入出息这一节的注释
Ānāpānapabbavaṇṇanā
374以所缘为依:就是以应当被随观的身等所缘为依。分为四种:就是按总说分为四种。从那四种念住中,各取一种念住来分析身——这是省略的说法。
374.Ārammaṇavasenāti anupassitabbakāyādiārammaṇavasena. Catudhā bhinditvāti uddesavasena catudhā bhinditvā. Tato catubbidhasatipaṭṭhānato ekekaṃ satipaṭṭhānaṃ gahetvā kāyaṃ vibhajantoti pāṭhaseso.
“怎样呢?”在这里,“怎样”是在问方式,也就是借这个问题来问正在说明的身随观有哪些方式。“而”这个字表示区分,用它来点出:在总说部分不明显、到了详说部分才显现出来的差别。因为在外道那里也能出现其中一部分方式,所以这里就总摄一切方式,说成“一切方式的身随观成就者”。这样一来,凡是依出入息分等说到的十四种方式,以及其中包含的内观等随观方式,还有《身至念经》里依头发等的颜色、形状、遍处所缘而说的四种禅那方式,以及世间等种种方式,这一切全都毫无遗漏地包含在内。又说“这些方式只在这个教法里有,不在这个教法之外”,所以经文说“一切方式……遮止者”。其中,“遮止那种状态”是指:遮止那位修成一切方式身随观的人依止其他教说的状态。借此表明,这里“诸比丘”中的“这里”一词,含有“唯”的意思。因为即使是单个的词,也能表达决定义,比如“食风者”这个例子。因此经文说:“唯在这里,比丘们,有沙门”等等。为什么呢?因为那位修成一切方式身随观的人,才是具足沙门法的人。“外道论”:就是其他外道的种种言论和宗派依处。
Kathañcāti ettha kathanti pakārapucchā, tena niddisiyamāne kāyānupassanāpakāre pucchati. Ca-saddo byatireko, tena uddesavārena apākaṭaṃ niddesavārena vibhāviyamānaṃ visesaṃ joteti. Bāhirakesupi ito ekadesassa sambhavato sabbappakāraggahaṇaṃ kataṃ ‘‘sabbappakārakāyānupassanānibbattakassā’’ti, tena ye ime ānāpānapabbādivasena āgatā cuddasappakārā, tadantogadhā ca ajjhattādianupassanāppakārā, tathā kāyagatāsatisutte (ma. ni. 3.153) vuttā kesādivaṇṇasaṇṭhānakasiṇārammaṇacatukkajjhānappakārā, lokiyādippakārā ca, te sabbepi anavasesato saṅgaṇhāti. Ime ca pakārā imasmiṃyeva sāsane, na ito bahiddhāti vuttaṃ ‘‘sabbappakāra…pe… paṭisedhano cā’’ti. Tattha tathābhāvapaṭisedhanoti sabbappakārakāyānupassanānibbattakassa puggalassa aññasāsanassa nissayabhāvapaṭisedhano, etena idha bhikkhaveti ettha idha-saddo antogadhaevasaddatthoti dasseti. Santi hi ekapadānipi avadhāraṇāni yathā ‘‘vāyubhakkho’’ti. Tenāha ‘‘idheva bhikkhavesamaṇo’’tiādi. Paripuṇṇasamaṇappakaraṇadhammo hi so puggalo, yo sabbappakārakāyānupassanānibbattako. Parappavādāti paresaṃ aññatitthiyānaṃ nānappakārā vādā titthāyatanāni.
为了说明只有阿兰若等住处才是适合修行的住所,所以说了“对此”等话。难以调伏、不肯接受调伏的牛,叫顽牛。正如挤奶的时候乳房不能毫无保留地把奶流出来,会妨碍挤奶的母牛就叫顽母牛。缘着色、声等生起的享受,就是以色等为所缘的味着。宿习所缘,是指出家以前,或者在无始轮回中已经熟悉、串习的所缘。将会系缚,就是会绑住。以念,是指以正确记持业处相的方式生起的念。于所缘,是指对于业处所缘。坚固,就是坚定稳固。意思是,让具念的人生起近行定或安止定的那种定,要把它变得坚固有力。
Araññādikasseva bhāvanānurūpasenāsanataṃ dassetuṃ ‘‘imassahī’’tiādi vuttaṃ. Duddamo damathaṃ anupagato goṇo kūṭagoṇo. Dohanakāle yathā thanehi anavasesato khīraṃ na paggharati, evaṃ dohapaṭibandhinī kūṭadhenu. Rūpa-saddādike paṭicca uppajjanakaassādo rūpārammaṇādiraso. Pubbe āciṇṇārammaṇanti pabbajjato pubbe, anādimati vā saṃsāre paricitārammaṇaṃ. Nibandheyyāti bandheyya. Satiyāti sammadeva kammaṭṭhānassa sallakkhaṇavasena pavattāya satiyā. Ārammaṇeti kammaṭṭhānārammaṇe. Daḷhanti thiraṃ, yathā satokārissa upacārappanābhedo samādhi ijjhati, tathā thāmagataṃ katvāti attho.
殊胜证得和现法乐住的基石:这是一切诸佛、某些独觉佛,以及佛弟子们殊胜证得的基石,也是那些通过其他业处证得殊胜者现法乐住的基石。
Visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānanti sabbesaṃ buddhānaṃ, ekaccānaṃ paccekabuddhānaṃ, buddhasāvakānañca visesādhigamassa aññena kammaṭṭhānena adhigatavisesānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārassa padaṭṭhānabhūtaṃ.
世尊就像一位精通宅地明术的老师,能为修行者指出适合他们居住的地方。比丘则像豹子一样,独自住在林中,通过摧伏敌对烦恼来达成自己想要的目标,因此说“最上果”,这是指沙门果。“精进速行堪能之地”,意思是让策发精进、快速前进变得堪任的基础。
Vatthuvijjācariyo viya bhagavā yogīnaṃ anurūpanivāsaṭṭhānupadisanato. Bhikkhu dīpisadiso araññe ekako viharitvā paṭipakkhanimmathanavasena icchitatthasādhanato phalamuttamanti sāmaññaphalaṃ sandhāya vadati. Parakkamajavayoggabhūminti bhāvanussāhajavassa yoggakaraṇabhūmibhūtaṃ.
按照持续时间来区分:当入出息持续较长时间时,就是在入长息;当入出息持续较短时间时,就是在入短息——应当这样配合理解。所谓“这样修学”,是指对入出息的长短加以了知、觉知全身、让粗重的入出息逐渐平息,以这种方式修习;或者说,达到这种状态之后,让三种修学运转起来。所谓“入出息相”,是指以入出息为依托而现起的似相。从色法的角度入手观察,就是在把握入出息,这叫作“入出息业处行者”;从无色法的角度入手观察,就是在把握禅支。所谓“事”,就是业所生的身体,因为它是心和心所生起的依处。没有另一个有情或个体存在——这是清净的见解,即:“这只是法而已,不是无因生的,也不是由自在天等不平等因所生,而是以无明等为因。”在三世之中,也通过度疑清净而断除了疑惑。依照“凡有任何色……”这样的方式,通过聚的思惟而确立三相,再依生灭随观等使观增长,次第进入圣道的阶位。
Addhānavasena pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena dīghaṃ vā assasanto, ittaravasena pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena rassaṃ vā assasantoti yojanā. Evaṃ sikkhatoti assāsapassāsānaṃ dīgharassatāpajānanasabbakāyappaṭisaṃvedanaoḷārikoḷārikapaṭippassambhanavasena bhāvanaṃ sikkhato, tathābhūto vā hutvā tisso sikkhā pavattayato. Assāsapassāsanimitteti assāsapassāsasannissayena upaṭṭhitapaṭibhāganimitte. Assāsapassāse pariggaṇhāti rūpamukhena vipassanaṃ abhinivisanto, yo ‘‘assāsapassāsakammiko’’ti vutto. Jhānaṅgāni pariggaṇhāti arūpamukhena vipassanaṃ abhinivisanto. Vatthu nāma karajakāyo cittacetasikānaṃ pavattiṭṭhānabhāvato. Añño satto vā puggalo vā natthīti visuddhidiṭṭhi ‘‘tayidaṃ dhammamattaṃ, na ahetukaṃ, nāpi issarādivisamahetukaṃ, atha kho avijjādihetuka’’nti addhāttayepi kaṅkhāvitaraṇena vitiṇṇakaṅkho. ‘‘Yaṃ kiñci bhikkhu rūpa’’ntiādinā (ma. ni. 1.361; 2.113; 3.86, 89; paṭi. ma. 1.54) nayena kalāpasammasanavasena tilakkhaṇaṃ āropetvā. Udayavayānupassanādivasena vipassanaṃ vaḍḍhento. Anukkamena maggapaṭipāṭiyā.
“或于他人的入出息身”这句话,是就思惟(观)的运作方式而说的;但如果依止(奢摩他)来说,在他人入出息身中,根本不会生起安止相。“不置放”是指不在中间停下来放置。“不断来回运行之时”,是说在内法与外法上,修习不间断地持续运作的那段时间。然而,在同一时刻并不能同时获得这两者,所以说“于内、于外”;这二法合在一起说,就是不能在同一时刻以同一个所缘来取它们,也就是不可能同时一起取为所缘的意思。
‘‘Parassa vā assāsapassāsakāye’’ti idaṃ sammasanavāravasenāyaṃ pāḷi pavattāti katvā vuttaṃ, samathavasena pana parassa assāsapassāsakāye appanānimittuppatti eva natthi. Aṭṭhapetvāti antarantarā na ṭhapetvā. Aparāparaṃ sañcaraṇakāloti ajjhattabahiddhādhammesupi nirantaraṃ vā bhāvanāya pavattanakālo kathito. Ekasmiṃ kāle panidaṃ ubhayaṃ na labbhatīti ‘‘ajjhattaṃ, bahiddhā’’ti ca vuttaṃ idaṃ dhammadvayaṃ ghaṭitaṃ ekasmiṃ kāle ekato ārammaṇabhāvena na labbhati, ekajjhaṃ ālambituṃ na sakkāti attho.
从它生起,所以叫“集”;这个集本身就是以“因”的意义而称为法,所以叫“集法”。入出息生起的因,是业生身等;随观那个因的人,就是“集法随观者”。为了用比喻说明那个集法,才说了“犹如名……”等话。其中,“风箱”是指皮袋,“吼筒”是指吹管,“它们”是指业生身等。就像入出息身依靠业生身等、以它们为相,同样,业生身等也依靠入出息身、以入出息身为相。因此可以说“身中的集法”,所以说“集……被称为”。或者,“法”这个词有时表示本性,像“生法”等说法那样,也就是随观在诸缘和合时生起、具有生起本性之身的人,也称为“集法随观者”。因此说了“业生身”等话。这样解释的话,“于身”这个处格就更加契合了。
Samudeti etasmāti samudayo, so eva kāraṇaṭṭhena dhammoti samudayadhammo. Assāsapassāsānaṃ uppattihetu karajakāyādi, tassa anupassanasīlo samudayadhammānupassī, taṃ pana samudayadhammaṃ upamāya dassento ‘‘yathā nāmā’’tiādimāha. Tattha bhastanti ruttiṃ. Gaggaranāḷinti ukkāpanāḷiṃ. Teti karajakāyādike. Yathā assāsapassāsakāyo karajakāyādisambandhī taṃnimittatāya, evaṃ karajakāyādayopi assāsapassāsakāyasambandhino taṃnimittabhāvenāti ‘‘samudayadhammā kāyasmi’’nti vattabbataṃ labhantīti vuttaṃ ‘‘samudaya…pe… vuccatī’’ti. Pakativācī vā dhamma-saddo ‘‘jātidhammāna’’ntiādīsu (ma. ni. 1.131; 3.310; paṭi. ma. 1.33) viyāti kāyassa paccayasamavāye uppajjanakapakatikāyānupassī vā ‘‘samudayadhammānupassī’’ti vutto. Tenāha ‘‘karajakāyañcā’’tiādi. Evañca katvā kāyasminti bhummavacanaṃ suṭṭhutaraṃ yujjati.
对于“随观灭法”这句话,这里要说明:坏灭本身虽然并不是有因的,但当那些因法不存在时,某法就不存在;这种不存在,被说成是那不存在的原因,而这只是假说式的说法。因此,业生身等的不存在,便被说成是入出息身坏灭的原因。所以经文说“犹如风箱”等。以上是依第一种解释来说明含义。若依第二种解释,则不必借助假说,也能理解其义。
Vayadhammānupassīti ettha ahetukattepi vināsassa yesaṃ hetudhammānaṃ abhāve yaṃ na hoti, tadabhāvo tassa abhāvassa hetu viya voharīyatīti upacārato karajakāyādiabhāvo assāsapassāsakāyassa vayakāraṇaṃ vutto. Tenāha ‘‘yathā bhastāyā’’tiādi . Ayaṃ tāvettha paṭhamavikappavasena atthavibhāvanā. Dutiyavikappavasena upacārena vināyeva attho veditabbo.
就像观察内在和外在一样,由于所缘的境不同,随观集法与随观灭法也不可能在同一时刻发生,所以说“有时随观集,有时随观灭”。说到“有身”这个说法,其中的“唯”字虽然省略了没有直接写出来,但意思就是“唯有身”。说了“唯有身”之后,为了通过决定性的遮遣来表明,接着说了“不是有情”等话。它的意思是:在色等诸法上,由于执著为有情、令他人执著,或者与情爱的功德相结合,而被他人假想为“有情”的那个东西;又因为填满有情群聚、以及具有死亡与投生的性质而被称为“补特伽罗”;因为在这里结生、被压迫而称为“女人”;因为在前分存在、向前转起而称为“男人”;因为在这里安立我慢而称为“我”;因为属于自己所有而称为“我所”;因为不是他人而称为“我”;因为是我的所有而称为“我的”;因为脱离了上述这些状态而成为别的什么,所以称为“某某”;因为属于那个人的所有,所以称为“某某的”——这些种种假立都不存在,仅仅“身”存在而已。通过这十个词句,只是在阐明身的我空与我所空。以上就是“唯有身”等所描述的状态。
Ajjhattabahiddhānupassanā viya bhinnavatthuvisayatāya samudayavayadhammānupassanāpi ekakāle na labbhatīti āha ‘‘kālena samudayaṃ kālena vayaṃ anupassanto’’ti. ‘‘Atthi kāyo’’ti eva-saddo luttaniddiṭṭhoti ‘‘kāyova atthī’’ti vatvā avadhāraṇena nivattitaṃ dassento ‘‘na satto’’tiādimāha. Tassattho – yo rūpādīsu sattavisattatāya, paresañca sajjāpanaṭṭhena, satvaguṇayogato vā ‘‘satto’’ti parehi parikappito, tassa sattanikāyassa pūraṇato ca cavanupapajjanadhammatāya galanato ca ‘‘puggalo’’ti, thīyati saṃhaññati ettha gabbhoti ‘‘itthī’’ti, puri pure bhāge seti pavattatīti ‘‘puriso’’ti, āhito ahaṃ māno etthāti ‘‘attā’’ti, attano santakabhāvena ‘‘attaniya’’nti, paro na hotīti katvā ‘‘aha’’nti, mama santakanti katvā ‘‘mamā’’ti, vuttappakāravinimutto aññoti katvā ‘‘kocī’’ti, tassa santakabhāvena ‘‘kassacī’’ti, vikappetabbo koci natthi, kevalaṃ ‘‘kāyo eva atthī’’ti. Dasahipi padehi attattaniyasuññatameva kāyassa vibhāveti. Evanti ‘‘kāyova atthī’’tiādinā vuttappakārena.
“为了以智为衡量标准”,意思是:为了使观察身体的智慧达到最高标准。“为了以念为衡量标准”,意思是:为了使摄持身体的念、持续运转的念达到最高标准。因为按照上面所说的方式,以“有身体”这一念,随着一次又一次地生起而现前,就会更加广大地增长对身体的智慧以及对念。因此说“为了增长念与正知”。由于这种修习直接对立于渴爱和邪见的执取,所以说“远离渴爱……而住”。处于这种状态的人,在世间看不到任何可以执取为“我”或“我的”东西,又怎么会去执取呢?所以说“也没有任何……”等。在这里,“pi”这个词,是用来表示汇集前面没有说到的内容,因此说明“依据更上面的含义”,就像“即使与畜生道的雌性交合,这个人也犯巴拉基格”这个例子一样。而“evanti”则是对如上所述的行为样态作回顾,作为结论来说,所以说“然而以此……显示”。
Ñāṇapamāṇatthāyāti kāyānupassanāñāṇaṃ paraṃ pamāṇaṃ pāpanatthāya. Satipamāṇatthāyāti kāyapariggāhikaṃ satiṃ pavattanasatiṃ paraṃ pamāṇaṃ pāpanatthāya. Imassa hi vuttanayena ‘‘atthi kāyo’’ti aparāparuppattivasena paccupaṭṭhitā sati bhiyyoso mattāya tattha ñāṇassa, satiyā ca paribrūhanāya hoti. Tenāha ‘‘satisampajaññānaṃ vuḍḍhatthāyā’’ti. Imissā bhāvanāya taṇhādiṭṭhiggāhānaṃ ujupaṭipakkhattā vuttaṃ ‘‘taṇhā…pe… viharatī’’ti. Tathābhūto ca loke kiñcipi ‘‘aha’’nti vā ‘‘mama’’nti vā gahetabbaṃ na passati, kuto gaṇheyyāti āha ‘‘na ca kiñcī’’tiādi. Evampīti ettha pi-saddo heṭṭhā niddiṭṭhassa tādisassa atthassa abhāvato avuttasamuccayatthoti dassento ‘‘upari atthaṃ upādāyā’’ti āha yathā ‘‘antamaso tiracchānagatāyapi, ayampi pārājiko hotī’’ti. (Pārā. 42) evanti pana niddiṭṭhākārassa paccāmasanaṃ nigamanavasena katanti āha ‘‘iminā pana…pe… dassetī’’ti.
在这里,因为指的是前分念处,所以说了“念是苦谛”。而那个念在某个生命体当中,能使那个生命体生起的渴爱,也就被称为能使那个念生起,因为如果没有那个生命体,它就不存在。因此说“能使它生起的是过去的渴爱”,就像“以行为缘”那样。以那个识为种子、由那个相续所产生的整个世间识的相续,按照经的教法,就称为“以行为缘而有识”。不转起,就是不转起之因,意思是成为两者不转起的因由。或者也可以说,在这里不转起,所以叫不转起。“了知苦”等话,是为了显示圣道完全是以完成四种作用的方式而转起的。因为它的修习和通达虽然没有被说出来,但已经成立。以四谛之门,就是以四谛作为业处。提升,就是沿着清净的次第向上走,把修习推向更高,这是它的意思。出离之门,就是从轮回之苦中解脱的方法。
Pubbabhāgasatipaṭṭhānassa idha adhippetattā vuttaṃ ‘‘sati dukkhasacca’’nti. Sā pana sati yasmiṃ attabhāve, tassa samuṭṭhāpikā taṇhā, tassāpi samuṭṭhāpikā eva nāma hoti tadabhāve abhāvatoti āha ‘‘tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā’’ti, yathā ‘‘saṅkhārapaccayā’’ti (ma. ni. 3.126; udā. 1; vibha. 484). Taṃviññāṇabījataṃsantatisambhūto sabbopi lokiyo viññāṇappabandho ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’ tveva vuccati suttantanayena. Appavattīti appavattinimittaṃ, ubhinnaṃ appavattiyā nimittabhūtoti attho. Na pavattati etthāti vā appavatti. ‘‘Dukkhaparijānano’’tiādi ekantato catukiccasādhanavaseneva ariyamaggassa pavattīti dassetuṃ vuttaṃ. Avuttasiddho hi tassa bhāvanāpaṭivedho. Catusaccavasenāti catusaccakammaṭṭhānavasena. Ussakkitvāti visuddhiparamparāya āruhitvā, bhāvanaṃ upari netvāti attho. Niyyānamukhanti vaṭṭadukkhato nissaraṇūpāyo.
威仪段的注释
Iriyāpathapabbavaṇṇanā
375“以威仪”是指行动、活动,这里特指身体的动作。行动的路径、活动的过程就是“威仪”,也就是以行走等方式现起的身体状态。因为众生行走、站立、坐着或躺卧时,是用身体在做各种动作;这里是依据这些威仪、按威仪的分类来说的。“再者”是指再进一步,除了前面所说的入出息业处之外,我还要讲说其他更多的身念处业处——请听,这就是这里的意趣。“行走时”等语,既适用于仅仅知道行走这件事,也适用于了知行走的殊胜特征。其中,仅仅知道行走并非这里所要表达的,了知行走的殊胜特征才是这里所要表达的。为了分析并显示这一点,所以说“于此,如何”等。“众生的所得”是指认定“有众生存在”,也就是对众生的执取。他不舍弃、不放弃“我走,我的行走”这种执取,因为这种执取本身就存在。正因如此,他也不破除、不去除“有我、有作者、有受者”这样生起的颠倒想,因为没有对治,或者没有依之随修。对于这样的人,怎么会有业处等情况呢?所以说“没有业处或念处修习”。“然而,对于……”等是白分(清净的一面),其含义应依前面所说的反过来理解。为了阐明这个含义,才说了“这里确实”等。
375.Iriyāpathavasenāti iriyanaṃ iriyā, kiriyā, idha pana kāyikapayogo veditabbo. Iriyānaṃ patho pavattimaggoti iriyāpatho, gamanādivasena pavattā sarīrāvatthā. Gacchanto vā hi satto kāyena kātabbakiriyaṃ karoti ṭhito vā nisinno vā nipanno vāti, tesaṃ iriyāpathānaṃ vasena, iriyāpathavibhāgenāti attho. Puna caparanti puna ca aparaṃ, yathāvuttaānāpānakammaṭṭhānato bhiyyopi aññaṃ kāyānupassanākammaṭṭhānaṃ kathemi, suṇāthāti vā adhippāyo . ‘‘Gacchanto vā’’tiādi gamanādimattajānanassa, gamanādigatavisesajānanassa ca sādhāraṇavacanaṃ, tattha gamanādimattajānanaṃ na idha nādhippetaṃ, gamanādigatavisesajānanaṃ pana adhippetanti taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘tattha kāma’’ntiādi vuttaṃ. Sattūpaladdhinti ‘‘satto atthī’’ti upaladdhiṃ sattaggāhaṃ. Na pajahati na pariccajati ‘‘ahaṃ gacchāmi, mama gamana’’nti gāhasabbhāvato. Tato eva attasaññaṃ ‘‘atthi attā kārako vedako’’ti evaṃ pavattaṃ viparītasaññaṃ na ugghāṭeti nāpaneti appaṭipakkhabhāvato, ananubrūhanato vā. Evaṃ bhūtassa cassa kuto kammaṭṭhānādibhāvoti āha ‘‘kammaṭṭhānaṃ vā satipaṭṭhānabhāvanā vā na hotī’’ti. ‘‘Imassa panā’’tiādi sukkapakkho, tassa vuttavipariyāyena attho veditabbo. Tameva hi atthaṃ vivarituṃ ‘‘idañhī’’tiādi vuttaṃ.
在这里,“谁在行走?”这一问,是把作者和行为合在一起不分开,针对行走这个行为来追问作者是谁;它的用意是否定那个被当作作者的“我”,因为这样才能显示只有诸法在行走。“是谁的行走?”则是用另一种说法表达同一个意思,把作者和行为分开,说明行走这个行为跟作者没有关联。因为“谁”这个词在这两种问法里,都带有否定的意味。而“是什么原因?”则是在否定了作者之后,针对行走这个行为,追问它不颠倒的原因。因为这种所谓的行走,并不是“我与意结合,意与诸根结合,诸根与我结合”等等错误的原因所造成的,而是诸法脱离了这些错误原因,依着与它们相应的缘和因而生起的行相差别。所以说“于此”等等。
Tattha ko gacchatīti sādhanaṃ, kiriyañca avinibbhuttaṃ katvā gamanakiriyāya kattupucchā, sā kattubhāvavisiṭṭhaattapaṭikkhepatthā dhammamattasseva gamanasiddhidassanato. Kassa gamananti tamevatthaṃ pariyāyantarena vadati sādhanaṃ, kiriyañca vinibbhuttaṃ katvā gamanakiriyāya akattusambandhībhāvavibhāvanato. Paṭikkhepatthañhi antonītaṃ katvā ubhayatthaṃ kiṃ-saddo pavatto. Kiṃ kāraṇāti pana paṭikkhittakattukāya gamanakiriyāya aviparītakāraṇapucchā. Idañhi gamanaṃ nāma attā manasā saṃyujjati, mano indriyehi, indriyāni attehīti evamādi micchākāraṇavinimuttaanurūpapaccayahetuko dhammānaṃ pavattiākāraviseso. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi.
并没有任何众生或人真正在行走,因为行走只是诸法本身在运作,离开诸法之外,根本找不到一个独立的行走者。现在为了说明“行走只是诸法本身在运作”这一点,所以接着说了“由心作用之风界的扩散”等话。在这里,“心作用”指的是心的活动,“风界的扩散”指的是风界的震动与鼓动,合起来就是“心作用之风界扩散”,也就是通过这个来行走。在这个表述中,用“心作用”一词,排除了不依靠根门而起的风界扩散;用“风界扩散”一词,排除了以思、语表等为差别的心作用;通过这两方面,就说明了身表。说了“行走”之后,为了说明当身体这样活动时,世间就安立了“行走”这个说法,所以说了“因此”等话。“那”指的是依欲行走的意愿而生起的心。“起风”指的是生起以风界增胜的色聚,这里“增胜”是从能力上来说的,不是从数量上来说的。行走心生起的、能令俱生色身僵硬、扶持并推动的缘,以特殊行相转起的风界——针对这个,说“风引发表”。因为与意图共存的殊胜变化就是表。而说“风”,也是依照前面说的增胜性,并不是说只有风界才是生起者,否则表作为所造色的地位就难以成立。向前引导,就是身体向前方转起,这被称为“前进”。
Na koci satto vā puggalo vā gacchati dhammamattasseva gamanasiddhito, tabbinimuttassa ca kassaci abhāvato. Idāni dhammamattasseva gamanasiddhiṃ dassetuṃ ‘‘cittakiriyāvāyodhātuvipphārenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha cittakiriyā ca sā, vāyodhātuyā vipphāro vipphandanañcāti cittakiriyāvāyodhātuvipphāro, tena. Ettha ca cittakiriyaggahaṇena anindriyabaddhavāyodhātuvipphāraṃ nivatteti, vāyodhātuvipphāraggahaṇena cetanāvacīviññattibhedaṃ cittakiriyaṃ nivatteti, ubhayena pana kāyaviññattiṃ vibhāveti. ‘‘Gacchatī’’ti vatvā yathā pavattamāne kāye ‘‘gacchatī’’ti vohāro hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘tasmā’’tiādi vuttaṃ. Tanti gantukāmatāvasena pavattacittaṃ. Vāyaṃ janetīti vāyodhātuadhikaṃ rūpakalāpaṃ uppādeti, adhikatā cettha sāmatthiyato, na pamāṇato. Gamanacittasamuṭṭhitaṃ sahajātarūpakāyassa thambhanasandhāraṇacalanānaṃ paccayabhūtena ākāravisesena pavattamānaṃ vāyodhātuṃ sandhāyāha ‘‘vāyo viññattiṃ janetī’’ti. Adhippāyasahabhāvī hi vikāro viññatti. Yathāvuttaadhikabhāveneva ca vāyogahaṇaṃ , na vāyodhātuyā eva janakabhāvato, aññathā viññattiyā upādāyarūpabhāvo durupapādo siyā. Purato abhinīhāro puratobhāgena kāyassa pavattanaṃ, yo ‘‘abhikkamo’’ti vuccati.
用“这个道理是一样的”这句话概括地说了之后,为了详细阐明其中的含义,又说“因为在这里也同样”等等。“从尖端开始”:从最低的尖端开始,也就是从脚掌开始。“耸立的状态”:就是高耸的状态。
‘‘Eseva nayo’’ti atidesena saṅkhepato vatvā tamatthaṃ vivarituṃ ‘‘tatrāpi hī’’tiādi vuttaṃ. Koṭito paṭṭhāyāti heṭṭhimakoṭito paṭṭhāya pādatalato paṭṭhāya. Ussitabhāvoti ubbiddhabhāvo.
像这样了知:他了知“行走等动作,只是心所造的风界在扩散而已”。为了使这种了知成为定解,世间那些没有如实了知的人,因为邪执,或者随顺世俗说法,便称说“是这样”这样的思量。“有吗?”这是以自己这样审察的方式发问的话。“没有”:这是以决断的方式否定众生实有的话。“然而,正如……”等,是用譬喻来说明这个意思,这很容易理解。
Evaṃ pajānatoti evaṃ cittakiriyavāyodhātuvipphāreneva gamanādi hotīti pajānato. Tassa evaṃ pajānanāya nicchayagamanatthaṃ ‘‘evaṃ hotī’’ti vicāraṇā vuccati loke yathābhūtaṃ ajānantehi micchābhinivesavasena, lokavohāravasena vā. Atthi panāti attano evaṃ vīmaṃsanavasena pucchāvacanaṃ. Natthīti nicchayavasena sattassa paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Yathā panā’’tiādi tasseva atthassa upamāya vibhāvanaṃ, taṃ suviññeyyameva.
船被风力带走:就像没有意志的船被风的力量吹到别的地方,又像没有意志的箭被弓弦的力量射到别的地方;同样,没有意志的身体被风推动,被前面所说的风带着去到别的地方。应当这样理解譬喻之间的对应关系。如果有人这样说:“就像船和箭是靠着推动它们的那个人的力量才能去到别的地方,身体也是这样。”那也可以。因为船和箭确实是靠着具有和合特征的人的力量才移动的,不是靠着没有和合特征的东西;身体也是同样的道理。这对我们有什么损失呢?反而更加确立了“只是诸法”的立场,而不是“有人”的主张。因此说“依于机械线”等等。
Nāvā mālutavegenāti yathā acetanā nāvā vātavegena desantaraṃ yāti, yathā ca acetano tejanaṃ kaṇḍo jiyāvegena desantaraṃ yāti, tathā acetano kāyo vātāhato yathāvuttavāyunā nīto desantaraṃ yātīti evaṃ upamāsaṃsandanaṃ veditabbaṃ. Sace pana koci vadeyya ‘‘yathā nāvātejanānaṃ pellakassa purisassa vasena desantaragamanaṃ, evaṃ kāyassāpī’’ti, hotu, evaṃ icchito vāyamattho yathā hi nāvātejanānaṃ saṃhatalakkhaṇasseva purisassa vasena gamanaṃ, na asaṃhatalakkhaṇassa, evaṃ kāyassāpīti. Kā no hāni, bhiyyopi dhammamattatāva patiṭṭhaṃ labhati, na purisavādo. Tenāha ‘‘yantasuttavasenā’’tiādi.
在这里,“被驱使”是指按照前面所说的方式,通过行走等动作而被诸缘所推动。“站立”就是站着。“在此”是指在这个世间。“没有因缘”是指没有想要行走的心、以及由该心一起生起的风界等因缘。“应当站”是指将会站着,但实际无法站住。“应当行”是指将会行走、将会前往,这要和“谁能”连起来理解。这里的“谁”有否定的意思。应当知道,通过否定“没有因缘也能站立或行走”,说明了一切法的运作都依赖于缘。这样一来,不仅说明了无我性,也阐明了无常与苦。
Tattha payuttanti heṭṭhā vuttanayena gamanādikiriyāvasena paccayehi payojitaṃ. Ṭhātīti tiṭṭhati. Etthāti imasmiṃ loke. Vinā hetupaccayeti gantukāmatācittataṃsamuṭṭhānavāyodhātuādihetupaccayehi vinā. Tiṭṭheti tiṭṭheyya. Vajeti vajeyya gaccheyya ko nāmāti sambandho. Paṭikkhepattho cettha kiṃ-saddoti hetupaccayavirahena ṭhānagamanapaṭikkhepamukhena sabbāyapi dhammappavattiyā paccayādhīnavuttitāvibhāvanena attasuññatā viya aniccadukkhatāpi vibhāvitāti daṭṭhabbā.
“被安置”是指:依照各种缘、以各种方式被放置、被安立。“总摄语”是指:把全部四种威仪合在一起总括起来的一句话。因为前面已经分别解说了各种威仪,这里是把它们合起来用一句话表达,这就是它的意思。或者说,前一种解说是以威仪为主,在那里身体是次要的、随顺而起的;而在这里,为了显示以身体为主、威仪则成为次要并随顺而起,所以说了第二种解说方式——应当知道,这两种解说方式的差别就在这里。“住于”是指正在转起、正在进行。
Paṇihitoti yathā yathā paccayehi pakārehi nihito ṭhapito. Sabbasaṅgāhikavacananti sabbesampi catunnaṃ iriyāpathānaṃ ekajjhaṃ saṅgaṇhanavacanaṃ, pubbe visuṃ visuṃ iriyāpathānaṃ vuttattā idaṃ nesaṃ ekajjhaṃ gahetvā vacananti attho. Purimanayo vā iriyāpathappadhāno vuttoti tattha kāyo appadhāno anunipphādīti idha kāyaṃ padhānaṃ, apadhānañca iriyāpathaṃ anunipphādiṃ katvā dassetuṃ dutiyanayo vuttoti evampettha dvinnaṃ nayānaṃ viseso veditabbo. Ṭhitoti pavatto.
把握威仪本身,就是对具有威仪的色身的把握,因为威仪只是色身的不同状态,所以说“通过把握威仪,他于身随观身而住”。正因为如此,这里只就色蕴来引出集等内容。这个道理也适用于其余各分。所谓“等”,这里的“等”字涵盖了四种行相:就像通过“由渴爱集、由业集、由食集”而观见生起之相的人,他也是在观见色蕴的生起;同样,“由无明灭”等五种行相也被涵盖在内,应当这样理解。其余内容则和前面所说的一样。
Iriyāpathapariggaṇhanampi iriyāpathavato kāyasseva pariggaṇhanaṃ tassa avatthāvisesabhāvatoti vuttaṃ ‘‘iriyāpathapariggaṇhanena kāye kāyānupassī viharatī’’ti. Tenevettha rūpakkhandhavaseneva samudayādayo uddhaṭā. Esa nayo sesavāresupi. Ādināti ettha ādi-saddena yathā ‘‘taṇhāsamudayā kammasamudayā āhārasamudayā’’ti nibbattilakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa udayaṃ passatīti ime cattāro ākārā saṅgayhanti, evaṃ ‘‘avijjānirodhā’’ti ādayopi pañca ākārā saṅgahitāti daṭṭhabbā. Sesaṃ vuttanayameva.
四正知品的注释
Catusampajaññapabbavaṇṇanā
376“依四正知”这句话:从各方面、以各种方式了知,或者更殊胜、更特别地了知,所以叫“正知者”;正知者的状态就是“正知”,也就是这样生起的智慧。因为手势动作等各不相同,把四种正知合在一起,就叫“四正知”,这里是依它来说的。“于前进”等话,在《沙门果经》的注释里已经解释过了,这里不应再解释,所以在各处的解释中,对词义的阐明,也应当按那里已经确立的方式来理解。由于“于前进、后退时,为正知而行者”等话,通过把握前进等四种正知,这里只对色身本身,才说为随观集与灭等,所以说“唯应引出色蕴的集与灭”。因为前进等,正是色法生起行相的特殊表现。其余如前所说。
376.Catusampajaññavasenāti samantato pakārehi, pakaṭṭhaṃ vā savisesaṃ jānātīti sampajāno, sampajānassa bhāvo sampajaññaṃ, tathāpavattaṃ ñāṇaṃ, hatthavikārādibhedabhinnattā cattāri sampajaññāni samāhaṭāni catusampajaññaṃ, tassa vasena. ‘‘Abhikkante’’tiādīni sāmaññaphale (dī. ni. aṭṭha. 1.214; dī. ni. ṭī. 1.214 vākyakhandhepi) vaṇṇitāni, na puna vaṇṇetabbāni, tasmā taṃtaṃsaṃvaṇṇanāya līnatthappakāsanāpi tattha vihitanayeneva gahetabbā. ‘‘Abhikkante paṭikkante sampajānakārī hotī’’tiādi vacanato abhikkamādigatacatusampajaññapariggaṇhanena rūpakāyassevettha samudayadhammānupassitādi adhippetoti āha ‘‘rūpakkhandhasseva samudayo ca vayo canīharitabbo’’ti. Rūpadhammānaṃyeva hi pavattiākāravisesā abhikkamādayoti. Sesaṃ vuttanayameva.
不净作意部分的注释
Paṭikkūlamanasikārapabbavaṇṇanā
377依“可厌作意”而言:因为它是令人厌恶的,所以就是可厌的;凡是具有可厌自性、可厌行相的,把它放在心中作意,就是依此作意。即使省略了表示状态的词,状态的意思也能被理解,就像说“白布”一样。由于《清净道论》中已经说过,所以应当依照那里以及该论注释中所说的方式,来理解“即此身”等语句的意思。
377.Paṭikkūlamanasikāravasenāti jigucchanīyatāya paṭikūlameva paṭikkūlaṃ, yo paṭikkūlasabhāvo paṭikkūlākāro, tassa manasi karaṇavasena. Antarenāpi hi bhāvavācinaṃ saddaṃ bhāvattho viññāyati yathā ‘‘paṭassa sukka’’nti. Yasmā visuddhimagge (visuddhi. 1.182) vuttaṃ, tasmā tattha, taṃsaṃvaṇṇanāyañca (visuddhi. ṭī. 1.182 ādayo) vuttanayena ‘‘imameva kāya’’nti ādīnamattho veditabbo.
把布等物做成袋子形状、捆扎起来,就成了“袋”。各种不同的东西混在同一个地方,这就足以用来比喻各种颜色的头发等。显现时分,是指超越了概念施设之后,头发等不净的相状现前的时候。为了说明“iti”这个词有“相状”的意思,先说了“如是”,然后具体显示那个相状,就说“以把握头发等”。因为对于被称为头发等的这些不净物,从它们聚集在一起而呈现出极其恶臭、可厌、不清净的相状来随观,这就是这里所说的身随观。其余部分和前面所说的一样。
Vatthādīhi pasibbakākārena bandhitvā kataṃ āvāṭanaṃ putoḷi. Nānākārā ekasmiṃ ṭhāne sammissāti ettāvatā nānāvaṇṇānaṃ kesādīnañca upameyyatā. Vibhūtakāloti paṇṇattiṃ samatikkamitvā kesādīnaṃ asubhākārassa upaṭṭhitakālo. Iti-saddassa ākāratthataṃ dassento ‘‘eva’’nti vatvā taṃ ākāraṃ sarūpato dassento ‘‘kesādipariggaṇhanenā’’tiādimāha. Kesādisaññitānañhi asucibhāvānaṃ paramaduggandhajegucchapaṭikkūlākārassa samudayato anupassanā idha kāyānupassanāti. Sesaṃ vuttanayameva.
界作意段的注释
Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā
378以界作意是指:以地界等四种界为所缘而生起的修习作意,也就是四界分别的意思。界作意、界业处、四界分别,这三者在意义上其实是同一回事。屠牛者,就是靠杀牛来谋生的人。近住弟子,就是因干活而住在他旁边、依靠他生活的人。刺穿后,就是在一个地方互相刺穿。大路中间处,就是指四条大路的中央,因为那里正是它们互相刺穿的地方,所以称为中间。那四条大路从四个方向延伸过来,在那里汇合在一起,所以那个地方就叫四衢道口,也就是在那四衢道口中。“住立”这个词,在“住立或”等说法里,因为具足了称为住处的威仪,或者因为ṭhā这个字根有遮止行走的意思,排除行走后指示具足其余威仪;但在这里,它是指以各种方式显示色身活动的情形,所以说“因为以四种威仪中任何一种方式住立,所以如已住立”。其中,“以方式”就是指以站立等色身活动的方式。因为站立等被称为威仪的动作,是身体活动的道路,所以说为“威仪”,这个意思已经讲过了。“如已住立”就是如已活动,这里所说的“住立”就是指安立,所以说“因为如已住立,所以如已安立”。或者,“住立”是显示与称为住处的威仪相应,“安立”是显示与其他威仪相应。又或者,“住立”是显示称为色身的诸色法在每个刹那各自发挥作用而安住,“安立”则是从诸缘方面,按各种缘的方式而安放、安立。这里的含义应当这样理解。观察,就是反复地观察,用智慧之眼分解开来,各别各别地看。
378.Dhātumanasikāravasenāti pathavīdhātuādikā catasso dhātuyo ārabbha pavattabhāvanāmanasikāravasena, catudhātuvavatthānavasenāti attho. Dhātumanasikāro, dhātukammaṭṭhānaṃ, catudhātuvavatthānanti hi atthato ekaṃ. Goghātakoti jīvikatthāya gunnaṃ ghātako. Antevāsikoti kammakaraṇavasena tassa samīpavāsī taṃ nissāya jīvanako . Vinivijjhitvāti ekasmiṃ ṭhāne aññamaññaṃ vinivijjhitvā. Mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāteti catunnaṃ mahāpathānaṃ tāya eva vinivijjhanaṭṭhānatāya vemajjhasaṅkhāte. Yasmā te cattāro mahāpathā catūhi disāhi āgantvā tattha samohitā viya honti, tasmā taṃ ṭhānaṃ catumahāpathaṃ, tasmiṃ catumahāpathe. Ṭhita-saddo ‘‘ṭhito vā’’tiādīsu (dī. ni. 1.263; a. ni. 5.28) ṭhānasaṅkhātairiyāpathasamaṅgitāya, ṭhā-saddassa vā gatinivattiatthatāya aññattha ṭhapetvā gamanaṃ sesairiyāpathasamaṅgitāya bodhako, idha pana yathā tathā rūpakāyassa pavattiākārabodhako adhippetoti āha ‘‘catunnaṃ iriyāpathānaṃ yena kenaci ākārena ṭhitattā yathā ṭhita’’nti. Tattha ākārenāti ṭhānādinā rūpakāyassa pavattiākārena. Ṭhānādayo hi iriyāpathasaṅkhātāya kiriyāya patho pavattimaggoti ‘‘iriyāpatho’’ti vuccantīti vutto vāyamattho. Yathāṭhitanti yathāpavattaṃ, yathāvuttaṃ ṭhānamevettha paṇidhānanti adhippetanti āha ‘‘yathā ṭhitattā ca yathāpaṇihita’’nti. ‘‘Ṭhita’’nti vā kāyassa ṭhānasaṅkhātairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ, ‘‘paṇihita’’nti tadaññairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ. ‘‘Ṭhita’’nti vā kāyasaṅkhātānaṃ rūpadhammānaṃ tasmiṃ tasmiṃ khaṇe sakiccavasena avaṭṭhānaparidīpanaṃ, paṇihitanti paccayavasena tehi tehi paccayehi pakārato nihitaṃ paṇihitanti evampettha attho veditabbo. Paccavekkhatīti pati pati avekkhati, ñāṇacakkhunā vinibbhujjitvā visuṃ visuṃ passati.
现在,为了以阐明真实之义的方式显示前面已经说过的内容,所以说了“犹如屠牛者”等话。其中,“饲养者”是指为了增长肌肉、让它肥壮,用米糠团、饭、棉籽等喂养它的人。“被杀死的”是指被伤害后死去。“死”则是指刚刚死去,因此说“就在那时”。“牛想不会消失”:因为那些按照原有排列而存在的各个肢体,由于它们的排列还没有坏灭,所以即使牛刚刚死去,依这些肢体而起的“牛”这个想仍然不会消失。“分解、破裂、分离”:就是部分;把va变成ba,把i变成ī。“一部分一部分地”:就是一块一块地。“分开之后”:就是从骨聚中把肉剔出来,或者把剔出来的肉分成一块一块,因此说“肉想现起”。对于还没有掌握业处的出家修行者来说也是如此。“破除密集”:就是对相续密集、聚集密集、作用密集加以分解、辨别。“以界观察”:就是通过破除密集,对地界等每一个界分别地观察。“有情想”:他们说,依我见而生起的有情想,在如实完成破除密集时,即使依世俗言说而生起的有情想也会消失,这是合理的。正因为这样,所说的譬喻之义与所譬喻之义才完全相应、契合。因此说“心只是以界而安住”。“善巧者”:就是对这些名称很熟练的人,因为他知道:“就像在屠牛场里,当尾、蹄、角等以及骨、肉等各部分聚集还没有分开时,有‘牛’这个想;分开后就没有了。分开后,有的是骨、肉等部分的想法。”四衢道口如同四威仪:就像牛站立的四衢道口一样,是身体活动的四种威仪之路;因为这在《清净道论》中已经详细说明,所以应当依照那里以及其注释所说的方法来理解。其余部分和前面所说的一样。
Idāni vuttamevatthaṃ bhāvatthavibhāvanavasena dassetuṃ ‘‘yathā goghātakassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha posentassāti maṃsūpacayaparibrūhanāya kuṇḍakabhattakappāsaṭṭhiādīhi saṃvaḍḍhentassa. Vadhitaṃ matanti hiṃsitaṃ hutvā mataṃ. Matanti ca matamattaṃ. Tenevāha ‘‘tāvadevā’’ti. Gāvīti saññā na antaradhāyatīti yāni aṅgapaccaṅgāni yathāsanniviṭṭhāni upādāya gāvīsamaññā matamattāyapi gāviyā tesaṃ taṃsannivesassa avinaṭṭhattā. Vilīyanti bhijjanti vibhujjantīti bīlā, bhāgā va-kārassa ba-kāraṃ, ikārassa ca īkāraṃ katvā. Bīlasoti bīlaṃ bīlaṃ katvā. Vibhajitvāti aṭṭhisaṅghātato maṃsaṃ vivecetvā, tato vā vivecitaṃ maṃsaṃ bhāgaso katvā. Tenevāha ‘‘maṃsasaññā pavattatī’’ti. Pabbajitassāpi apariggahitakammaṭṭhānassa. Ghanavinibbhoganti santatisamūhakiccaghanānaṃ vinibbhujjanaṃ vivecanaṃ. Dhātusopaccavekkhatoti ghanavinibbhogakaraṇena dhātuṃ dhātuṃ pathavīādidhātuṃ visuṃ visuṃ katvā paccavekkhantassa. Sattasaññāti attānudiṭṭhivasena pavattā sattasaññāti vadanti, vohāravasena pavattasattasaññāyapi tadā antaradhānaṃ yuttameva yāthāvato ghanavinibbhogassa sampādanato. Evañhi sati yathāvuttaopammatthena upameyyattho aññadatthu saṃsandati sameti. Tenevāha ‘‘dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhatī’’ti. Dakkhoti cheko taṃtaṃsamaññāya kusalo ‘‘yathājāte sūnasmiṃ naṅguṭṭhakhuravisāṇādivante aṭṭhimaṃsādiavayavasamudāye avibhatte gāvīsamaññā, na vibhatte. Vibhatte pana aṭṭhimaṃsādiavayavasamaññā’’ti jānanato. Catumahāpatho viya catuiriyāpathoti gāviyā ṭhitacatumahāpatho viya kāyassa pavattimaggabhūto catubbidho iriyāpatho yasmā visuddhimagge (visuddhi. 1.305) vitthāritā, tasmā tattha, taṃsaṃvaṇṇanāyañca (visuddhi. ṭī. 1.306) vuttanayena veditabbo. Sesaṃ vuttanayameva.
九墓地段的注释
Navasivathikapabbavaṇṇanā
379379. “墓地段”是结集者们采用的名称,指那些与弃置在墓地的肿胀尸体等相关的、分别解说的教导,以及这些教导所指的肿胀等不净部分。因此说“以墓地段来分别”。死后过了一天,就是死了一天。“命根耗尽之后”,就是生命终结以后,也就是死后。“隆起”,就是鼓起来。“膨胀相”,是因为不断向上膨胀而肿胀。“青瘀”,是夹杂着白色和红色而变成的青色,或者是由原来的颜色变异而成的青色。“青瘀”就是青瘀,这里的ka音是为了增加音节,并非另有含义,正如“黄、红”一样。“可厌性”,即令人憎恶性。“青瘀”是可厌恶的,这里的ka音是表示可厌恶之义,为了说明这一点,正如“恶名远扬”一样。在破裂的地方,被乌鸦、鹭等啄食。“流脓的”,就是脓液渗流的,意思是到处流淌。“那样的状态”,就是脓液渗流的状态。
379. Sivathikāya apaviddhauddhumātakādipaṭisaṃyuttānaṃ odhiso pavattānaṃ kathānaṃ, tadabhidheyyānañca uddhumātakādiasubhabhāgānaṃ sivathikapabbānīti saṅgītikārehi gahitasamaññā . Tenāha ‘‘sivathikapabbehi vibhajitu’’nti. Maritvā ekāhātikkantaṃ ekāhamataṃ. Uddhaṃ jīvitapariyādānāti jīvitakkhayato upari maraṇato paraṃ. Samuggatenāti samuṭṭhitena. Uddhumātattāti uddhaṃ uddhaṃ dhumātattā sūnattā. Setarattehi viparibhinnaṃ vimissitaṃ nīlaṃ vinīlaṃ, purimavaṇṇavipariṇāmabhūtaṃ vā nīlaṃ vinīlaṃ. Vinīlameva vinīlakanti ka-kārena padavaḍḍhanaṃ anatthantarato yathā ‘‘pītakaṃ lohitaka’’nti (dha. sa. 616). Paṭikkūlattāti jigucchanīyattā. Kucchitaṃ vinīlanti vinīlakanti kucchanattho vā ayaṃ ka-kāroti dassetuṃ vuttaṃ yathā ‘‘pāpako kittisaddo abbhuggacchatī’’ti. (Dī. ni. 3.316; a. ni. 5.213; mahāva. 285) paribhinnaṭṭhānehi kākakaṅkādīhi. Vissandamānapubbanti vissavantapubbaṃ, tahaṃ tahaṃ paggharantapubbanti attho. Tathābhāvanti vissandamānapubbabhāvaṃ.
“彼比丘”是指前面所说的“应见弃于墓地的尸体”的那位比丘。他把自身拿来类比。“此身也”等语,是在显示类比的方式。“命”指色命根,而这里的非色命根只是随识而转。“暖”是业生火界。“如是实为腐臭性”意思是:其本性就是如此极度恶臭、令人厌嫌、不净、腐败,并不是像命等尚未离去时那样只有一点点。“将成为如是”是说“将成为如是肿胀等状态”。
Sobhikkhūti yo ‘‘passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍita’’nti vutto, so bhikkhu. Upasaṃharati sadisataṃ. ‘‘Ayampi kho’’tiādi upasaṃharaṇākāradassanaṃ. Āyūti rūpajīvitindriyaṃ, arūpajīvitindriyaṃ panettha viññāṇagatikameva. Usmāti kammajatejo. Evaṃ pūtikasabhāvoyevāti evaṃ ativiya duggandhajegucchapaṭikkūlapūbhikasabhāvo eva, na āyuādīnaṃ avigame viya mattasoti adhippāyo. Ediso bhavissatīti evaṃbhāvīti āha ‘‘evaṃ uddhumātādibhedo bhavissatī’’ti.
拔掉又拔掉,就是一再撕扯、一再拔除。还连着残余的血肉,是因为没有被完全吃掉,所以到处还附着一点剩下的血肉。“另一处的手骨”,这是在普遍说明手骨散落各处;为了显示它们毫无剩余地散落,接着说了乃至六十四部分等。
Luñcitvā luñcitvāti uppāṭetvā uppāṭetvā. Sāvasesamaṃsalohitayuttanti sabbaso akhāditattā tahaṃ tahaṃ sesena appāvasesena maṃsalohitena yuttaṃ. ‘‘Aññena hatthaṭṭhika’’nti avisesena hatthaṭṭhikānaṃ vippakiṇṇatā jotitāti anavasesato tesaṃ vippakiṇṇataṃ dassento ‘‘catusaṭṭhibhedampī’’tiādimāha .
“经年”是指已经超过一年;而那些已经过了一整年,所以说“超过一年”。“腐坏”在这里是指因为年久、失去坚实而变得粉碎。为了说明它实际是什么样子,就说“在露天处”等等。“只是经年”是指仅仅超过一年。由于第二墓地等段落是按被啃食等情况来界定的,所以说“应当按被啃食等情况来配合理解”。
Terovassikānīti tirovassaṃ gatāni, tāni pana saṃvaccharaṃ vītivattāni hontīti āha ‘‘atikkantasaṃvaccharānī’’ti. Purāṇatāya ghanabhāvavigamena vicuṇṇatā idha pūtibhāvoti so yathā hoti, taṃ dassento ‘‘abbhokāse’’tiādimāha. Terovassikānevāti saṃvaccharamattātikkantāni eva. Khajjamānatādivasena dutiyasivathikapabbādīnaṃ vavatthāpitattā vuttaṃ ‘‘khajjamānatādīnaṃ vasena yojanā kātabbā’’ti.
就是这二种:通过这个限定词,把安止业处确定在这里,因为在其他部分没有这种安止。既然有“唯”这个字,就是在别处作限定,因此应当看到,这两部分作为观业处也并不被否定,因为它们显示了无常等。在诸行中显示过患的,正是那些墓地段,所以说“是以对墓地的过患随观来宣说的”。威仪段等能带来安止,这是很明显的,因此说“其余十二部分”。至于这里在文义上没有详细说明的部分,都是很容易理解的。
Imāneva dveti avadhāraṇena appanākammaṭṭhānaṃ tattha niyameti aññapabbesu tadabhāvato. Yato hi eva-kāro, tato aññattha niyameti, tena pabbadvayassa vipassanākammaṭṭhānatāpi appaṭisiddhā daṭṭhabbā aniccatādidassanato. Saṅkhāresu ādīnavavibhāvanāni sivathikapabbānīti āha ‘‘sivathikānaṃ ādīnavānupassanāvasena vuttattā’’ti. Iriyāpathapabbādīnaṃ appanāvahatā pākaṭā evāti ‘‘sesāni dvādasapī’’ti vuttaṃ. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ. Taṃ suviññeyyameva.