会阻碍国王命令在国土内顺利施行,并通过根株生长阻碍地方繁荣。为了说明夺命,所以说“以杀害”;为了说明伤害,所以说“以捶打”。因为“vadha”一词也有伤害之义,如“vadhati na rodati, āpatti dukkaṭassā”(《波逸提》880)等中那样,这里的意思是以木槌等击打。所谓“addu”,是用木块制成的一种捆缚器具,用它进行的捆缚也是如此。通过“等”字,还包括绳缚、链缚、家缚等。通过“hāniyā”这一词,显示了从hā界构成的“jānipadanipphatti”,而那也是指财物的损失,所以说“sataṃ gaṇhathā”等。巴利
338. Sattānaṃ hitasukhassa vidūsanato, ahitadukkhassa ca āvahanato kaṇṭakasadisatāya corā eva idha ‘‘kaṇṭakā’’ti vuttaṃ ‘‘corakaṇṭakehi sakaṇṭako’’ti. Yathā gāmavāsīnaṃ ghātakā gāmaghātakā abhedavasena, upacārena ca nissayanāmassa nissitepi pavattanato, evaṃ panthikānaṃ duhanā bādhanā panthaduhā. Dhammato apetassa ayuttassa karaṇasīlo adhammakārī, yo vā attano vijite janapadādīnaṃ tato tato anatthato tāyanena khattiyena kattabbadhammo, tassa akaraṇasīloti attho. Dassūti corānametaṃ adhivacanaṃ. Daṃsenti viddhaṃsentīti hi dassavo niggahītalopena, te eva khīlasadisattā khīlanti dassukhīlaṃ. Yathā hi khette khīlaṃ kasanādīnaṃ sukhappavattiṃ, mūlasantānena sassaparibuddhiñca vibandhati, evaṃ dassavopi rajje rājāṇāya sukhappavattiṃ, mūlaviruḷhiyā janapadaparibuddhiñca vibandhantī. Pāṇacāgaṃ dassetuṃ ‘‘māraṇenā’’ti vuttaṃ, hiṃsanaṃ dassetuṃ ‘‘koṭṭanenā’’ti. Vadhasaddo hi hiṃsanatthopi hoti ‘‘vadhati na rodati, āpatti dukkaṭassā’’tiādīsu (pāci. 880) viya, kapparādīhi pothanenāti attho. Addu nāma dārukkhandhena kato bandhanopakaraṇaviseso, tena bandhanaṃ tathā. Ādisaddena rajjubandhanasaṅkhalikabandhanagharabandhanādīni saṅgaṇhāti. Hā-dhātuyā jānipadanipphattiṃ dasseti ‘‘hāniyā’’ti iminā, sā ca dhanahāyanamevāti vuttaṃ ‘‘sataṃ gaṇhathā’’tiādi.
把五髻那么大的头发留下来不剃,就叫作五髻剃发。这种做法也被称为“乌鸦翼剃发”。在头上浇牛粪水,就是牛粪浇淋。所谓“短杖”,是指比四肘短的短棍,也叫“gaddula”,用那种东西捆绑就叫短杖缚。由“等”这个字,还包括剃光头发之后系灰袋等做法。“Sammā”这个词有“以因由”等意思,所以说“以因由”等,这是一种同义的说法。“Ūhanissāmi”的意思是拔除、除去。因为先前在那里已经熟悉了,所以就生起努力。针对“anuppadetū”,按照它“随随给予”的意思,说了“在所给不足时”等话。农具器物,如犁铧、刺棒、轭、犁等,以此表明经中只是拿种子和食物来举例说明。作证、立券、约束,是在希望再取回时,无论带利息还是不带利息而行布施;但这里两者都没有,因为不希望再取回,所以说“不作证”等。因此说“以断根的方式”。“Sakkhi”指当时的见证人。“不记在叶上”,就是不像平常那样书写记录在贝叶等上。在其他地方,“pābhata”一词也用于礼物,但这里只指货物本金,所以说“货物本金的”等。因为货物本金从来源处带来、收集生利之货品,所以叫“pābhata”。据声论师说,从生利之财先带来的是“pābhata”,而礼物则是由希求那种意义的人带来,所以也是“pābhata”。这个“pa”前缀有表示希求的意思。巴利
Pañcasikhamattaṃ ṭhapetvā muṇḍāpanaṃ pañcasikhamuṇḍakaraṇaṃ. Taṃ ‘‘kākapakkhakaraṇa’’ntipi voharanti. Sīse chakaṇodakāvasecanaṃ gomayasiñcanaṃ. Kudaṇḍako nāma catuhatthato ūno rassadaṇḍako, yo ‘‘gaddulo’’tipi vuccati, tena bandhanaṃ kudaṇḍakabandhanaṃ. Ādisaddena khuramuṇḍaṃ karitvā bhasmapuṭavadhanādīnaṃ saṅgaho. Sammāsaddo ñāyatthoti āha ‘‘hetunā’’tiādi, pariyāyavacanametaṃ. Ūhanissāmīti uddharissāmi, apanessāmīti attho. Pubbe tattha kataparicayatāya ussāhaṃ karonti. ‘‘Anuppadetū’’ti etassa anu anu padetūti atthaṃ sandhāya ‘‘dinne appahonte’’tiādi vuttaṃ. Kasiupakaraṇabhaṇḍaṃ phālapājanayuganaṅgalādi, iminā pāḷiyaṃ bījabhattameva nidassanavasena vuttanti dasseti. Sakkhikaraṇapaṇṇāropananibandhanaṃ vaḍḍhiyā saha vā vinā vā puna gahetukāmassa dāne hoti, idha pana tadubhayampi natthi puna aggahetukāmattāti vuttaṃ ‘‘sakkhiṃ akatvā’’tiādi. Tenāha ‘‘mūlacchejjavasenā’’ti. Sakkhinti tadā paccakkhakajanaṃ. Paṇṇe anāropetvāti tālādipaṇṇe yathāciṇṇaṃ likhanavasena anāropetvā. Aññattha paṇṇākārepi pābhatasaddo, idha pana bhaṇḍamūleyevāti āha ‘‘bhaṇḍamūlassā’’tiādi. Bhaṇḍamūlañhi pakārato udayabhaṇḍāni ābharati saṃharati etenāti pābhataṃ. Udayadhanato pageva ābhataṃ pābhatanti saddavidū, paṇṇākāro pana taṃ tadatthaṃ patthentehi ābharīyateti pābhataṃ. Patthanatthajotako hi ayaṃ pa-saddo.
“如所带来”等语,是用《小商主本生经》的经文来证明“pābhata”这个词有“货物本金”的意思。那里的注释说:“‘以少许’就是一点点、一丁点。‘有慧者’就是有智慧的人。‘以pābhata’就是以货物本金。‘善巧者’就是会做生意的人。‘让自己兴起’就是赚到大笔财富和名声之后,把自己安顿下来、站稳脚跟。怎么做到呢?就像吹旺小火一样:好比一个聪明人对着一点点火,一点点加进牛粪粉之类的东西,用嘴吹气,把它吹起来、让它变大,变成一大团火焰;同样,聪明人哪怕只拿到一点点货物本金,也会用各种办法去经营,让财富和名声增长;增长之后,就在这上面把自己安顿好;或者,就是靠着这份财富和名声的壮大,让自己出人头地——意思就是变得有名、广为人知。”巴利
‘‘Yathāhā’’tiādinā pābhatasaddassa mūlabhaṇḍatthataṃ cūḷaseṭṭhijātakapāṭhena (jā. 1.1.4) sādheti. Tatrāyamaṭṭhakathā (jā. aṭṭha. 1.1.4) ‘‘appakenapīti thokenapi parittakenapi. Medhāvīti paññavā. Pābhatenāti bhaṇḍamūlena. Vicakkhaṇoti vohārakusalo. Samuṭṭhāpeti attānanti mahantaṃ dhanañca yasañca uppādetvā tattha attānaṃ saṇṭhāpeti patiṭṭhāpeti. Yathā kiṃ? Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ, yathā paṇḍitapuriso parittaṃ aggiṃ anukkamena gomayacuṇṇādīni pakkhipitvā mukhavātena dhamanto samuṭṭhāpeti vaḍḍheti mahantaṃ aggikkhandhaṃ karoti, evameva paṇḍito thokampi pābhataṃ labhitvā nānāupāyehi payojetvā dhanañca yasañca vaḍḍheti, vaḍḍhetvā ca pana tattha attānaṃ patiṭṭhāpeti, tāya eva vā pana dhanayasamahantatāya attānaṃ samuṭṭhāpeti, abhiññātaṃ pākaṭaṃ karotīti attho’’ti.
每天应该给的,叫“日给”。每月应该给的,叫“月给”。用“等”这个字,就把半月给之类的也包括进来了。对那个人、那个人而言,也就是对每个人而言。与善巧相应、与业相应、与勇猛相应——这里“相应”这个词出现在复合词之后,要分别连接到每一项上。在这里,与熟练相应,就是与善巧相应。某些地方能看到“族”这个字,它也像阇努索尼等族那样,按照与族相应而应该给,所以同样成立。将军等职位,这里是用来说明只指已经说到的俸给。因为专心做自己的工作,又没有灾患,所以成为财富和谷物的堆积者、堆积的制造者。安稳而住,就是没有灾患地持续存在。因此说“无畏”,意思是从任何地方都没有怖畏。以喜而喜,就是依着喜悦而喜,是以喜悦而喜,不是仅仅寒暄而已,这是所说的意思。因为在“与世尊共喜”等语句中,“muda”这个词也用于寒暄。或者,意思是自己成为喜悦的人之后,其他人也喜悦而住。因此说“彼此心喜”,又说“即使没有结合,也只是增长习行”,所以有两种读法。繁荣丰足,就是成就和广大的状态。巴利
Divase divase dātabbaṃ devasikaṃ. Māse māse dātabbaṃ māsikaṃ. Ādisaddena anuposathikādīni saṅgaṇhāti. Tassa tassa purisassa. Kusalānurūpena, kammānurūpena sūrabhāvānurūpenāti dvandato paraṃ suyyamāno anurūpasaddo paccekaṃ yojetabbo. Chekabhāvānurūpatā cettha kusalānurūpaṃ. Katthaci kulasaddo dissati, so ca jāṇusoṇiādikulānamiva kulānurūpampi dātabbato yujjateva. Senāpaccādi ṭhānantaraṃ, iminā bhattavetanaṃ niddiṭṭhamattanti dasseti. Sakakammapasutattā, anupaddavattā ca dhanadhaññānaṃ rāsiko rāsikārabhūto. Khemena ṭhitāti anupaddavena pavattā. Tenāha ‘‘abhayā’’ti, kutocipi bhayarahitāti attho. Modā modamānāti modāya modamānā, somanasseneva modamānā, na saṃsandanamattenāti vuttaṃ hoti. ‘‘Bhagavatā saddhiṃ sammodī’’tiādīsu (dī. ni. 1.381) hi mudasaddo saṃsandanepi pavattati, aññe modā hutvā aparepi modamānā viharantīti vā attho. Tenāha ‘‘aññamaññaṃ pamuditacittāti, asaññogepi vatticchāyeva vuddhīti dvidhā pāṭho vutto. Iddhaphītabhāvanti samiddhavepullabhāvaṃ.
四种资具的解说巴利
Catuparikkhāravaṇṇanā
339 339. 在种种事务上跟随、随顺的人,就叫“随从”。那些随从本身又叫“ānuyantā”,就像“anubhāvo 就是 ānubhāvo”那样;也有“ānuyuttā”这种读法,因为在种种事务上致力投入的人,按前面说的方式就叫“ānuyuttā”。“assā”指国王的。“te”指那些随从的刹帝利等人。“他把我们排除在外”——他们这样想,就不会满意。老师在《长部注》里说:“Nibandhavipulāyāgamo gāmo nigamo. Vivaḍḍhitamahāāyo mahāgāmo.”律注里则说:“没有墙围着、但有商铺的,是聚落;有墙也有商铺的,是城;与此相反的,是村落。”“gāmo”就是人们聚集、陶醉的地方;如果这个村落很显眼,就叫“nigamo”,也就是比村落更大的聚落。这里“ni-”这个前缀有强化的意思,又因为它是约定俗成的词,所以读短音,这是语法家说的。“janapada”的意思前面已经讲过。在所说的七种王国要素中,依其余六种而使国王的利益与安乐极大增长,而随从等则是其中的一部分,故说“你们的……”等。巴利
339. Tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyanti anuvattantīti anuyantā. Teyeva ānuyantā yathā ‘‘anubhāvo eva ānubhāvo’’ti, ‘‘ānuyuttā’’tipi pāṭho, tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyujjantīti hi ānuyuttā vuttanayena. Assāti rañño. Teti ānuyantakhattiyādayo. ‘‘Amhe ettha bahi karotī’’ti attamanā na bhavissanti. ‘‘Nibandhavipulāyāgamo gāmo nigamo. Vivaḍḍhitamahāāyo mahāgāmo’’ti (dī. ni. ṭī. 1.338) ācariyena vuttaṃ. ‘‘Apākāraparikkhepo sāpaṇo nigamo, sapākārāpaṇaṃ nagaraṃ, taṃ tabbiparīto gāmo’’ti (kaṅkhāvitaraṇī abhinavaṭīkāyaṃ saṅghādisesakaṇḍe kuladūsakasikkhāpade passitabbaṃ) vinayaṭīkāsu. Gasanti madanti etthāti gāmo, sveva pākaṭo ce, nigamo nāma atireko gāmoti katvā. Bhusattho hettha nī-saddo, saññāsaddattā ca rassoti saddavidū. Janapadattho vuttova. ‘‘Sāmyāmacco sakhā koso, duggañca vijitaṃ bala’’nti vuttāsu sattasu rājapakatīsu rañño tadavasesānaṃ channaṃ vasena hitasukhātivuddhi, tadekadesā ca ānuyantādayoti āha ‘‘yaṃ tumhāka’’ntiādi.
在种种事务中与国王共处的人,就是大臣。正如“Amāvāsī”(在家者)等词中那样,这里的“amā”是表示共同行为的不变词,加上“ca”后缀构成派生词,这是语源学者的说法。但在处理王事的场合,他们为国王所喜爱,又与国王一同行动,所以用“亲信同伴”这个词来说明。在国王的集会中任职的人,就是廷臣。那么他们又是哪些人呢?回答说“其余执行命令的人”,意思是除了前面所说的随从刹帝利等人之外,其余执行国王命令的人。即使有可布施的东西,如果缺少威德成就和眷属成就,也无法那样布施。到了年老时,即使是那样的国王,这两种成就也会衰退,更何况没有可布施的东西呢。为了说明这一点,所以说了“若无施物……”等话。意思是:在没有可施之物时,以及年迈衰老时,都不能布施。以此,即通过所说的两种原因。“获得许可”指通过应允。“朋党”指祭祀中的同党,即祭祀的组成部分。“资具”指筹备祭祀的人,即各种器具;由于这些是那项祭祀的组成部分,所以如同眷属,因此说“成为眷属”。以“车”等词,遮止此处不相关的其他意义。巴利
Taṃtaṃkiccesu raññā amā saha bhavantīti amaccā. ‘‘Amāvāsī’’tiādīsu viya hi samakiriyāya amāti abyayapadaṃ, ca-paccayena taddhitasiddhīti neruttikā. Rajjakiccavosāsanakāle pana te raññā piyā, sahapavattanakā ca bhavantīti dasseti ‘‘piyasahāyakā’’ti iminā. Rañño parisati bhavā ‘‘pārisajjā. Ke pana teti vuttaṃ ‘‘sesā āṇattikārakā’’ti , yathāvuttānuyuttakhattiyādīhi avasesā rañño āṇākarāti attho. Satipi deyyadhamme ānubhāvasampattiyā, parivārasampattiyā ca abhāve tādisaṃ dātuṃ na sakkā. Vuddhakāle ca tādisānampi rājūnaṃ tadubhayaṃ hāyateva, deyyadhamme pana asati pagevāti dassetuṃ ‘‘deyyadhammasmiñhī’’tiādimāha. Deyyadhammasmiṃ asati ca mahallakakāle ca dātuṃ na sakkāti yojanā. Etenāti yathāvuttakāraṇadvayena. Anumatiyāti anujānanena. Pakkhāti sapakkhā yaññassa aṅgabhūtā. Yaññaṃ parikarontīti parikkhārā, sambhārā, te ca tassa yaññassa aṅgabhūtattā parivārā viya hontīti āha ‘‘parivārā bhavantī’’ti. ‘‘Ratho’’tiādinā idhānadhippetamatthaṃ nisedheti.
这辆车以白色为装饰,以禅那为车轴,以精进为车轮;
舍是车轭两边的平衡,无欲是四周的围幔。巴利
‘‘Ratho setaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo; Upekkhā dhurasamādhi, anicchā parivāraṇa’’nti. (saṃ. ni. 5.4);
这段出自《相应部·大品》。其中,“车”指的是被称为梵乘的八正道之车。“白净庄严”指的是四遍清净戒的庄严。也有“戒庄严”这样的读法。“禅那为轴”指的是以与观相应的五种禅支所成的禅那之轴。“精进为轮”就是精进之轮。“舍为轭之平衡”指的是舍使两轭平衡。“无欲为围绕护卫”指的是无贪,就像狮子法等那样的围绕护卫。巴利
Hi saṃyuttamahāvaggapāḷi. Tattha rathoti brahmayānasaññito aṭṭhaṅgikamaggaratho. Setaparikkhāroti catupārisuddhisīlālaṅkāro. ‘‘Sīlaparikkhāro’’tipi pāṭho. Jhānakkhoti vipassanāsampayuttānaṃ pañcannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena jhānamayaakkho. Cakkavīriyoti vīriyacakko. Upekkhā dhurasamādhīti upekkhā dvinnaṃ dhurānaṃ samatā. Anicchā parivāraṇanti alobho sīhadhammādīni viya parivāraṇaṃ.
八种资具的解说巴利
Aṭṭhaparikkhāravaṇṇanā
340 对于“从两方面都出身良好”等说法,是指以五种威力而说的。因此说“以能下令建立的能力”。为了显示“有信仰”一词的含义是“他享受布施的果报,趋向于所得”,所以说了“布施的……”等话。在布施上勇猛,就是布施勇猛者,即对所施之物没有丝毫吝惜,彻底放舍;应当知道这种状态是由业自性智的锐利明澈而来。为了说明它的锐利明澈,先说了“有信仰”,然后说“布施勇猛者”,应当这样理解。因此说了“不是仅凭信仰而已”等话。因为对业自性如同亲眼所见般现前的人,才会这样说。他所布施的,就是他把所施之物给予他人。作为那物的主人而施,就是完全压伏对该物的贪欲,以主宰者的身份而施。这是以原因代结果的表达方式。后面也是同样的道理。由于不会被对该物的贪欲所牵引,所以不是奴仆,不是同伴。巴利
340.Ubhato sujātādīhi vuccamānehi. Yasasāti pañcavidhena ānubhāvena. Tenāha ‘‘āṇāṭhapanasamatthatāyā’’ti. ‘‘Saddho’’ti etassa ‘‘dātādānassa phalaṃ paccanubhoti pattiyāyatī’’ti atthaṃ dassetuṃ ‘‘dānassā’’tiādi vuttaṃ. Dāne sūroti dānasūro, deyyadhamme īsakampi saṅgaṃ akatvā muttacāgo, tabbhāvo pana kammassakatāñāṇassa tikkhavisadabhāvena veditabbo. Tassa hi tikkhavisadabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘saddo’’ti vatvā ‘‘dānasūro’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘na saddhāmattakenā’’tiādi. Yassa hi kammassakatā paccakkhamiva upaṭṭhāti, so evaṃ vutto. Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti. Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhumabhibhavanto tassa adhipati hutvā deti. Kāraṇopacāravacanañhetaṃ. Paratopi eseva nayo. Tabbisayena lobhena anākaḍḍhanīyattā na dāso, na sahāyo.
为了用遮诠和顺诠两种方式开显这个含义,才说了“因为若……”等话。这里要显示的是,此处所指的奴仆和同伴这两者,从遮诠的角度来说明。在硬食、软食等当中,因为甜味最殊胜,所以说“吃甜的”;或者这只是一个举例,意思是受用殊胜的东西。作为奴仆而布施,是因为陷入了渴爱的奴役。作为同伴而布施,是因为不舍弃对那东西的贪爱。作为主人而布施,是因为从渴爱的奴役中解脱出来,能够克服它、超越它而行动。至于导师所说的“类似主人的受用”,那是就超越渴爱奴役这一共同点来说的。并不是说漏尽者的受用就像主人的受用那样,也不是说漏尽者的布施就成立为“布施的主人”这个意思;或者这是后来因疏忽而写错的。所谓“如此的”,就是指具有布施主人这样的性质。巴利
Tadevatthaṃ byatirekato, anvayato ca vivaritvā dassento ‘‘yo hī’’tiādimāha. Idhānadhippetassa hi dāsādidvayassa byatirekato dassanaṃ. Khādanīyabhojanīyādīsu madhurasseva paṇītattā ‘‘madhuraṃ bhuñjatī’’ti vuttaṃ, nidassanamattaṃ vā etaṃ, paṇītaṃ paribhuñjatīti vuttaṃ hoti. Dāso hutvā deti taṇhāya dāsabyataṃ upagatattā. Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvānissajjanato. Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ mocetvā abhibhuyya pavattanato. Yaṃ panetaṃ ācariyena vuttaṃ ‘‘sāmiparibhogasadisā’’ti, (dī. ni. ṭī. 1.340) taṃ taṇhādāsabyamatikkantatāsāmaññaṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi khīṇāsavassa paribhogo sāmiparibhogo viya khīṇāsavasseva dānaṃ dānasāmīti attho upapanno hoti, pacchā vā pamādalikhitametaṃ. Tādisoti dānasāmisabhāvo.
这里说的“已止息恶行的沙门、已去除恶行的婆罗门”,是按最高标准来说的;而只是形式上出家为沙门、只是因出身种姓而称婆罗门的人,则应当知道是被“贫穷”等词所包含。“恶趣者”是指陷入谋生艰难、生活困苦的人。所以说“贫穷的人们”。“行路者”是指走在路上的人。“乞食者”是指通过称赞施主的功德、宣说业果来乞求的人,比如裸形外道等。为了说明这个意思,就说了“所希求的、所布施的”等话,因为正是依靠这两方面,对布施的赞叹方有可能。凡游行者,他们名为乞食者,应这样连接。“一握之量”是就稻米等而说,“一钵之量”是就粥饭等而说。“饮水处”是指可以进去饮用的河、池等一切共用的渡口,像饮水处一样成为饮水处,所以说“如井水处”等。“成为”是指从状态而言。“所闻即所闻生”是就“生”一词不表达其他含义而说,如“懈怠生”之类。巴利
Samitapāpasamaṇabāhitapāpabrāhmaṇā ukkaṭṭhaniddesenettha vuttā, pabbajjāmattasamaṇajātimattabrāhmaṇā vā kapaṇādiggahaṇena gahitāti veditabbaṃ. Duggatāti dukkaraṃ jīvikamupagatā kasiravuttikā. Tenāha ‘‘daliddamanussā’’ti. Pathāvinoti maggagāmino. Vaṇibbakāti dāyakānaṃ guṇakittanavasena, kammaphalakittanamukhena ca yācanakā seyyathāpi naggacariyādayoti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ye iṭṭhaṃ dinna’’ntiādi vuttaṃ. Tadubhayeneva hi dānassa vaṇṇathomanā sambhavati. Ye vicaranti, te vaṇibbakā nāmāti yojetabbaṃ. Pasatamattanti vīhitaṇḍulādivasena vuttaṃ, sarāvamattanti yāgubhattādivasena. Opānaṃ vuccati ogāhetvā pātabbato nadītaḷākādīnaṃ sabbasādhāraṇaṃ titthaṃ, opānamivabhūtoti opānabhūto. Tenāha ‘‘udapānabhūto’’tiādi. Hutvāti bhāvato. Sutameva sutajātanti jātasaddassa anatthantaravācakattamāha yathā ‘‘kosajāta’’nti.
国王对过去等事的义理思惟能力,应当理解为是依靠推论,以及依靠应当做什么的方式而来的,并不像诸佛那样对它们有直接的现见。为了说明这一点,才说了“过去”等话。这里对福与非福果报的思惟,应当理解为是依据典籍所通达的方式。“福”指的是祭祀的福。“施者之心”指的是施主们的心,或者指施主的心,也就是想要布施的心。然而在这八支当中,富裕等五支暂且可以说是祭祀的资具,因为没有它们祭祀就办不成;可是良生和美貌怎么能成为祭祀的资具呢?因为没有这两者,祭祀也照样能办成。针对这样的质疑,为了从正反两方面说明所有八支都是资具,就说了“据说这些”等话。在这里,有些人这样说:“就像富裕等五支是祭祀的必然支分,良生和美貌则不是,它们只是非必然的支分;为了表明这一点,才采用了表示不赞同的‘据说’一词。”他们因为认为“这是恶生者”等话显示的是非必然支分,所以才那样说,但这种看法是没有根据的。因为这是按共通的方式,从反面显示它们是祭祀的支分,对此或许有人会那样想;但正是为了表明那种想法也完全没有余地,才这样说的,而且也不是以那两者共通的方式来显示它们是非必然支分。而这里的“据说”一词,应当看作是在表示当时婆罗门所思虑的样子。这样思惟之后,“这八支也是那祭祀的资具”——就是用“据说”这个词暗示了他思虑的样子。“如此等”当中,由“等”字应当知道摄括了“这个丑陋的人,将怎样……乃至……断绝;这个贫穷的人、没有势力的人、没有信心的人、寡闻的人、不知义理的人、没有智慧的人,将怎样……乃至……断绝”这些话。巴利
Atītādiatthacintanasamatthatā nāma tassa rañño anumānavasena, itikattabbatāvasena ca veditabbā, na buddhānaṃ viya tattha paccakkhadassitāyāti dassetuṃ ‘‘atīte’’tiādi vuttaṃ. Puññāpuññānisaṃsacintanañcettha pakaraṇādhigatavasena veditabbaṃ. Puññassāti yaññapuññassa. Dāyakacittampīti dāyakānaṃ, dāyakaṃ vā cittampi, dātukamyatācittampīti vuttaṃ hoti. Imesu pana aṭṭhasu aṅgesu aḍḍhatādayo pañca yaññassa tāva parikkhārā hontu tehi vinā tassa asijjhanato , sujātatā, pana sūrūpatā ca kathaṃ yaññassa parikkhāro siyā tadubhayena vināpi tassa sijjhanatoti codanāya sabbesampi aṭṭhannamaṅgānaṃ parikkhārabhāvaṃ anvayato, byatirekato ca dassento ‘‘ete hi kirā’’tiādimāha. Ettha ca keci evaṃ vadanti ‘‘yathā aḍḍhatādayo pañca yaññassa ekaṃsatova aṅgāni, na evaṃ sujātatā, surūpatā ca, tadubhayaṃ pana anekaṃsatova aṅganti dīpetuṃ arucisūcakassa kirasaddassa gahaṇaṃ kata’’nti. Te hi ‘‘ayaṃ dujjātotiādivacanassa anekaṃsikataṃ maññamānā tathā vadanti, tayidaṃ asāraṃ. Sabbasādhāraṇavasena hetaṃ byatirekato yaññassa aṅgabhāvadassanaṃ tattha siyā kesañci tathā parivitakko’’ti tassāpi avakāsābhāvadassanatthameva evaṃ vuttattā, tadubhayasādhāraṇavaseneva anekaṃsato aṅgabhāvassa adassanato ca. Kirasaddo panettha tadā brāhmaṇassa cintitākārasūcanattho daṭṭhabbo. Evamanena cintetvā ‘‘imānipi aṭṭhaṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavantīti vuttānī’’ti kirasaddena tassa cintitākāro sūcito hoti. Evamādīnīti ettha ādisaddena ‘‘ayaṃ virūpo kittakaṃ…pe… upacchindissati, ayaṃ daliddo, appesakkho, assaddho, appassuto, na atthaññū, na medhāvī kittakaṃ…pe… upacchindissatī’’ti etesaṃ saṅgaho veditabbo.
四种资具等的解说巴利
Catuparikkhārādivaṇṇanā
341 在“善持杓者”这一句里,《种德经注》列出了两种解释;这里否定第二种,而说“大祭祀”等话,由此说明:通过指出祭司亲自执杓,应当期望他这样亲手恭敬地行布施。在“恶生者”这里也一样,不应采取“这只是表明良生并非必然的组成部分”这一说法,而应按照前面所说的方式,从通于一切的角度来理解其含义。因为通过“等”字,应当知道它涵盖了“如此,无诵习者……恶戒者……劣慧者,由他们安排而进行的布施能持续多久呢”这些内容。“因此”是指由于那两种原因。巴利
341. ‘‘Sujaṃ paggaṇhantāna’’nti ettha soṇadaṇḍasuttavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.311-313) vuttesu dvīsu vikappesu dutiyavikappaṃ nisedhento ‘‘mahāyāga’’ntiādimāha, tena ca purohitassa sayameva kaṭacchuggahaṇajotanena evaṃ sahatthā sakkaccaṃ dāne yuttapayuttatā icchitabbāti dasseti. Evaṃ dujjātassāti etthāpi ‘‘sujātatāya anekaṃsato aṅgabhāvadassanamevida’’nti aggahetvā heṭṭhā vuttanayena sabbasādhāraṇavaseneva attho gahetabbo. Ādisaddena hi ‘‘evaṃ anajjhāyakassa…pe… dussīlassa…pe… duppaññassa saṃvidhānena pavattadānaṃ kittakaṃ kālaṃ pavattissatī’’ti etesaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Tasmāti tadubhayakāraṇato.
三种方式的解释巴利
Tissovidhāvaṇṇanā
342 “三处”是指布施的前、中、后三个阶段,也就是三种阶段,意思是三种状态。“动摇”就是震动,不能按之前的样子保持。“为格义”是第三格的意思。因为“应作”这个词是跟着主格走的,所以这里是具格,不是作格。一般来说,表达作格含义的词因为没有主格,所以只表达作格义,这里指的就是作格。为了说明不应当在事后追悔的方法,所以说了“前……中略……应当确立”。其中,“不动摇”就是坚固,不被任何东西动摇。“应当确立”就是应当善加建立。为了说明如是确立的方法,又说了“如是者”等。因为如是确立时,那布施现在就如所愿而成办,未来也因广大果报而成为大果,不为追悔所染污。“于二处”,即于施者处与受施之处;“施与心”,即舍离之心,其不动摇的状态名为:由先前所作前行造作之力,令心得自在且殊胜;“随后随念心”,即后心,其不动摇的状态当知是由“啊!我今已善作此布施”这般殷重随念布施而来;“不如是作者”,即于施与心及随后随念心不令其不动摇,而生起追悔;“于广大诸受用中”,即虽因于殊胜田中的施舍而获得广大受用,然心亦不倾向,因后时为追悔所染污故。巴利
342.Tiṇṇaṃ ṭhānānanti dānassa ādimajjhapariyosānasaṅkhātānaṃ tissannaṃ bhūmīnaṃ, avatthānānanti attho. Calantīti kampanti purimākārena na tiṭṭhanti. Karaṇattheti tatiyāvibhattiatthe. Karaṇīyasaddāpekkhāya hi kattari eva etaṃ sāmivacanaṃ, na karaṇe. Yebhuyyena hi karaṇajotakavacanassa atthabhāvato anuttakattāva karaṇatthoti idhādhippeto. Pacchānutāpassa akaraṇūpāyaṃ dassetuṃ ‘‘pubba…pe… patiṭṭhapetabbā’’ti vuttaṃ. Tattha acalāti daḷhā kenaci asaṃhīrā. Patiṭṭhapetabbāti suppatiṭṭhitā kātabbā. Tathā patiṭṭhāpanūpāyampi dassento ‘‘evañhī’’tiādimāha. Tathā patiṭṭhāpanena hi yathā taṃ dānaṃ sampati yathādhippāyaṃ nippajjati, evaṃ āyatimpi vipulaphalatāya mahapphalaṃ hoti vippaṭisārena anupakkiliṭṭhabhāvato. Dvīsu ṭhānesūti yajamānayiṭṭhaṭṭhānesu. Vippaṭisāro…pe… na kattabboti atthaṃ sandhāya ‘‘eseva nayo’’ti vuttaṃ. Muñcacetanāti pariccāgacetanā, tassā niccalabhāvo nāma muttacāgatā pubbābhisaṅkhāravasena uḷārabhāvo. Pacchāsamanussaraṇacetanāti paracetanā, tassā pana niccalabhāvo ‘‘aho mayā dānaṃ dinnaṃ sādhu suṭṭhū’’ti dānassa sakkaccaṃ paccavekkhaṇavasena veditabbo. Tadubhayacetanānaṃ niccalakaraṇūpāyaṃ byatirekato dassetuṃ ‘‘tathā…pe… hotī’’ti vuttaṃ. Tattha tathā akarontassāti muñcacetanaṃ, pacchāsamanussaraṇacetanañca niccalamakarontassa, vippaṭisāraṃ, uppādentassāti vuttaṃ hoti. ‘‘Nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namatī’’ti idaṃ pana pacchāsamanussaraṇacetanāya eva byatirekato niccalakaraṇūpāyadassanaṃ. Evañhi yathāniddiṭṭhanidassanaṃ upapannaṃ hoti. Tattha uḷāresu bhogesūti khettavisese pariccāgassa katattā laddhesupi uḷāresu bhogesu. Nāpi cittaṃ namati pacchā vippaṭisārena upakkiliṭṭhabhāvato. Yathā kathanti āha ‘‘mahāroruva’’ntiādi. Tassa hi seṭṭhissa gahapatino vatthu kosalasaṃyutte, (saṃ. ni. 1.131) mayhakajātake (jā. aṭṭha. 3.6.mayhakajātakavaṇṇanā) ca āgataṃ. Tathā hi vuttaṃ –
大王,过去曾有一位长者居士,他把食物供养给一位名叫多迦罗尸弃的独觉佛。他说完“给这位沙门食物”之后,就从座位上起身离开了。可是布施之后,他又后悔了,心想:“这食物要是让奴仆或雇工们吃了,反而更好。”等等。巴利
‘‘Bhūtapubbaṃ so mahārāja seṭṭhi gahapati tagarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi, ‘detha samaṇassa piṇḍapāta’nti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi, datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi ‘‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’’’ntiādi.
据说,他在别的日子也见到那位独觉佛,但心里始终没有生起布施的念头。可是就在那一天,这位莲花王后的第三个儿子——多伽罗尸弃独觉佛,在香醉山上以果定之乐度过时光,清晨出定后,到阿耨达池洗了脸,在妙色石板上穿好下衣,系好腰带,拿着钵和袈裟,进入能引发神通的禅定,以神通升上空中,降落在城门口,披好袈裟,拿着钵,就像在城里每户人家门口放上一千块钱那样,以端正庄严的步态等威仪,一家一家次第来到长者的家门口。而那天,长者清早起来,吃了精美的食物后,在门楼里铺好座位,正坐着剔牙。他看见独觉佛,因为那天清早吃过饭就坐着,便生起了布施的心,叫来妻子说:“给这位沙门食物。”说完就为侍奉国王而离开了。长者的妻子天生明理,心想:“这么久以来,我从没听他说过‘给’这样的话;而且他今天让布施的对象,不是随便什么人,而是远离贪嗔痴、断尽烦恼、卸下重担的独觉佛。我不能随便给点什么,我要布施精美的食物。”于是她走出屋子,向独觉佛五体投地行礼,接过钵,请他到屋内设好的座位上坐下,用非常清净的稻米做好饭,又配上相应的嚼食、菜肴和汤,盛满钵后,在外面用香料装饰好,放在独觉佛手中,然后行礼。独觉佛心想“我也要摄受其他独觉佛”,于是没有吃,只说了随喜的话就离开了。那位长者侍奉国王回来,看见独觉佛,说道:“我们说了给这位沙门食物就走了,你们拿到食物了吗?”妻子说:“是的,长者,拿到了。”长者说:“让我看看。”他抬起头一看,食物的香气扑鼻而来,直冲鼻孔。他无法控制自己的心,后来就后悔了。他后悔生起的情形,正如巴利文中所说的“倒不如这个……”等等。由于这次布施食物,他七次投生到善趣天界,七次都出生在舍卫城的长者家中,这是他的第七次投生。后来因为那后悔之心,他的心不再倾向于享用丰厚的财富。这在《相应部》的殊胜庄严中确实如此宣说——巴利
So kira aññesupi divasesu taṃ paccekabuddhaṃ passati, dātuṃ panassa cittaṃ na uppajjati, tasmiṃ pana divase ayaṃ padumavatiyā deviyā tatiyaputto tagarasikhī paccekabuddho gandhamādanapabbate phalasamāpattisukhena vītināmetvā pubbaṇhasamaye vuṭṭhāya anotattadahe mukhaṃ dhovitvā manosilātale nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā pattacīvaramādāya abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā vehāsaṃ abbhuggantvā nagaradvāre oruyha cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya nagaravāsīnaṃ gharadvāresu sahassabhaṇḍikaṃ ṭhapento viya pāsādikehi abhikkamanādīhi anupubbena seṭṭhino gharadvāraṃ sampatto, taṃ divasañca seṭṭhi pātova uṭṭhāya paṇītaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā gharadvārakoṭṭhake āsanaṃ paññapetvā dantantarāni sodhento nisinno hoti. So paccekabuddhaṃ disvā taṃ divasaṃ pātova bhutvā nisinnattā dānacittaṃ uppādetvā bhariyaṃ pakkosāpetvā ‘‘imassa samaṇassa piṇḍapātaṃ dehī’’ti vatvā rājupaṭṭhānatthaṃ pakkāmi. Seṭṭhibhariyā sampajaññajātikā cintesi ‘‘mayā ettakena kālena imassa ‘dethā’ti vacanaṃ na sutapubbaṃ, dāpentopi ca ajja na yassa vā tassa vā dāpeti, vītarāgadosamohassa vantakilesassa ohitabhārassa paccekabuddhassa dāpeti, yaṃ vā taṃ vā adatvā paṇītaṃ piṇḍapātaṃ dassāmī’’ti gharā nikkhamma paccekabuddhaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ ādāya antonivesane paññattāsane nisīdāpetvā suparisuddhehi sālitaṇḍulehi bhattaṃ sampādetvā tadanurūpaṃ khādanīyaṃ, byañjanaṃ, sūpeyyañca abhisaṅkharitvā pattaṃ pūretvā bahi gandhehi alaṅkaritvā paccekabuddhassa hatthesu patiṭṭhapetvā vandi. Paccekabuddho ‘‘aññesampi paccekabuddhānaṃ saṅgahaṃ karissāmī’’ti aparibhuñjitvāva anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Sopi kho seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ katvā āgacchanto paccekabuddhaṃ disvā āha ‘‘mayaṃ tumhākaṃ piṇḍapātaṃ dethā’’ti vatvā pakkantā, api vo laddho piṇḍapāto’’ti? Āma, seṭṭhi laddhoti. ‘‘Passāmā’’ti gīvaṃ ukkhipitvā olokesi , athassa piṇḍapātagandho uṭṭhahitvā nāsapuṭaṃ pahari. So cittaṃ saṃyametuṃ asakkonto pacchā vippaṭisārī ahosi, tassa pana vippaṭisārassa uppannākāro ‘‘varameta’’ntiādinā pāḷiyaṃ vuttoyeva. Piṇḍapātadānena panesa sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapanno, sattakkhattumeva ca sāvatthiyaṃ seṭṭhikule nibbatto, ayañcassa sattamo bhavo, pacchā vippaṭisārena pana nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namati. Vuttañhetaṃ saṃyuttavaralañchake –
大王,那位长者居士布施之后,后来又后悔了,心想:“这钵饭还不如让奴仆或雇工们吃了。”因为这种业的果报,他的心不会倾向于享用丰盛的食物,不会倾向于享用丰盛的衣物、车乘,也不会倾向于享用丰盛的五种欲乐。巴利
‘‘Yaṃ kho so mahārāja seṭṭhi gahapati datvā pacchā vippaṭisārī ahosi ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti, tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya vatthabhogāya, yānabhogāya, nāssuḷārānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namatī’’ti (saṃ. ni. 1.131).
在《我所本生》的注释里也这样说:巴利
Mayhakajātakepi vuttaṃ –
大王,这位外来商主因为供养香姓独觉佛的资具,获得了大量财富,但布施之后没能生起更殊胜的思愿,所以无法享用那些殊胜的财富。巴利
‘‘Iti mahārāja āgantukaseṭṭhi tagarasikhipaccekabuddhassa dinnapaccayena bahuṃ dhanaṃ labhi , datvā aparacetanaṃ paṇītaṃ kātuṃ asamatthatāya paṇīte bhoge bhuñjituṃ nāsakkhī’’ti (jā. aṭṭha. 3.6.mayhakajātakavaṇṇanā).
这位商主为了财产,杀害了他的一个兄弟的儿子。因为那个业,他在地狱里被烧煮了很多年,还七次投生为没有儿子的人。如今也是因为同一个业,投生到了大叫唤地狱。所以这样说:“就像投生到大叫唤地狱的那位商主居士一样。”这里应当根据前思和后思来理解其中的含义,因为一个思不能带来两个结生。巴利
Bhātu panesa ekaṃ puttaṃ (dha. pa. aṭṭha. 2.354) sāpateyyassa kāraṇā jīvitaṃ voropesi, tena kammena bahūni vassāni niraye paccittha, sattakkhattuñca aputtako jāto, idānipi teneva kammena mahāroruvaṃ upapanno. Tena vuttaṃ ‘‘mahāroruvaṃ upapannassa seṭṭhigahapatino viyā’’ti, purimapacchimacetanāvasena cettha attho veditabbo. Ekā hi cetanā dve paṭisandhiyo na detīti.
十种行相的解释巴利
Dasaākāravaṇṇanā
343 343. “行相”是指:它按照自身相应的方式运作,产生有界限、有范围的果,所以叫行相;因此说“以十种因缘”。这里的前缀“ā-”是“界限”的意思。不只是对破戒者,对持戒者也会生起追悔。为了说明对这两种人都不应该生起追悔,就用“api”或“pi”这个词来做总括。“从受施者那里生起”是就较强的追悔来说的,而微弱的追悔也会从所施之物和随从眷属那里生起。“适合生起”就是值得生起。“也消除了追悔”是前后关联的说法。“那些”就是指杀生者本身。这里所说的“祭祀”,实际指的是布施,而不是火供,所以说“请施与吧”。“令其释放”就是依慷慨舍弃而施与。“内在”是指自己相续中的内在。巴利
343. Ākaroti attano anurūpatāya samariyādaparicchedaṃ phalaṃ nibbattetīti ākāro, kāraṇanti āha ‘‘dasahi kāraṇehī’’ti. Mariyādattho hettha ā-saddo. Na dussīlesveva, atha kho sīlavantesupi vippaṭisāraṃ uppādessati. Tadubhayepi na uppādetabboti hi dassetuṃ api-saddena, pi-saddena vā sampiṇḍanaṃ karoti. Paṭiggāhakatova uppajjatīti balavataraṃ vippaṭisāraṃ sandhāya vuttaṃ, dubbalo pana deyyadhammato, parivārajanatopi uppajjateva. Uppajjituṃ yuttanti uppajjanārahaṃ. Vippaṭisārampi vinodesīti sambandho. Tesaṃyevāti pāṇātipātīnameva. Yajanaṃ nāmettha dānamevādhippetaṃ, na aggijuhananti āha ‘‘detu bhava’’nti. Vissajjatūti muttacāgavasena cajatu. Abbhantaranti ajjhattaṃ sakasantāne.
十六种行相的解释巴利
Soḷasākāravaṇṇanā
344 前面把随喜方等作为祭祀的所依,说成“十六资具”;但这里是以开示等方式开始随喜,所以说“以十六种行相”。开示后,是指以自己说法的威力,像亲眼看见一样把果报开示出来;因为是一次又一次地开示,所以说“开示后开示后”,这是表示周遍的说法,也就是反复开示、详尽阐明的意思,导师在《长部注》1.344中这样说。“劝令受持后劝令受持后”等也是同样的道理。“其义”,就是依布施果报而有的业果关联之义。劝令受持后,是指不让对方只是听听而已,而是像国王那样,把其中的义理真正领纳在心、好好执持,使其恭敬地受持。巴利
344. Anumatipakkhādayo eva heṭṭhā yaññassa vatthuṃ katvā ‘‘soḷasaparikkhārā’’ti vuttā, idha pana sandassanādivasena anumodanāya āraddhattā vuttaṃ ‘‘soḷasahi ākārehī’’ti. Dassetvāti attano desanānubhāvena paccakkhamiva phalaṃ dassetvā, anekavāraṃ pana dassanato ‘‘dassetvā dassetvā’’ti byāpanavacanaṃ, tadeva ābhuso meḍanaṭṭhena āmeḍitavacananti ācariyena (dī. ni. ṭī. 1.344) vuttaṃ. ‘‘Samādapetvā samādapetvā’’tiādīsupi eseva nayo. Tamatthanti dānaphalavasena kammaphalasambandhamatthaṃ. Samādapetvāti sutamattaṃ akatvā yathā rājā tamatthaṃ sammadeva ādiyati citte karonto suggahitaṃ katvā gaṇhāti, tathā sakkaccaṃ ādāpetvā.
“以消除追悔”这一句只是举例说明而已。因为贪、嗔、痴、嫉妒、悭吝、傲慢等也是布施心的杂染,通过清除它们,布施心也能得到净化、受到激励,变得锐利明净;不过因为追悔更为切近,所以这里只举出消除追悔。因为在实际布施时,追悔就可能产生。“令其欢喜”是指依据真实存在的功德,使人生起欢喜踊跃的状态,所以说“善妙”等。“依法”即依于真实。为了说明这个意思,才说“以法、以平等、以因缘”。真实因为不离于法,所以称为“法”;因为是寂静之行,所以称为“平等”;因为是合理的方式,所以称为“因缘”。巴利
‘‘Vippaṭisāravinodanenā’’ti idaṃ nidassanamattaṃ. Lobhadosamohaissāmacchariyamānādayopi hi dānacittassa upakkilesā, tesaṃ vinodanenapi taṃ vodāpitaṃ samuttejitaṃ nāma hoti tikkhavisadabhāvāpattito, āsannatarabhāvato pana vippaṭisāravinodanameva gahitaṃ. Pavattite hi dāne tassa sambhavoti. Yāthāvato vijjamānehi guṇehi haṭṭhapahaṭṭhabhāvāpādanaṃ sampahaṃsananti āha ‘‘sundara’’ntiādi. Dhammatoti saccato. Tadatthameva dassetuṃ ‘‘dhammena samena kāraṇenā’’ti vuttaṃ. Saccañhi dhammato anapetattā dhammaṃ, upasamacariyabhāvato samaṃ, yuttabhāvena kāraṇanti ca vuccati.
345 在那场祭祀中,连砍树割草这样的事都没有,更别说杀生了。为了强调根本没有杀生这回事,也为了说明它完全没被颠倒执取所污染,经文里先说了“牛没有被杀”等等,接着又说“树没有被砍”等等。为了说明这个意思,就说了“那些叫做祭柱的”等等。“为了铺祭草”是为了划定界限。“以林鬘的方式”是按照用林中花编成花鬘的做法。导师(《长部尼注》1.345)是这样说的,意思就是“以林丛的形态”。“或者铺在地上”是指围着祭坛的地面,到处铺开。因为那块地经过咒语等准备之后,能让人获得利养和恭敬,所以叫做“祭坛”。“那些树、那些资具”是关联句,这两者是动作的主体,或者说是被说出来的业。因为按照表达的需要,作者们可以随宜安立。为了按前面说的方式强调没有杀生,也为了显示没有被颠倒执取所污染,就说了“那又为什么呢”等等。“家内奴仆”就是生在家里的奴仆。“等”字包括了用钱买来的、被强行带来的、自愿前来的、沦为奴仆的这些人。“事先”就是在给工钱之前。“拿了钱”就是每天按照所做的活拿钱。“食物和工钱”就是每天的食物以及按月等计算的费用。这个意思已经说过了。“被呵责”就是被威胁。“准备工作”指一切相关的活计,也就是各种大小不同的劳作。“以亲切的言语”就是以悦耳的话语。“如其所称之名”就是依照明显名称的相应称呼。“以及熟酥、油、新酥、酪、蜜、糖浆”这里,“以及”一词有集合未说之物的意思,由此应当理解,它涵盖了各种最上等的、种种不同的嚼食、啖食等,以及衣服、车乘、花鬘、香、涂香、卧具、住所等。因此说“以熟酥、油等混合的最上等之物”等等。与“适合彼时彼刻的粥……等等……饮料等”相关联。“熟酥等”就是以熟酥等。巴利
345. Tasmiṃ yaññe rukkhatiṇacchedopi nāma nāhosi, kuto pāṇavadhoti pāṇavadhābhāvasseva daḷhīkaraṇatthaṃ, sabbaso viparītaggāhehi avidūsitatādassanatthañca pāḷiyaṃ ‘‘neva gāvo haññiṃsū’’tiādīni vatvāpi ‘‘na rukkhā chijjiṃsū’’tiādi vuttanti dassento ‘‘ye yūpanāmake’’tiādimāha. Barihisatthāyāti paricchedatthāya. Vanamālāsaṅkhepenāti vanapupphehi gandhitamālāniyāmena. Evaṃ ācariyena (dī. ni. ṭī. 1.345) vuttaṃ, vanapantiākārenāti attho. Bhūmiyaṃ vā pattharantīti vedibhūmiṃ parikkhipantā tattha tattha pattharanti. Mantādinā hi parisaṅkhatā bhūmi vindati assa lābhasakkāreti katvā ‘‘vedī’’ti vuccati. Tepi rukkhā tepi dabbāti sambandho, kammakattā cetaṃ dvayaṃ, abhihitakammaṃ vā. Vatticchāya hi yathāsattiṃ kārakā bhavanti. Vuttanayena pāṇavadhābhāvassa daḷhīkaraṇatthaṃ, viparītaggāhena avidūsitabhāvadassanatthañcetanti dasseti kiṃ panā’’tiādinā. Antogehadāso antojāto. Ādisaddena dhanakkītakaramarānītasāmaṃdāsabyūpagatānaṃ saṅgaho. Pubbamevāti bhatikaraṇato pageva. Dhanaṃ gahetvāti divase divase yathākammaṃ gahetvā. Bhattavetananti devasikaṃ bhattañceva māsikādiparibbayañca. Vuttovāyamattho. Tajjitāti santajjitā. Parikammānīti sabbabhāgiyāni kammāni, uccāvacāni kammānīti attho. Piyasamudācārenevāti iṭṭhavacaneneva. Yathānāmavasenevāti pākaṭanāmānurūpeneva. Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena cevāti ettha ca-saddo avuttasamuccayattho, tena paṇītapaṇītānaṃ nānappakārānaṃ khādanīyabhojanīyādīnañceva vatthayānamālāgandhavilepanaseyyāvasathādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo, tenāha ‘‘paṇītehi sappitelādisammissehevā’’tiādi. Tassa tassa kālassa anurūpehi yāgu…pe… pānakādīhīti sambandho. Sappiādīnanti sappiādīhi.
346 346. 因为应当收存起来,又因为是自己各自的所有物,所以财富叫做“saṃ”;“pati”就是拥有它的意思,省略了鼻音后成为“sapati”,即拥有财富的人;由于能带来现世和来世的利益,所以是它的利益,称为“sāpateyya”,也就是那财富本身。因此说“大量的财富”。“实为不灭之法”就是实为不灭的性质。“以村庄的份额”是指按列举的方式,在村庄中应当取用的份额;导师(《长部尼注》1.346)是这样说的,也有“各自以同类村庄的部分”的意思。其余各处也是同样的道理。巴利
346. Paṭisāmetabbato, attano attano santakabhāvato ca saṃ nāma dhanaṃ vuccati, tassa patīti sapati niggahitalopena, dhanavā, diṭṭhadhammikasamparāyikahitāvahattā tassa hitanti sāpateyyaṃ, tadeva dhanaṃ. Tenāha ‘‘pahūtaṃ dhana’’nti. Akkhayadhammamevāti akhayasabhāvameva. Gāmabhāgenāti saṃkittanavasena gāme vā gahetabbabhāgena, evaṃ ācariyena (dī. ni. ṭī. 1.346) vuttaṃ, paccekaṃ sabhāgagāmakoṭṭhāsenātipi attho. Sesesupi eseva nayo.
347 “祭祀坑”是挖出来的坑,也就是马祭等祭祀活动的场所的名称。不过这里按通常的叫法,指的就是布施堂,而且是指建在东城门那边、位于东侧的那一座,所以用“在东城门那边”等话来表明它的位置。那个地方离国王的布施堂并不太远,所以说“就像”等等。意思是说,在那里吃完早饭以后,身体还不觉得累,傍晚就能走到国王的布施堂。“在祭祀坑的南边”等说法,也是同样的道理。所谓“喝了粥以后”,是用粥来代表吃早饭这件事。巴利
347.Yaññāvāṭoti khaṇitāvāṭassa assamedhādiyaññayajanaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ, tabbohārena pana idha dānasālāya eva, tāya ca puratthimanagaradvāre katāya puratthimabhāge evāti atthaṃ dasseti ‘‘puratthimato nagaradvāre’’tiādinā. Taṃ pana ṭhānaṃ rañño dānasālāya nātidūre evāti āha ‘‘yathā’’tiādi. Yato tattha pātarāsaṃ bhuñjitvā akilantarūpāyeva sāyanhe rañño dānasālaṃ sampāpuṇanti. ‘‘Dakkhiṇena yaññāvāṭassā’’tiādīsupi eseva nayo. Yāguṃ pivitvāti hi yāgusīsena pātarāsabhojanamāha.
348 “甜美”是指味道好。“上面要说的义理”,就是指“不过,贤友,我这样想”等等将要说的意思。所谓“以回避的方式”,是说把世尊当作尊长来敬重,以恭敬回避的方式;或者说是避开坦率直白的方式,不以正直的方式,而是用迂回曲折的做法,来询问心里所想的义理,他这样问道。因此说:“他看起来像是在正直地询问,却显得不恭敬。”巴利
348.Madhuranti sādurasaṃ. Upari vattabbamatthanti ‘‘apica me bho evaṃ hotī’’tiādinā vuccamānamatthaṃ. Parihārenāti bhagavantaṃ garuṃ katvā agāravaparihārena, ujukabhāvāpanayanena vā, ujukavuttiṃ pariharitvā vaṅkavuttiyāva yathācintitamatthaṃ pucchanto evamāhāti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘ujukameva pucchayamāno agāravo viya hotī’’ti.
常施、随顺施和祭祀的解说巴利
Niccadānaanukulayaññavaṇṇanā
349 “起立”说的是在布施上生起的精进努力,“奋起”说的是对这种努力的持续践行。意思是:如果不做农耕、经商等事业,就会因为陷入贫穷等困境而衰败。“所需资具更少而果报更大”,这是注释书里简略的说法;但在经文里,原文是“所需更少、所害更少、果报更大、功德更大”。其中,“资具更少”是指资具极其微少,也就是不需要筹备多少资具。“所需更少”则是指事务极其微少,这里的“所需”就是事务;也有把 ttha 写成 ṭṭh。“正筹备”:以此而正确地筹备祭祀,即筹备,指以聚集资具的方式而对众生造成的伤害,此祭祀具有微少的伤害,故为“所害少”,而此则更为殊胜,故为“所害更少”。“果报更大”:其果报名为广大,与果报相似,故此祭祀为“果报大”,而此则更为殊胜,故为“果报更大”。“功德更大”:其功德名为广大,即异熟等果报,故此祭祀为“功德大”,而此则更为殊胜,故为“功德更大”。“常恒施”:应作为恒常、坚固、不间断而施与的布施。“常食”:这里以食物为代表,摄受四种资具。“随家族祭”:随家族、随家族次第而应施与的布施。因此说“我们的”等语。凡应持续举行的,那些就名为“随家族祭”,应当这样连接。“定期施”:限定、规定之后,以相续传承的方式而持续举行的布施。巴利
349.Uṭṭhāyāti dāne uṭṭhānavīriyamāha, samuṭṭhāyāti tassa sātaccakiriyaṃ. Kasivāṇijjādikammāni akaronto daliddiyādianatthāpattiyā nassissatīti adhippāyo. Appasambhārataro ceva mahapphalataro cāti saṅkhepato aṭṭhakathāyaṃ vutto pāḷiyaṃ pana ‘‘appatthataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti pāṭho. Tattha appasambhārataroti ativiya parittasambhāro, asamārabbhiyasambhāro. Appatthataroti pana ativiya appakicco, attho cettha kiccaṃ, ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā ‘‘appaṭṭhataro’’tipi pāṭho. Sammā ārabhīyati yañño etenāti samārambho, sambhārasambharaṇavasena pavattasattapīḷā, appo samārambho etassāti tathā, ayaṃ panātisayenāti appasamārambhataro. Vipākasaññitaṃ mahantaṃ sadisaṃ phalametassāti mahapphalo, ayaṃ panātisayenāti mahapphalataro. Udayasaññitaṃ mahantaṃ nissandādiphalametassāti mahānisaṃso, ayaṃ panātisayenāti mahānisaṃsataro.Dhuvadānānīti dhuvāni thirāni avicchinnāni katvā dātabbadānāni. Niccabhattānīti ettha bhattasīsena catupaccayaggahaṇaṃ. Anukulayaññānīti anukulaṃ kulānukkamaṃ upādāya dātabbadānāni . Tenāha ‘‘amhāka’’ntiādi. Yāni pavattetabbāni, tāni anukulayaññāni nāmāti yojetabbaṃ. Nibaddhadānānīti nibandhetvā niyametvā paveṇīvasena pavattitadānāni.
用象牙做成的签,上面刻着施主们的名字,以此说明:那常食是以施签的方式进行的。那个家族,就是给孤独长者的家族。“因为贫穷”,就是处于贫穷的状态。“不能布施超过一签”,这句话说明:即使只有一签的布施,也不放弃,而是守护它,不让它中断。“国王”,指白车王。巴利
Hatthidantena katā dantamayasalākā, yattha dāyakānaṃ nāmaṃ aṅkanti, iminā taṃ niccabhattaṃ salākadānavasenāti dasseti. Taṃ kulanti anāthapiṇḍikakulaṃ. Dāliddiyenāti daliddabhāvena. ‘‘Ekasalākato uddhaṃ dātuṃ nāsakkhī’’ti iminā ekenapi salākadānena nibaddhadānaṃ upacchinditumadatvā anurakkhaṇamāha. Raññoti setavāhanarañño.
说了“等等”之后,这里的“等等”一词,涵盖了“为什么你像鹰扑向肉块一样扑过来抓住?”这类在平等布施中催促的言语。“抓喉咙”,就是扼住喉咙。“以截断各自事务的方式”这句话,说明剥夺各自应做的事务机会也是一种伤害。这里的“筹备”一词是伤害的意思,所以说“称为伤害的筹备”。由于具足前思、舍思、后思,从施主方面来说有三支;由于具足离贪、离嗔、离痴的行持,从应供方面来说有三支;这样布施就具足六支,《六支经》和《难陀母经》可以证明这个道理。依不断生起的思,就像大河、大洪流,从这里那里流注、奔腾而运转,这就是福德之流、福德之汇聚。说“如是”,是指它的量难以衡量。因大故果也大,应当知道,就像上游降雨形成大洪流一样,所以说“因此”等语。巴利
Ādīni vatvāti ettha ādisaddena ‘‘kasmā seno viya maṃsapesiṃ pakkhanditvā gaṇhāsī’’ti evamādīnaṃ samasamadāne ussukkanavacanānaṃ saṅgaho. Galaggāhāti galaggahaṇā. ‘‘Kammacchedavasenā’’ti iminā attano attano kammokāsādānampi pīḷāyevāti dasseti. Samārambhasaddo cettha pīḷanatthoti āha ‘‘pīḷāsaṅkhāto samārambho’’ti. Pubbacetanāmuñcacetanāaparacetanāsampattiyā dāyakavasena tīṇi aṅgāni, vītarāgatāvītadosatāvītamohatāpaṭipattiyā dakkhiṇeyyavasena ca tīṇīti evaṃ chaḷaṅgasamannāgatā hoti dakkhiṇā, chaḷaṅguttare nandamātāsuttañca (a. ni. 6.37) tassatthassa sādhakaṃ. Aparāparaṃ uppajjanakacetanāvasena mahānadī viya, mahogho viya ca ito cito ca abhisanditvā pakkhanditvā pavattito puññameva puññābhisando. Tathāvidhanti pamāṇassa kātuṃ asukarattamāha. Kāraṇamahattena phalamahattampi veditabbaṃ upari najjā vuṭṭhiyā mahogho viyāti vuttaṃ ‘‘tasmā’’tiādi.
350 350.“常新”,意思是任何时候都是新的。因为施主每天都操办布施的事,这件事没有结束的时候,所以说“以一人”等等。就像已经动工的住处,即使只用了不多的时间也必须完成,这件事是有结束的,所以说“叶屋”等等。为了说明即使在大寺里,事务也有结束的办法,所以说“作一次财物舍弃后”。依教典的方式,就是依《一切漏经》等经文的理趣。九种利益,是指从防寒等开始,直到乐于独处为止,依照如理省察而算出的九种生起,这些是因为不放逸而说的。巴利
350.Navanavoti sabbadā abhinavo, divase divase dāyakassa byāpārāpajjanato kiccapariyosānaṃ natthīti vuttaṃ ‘‘ekenā’’tiādi. Yathāraddhassa āvāsassa katipayenāpi kālena parisamāpetabbato kiccapariyosānaṃ atthīti āha ‘‘paṇṇasāla’’ntiādi. Mahāvihārepi kiccapariyosānassa atthitāupāyaṃ dassetuṃ ‘‘ekavāraṃ dhanapariccāgaṃ katvā’’ti vuttaṃ. Suttantapariyāyenāti sabbāsavasuttantādipāḷinayena. Navānisaṃsāti sītapaṭighātādayo paṭisallānārāmapariyosānā yathāpaccavekkhaṇaṃ gaṇitā nava udayā, appamattatāya cete vuttā.
因为,布施住处的人,实际上等于布施了一切资具。正如《相应部》殊胜经典所说:“布施住处的人,就是布施一切的人。”(《相应部》1.42)这也是福德不断增长的途径。同处又说:“凡是布施住处的人,他们日夜恒常福德增长。”(《相应部》1.47)就像有人在两三个村庄托钵乞食,什么都没得到就回来了,走进一座有树荫和水的园林,沐浴后在住处躺下休息片刻,再起身坐下时,身体的力量就像被重新注入一样。在外游走的人,身体的色界会被风和日晒损耗;进入住处,关上门躺一会儿,不相应的身心相续就止息了,相应的相续就稳定下来,色界就像被重新注入一样。在外游走的人,脚会被刺扎到,被树桩撞到,还会有蛇等危险和盗贼的恐惧;进入住处,关上门躺下,所有这些危险都不会有。诵经的人会生起法喜之乐,修业处的人会生起寂静之乐,因为外面没有散乱的缘故。在外游走的人,身上出汗,眼睛颤动;进入住处时,床椅等物都看不清;躺一会儿之后,眼根的明净就像被重新注入一样,门窗床椅等物都看得清楚了。而且,人们看到住在这个住处的人,就会以四种资具恭敬地供养侍奉。因此说“布施住处的人……”以及“这也是福德不断增长的途径”。所以,应当知道以上所说的这一切利益。巴利
Yasmā pana āvāsaṃ dentena nāma sabbampi paccayajātaṃ dinnameva hoti. Yathāha saṃyuttāgamavaralañchake ‘‘so ca sabbadado hoti yo dadāti upassaya’’nti (saṃ. ni. 1.42), sadā puññapavaḍḍhanūpāyañca etaṃ. Vuttañhi tattheva ‘‘ye dadanti upassayaṃ, tesaṃ divā ca ratto ca, sadā puññaṃ pavaḍḍhatī’’ti (saṃ. ni. 1.47) tathā hi dve tayo gāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā āgatassāpi chāyūdakasampannaṃ ārāmaṃ pavisitvā nahāyitvā patissaye muhuttaṃ nipajjitvā uṭṭhāya nisinnassa kāye balaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti. Bahi vicarantassa ca kāye vaṇṇadhātu vātātapehi kilamati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya muhuttaṃ nipannassa visabhāgasantati vūpasammati, sabhāgasantati patiṭṭhāti, vaṇṇadhātu āharitvā pakkhittā viya hoti. Bahi vicarantassa ca pāde kaṇṭako vijjhati, khāṇu paharati, sarīsapādiparissayā ceva corabhayañca uppajjati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya nipannassa sabbe te parissayā na honti, sajjhāyantassa dhammapītisukhaṃ, kammaṭṭhānaṃ manasi karontassa upasamasukhañca uppajjati bahiddhā vikkhepābhāvato. Bahi vicarantassa ca kāye sedā muccanti akkhīni phandanti, senāsanaṃ pavisanakkhaṇe mañcapīṭhādīni na paññāyanti, muhuttaṃ nipannassa pana akkhipasādo āharitvā pakkhitto viya hoti, dvāravātapānamañcapīṭhādīni paññāyanti. Etasmiñca āvāse vasantaṃ disvā manussā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahanti. Tena vuttaṃ ‘‘āvāsaṃ dentena…pe… hotī’’ti ‘‘sadā puññapavaḍḍhanūpāyañca eta’’nti ca, tasmā ete yathāvuttā sabbepi ānisaṃsā veditabbā.
“以篇章的方式”,就是按照《卧坐具篇章》(《小品》294)里所记载的律藏方式。那里确实记载了——巴利
Khandhakapariyāyenāti senāsanakkhandhake (cūḷava. 294) āgatavinayapāḷinayena. Tattha hi āgatā –
能抵挡寒冷和炎热,也能抵挡凶猛的野兽;
还有蛇、蚊子,以及寒凉和雨水。
接着,猛烈的大风与酷热生起,被抵挡消除;
为了隐蔽、为了安乐,为了修禅那与修观照。
把精舍布施给僧团,是佛陀所赞叹的最上等的布施。
所以,智者确实应当顾及自己的利益。
应该建造让人喜欢的精舍,让多闻的人住在那里;
要给他们食物、饮料,以及衣服和住处。
应当以清净的信心,向正直的人布施。
他们为他说法,能消除一切苦。
他在这里了知这个法之后,就般涅槃了,成为无漏者。巴利
‘‘Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca; Sarīsape ca makase, sisire cāpi vuṭṭhiyo. Tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati; Leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ. Vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ; Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano. Vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute; Tesaṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca. Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā; Te tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhapanūdanaṃ; Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo’’ti. –
这里用重复句式列出了王舍城长者等人因布施精舍而随喜的偈颂。其中,“寒冷与炎热”是就季节差异来说的。“在寒季也有降雨”这里,“寒季”指的是带着湿气的风,“降雨”则是指直接由云降下的雨。所有这些都应该用“抵御”这个词来连接。巴利
Rājagahaseṭṭhādīnaṃ vihāradānena anumodanāgāthāyo peyyālavasena dassitā. Tattha sītaṃ uṇhanti utuvisabhāgavasena vuttaṃ. Sisire cāpi vuṭṭhiyoti ettha sisiroti samphusitakavāto vuccati. Vuṭṭhiyoti ujukameghavuṭṭhiyo eva. Etāni sabbāni ‘‘paṭihantī’’ti imināva padena yojetabbāni.
被对抗,就是被住处所对抗。为了隐蔽,是指为了躲藏。为了安乐,是指因为没有寒冷等危险而安乐居住。为了禅修和观照这两个词,也应该和为了安乐这个词连在一起理解。这里说的就是:布施住处是为了安乐,是什么样的安乐?是为了禅修和观照所带来的安乐。或者,也可以和后面的词连在一起理解:布施住处是为了禅修和观照,也就是想着“他要在这里禅修、在这里观照”而布施住处给僧团,这是被佛陀赞叹为最上的。正如所说的:布施住处的人,就是布施一切的人。巴利
Paṭihaññatīti vihārena paṭihaññati. Leṇatthanti nilīyanatthaṃ. Sukhatthanti sītādiparissayābhāvena sukhavihāratthaṃ. ‘‘Jhāyituñca vipassitu’’nti idampi padadvayaṃ ‘‘sukhatthañcā’’ti imināva padena yojetabbaṃ. Idañhi vuttaṃ hoti – sukhatthañca vihāradānaṃ, katamasukhatthaṃ? Jhāyituṃ, vipassituñca yaṃ sukhaṃ tadatthaṃ. Atha vā parapadenapi yojetabbaṃ – jhāyituñca vipassituñca vihāradānaṃ, ‘‘idha jhāyissati vipassissatī’’ti dadato vihāradānaṃ saṅghassa aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘so ca sabbadado hoti, yo dadāti upassaya’’nti (saṃ. ni. 1.42).
因为最上(的果报)已被赞叹,所以确实有“智者……”这首偈颂。在这里,“应让多闻者居住”的意思是:应让教理多闻者和证悟多闻者住在精舍里。“对他们,食物等”是指适合他们的食物、饮料、衣服以及床、椅等卧具,这一切都应施与那些正直、心无谄曲的人。“应施与”就是应布施。而且要以清净心施与,不能失去心的净信。因为对于这样以清净心(施与)的人,他们就会为他说法……乃至……他证得无漏般涅槃。这就是此处注释的方法。巴利
Yasmā ca aggaṃ vaṇṇitaṃ, tasmā hi paṇḍito posoti gāthā. Vāsayettha bahussuteti ettha vihāre pariyattibahussute ca paṭivedhabahussute ca vāseyya. Tesaṃ annañcāti yaṃ tesaṃ anucchavikaṃ annañca pānañca vatthāni ca mañcapīṭhādisenāsanāni ca, taṃ sabbaṃ tesu ujubhūtesu akuṭilacittesu. Dadeyyāti nidaheyya. Tañca kho vippasannena cetasā, na cittappasādaṃ virādhetvā. Evaṃ vippasannacittassa hi te tassa dhammaṃ desenti…pe… parinibbāti anāsavoti ayamettha aṭṭhakathānayo.
这段是阿阇梨法护长老(《长部注疏》1.350)和阿阇梨舍利弗长老(《义要注疏》3.295)共同注释的复注方法。“寒”是指因内在界扰动或外在季节变化而生起的寒冷。“热”是指火的灼热,应知它在森林火灾等情况中产生。“抵御”是指阻挡,使身心不因这两者而受到逼迫,这就是它的作用。因为当身体被寒冷和炎热侵袭时,心散乱的比丘就无法如理精进。“猛兽”是指狮子、老虎等凶猛的野兽。因为有了受到保护的住处,即使进入森林,关上门坐下,这些危险也不会存在。“蛇虫”是指任何爬行的长条动物,如蛇之类。“蚊蚋”只是举例,应知牛虻等也包含在内。“寒季”是指因寒冷季节以及连续七天下雨等情况而生起的寒冷触感。“降雨”是指随时生起的雨水,应与“被抵御”相连来理解。巴利
Ayaṃ pana ācariyadhammapālattherena (dī. ni. ṭī. 1.350) ceva ācariyasāriputtattherena (sārattha. ṭī. 3.295) ca saṃvaṇṇito ṭīkānayo – sītanti ajjhattaṃ dhātukkhobhavasena vā bahiddhā utuvipariṇāmavasena vā uppajjanakasītaṃ. Uṇhanti aggisantāpaṃ, tassa vanaḍāhādīsu sambhavo daṭṭhabbo. Paṭihantīti paṭibādhati yathā tadubhayavasena kāyacittānaṃ bādhanaṃ na hoti, evaṃ karoti. Sītuṇhabbhāhate hi sarīre vikkhittacitto bhikkhu yoniso padahituṃ na sakkoti, vāḷamigānīti sīhabyagghādicaṇḍamige . Guttasenāsanañhi āraññakampi pavisitvā dvāraṃ pidhāya nisinnassa te parissayā na honti. Sarīsapeti ye keci sarante gacchante dīghajātike sappādike. Makaseti nidassanamattametaṃ, ṭaṃsādīnampi eteneva saṅgaho daṭṭhabbo. Sisireti sisirakālavasena, sattāhavaddalikādivasena ca uppanne sisirasamphasse. Vuṭṭhiyoti yadā tadā uppannā vassavuṭṭhiyo paṭihantīti yojanā.
狂风和烈日很可怕:狂风能连根拔起树木等,夹带着尘土、花粉之类,在暑热时节出现的烈日酷热也很可怕,这些都要抵挡、避开。为了有个庇护处:就是把心从各种对象上收回来,以便乐于独处静修。为了安乐:就是因为没有上面说的那些危险,住得安稳舒服。为了禅修:就是在三十八种所缘里,把心系在任何一种上,专心观照。为了观修:就是从无常等角度去观察诸行。巴利
Vātātapo ghoroti rukkhagacchādīnaṃ ummūlabhañjanādivasena pavattiyā ghoro sarajaarajādibhedo vāto ceva gimhapariḷāhasamayesu uppattiyā ghoro sūriyātapo ca paṭihaññati paṭibāhīyati. Leṇatthanti nānārammaṇato cittaṃ nivattetvā paṭisallānārāmatthaṃ. Sukhatthanti vuttaparissayābhāvena phāsuvihāratthaṃ. Jhāyitunti aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu yattha katthaci cittaṃ upanibandhitvā upanijjhāyituṃ. Vipassitunti aniccādito saṅkhāre sammasituṃ.
“在住所中”是指在精舍里。“建造”就是让人建造。“令人愉悦”是指让人内心欢喜、住得安乐。“应让多闻者住在这里”是说:建造好之后,应该让多闻、持戒、具足善法的人住在这座精舍里;让他们住的时候,不要让他们因为资具而感到疲惫,因此应该布施食物、饮料、衣服和坐卧处,并且以对业与业果、对三宝功德深信的清净心,对待那些正直、心意具足的人。巴利
Vihāreti patissaye. Kārayeti kārāpeyya. Rammeti manorame nivāsasukhe. Vāsayettha bahussuteti kāretvā pana ettha vihāre bahussute sīlavante kalyāṇadhamme nivāseyya, te nivāsento pana tesaṃ bahussutānaṃ yathā paccayehi kilamatho na hoti, evaṃ annañca pānañca vatthasenāsanāni ca dadeyya ujubhūtesu ajjhāsayasampannesu kammakammaphalānaṃ, ratanattayaguṇānañca saddahanena vippasannena cetasā.
现在,为了说明在家众和出家众互相帮助的利益,说了“他们对他……”这一偈颂。其中,“他们”指多闻的人。“对他”指对那位近事男。“宣说法”指宣说能消除整个轮回之苦的正法。“那位近事男在此教法中,通过正确修行而了知此正法后,以证得最高之道而成为无漏者,般涅槃,以十一种火的熄灭而变得清凉”,这就是这段话的意思。巴利
Idāni gahaṭṭhapabbajitānaṃ aññamaññūpakāritaṃ dassetuṃ ‘‘te tassā’’ti gāthamāha. Tattha teti bahussutā. Tassāti upāsakassa. Dhammaṃ desentīti sakalavaṭṭadukkhapanūdanaṃ saddhammaṃ desenti. Yaṃ so dhammaṃ idhaññāyāti so upāsako yaṃ saddhammaṃ imasmiṃ sāsane sammāpaṭipajjanena jānitvā aggamaggādhigamanena anāsavo hutvā parinibbāti ekādasaggivūpasamena sīti bhavatīti.
从防御寒冷等开始,一直到观修结束,共有十三种;获得食物等、听闻佛法、通达法义、般涅槃——这样,这里一共宣说了十七种利益。巴利
Sītapaṭighātādikā vipassanāvasānā terasa, annādilābho, dhammassavanaṃ, dhammāvabodho, parinibbānanti evamettha sattarasa ānisaṃsā vuttā.
接受精舍的人,由于他们受用精舍的方式不同,所生起的果报也会与布施者所布施的精舍布施之果相应,这一点应当知道。因为大多数情况下,众生所得到的果报都与自己的业相似,所以世尊说“因此”等话。而“然而因为布施给僧团”这句话,是以僧团精舍为重点来说的。所谓僧团精舍,就是指为四方僧团而建造的精舍。《分别论》中就是针对这一点说:“所谓僧团精舍,就是已经布施给僧团、已经奉献给僧团的精舍。”因为在那里,即使只是安放了佛塔,或者有人在那里闻法,四方比丘到来时不必先询问,就可以洗脚、拿钥匙开门、整理坐卧处,然后随自己方便而住;哪怕那只是一座四肘尺大的草屋,也仍然被称为是为四方僧团而建的精舍。巴利
Paṭiggahaṇakānaṃ vihāravasena uppannaphalānurūpampi dāyakānaṃ vihāradānaphalaṃ veditabbaṃ. Yebhuyyena hi kammasarikkhakaphalaṃ labhantīti āha ‘‘tasmā’’tiādi. ‘‘Saṅghassa pana pariccattattā’’ti iminā saṅghikavihārameva padhānavasena vadati, saṅghikavihāro nāmesa cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa katavihāro, yaṃ sandhāya padabhājaniyaṃ vuttaṃ ‘‘saṅghiko nāma vihāro saṅghassa dinno hoti pariccatto’’ti. Yattha hi cetiyaṃ patiṭṭhitaṃ hoti, dhammassavanaṃ karīyati, catūhi disāhi bhikkhū āgantvā appaṭipucchitvāyeva pāde dhovitvā kuñcikāya dvāraṃ vivaritvā senāsanaṃ paṭijaggitvā yathāphāsukaṃ gacchanti, so antamaso caturatanikāpi paṇṇasālā hotu, cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa katavihārotveva vuccati.
351 351. 对无法调伏贪欲的人来说,贪欲是很难舍弃的。所谓“或一位比丘”等等,是为了说明近事男们如此受持的惯例,以及更坚固的受持方式才说的。不过他们说:“即使他们自己受持了皈依,那也已经是受持了皈依。”与僧团或与僧众之处,这是句子的连接方式。在那里,即指如所持的皈依;也有“他的”这种读法,意思是如所持皈依者的。所谓“不必一再地做”,是就有智慧的人说的。因为只有有智慧的人——也就是对皈依等义理善巧的人——他们的皈依才像金瓶中的狮子油一样,不可动摇地安住。而所谓“这是以舍弃生命为代价的功德”,是就坚固持守皈依的人说的:即使有人拿着利刃要夺他的命,威胁说“如果你不破坏所持的皈依,我就杀了你”,他仍然会说“我绝不说佛不是佛、法不是法、僧不是僧”。“能给予天界成就”只是举例而已。至于它的果报利益,在《皈依解说》中已经说过了。巴利
351. Lobhaṃ niggaṇhituṃ asakkontassa duppariccajā. ‘‘Ekabhikkhussa vā’tiādi upāsakānaṃ tathā samādāne āciṇṇaṃ, daḷhataraṃ samādānañca dassetuṃ vuttaṃ, saraṇaṃ pana tesaṃ sāmaṃ samādinnampi samādinnameva hotī’’ti vadanti. Saṅghassa vā gaṇassa vā santiketi yojanā. Tatthāti yathāgahite saraṇe, ‘‘tassā’’tipi pāṭho, yathāgahitasaraṇassāti attho. Natthi punappunaṃ kattabbatāti viññūjātike sandhāya vuttaṃ. Viññūjātikānameva hi saraṇādiatthakosallānaṃ suvaṇṇaghaṭe sīhavasā viya akuppaṃ saraṇagamanaṃ tiṭṭhati. ‘‘Jīvitapariccāgamayaṃ puñña’’nti ca idaṃ ‘‘sace tvaṃ yathāgahitaṃ saraṇaṃ na bhindissati, evāhaṃ taṃ māremī’’ti kāmaṃ koci tiṇhena satthena jīvitā voropeyya, tathāpi ‘‘nevāhaṃ buddhaṃ ‘na buddho’ti, dhammaṃ ‘na dhammo’ti, saṅghaṃ ‘na saṅgho’ti vadāmī’’ti daḷhataraṃ katvā gahitasaraṇassa vasena vuttaṃ. ‘‘Saggasampattiṃ detī’’ti nidassanamattametaṃ. Phalānisaṃsāni panassa saraṇagamanavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.250 saraṇagamanakathā) vuttāneva.
352 按照后面要讲的方式来说,杀生等恶法因为是怨敌的根源,所以称为“怨敌”(vera)。它这样衡量:“我站在这里,你怎么还敢过来?”就像在威吓、阻止一样,所以叫“veramaṇī”(离)。或者,是借着它而远离那种恶法,本来应该说“viramaṇī”(远离),但依照语言习惯,把 i 音变成 e 音,就说成“veramaṇī”。不过《小诵注》里说:“‘veramaṇī学处’和‘viramaṇī学处’,是作两种诵法。”这里指的是与善心相应的远离,不是与果报相应的远离,因为这不是以祭祀为因。对于没有受戒的人,在遇到应当违犯的对象时,依当下情境而生起的远离,是“遇缘远离”。由受持而生起的远离,是“受持远离”。圣道称为“桥”,属于圣道、以彻底断除的方式摧破恶法的远离,是“断桥远离”。此外也称为“断除远离”。现在为了显示这些远离的自相,所以说“其中”等。“生……等”是指可以指出的出生、种姓、家族等。用“等”字包含了年龄、多闻等。“回避”就是以不违犯的方式避开,应当知道,就像锡兰岛的差卡那近事男那样的遇缘远离。巴利
352. Vakkhamānanayena verahetutāya veraṃ vuccati pāṇātipātādipāpadhammo, taṃ maṇati ‘‘mayi idha ṭhitāya kathamāgacchasī’’ti tajjentī viya nivāretīti veramaṇī, tato vā pāpadhammato viramati etāyāti ‘‘viramaṇī’’ti vattabbe niruttinayena i-kārassa e-kāraṃ katvā ‘‘veramaṇī’’ti vuttaṃ. Khuddakapāṭhaṭṭhakathāyaṃ panāha ‘‘veramaṇisikkhāpadaṃ, viramaṇisikkhāpadanti dvidhāsajjhāyaṃ karontī’’ti (khu. pā. aṭṭha. sādhāraṇavibhāvanā) kusalacittasampayuttāvettha virati adhippetā, na phalasampayuttā yaññādhikaraṇato. Asamādinnasīlassa sampattato yathūpaṭṭhitavītikkamitabbavatthuto virati sampattavirati. Samādānavasena uppannā virati samādānavirati. Setu vuccati ariyamaggo, tappariyāpannā hutvā pāpadhammānaṃ samucchedavasena ghātanappavattā virati setughātavirati. Aññatra ‘‘samucchedaviratī’’tipi vuttā. Idāni tā sarūpato dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādi vuttaṃ. Jāti…pe… dīnīti apadisitabbajātigottakulādīni. Ādisaddena vayabāhusaccādīnaṃ saṅgaho . Pariharatīti avītikkamavasena parivajjeti, sīhaḷadīpe cakkanaupāsakassa viya sampattavirati veditabbā.
在“我不杀生”这类句子里,通过表示举例的“iti”一词,或者通过表示分别列举的“vā”一词,应当理解到:它统摄了“我不取未给与的东西”“我远离不与取”“我受持远离不与取”等各自不同的含义。这样处理之后,就不只是说“学处”,而是说“诸学处”。接下来“离杀生学处”是语法上的连接。“我受持”的意思是我正确地受持,是以不违犯的意图,以不破损、不残缺、无污点、无杂色的方式来持守。应当知道,这种受持远离,就像住在北增山的近事男那样。巴利
‘‘Pāṇaṃ na hanāmī’’tiādīsu ādayatthena iti-saddena, vikappatthena vā-saddena vā ‘‘adinnaṃ nādiyāmi, adinnādānā viramāmi, veramaṇiṃ samādiyāmī’’ti evamādīnaṃ paccekamatthānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Evañca katvā ‘‘sikkhāpada’’ micceva avatvā ‘‘sikkhāpadānī’’ti vuttaṃ. Pāṇātipātā veramaṇinti sambandho. Samādiyāmīti sammā ādiyāmi, avītikkamādhippāyena, akhaṇḍā’ chiddā’ kammāsā’ sabalakāritāya ca gaṇhāmīti vuttaṃ hoti. Uttaravaḍḍhamānapabbatavāsiupāsakassa (ma. ni. aṭṭha. 1.89 kusalakammapathavaṇṇanā; saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.109-111; dha. sa. aṭṭha. kusalakammapathavaṇṇanā) viya samādānavirati veditabbā.
与道相应的,就是与正见等道相应的。现在,为了在法、类别、所缘、受、根、执取、分类等种种分别中,简要地显示所缘方面的分别,所以说了“其中”等话。“前两种”是指已得的离和受持的离。“以命根等为事”是从胜义上说众生;但从施设上说,则应说“以众生等为事”。这样才与《小部义注》中“只是缘于众生而远离杀生、远离非梵行”的说法相合。这里“等”字应当理解为:依众生和诸行,摄入了未给与物、触物、虚诳物;又依诸行,摄入了谷酒、酒类物。以那些为所缘而转起,就是缘取上面所说的违犯事,从应当远离的违犯事,以远离的方式而转起。“后一种”是断桥离。它唯以涅槃为所缘,不过也是由作用而成就的。由此应当知道,这里出现的三种师说中,排除了两种,只认可一种。巴利
Maggasampayuttāti sammādiṭṭhiyādimaggasampayuttā. Idāni tatthā tatthāgatesu dhammato, koṭṭhāsato, ārammaṇato, vedanāto, mūlato, ādānato, bhedatotiādinā anekadhā vinicchayesu saṅkhepeneva ārammaṇato vinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādi vuttaṃ. Purimā dveti sampattasamādānaviratiyo. ‘‘Jīvitindriyādivatthū’’ti paramatthato pāṇo vutto, paññattito pana ‘‘sattādivatthū’’ti vattabbaṃ, evañhi ‘‘satteyeva ārabhitvā pāṇātipātā, abrahmacariyā ca viramatī’’ti (khu. pā. aṭṭha. ekatānānatādivinicchaya) khuddakāgamaṭṭhakathāvacanena saṃsandati sametīti. Ādisaddena cettha sattasaṅkhāravasena adinnavatthu, tathā phoṭṭhabbavatthu, vitathavatthu, saṅkhāravaseneva surāmerayavatthūti etesaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattantīti yathāvuttaṃ vītikkamavatthuṃ ālambitvā vītikkamanacetanāsaṅkhātaviramitabbavatthuto viramaṇavasena pavattanti. Pacchimāti setughātavirati. Nibbānārammaṇāva tathāpi kiccasādhanato. Iminā pana tattheva āgatesu tīsu ācariyavādesu dve paṭibāhitvā ekassevānujānanaṃ veditabbaṃ.
有人说:遇缘离和受持离,都是把自己杀生等不善行当作所缘而生起。另一些人说:受持离是把自己或他人的杀生等不善行当作所缘而生起;遇缘离则是把所远离的那些杀生等行本身当作所缘而生起。还有一些人说:这两种离,都是把所远离的杀生等不善行——也就是应当违犯的事——当作所缘而生起。因为,它们是以先前的事为所缘,而从后来的、应当远离的事上远离。这里,第一种说法不合理。为什么?因为自身的杀生等不善行在当下并不存在,也不是外在的。在《学处分别》中说过,五条学处是以当下为所缘、以外在为所缘。同样,第二种说法也不合理。为什么?因为它和第一种说法混在一起,而且如果把他人的杀生等不善行当作所缘,就会变成有许多造作者,还因为说了两种所缘的差别。第三种说法则合理,为所有诵者所认可,所以应当知道,只有这一种是被认可的。因此说:三种师说中,排除两种,只认可一种,应当知道。巴利
‘‘Sampattavirati, hi samādānavirati ca yadeva pajahati, taṃ attano pāṇātipātādiakusalamevārammaṇaṃ katvā pavattatī’’ti keci vadanti. ‘‘Samādānavirati yato viramati, taṃ attano vā paresaṃ vā pāṇātipātādiakusalamevālambaṇaṃ katvā pavattati. Sampattavirati pana yato viramati, tesaṃ pāṇātipātādīnaṃ ālambaṇāneva ārammaṇaṃ katvā pavattatī’’ti apare. ‘‘Dvayampi cetaṃ yato pāṇātipātādiakusalato viramati, tesamārammaṇabhūtaṃ vītikkamitabbavatthumevālambaṇaṃ katvā pavattati. Purimapurimapadatthañhi vītikkamavatthumālambaṇaṃ katvā pacchimapacchimapadatthato viramitabbavatthuto viramatī’’ti aññe. Paṭhamavādo cettha ayuttoyeva. Kasmā? Tassa attano pāṇātipātādiakusalassa paccuppannābhāvato, abahiddhābhāvato ca. Sikkhāpadavibhaṅge hi pañcannaṃ sikkhāpadānaṃ paccuppannārammaṇatā, bahiddhārammaṇatā ca vuttā. Tathā dutiyavādopi ayuttoyeva. Kasmā? Purimavādena sammissattā, paresaṃ pāṇātipātādiakusalārammaṇabhāve ca anekanti kattā, dvinnaṃ ālambaṇappabhedavacanato ca. Tatiyavādo pana yutto sabbabhāṇakānamabhimato, tasmā tadeva anujānātīti daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tīsu ācariyavādesu dve paṭibāhitvā ekassevānujānanaṃ veditabba’’nti.
这里有人问:如果这两种离只是以命根等应当避免违犯的事为所缘而生起,那么这样一来,心里想着别的,却做了另一件事,而且对于自己所舍断的,竟然不知道,这岂不是落入了不应有的过失?回答说:并不是这样。因为以成就作用的方式生起时,不能说成是“想着别的却做了另一件事”,也不能说成是“对所舍断的竟然不知道”。就像圣道虽然只以涅槃为所缘,却能舍断烦恼;同样,这两种离虽然以命根等为所缘,却能舍断杀生等恶戒。因此古人说:巴利
Etthāha – yajjetaṃ viratidvayaṃ jīvitindriyādivītikkamitabbavatthumevālambaṇaṃ katvā pavatteyya, evaṃ sati aññaṃ cintento aññaṃ kareyya, yañca pajahati, taṃ na jāneyyāti aya’manadhippeto attho āpajjatīti? Vuccate – na hi kiccasādhanavasena pavattento ‘‘aññaṃ cintento aññaṃ karotī’’ti vā ‘‘yañca pajahati, taṃ na jānātī’’ti vā vuccati. Yathā pana ariyamaggo nibbānārammaṇova kilese pajahati, evaṃ jīvitindriyādivatthārammaṇampetaṃ viratidvayaṃ pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahati. Tenāhu porāṇā –
发起并致力于不死之境,舍弃一切恶行;
在这里,应该举例说明:住于道上的圣者。巴利
‘‘Ārabhitvāna amataṃ, jahanto sabbapāpake; Nidassanañcettha bhave, maggaṭṭhoriyapuggalo’’ti. (khu. pā. aṭṭha. ekatānānatāvinicchaya);
现在,为了简要地说明从受持方式和从破失方式所作的判定,所以说了“在此”等话。以“我受持具足五支的戒”这样的方式,是把它们合在一起、整体地受持。这样,从作用上也能知道这些戒有五种。因为是一起受持的,所以全部支都成为破失。那时,戒并不算成就了五支性。但如果犯了其中某一条,就因此被业所系缚。以“我受持离杀生学处”这样的方式,则是一条一条分别受持。“离学处”这个说法,在《小诵义注》里是以复合词的形式出现的,但在巴利文本中,则写成“离”,以具格形式分开呈现。这是针对在家居士说的。对沙弥来说,不管以什么方式受持,只要破了一条,全部就都破了,因为对他们来说那是波罗夷罪。以上在这里说明了整体受持和分别受持的差别。而在《小部义注》里则说了这样的差别:“整体受持时,只有一个离、一个思;但从作用上可以知道这些有五种。分别受持时,则有五个离、五个思。”关于破失,也说:“不管沙弥怎样受持,只要破了一条,全部就都破了。因为那些对他们来说等同于波罗夷处。但如果犯了其中某一条,就因此被业所系缚。对在家居士来说,破了一条就只有那一条破,因为他们凭着那条受持,戒的五支性还能再次成就。”以上是长部诵者的主张,在那里被称为另一种说法。巴利
Idāni saṅkhepeneva ādānato, bhedato vā vinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘etthā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Pañcaṅgasamannāgataṃ sīlaṃ samādiyāmī’’tiādinā ekato ekajjhaṃ gaṇhāti. Evampi hi kiccavasena etāsaṃ pañcavidhatā viññāyati. Sabbānipi bhinnāni honti ekajjhaṃ samādinnattā. Na hi tadā pañcaṅgikattaṃ sīlassa sampajjati. Yaṃ tu vītikkantaṃ, teneva kammabaddho. ‘‘Pāṇātipātā veramaṇisikkhāpadaṃ samādiyāmī’’tiādinā ekekaṃ visuṃ visuṃ gaṇhāti. ‘‘Veramaṇisikkhāpada’’nti ca idaṃ samāsabhāvena khuddakapāṭhaṭṭhakathāyaṃ (khu. pā. aṭṭha. sādhāraṇavibhāvanā) vuttaṃ, pāḷipotthakesu pana ‘‘veramaṇi’’nti niggahitantameva byāsabhāvena dissati. Gahaṭṭhavasena cetaṃ vuttaṃ. Sāmaṇerānaṃ pana yathā tathā vā samādāne ekasmiṃ bhinne sabbānipi bhinnāni honti pārājikāpattito. Iti ekajjhaṃ, paccekañca samādāne viseso idha vutto, khuddakāgamaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ekajjhaṃ samādiyato ekāyeva virati ekāva cetanā hoti, kiccavasena panetāsaṃ pañcavidhattaṃ viññāyati. Paccekaṃ samādiyato pana pañceva viratiyo, pañca ca cetanā hontī’’ti (khu. pā. aṭṭha. ekatānānatādivinicchaya) ayaṃ viseso vutto. Bhedepi ‘‘yathā tathā vā samādiyantu, sāmaṇerānaṃ ekasmiṃ bhinne sabbānipi bhinnāni honti. Pārājikaṭṭhāniyāni hi tāni tesaṃ. Yaṃ tu vītikkantaṃ hoti, teneva kammabaddho. Gahaṭṭhānaṃ pana ekasmiṃ bhinne ekameva bhinnaṃ hoti, yato tesaṃ taṃsamādāneneva puna pañcaṅgikattaṃ sīlassa sampajjatī’’ti vuttaṃ. Yathāvuttopi dīghabhāṇakānaṃ vādo aparevādo nāma tattha kato.
不过,对于“断桥离戒”来说,并不存在所谓“破”这回事,因为它已经断除了对立面,本性不可动摇。为了说明这个道理,才说了“在其他生中”等话。其中,“在其他生中”这句话,表达的是:即使他自己并不知道自己已是圣者,也是如此。就算是为了活命,更不用说为了别的什么原因了。“既不杀生,也不饮酒”这一句,是以中间省略的方式来说的,或者是用“鹿迹随转”的方式来说的。“酒”只是举例而已。因为实际上,他完全不从事任何谷酒、果酒、酒类等放逸之因的享用。《相应部·大品》的注释中说:“所谓‘酒’,就是指那两者,或者其他任何不含谷酒、果酒而能令人迷醉的东西。”《小诵》的注释中也说:“那两者,以能令人迷醉的意义而称为‘酒’,或者还有其他任何能令人迷醉的东西,喝了之后会迷醉、放逸,这就叫做‘酒’。”“如果喝了”等,是在那里进一步显示差别:即使不知情,进入嘴里的也只是奶,而不是酒,更不用说知道的人了。“鹳鸟”是指矛嘴鸟。应当这样连接:即使他们把混有奶的水放进嘴里。有人可能会说:“这里譬喻和所喻之间可能没有关联,因为鹳鸟是依种类而成就的。”为了回应此说,所以说了“这个”等。所谓“依种类而成就”,是说就像人和畜生天生就是上下直立的、身体是长的,或者像鹭鸟听到雷声就怀孕、母鸡因风而受孕一样,是依种类而自然成就的——有人可能会这样说,就是这个意思。也有人读了“cevā”这个文本,认为它表示集合的意思。“法性成就”,应当理解为:就像菩萨入胎时菩萨之母的戒,或者她生下菩萨后七日命终一样,是依本性而成就的;或者依圣道的法性,由圣道的力量而成就。这是回答的意思。巴利
Setughātaviratiyā pana bhedo nāma natthi paṭipakkhasamucchindanena akuppasabhāvattā. Tadevatthaṃ dassentena ‘‘bhavantarepī’’tiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘bhavantarepī’’ti iminā attano ariyabhāvaṃ ajānantopīti atthaṃ viññāpeti. Jīvitahetupi, pageva aññahetu. ‘‘Neva pāṇaṃ hanati, na suraṃ pivatī’’ti idaṃ majjhepeyyālaniddiṭṭhaṃ, migapadavaḷañjananayena vā vuttaṃ . Suranti ca nidassanamattaṃ. Sabbampi hi surāmerayamajjapamādaṭṭhānānuyogaṃ na karoti. ‘‘Majjanti tadeva ubhayaṃ, yaṃ vā panaññampi surāsavavinimuttaṃ madanīya’’nti (saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.1134) saṃyuttamahāvaggaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Khuddakapāṭhaṭṭhakathāyañca ‘‘tadubhayameva madanīyaṭṭhena majjaṃ, yaṃ vā panaññampi kiñci atthi madanīyaṃ, yena pītena matto hoti pamatto, idaṃ vuccati majja’’nti (khu. pā. aṭṭha. purimapañcasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘sace pissā’’tiādinā tattheva visesadassanaṃ, ajānantassapi khīrameva mukhaṃ pavisati,na surā, pageva jānantassa. Koñcasakuṇānanti kuntasakuṇānaṃ. Sacepi mukhe khīramissake udake pakkhipantīti yojetabbaṃ. ‘‘Na cettha upamopameyyānaṃ sambaddhatā siyā koñcasakuṇānaṃ yonisiddhattā’’ti koci vadeyyāti āha ‘‘ida’’ntiādi. Yonisiddhanti manussatiracchānānaṃ uddhaṃ tiriyameva dīghatā viya, bakānaṃ meghasaddena, kukkuṭīnaṃ vātena gabbhaggahaṇaṃ viya ca jātisiddhaṃ, iti koci vadeyya ceti attho. ‘‘Cevā’’tipi pāṭhaṃ vatvā samuccayatthamicchanti keci. Dhammatāsiddhanti bodhisatte kucchigate bodhisattamātu sīlaṃ viya, vijāte tassā divaṅgamanaṃ viya ca sabhāvena siddhaṃ, maggadhammatāya vā ariyamaggānubhāvena siddhanti veditabbanti vissajjeyyāti attho.
所谓“令见正直”,是很沉重、很难做到的事。因此,皈依比受持学处更有大义利,而不是更少义利,这就是这里的意旨。“这个”指的是学处。“无论怎样受持的人”,意思是即使不带着恭敬、尊重而受持的人。“即使善加受持的人”,意思是即使以恭敬心认真受持诸戒的人,也仍然是更少义利、更少作为的,也就是说,不必付出双倍的努力。在这里,戒因为施予无畏,所以是布施;或者因为毫无遗漏地怜悯、保护一切众生,所以是布施。这里是注释书之外的一种理路:已经皈依的人,应当以身体、语言、心意恭敬地供养三宝,并且应当好好避免其中的染污;而学处只是受持而已,只是在遇到相应事情时远离而已。因此应当知道,戒比起皈依来,是更少义利、更少作为的。由于施予一切众生生命等而放下刀杖,又因为是一切世间与出世间功德的依处,所以应当看出,它的果报更大,利益也更大。巴利
Diṭṭhijukaraṇaṃ nāma bhāriyaṃ dukkaraṃ, tasmā saraṇagamanaṃ sikkhāpadasamādānato mahaṭṭhatarameva, na appaṭṭhataranti adhippāyo. Etanti sikkhāpadaṃ. Yathā vā tathā vā gaṇhantassāpīti ādaraṃ gāravamakatvā samādiyantassāpi. Sādhukaṃ gaṇhantassāpīti sakkaccaṃ sīlāni samādiyantassāpi appaṭṭhatarameva, appasamārambhatarañca, na diguṇaṃ ussāho karaṇīyoti vuttaṃ hoti. Sīlaṃ idha abhayadānatāya dānaṃ, anavasesaṃ vā sattanikāyaṃ dayati rakkhatīti dānaṃ. Ayamettha aṭṭhakathāmuttakanayo – saraṇaṃ upagatena kāyavācācittehi sakkaccaṃ vatthuttayapūjā kātabbā, tattha ca saṃkileso sādhukaṃ pariharitabbo, sikkhāpadāni pana samādānamattaṃ, sampattavatthuto viramaṇamattañcāti saraṇagamanato sīlassa appaṭṭhataratā, appasamārambhataratā ca veditabbā. Sabbesaṃ sattānaṃ jīvitadānādinā daṇḍanidhānato, sakalalokiyalokuttara guṇādhiṭṭhānato cassa mahapphalataratā, mahānisaṃsataratā ca daṭṭhabbāti.
为了用巴利圣典来证明这个含义,所以说了“因为世尊确实说过”等话。其中,“最上”是因为被了知为最上,所以叫“最上所知”。“久远所知”是因为被了知已经很久,所以叫“久远所知”。“圣者、善者的世系”是因为被了知是圣者、善者的世系,所以叫“世系所知”。这些是过去最初的人所有的,所以叫“古老的”。从一切方面、以任何方式,善者都不曾混杂、不曾舍弃它们,所以叫“不曾混杂”。这个道理对他们来说,过去如此,现在、未来也如此,所以说“不曾混杂”等。也就是说,过去不曾混杂,用“不曾混杂”来标示;现在不被混杂,用“不被混杂”来标示;未来不会被混杂,用“将不被混杂”来标示。正因如此,它们不被排斥、不被拒绝。因为任何时候,有智慧的人、沙门婆罗门都不会认可杀生等恶法。给无量众生无畏,是因为对一切众生放下了刀杖,所以给一切众生界无畏。从圣弟子那里,任何众生都不会有恐惧。无怨恨,就是没有怨恨的状态。无害,就是没有痛苦。“给无量众生无畏之后”等,是为了显示利益,而这里的“之后”也表原因,就像“想起母亲之后而哭泣”一样。巴利
Tamatthaṃ pāḷiyā sādhento ‘‘vuttañheta’’ntiādimāha. Tattha ‘‘aggānī’’ti ñātattā aggaññāni. Cirarattatāya ñātattā rattaññāni. ‘‘Ariyānaṃ sādhūnaṃ vaṃsānī’’ti ñātattā vaṃsaññāni. Purimakānaṃ ādipurisānaṃ etānīti porāṇāni. Sabbaso kenacipi pakārena sādhūhi na kiṇṇāni na chaḍḍitānīti asaṃkiṇṇāni. Ayañca nayo nesaṃ yathā atīte, evaṃ etarahi, anāgate cāti āha ‘‘asaṃkiṇṇapubbānī’’tiādi. Atīte hi kāle asaṃkiṇṇabhāvassa ‘‘asaṃkiṇṇapubbānī’’ti nidassanaṃ, paccuppanne ‘‘na saṅkiyantī’’ti, anāgate ‘‘na saṅkiyissantī’’ti. Atoyeva appaṭikuṭṭhāni na paṭikkhittāni. Na hi kadācipi viññū samaṇabrāhmaṇā hiṃsādipāpadhammaṃ anujānanti. Aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ detīti sabbesu bhūtesu nihitadaṇḍattā sakalassapi sattanikāyassa bhayābhāvaṃ deti. Na hi ariyasāvakato kassaci bhayaṃ hoti. Averanti verābhāvaṃ. Abyāpajjhanti niddukkhataṃ. ‘‘Aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ datvā’’tiādi ānisaṃsadassanaṃ, hetumpi cettha tvā-saddo yathā ‘‘mātaraṃ saritvā rodatī’’ti.
凡是具有舍弃特征的,这一切都叫祭祀,所以经文说“而此”等语。难道五戒不是任何时候都存在的吗?因为即使在佛陀没有出世的时代,有智慧的人也会受持五戒,而且五戒并不绝对就是解脱的依处,因为外道也受持五戒。但皈依是以佛陀出世为因的,而且绝对是解脱的依处。那么,为什么说五戒比皈依果报更大呢?所以经文说“虽然”等语。“最上”是指因为果报大,所以最为殊胜。通过“正立于皈依”这句话,说明那戒因为由皈依所造作,所以果报比皈依更大;同样也说明,不是由皈依所造作的戒,果报就小。巴利
Yaṃ kiñci cajanalakkhaṇaṃ, sabbaṃ taṃ yaññoti āha ‘‘idañca panā’’tiādi. Na nu ca pañcasīlaṃ sabbakālikaṃ. Abuddhuppādakālepi hi viññū taṃ samādiyanti, na ca ekantato vimuttāyatanaṃ bāhirakānampi samādinnattā. Saraṇagamanaṃ pana buddhuppādahetukaṃ, ekantato ca vimuttāyatanaṃ, kathaṃ tattha saraṇagamanato pañcasīlassa mahapphalatāti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Jeṭṭhakanti mahapphalabhāvena uttamaṃ. ‘‘Saraṇagamaneyeva patiṭṭhāyā’’ti iminā tassa sīlassa saraṇagamanena abhisaṅkhatattā tato mahapphalataṃ, tathā anabhisaṅkhatassa ca sīlassa appaphalataṃ dasseti.
353 “就像这样”意思是:它成了杂染的直接对治。有人问:难道不该只讲初禅等吗?为什么从佛陀出世开始讲起?为了回应这个追问,就说“想显示三种……等等……”。因为对于安住于三种戒圆满的人来说,这些祭祀才更不退转、果报更殊胜,所以为了显示这一点,才说从佛陀出世开始讲法。因此说“在此处”等。“下文所说的那些功德”在这里,应当依据“他听了那法之后,对如来获得净信”等下文所说的皈依、戒律成就、守护根门等,来理解这些功德。令初禅生起而不感到疲倦,这是句子的连接方式。“那些”指初禅等。在“初禅”等巴利文中,只对殊胜的禅那作了最高说明,所以说“一劫、八劫”等,这里按大劫来理解其含义。下品初禅给予三分之一阿僧祇劫的寿命,中品给予半劫。下品第二禅给予两劫,中品给予四劫等,含义应这样推知。另外,因为这里指的是殊胜的禅那,说法是为了显示果报更加殊胜,所以从“初禅一劫”等来看,应当认为只指出了殊胜的禅那。巴利
353.Īdisamevāti evaṃ saṃkilesapaṭipakkhameva hutvā. Nanu ca paṭhamajjhānādiyaññāyeva desetabbā, kasmā buddhuppādato paṭṭhāya desanamārabhatīti anuyogaṃ pariharituṃ ‘‘tividha…pe… dassetukāmo’’ti vuttaṃ. Tividhasīlapāripūriyaṃ ṭhitassa hi nesaṃ yaññānaṃ appaṭṭhataratā, mahapphalataratā ca hoti, tasmā taṃ dassetukāmattā buddhuppādato paṭṭhāya desanaṃ ārabhatīti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi. Heṭṭhāvuttehi guṇehīti ettha ‘‘so taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhatī’’tiādinā (dī. ni. 1.191) heṭṭhā vuttā saraṇagamanaṃ, sīlasampadā, indriyesu guttadvāratāti evamādayo guṇā veditabbā. Paṭhamaṃ jhānaṃ nibbattento na kilamatīti yojanā. Tānīti paṭhamajjhānādīni. ‘‘Paṭhamaṃ jhāna’’ntiādinā pāḷiyaṃ paṇītānameva jhānānaṃ ukkaṭṭhaniddeso katoti mantavā ‘‘ekaṃ kappaṃ, aṭṭha kappe’’tiādi vuttaṃ, mahākappavasena cettha attho. Hīnaṃ pana paṭhamaṃ jhānaṃ asaṅkhyeyyakappassa tatiyabhāgaṃ āyuṃ deti. Majjhimaṃ upaḍḍhakappaṃ. Hīnaṃ dutiyaṃ jhānaṃ dve kappāni, majjhimaṃ cattārītiādinā attho netabbo. Apica yasmā paṇītāniyevettha jhānāni adhippetāni mahapphalatarabhāvadassanaparattā desanāya, tasmā ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ ekaṃ kappa’’ntiādinā paṇītāneva jhānāni niddiṭṭhānīti daṭṭhabbaṃ.
所谓“即彼”,指的就是第四禅。因为这里的开示是按四禅的类别来讲的。如果是这样,那无色界禅又怎么算呢?所以接着说“依空无边处定等诸等至而修习”。意思是:由于这样修习,第四禅就转成无色界禅,能带来两万劫等那么长的寿命。这是阿阇梨的观点。或者,“即彼”指的是被称为无色界的第四禅,那为什么说它能带来两万劫等寿命呢?说“依空无边处定等诸等至而修习”,意思是正因为这样修习,才获得这样的寿命。还有一种说法:如果说“即彼”,可能会被理解成色界的第四禅,为了排除这种误解,所以接着说“依空无边处定等诸等至而修习”。意思是:这样修习之后,因为禅支等同,所以名为第四禅的,实际上指的是无色界禅那。巴利
Tadevāti catutthajjhānameva. Catukkanayena hi desanā āgatā. Yadi evaṃ kathaṃ āruppatāti āha ‘‘ākāsānañcāyatanādisamāpattivasena bhāvita’’nti, tathā bhāvitattā catutthajjhānameva āruppaṃ hutvā vīsatikappasahassādīni āyuṃ detīti adhippāyo. Ayaṃ ācariyassa mati. Atha vā tadevāti āruppasaṅkhātaṃ catutthajjhānameva, taṃ pana kasmā vīsatikappasahassādīni āyuṃ detīti vuttaṃ ‘‘ākāsānañcāyatanādisamāpattivasena bhāvita’’nti, tathā bhāvitattā evaṃ detīti adhippāyo. Aparo nayo ‘‘tadevā’’ti vutte rūpāvacaracatutthajjhānamevāti attho āpajjeyyāti taṃ nivattetuṃ ‘‘ākāsānañcāyatanādisamāpattivasena bhāvita’’nti āha, tathā bhāvitaṃ aṅgasamatāya catutthajjhānasaṅkhātaṃ āruppajjhānamevādhippetanti vuttaṃ hoti.
观智因为能彻底破除常想等对立面而持续运作,在还属于前分阶段的菩提分法上就已与之相应,给修观的人带来大量的喜与悦,所以说“然而,由于没有像观智之乐那样的乐,所以(祭祀)有大果”。正如法王在《法句经》中所说:巴利
Sammadeva niccasaññādipaṭipakkhavidhamanavasena pavattamānā pubbabhāgiye eva bodhipakkhiyadhamme samānentī vipassanā vipassakapuggalassa anappakaṃ pītisomanassaṃ samāvahatīti vuttaṃ ‘‘vipassanāsukhasadisassa pana sukhassa abhāvā mahapphala’’nti. Yathāha dhammarājā dhammapade –
无论从哪个方面如实观察,都能看到诸蕴的生起与灭去;
有智慧的人能获得喜悦和欢欣,这就是不死之境。巴利
‘‘Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānata’’nti. (dha. pa. 374);
这段开示是顺着这个次第,为生起这些智的人而说的,所以用“立足于观智”等说法,把下面的每一个都当作上面每一个的基础来讲。所谓“同相变化”,是指意所成神变不同于其他神变的作用,因此说“自己……乃至……大果”。变现象、马等各种形色,是戏论神变,因为能让人看见。所谓“随意所愿处”,是指前世所愿的蕴的部分。只有以阿罗汉道才能圆满道乐,所以说“更……乃至……大果”。“令圆满”就是令究竟。巴利
Yasmā panāyaṃ desanā iminā anukkamena imāni ñāṇāni nibbattentassa vasena pavattitā, tasmā ‘‘vipassanāñāṇe patiṭṭhāyā’’tiādinā heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ uparimassa uparimassa patiṭṭhābhūtaṃ katvā vuttaṃ. Samānarūpanimmānaṃ nāma manomayiddhiyā aññehi asādhāraṇakiccanti āha ‘‘attano…pe… mahapphalā’’ti. Hatthiassādivividharūpakaraṇaṃ vikubbanaṃ, tassa dassanasamatthatāya. Icchiticchitaṭṭhānaṃ nāma purimajātīsu icchiticchito khandhapadeso. Arahattamaggeneva maggasukhaṃ niṭṭhitanti vuttaṃ ‘‘ati…pe… mahapphala’’nti. Samāpentoti pariyosāpento.
古达丹达居士身份的证知等内容的详细解说巴利
Kūṭadantaupāsakattapaṭivedanādikathāvaṇṇanā
354-8 “殊胜啊,贤者们,乔达摩!”等语,是对说法生起净信的话;“我从尊者……”等语,则是皈依的话。为了显示这两者的关联,所以说“于说法”等。“迟钝”就是愚钝,因为身心之乐积聚的缘故。“所有那些生命”就是前面以“七百头牛”等所说的所有那些生命。“令其现起”就是使那些生命获得释放的方式。“混乱状态”是指:在世尊面前听闻佛法后,对众生生起悲悯而安住,心中生起“我怎么能让这么多生命被绑缚而死呢”这样的念头,因而心中极度混乱;因为存在这种混乱,所以他不说法,这是衔接。也有“生起了”这样的文本。听闻之后,就是听闻“贤者们,那些生命已获释放”这一告知之语后。心之行相就是心的现起。针对“堪任心、柔软心、离障心、踊跃心、清净心”这五句,所以说“堪任心等”。其中,依“布施论、持戒论”等所说的次第论的力量,由离欲贪故为堪任心、无病心;由离嗔恚故,以慈心故为柔软心、非坚硬心;由离掉举恶作故,因无散乱而为离障心、不为彼等所染污心;由离昏沉睡眠故,以策励之力而为踊跃心、非染污心;由离疑故,因正行之不退缩而为清净心、无浊心。因此说“依次第论之力,针对已镇伏盖障而说”。其中,凡在义理上未分别者,那是很容易了知的。巴利
354-8.‘‘Abhikkantaṃ bho gotamā’’tiādi desanāya pasādavacanaṃ, ‘‘esāhaṃ bhavanta’’ntiādi pana saraṇagamanavacananti tadubhayasambandhaṃ dassento ‘‘desanāyā’’tiādimāha. Tanūti mando kāyikacetasikasukhasamupabyūhato. Sabbe te pāṇayoti ‘‘satta ca usabhasatānī’’tiādinā vutte sabbe te pāṇino. Taṃ pavattinti tesaṃ pāṇīnaṃ mocanākāraṃ. Ākulabhāvoti bhagavato santike dhammassa sutattā pāṇīsu anuddayaṃ upaṭṭhapetvā ṭhitassa ‘‘kathañhi nāma mayā tāva bahū pāṇino māraṇatthāya bandhāpitā’’ti citte paribyākulabhāvo, yasmā atthi, tasmā na desetīti yojanā, ‘‘udapādī’’tipi pāṭho. Sutvāti ‘‘muttā bho te pāṇayo’’ti ārocitavacanaṃ sutvā. Cittacāroti cittappavatti. ‘‘Kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacitta’’nti idaṃ padapañcakaṃ sandhāya‘‘kallacittantiādī’’ti vuttaṃ. Tattha ‘‘dānakathaṃ sīlakatha’’ntiādinā vuttāya anupubbikathāya ānubhāvena. Kāmacchandavigamena kallacittatā arogacittatā, byāpādavigamena mettāvasena muducittatā akathinacittatā, uddhaccakukkuccavigamena vikkhepābhāvato vinīvaraṇacittatā tehi amalīnacittatā, thinamiddhavigamena sampaggahaṇavasena udaggacittatā amalīnacittatā, vicikicchāvigamena sammāpaṭipattiyā avimuttatāya pasannacittatā anāvilacittatā ca hotīti āha ‘‘anupubbikathānubhāvena vikkhambhitanīvaraṇataṃ sandhāya vutta’’nti. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.
以上就是名为《善吉祥光》的《长部注》中,为了阐明极微细、极深奥、难以理解的含义,为了生起清净、广大、善巧的智慧,名为《善显明》的《究罗檀头经释》的深义开示。巴利
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā kūṭadantasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.