为了阐明其义,此为次第说。
Tadatthadīpanatthaṃ ayamanupubbakathā
15十五、据说,天爱帝须王有个弟弟,即副王大那迦。彼时,王后欲令己子承继王位,趁副王修建多罗差池之时,在芒果中掺毒,置于芒果堆顶端,命人送与王子。王子与副王一同前来,打开容器后,王子亲手取了芒果吃下,当下便命终。副王得知此事后,因畏惧王后,当即携自己的王后及军队,前往罗哈纳。他的王后在途中名为亚塔拉精舍的地方生下一子,其兄为之取名帝萨。
15. Devānampiyatissa rañño kira dutiyabhātiko uparājā mahānāgo nāma ahosi. Atha rañño devī attano puttassa rajjaṃ icchanti taracchanāvā vāpiṃ karontassa uparājassavisena ambaṃ yojetvā ambamatthake ṭhapetvā pesesi deviyi putte, uparājena saddhiṃ gato bhājane vivaṭe sayameva amabaṃ gahetvā khāditvā kālamakāsi uparājā taṃ kāraṇaṃ ñatvā deviyā bhīto tatoyeva attano deviñca balavāhanañca gahetvā rohaṇaṃ agamāsi. Tassa aggamahesi antarāmagge yaṭṭālavihāre nāma puttaṃ vijāyi tassa tissoti bhātunāma’makaṃsi.
他由此前往大村居住,在罗诃那治理国政。在他之后,其子耶塔拉提萨同样在大村继承王位。耶塔拉提萨之后,其子戈塔巴亚也在这里继位。戈塔巴亚的儿子名为迦迦瓦那帝沙,同样在此为王。这位迦迦瓦那帝沙王,据说其王后名为毗诃罗摩诃提毗,是迦利耶尼帝萨王的女儿,她为国王所爱、所喜悦。国王与她共住,一同修行善法。有一天,王后在王宫中对僧团作大布施,傍晚时分令人取来芳香花环等物前往闻法堂,见到一位濒死却仍有年少样貌的持戒沙弥,便以花环等物供养,赞叹自己的福报,并恳请道:'尊者,请接受我为您法上的母亲。'
So tato gantvā mahāgāme vasanto rohaṇe rajjaṃ kāresi tassa accayena tassa putto yaṭṭālatisso mahāgāmeyeva rajjaṃ kāresi. Tassa accayena tassāpi putto goṭhābhayo nāma tattheva rajjaṃ kāresi. Goṭhābhayassa putto kākavaṇṇatisso nāma tattheva rajjaṃ kāresi. Kākavaṇṇatissa rañño kira kalyāṇitissa rañño dhītā vihāramahādevī nāma aggamahesi ahosi sā rañño piyā ahosi manāpā. Rājā tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasanto puññāni karonto vihāsi. Athekadivasaṃ devī rājageheyeva bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā sāyaṇhasamaye gaṇdhamālādīni gāhāpetvā dhammaṃ sotuṃ vihāraṃgatā, tattha nipannaṃ bāḷhagilānaṃ āsannamaraṇaṃ sīlavantaṃ sāmaṇeraṃ disvā gaṇdhamālādīhi pūjetvā attano sampattiṃ vaṇṇetvā mama puttabhāvaṃ patthetha bhanteti yāci.
沙弥并未同意,但她再三恳求。沙弥心中思忖:“既然如此,尚可借此利益圣教”,便应允了。他舍弃了因往昔业相而现前的天界,依著对王后的爱著,在她乘坐金色轿子经过时,入于母胎。
So na icchi, yāpi punappuna yāciyeva. Sāmaṇeropi evaṃ sante sāsanānuggahaṃ kātuṃ sakkātisampaṭicchitvā gatinimittavasena upaṭṭhitampi devalokaṃ chaḍḍetvā nikantivasena suvaṇṇa sivikāya gacchantiyā deviyā kucchimhi paṭisaṇdhiṃ gaṇhi.
十个月后,王后生下一子,众人为他取名“阿巴约”。此后又有人称他为“帝萨”。阿巴约王子渐次长大,至十六岁时,双手稳健,精通诸技艺,具足威德、力量与勇猛。于是迦迦瓦那帝沙王安排十位大勇士随侍于王子左右,以为辅佐。
Sā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi. Tassa gāmaṇi abhayoti nāmaṃ kariṃsu. Aparabhāge aparampi tassa tissoti nāmaṃ kariṃsu. Gāmaṇi kumāro kamena vaḍḍhento soḷasa vassiko hutvā hatthassa tharā sippesu kovido tejobala parakkama sampanno ahosi. Atha kho kākavaṇṇatissa rājā naṇdhimitto-suranimmalo-mahāseno-goṭhayimbaro-theraputtābha- yo-bharaṇo-veḷusumano-khañcadevo-phussadevo-labhiyyavasabhoti ime dasāmahāyodhe puttassa santike ṭhapetvā vāsesi.
这十位英雄的出身,应取自《大史》。国王对这十位大英雄之子极为尊崇。为了守护国土,他将帝萨王子安置在长池边。一日,王子见自己兵强马壮,便向国王请求与泰米尔人交战。国王出于爱子之心,以'够了,蛇流'之语予以阻止。直到第三次请求时,国王发怒,下令'用金链绑起来关押'。阿跋耶因父亲国王发怒而逃往摩罗耶,从此因对父亲怀有怨恨,被称为嗔怒伽弥尼。国王为让诸王子前来争斗之地,令士兵立誓。
Tesaṃ uppattikathā mahāvaṃsato gahetabbā rājā dasamahāyodhānaṃ puttassa sakkārasamaṃsakkāraṃ kāresi tissakumāraṃ janapada rakkhanatthāya dīghavāpiyaṃ ṭhapesi athekadivasaṃ gāmiṇī kumāro attano balavāhana sampattiṃ disvā damiḷehi saddhiṃ yujjhassāmīti rañño kathāpesi. Rājā puttaṃ anurakkhanto alaṃ oragaṅganti nivāresi. So yāva tatiyaṃ kathāpesi rājā kujjhitvā hemasaṅkhalikaṃ karotha baṇdhitvā rakkhissāmīti. Abhayo pitu rañño kujjhitvā palāyitvā malayaṃ agamāsi tato paṭṭhāya pitari duṭṭhattā duṭṭhagāmaṇīti paññāto rājā puttānaṃ kalahaṭṭhānaṃ āgamanatthāya yodhehi sapathaṃ kāresi.
此后,迦迦瓦那帝沙王兴建了六十四座寺院,并住世六十四年后辞世。帝萨王子得知父王去世,从长池返回,为父亲办妥后事,便带着母亲与康杜拉象,因害怕兄长而返回长池。大臣们聚集一起,将此事禀报杜塔伽摩尼。双方兄弟皆知对方求战,遂各自备战,两兄弟之间展开了殊死决战。
Atha kākavaṇṇatissa rājā catusaṭṭhivihāre kāretvā catusaṭṭhi saṃvaccharāneva ṭhatvā kālamakāsi tissakumāro pitukālakatabhāvaṃ sutvā dīghavāpito āgantvā pitu sarīrakiccaṃ kāretvā mātaraṃ - kaṇḍula hatthiñca gahetvā bhātu bhayā dīghavāpiṃ agamāsi. Amaccā sannipatitvā taṃ pavattiṃ vatvā duṭṭhagāmaṇitissa santikaṃ pesesuṃ. So taṃ sāsanaṃ sutvā bhuttasālaṃ āgamma bhātu santikaṃ dūte pesetvā tato mahāgāmaṃ āgantvā abhisekaṃ patvā mātaraṃ kaṇḍulahatthiñca pesetūti yāva tatiyaṃ bhātu santikaṃ lekhā pesetvā apesana bhāvaṃ ñatvā yuddhāya nikkhami. Kumāropi yuddhasajjohutvānikkhami. Cuḷaṅgaṇiya piṭṭhiyaṃ dvinnaṃ bhātūnaṃ mahāyuddhaṃ ahosi.
这些战士因曾立誓,在战中未能相助。当时,国王一方有数千人战死。国王大败,带着提舍大臣、长袍与战杖以及母马逃走。王子紧追其后。中途比丘们化现出一座山。王子看见后,知道是比丘僧团所作,便退了回去。国王逃脱后,到了迦帕诃那迦达水边的马拉鹿场,便说:‘我饿了。’大臣便从金盘中取出食物献上。
Te kira yodhā sapathassa katattā tesaṃ yuddhe sahāyā na bhaviṃsu. Tadā rañño anekasahassa manussā mariṃsu. Rājā parajjitvā tissāmaccaṃ dighatuṇikaṃ vaḷavañca gahetvā palāyi. Kumāro pacchato pacchato anubaṇdhi. Antare bhikkhu pabbataṃ māpesuṃ. Taṃ disvā kumāro bhikkhusaṅghassa kammanti ñatvā nivatti rājā palāyitvā kappaṇdakara nadiyā jalamālatitthaṃ nāma gantvaṃ chātomhiti āha. Amacco suvaṇṇasarake pakkhittabhattā niharitvā adāsi.
国王观察时宜后,心想:“供养僧团后我再进食。”于是将食物分作四份——僧团、大臣、母马与自己,并击鼓宣告时限。那时,从毕扬古提帕远道而来的富绅提舍长老,来到国王面前站立。国王见长老,心生净信,便将为僧团预留的那份以及自己的那份放入长老钵中。
Rājā kālaṃ sallakkhetvā saṅghassa datvā bhuñjāmiti saṅghassa-amaccassa-vaḷavāya-attano cāti catubhāgaṃ katvā kālā ghosāpesi tadā piyaṅgudipato kuṭumbiyatissatthero nāma āgantvā purato aṭṭhāsi. Rājā theraṃ disvā pasannamānaso saṅghassa ṭhapitabhāgaṃ attano bhāgañca therassa patte pakkhipiṃ amaccopi attano bhāgaṃ pakkhipi vaḷavāpi dātukāmā ahosi. Tassābhippāyaṃ ñatvā amacco tassāpi bhāgaṃ patte pakkhipi.
于是,国王将满满一钵食物给予那位长老。长老接过钵,离去后转交给名为乔达摩的长老。乔达摩长老以此供养了五百位比丘,随后又以从比丘们处所得的份额重新盛满一钵,掷向空中;那钵自行飞至国王面前停住。提舍长老取过钵,先奉请国王受用,然后自己进食,再拿去喂了母马。随后,国王招集军兵列阵。长老放下钵,亲手安置妥当。国王又返回大城,率领六万余众重整军阵,与将吏一同出战。那时,数以千计的人众协助王子击溃了敌军。
Iti so rājā therassa paripuṇṇa bhattapattaṃ adāsi. Thero pattaṃ gahetvā gantvā gotamattherassa nāma adāsi. So pañcasata bhikkhu bhojetvā puna tato laddhehi bhāgehi pattapūretvā ākāse khipi patto gantvā rañño purato aṭṭhāsi tisso pattaṃ gahetvā rājānaṃ bhojetvā tato sayaṃ bhuñjitvā vaḷavaṃ bhojesi. Tato rājā sannāhaṃ cumbaṭakaṃ katvā pattaṃ vissajjesi. Tato gantvā therassa hatthe patiṭṭhāsi, rājā puna mahāgāmaṃ āgantvā senaṃ saṅkaḍḍivo saṭṭhisahassabalā gahetvā puna bhātarā saddhiṃ yujjhi tadā kumārassa aneka sahassaṃ manussā patiṃsu.
王子逃走后,进入寺院,又走进大长老的住所。
Kumāro palāyitvā vihāraṃ pavisitvā mahātherassa gehaṃ pāvisi.
国王从后面紧随,得知他们进入寺院后,便转身返回。其后,那两位长老兄弟互相请求宽恕。那时,国王为操办农事,将帝沙王子派往长池,自己则击鼓传令,亲自料理农务。随后,他集合大众,将舍利安置于矛中,势力强盛。
Rājā pacchato pacchato anubaṇdhanto vihāraṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā nivatti pacchā therā te ubho bhātaro aññamaññaṃ khamāpesuṃ. Tadā rājā sassakammāni kāretuṃ tissakumāraṃ dīghavāpimeva pahiṇitvā sayampi bheraṃ carāpetvā sassakammāni kāresi. Atha mahājanassa saṅgahaṃkatvā kunte dhātuṃ nidhāpetvā balavāhana parivuto tissārāmaṃ gantvā saṅghaṃ vaṇditvā bhante sāsanaṃ jotetuṃ pāragaṅgaṃ gamissāmi sakkāretuṃ amhehi sahagāmino bhikkhu dethāti āha.
僧团提供了五百位比丘。国王带领比丘僧团,骑上名为康杜拉的大象,在战士的围绕下,率领大军出城作战。他抵达玛希央嘎纳,在那里与泰米尔人交战,并于玛希央嘎纳建造了衣塔。为阐明此塔的由来,作如下次第叙述。
Saṅgho pañcasatabhikkhu adāsi. Rājā bhikkhusaṅghaṃ gahetvā kaṇḍulahatthimāruyha yodhehi parivuto mahatā balakāyena yuddhāya nikkhamitvā mahiyaṅgaṇaṃ āganantvā tattha damiḷehi saddhiṃ yujjhanto mahiyaṅgaṇe kañcuka thūpaṃ kāresi. Tassa thūpassa vibhāvanatthaṃ ayamānupubbakathā.
16据说,世尊于成道后第九个月来到这座岛上,在恒河岸边长三由旬、宽一由旬的大龙林御苑中,降临夜叉的集会。他在那些夜叉的上方,即玛希央嘎纳塔所在之处,住于空中,以暴雨、狂风、黑暗等手段令夜叉惊惧。夜叉们向他乞求无畏,世尊说:“我赐予你们无畏,你们……”
16. Bhagavā kira bodhite navame māse imaṃ dīpamāgantvā gaṅgātīre tiyojanāyate yojanavitthate mahānāgavanuyyāne yakkhasamāgamaṃ āgantvā tesaṃ yakkhānaṃ uparibhāge mahiyaṅgaṇa thūpassa ṭhāne vehāsayaṃ ṭhito vuṭṭhi vātaṇdhakārādīhi yakkhe santāsetvā tehi abhayaṃ yācito tumhākaṃ abhayaṃ dassāmi tumhe samaggā mayhaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ dethāti āha.
夜叉们说:“朋友,我们将这整座岛屿赠与你。请赐予我们无畏。”世尊驱除了他们的恐惧,在他们所赠的土地上铺开一张皮革,坐于其上,入火遍禅定,将皮革四周点燃并使它扩展。他们(夜叉们)被皮革片所制伏,在四周以大海为边的地方,变成了一堆。世尊以神通力将他们带到名为山洲(giridīpa)的地方,将夜叉们安置在那里,把岛屿放回原处,收起了皮革片。那时,发生了一场天众的集会。在那集会中,世尊宣说了法。
Yakkhā, mārisa te imaṃ sakaladīpaṃ demi. Abhayaṃ no dehīti āhaṃsu. Tato bhagavā tesaṃ bhayaṃ apanuditvā tehi dinnabhabhūmiyaṃ cammakhaṇḍaṃ pattharitvā tattha nisinno tejokasiṇaṃ samāpajjitvā cammakhaṇḍaṃ samantato jāletvā vaḍḍhesi. Te cammakhaṇḍena abhibhūnā samantato sāgara pariyante rāsibhūtā ahesuṃ bhagavā iddhibalena giridīpaṃ nāma idhānetvā tattha yakkhe pavesetvā dīpaṃ yathāṭṭhāne ṭhapetvā cammakhaṇḍaṃ saṅkhipi tadā devatā samāgamo ahosi. Tasmiṃ samāgame bhagavā dhammaṃ desesi-tadā.
无数亿的众生证悟了法,
安住于皈依与戒者,更是不可计数;
他们已证预流果,住于善美之峰,
大苏摩那天王,敬奉请问,
以手抚头,触于青黑洁净之发,
胜者将发置于掌中,
他手捧那金匣,来到导师的座位处——种种珍宝所聚之处。
高高地将发安奉于七宝塔中,
以靛蓝宝石塔覆护,恭敬礼敬。
‘‘Nekesaṃ pāṇakoṭīnaṃ-dhammābhisamayo ahū, Saraṇesu ca sīlesu-ṭhitā āsuṃ asaṅkhiyā; Sotāpattiphalaṃ patvā-sele sumanakūṭake, Mahāsumana deviṇdo-pūjiyaṃ yāci pūchiyaṃ; Siraṃ parāmasitvāna-nilāmalasiroruhe, Pāṇimatte adā kese tassa pāṇihito jino; So taṃ suvaṇṇicaṅgoṭaṃ-carenādāya satthuno, nisinnaṭṭhāna racite-nānāratanasañcaye. Uccato sattaratane-ṭhapetvāna siroruhe, Taṃ iṇdanīla thūpena-pidahesi namassi ca’’;
世尊般涅槃后,法将舍利弗长老有一位名叫萨拉布的弟子,这位长老从荼毗堆中取来颈骨舍利,由比丘众围绕而来,安奉于那座塔中,并以云色石覆盖其上,建造了十二肘高的塔,然后离去。后来,天爱帝须王的弟弟小无畏见此奇特佛塔,重建了一座三十肘高的塔。再后来,杜达伽摩尼王与无畏王亦在此建造了一座四十四肘高的笠形塔,以此供养礼敬。
Parinibbute pana bhagavati dhammasenāpati sāri puttattherassa antevāsiko sarabhū nāmeko thero citakato gīvaṭṭhidhātu gahetvā bhikkhu saṅghaparivuto āgantvā tasmiṃyeva cetiye patiṭṭhāpetvā meghavaṇṇapāsāṇehi chādetvā dvādasa hatthubbedhaṃ thūpaṃ kāretvā pakkāmi. Atha devānampiyatissa rañño bhātā cūḷābhayo nāma taṃ abbhutaṃ cetiyaṃ disvā tiṃsahatthubbedhaṃ cetiyaṃ kāresi. Idāni duṭṭhagāmaṇīpi abhayarājā mahiyaṅgaṇaṃ āgantvā tattha damiḷe maddanto asitihatthubbedhaṃ kañcukacetiyaṃ kāretvā pūjamakāsi.
即使从事紧要之务,具足功德者仍恒修福德;他们具足智慧,于轮回之苦深怀畏敬。
Evamaccāyikaṃ kammaṃ-karontāpi guṇākarā, karonti puññaṃ sappaññā-saṃsārabhasa bhīrukāti.