关于南迪亚王的故事,这是按顺序的逐步讲述。
11. Nandiyarājassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
据说,从此往前十万劫之前,有一位名叫莲华上的导师出现在世间,他正把包括天神在内的整个世界从轮回的荒野中渡过去。据说那时候,有一位居士听了导师说法,心里生起净信,就邀请以佛陀为首的比丘僧团,备好盛大的布施,把自己的家宅装饰得像天宫一样,铺设好佛陀的尊贵座位,然后前去请求世尊:尊者,现在是时候请世尊前往供食之处了。于是世尊在比丘僧团的围绕下,以佛陀的大威神力前往,在铺设好的尊贵佛座上坐下。接着,那位居士满心欢喜、兴高采烈,带着自己的随从,用许多甘美的食物和饮品等供养世尊。那时,在世尊的教法中,有一位名叫婆沙巴的大长老,是诸头陀行者中第一的大弟子,他正按次第乞食,走到那位居士的家门口站着。居士看见长老,就说:尊者,导师正坐在屋里,请您也进去吧。长老没有进去,就走了。居士于是来到世尊面前,把这件事告诉世尊,然后说:尊者,在包括天神在内的世间,还有没有在功德上比世尊更高的人呢?于是世尊为他显示儿子的譬喻,赞叹长老的功德,这样说道。
Ito kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento. Tasmiṃ kira samaye eko kuṭumbiko satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ sajjetvā attano bhavanaṃ devabhavanamiva alaṅkaritvā buddhārahaṃ mahāsanaṃ paññāpetvā gantvā bhagavantaṃ yāci kāloyaṃ bhante bhagavato bhattaggassa upasaṅkamanāyāti. Atha bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto mahatā buddhānubhāvena gantvā nisīdi paññattavarabuddhāsane, tato kuṭumbiko haṭṭho udaggo sapariso bhagavantaṃ parivisati anekehi madhurannapānādīhi. Tadā tassa bhagavato sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo vasabhattheronāma mahāsāvako sapadānavattena piṇḍāya caramāno tassa kuṭumbikassa gehadvāre aṭṭhāsi, atha so theraṃ disvā bhante satthā antogehe nisinno, tumhepi pavisathāti yāci, thero apavisitvāva agamāsi, kuṭumbiko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamattaṃ vatvā kiṃ bhante sadevake loke bhagavatāpi uttaritaro guṇena saṃvijjatīti āha. Athassa satthā puttopamaṃ dassetvā therassa guṇe vaṇṇento evamāha.
他们守护着巴帝摩卡等戒律仪,使其清净无瑕。
他们受持头陀支,少欲,是牟尼之子。
Pālenti nimmalaṃ katvā, pātimokkhādisaṃvaraṃ; Samādinnadhutaṅgāca, appicchā munisūnavo.
就像在永不停歇的殊死战斗中,披甲的战士一样勇猛。
他们成为天人等众生的福德根基。
Nicca mantakayuddhamhi, naddhā yodhāva dappitā; Puññānaṃ vatthubhūtā te, devamānusakā dinaṃ.
我要持用颜色好看的衣服和袈裟;
佛子们是伟大的象战士,不会接受那样的东西。
Dhāremahaṃ vaṇṇavantaṃ, sīveyyampica cīvaraṃ; Buddhaputtā mahānāgā na dhārenti tathāvidhaṃ.
他们把粪扫衣披在身上,那些衣服是用碎布拼缝起来的。
就像盖住疮口的布一样,远离了贪欲和贪求。
Dhārenti te paṃsukūlaṃ, saṅghāṭetvā pilotike; Vaṇacchādanacolaṃva, icchālobha vivajjitā.
朋友,我时时刻刻都乐意接受居士的邀请。
正觉之子们绝不接受优婆塞的祈请。
Sādiyāmi sadā hambho, upāsakanimantanaṃ; Neva sādenti sambuddha, putto pāsakayācanaṃ.
靠次第乞食得到的东西,不管是粗劣的还是精美的;
因为这样,我的儿子们就满足了,他们远离了味道与气味。
Sapadānena yaṃ laddhaṃ, lūkhaṃvāpi paṇītakaṃ; Tena tussanti me puttā, rasagedhavivajjitā.
我好好地躺卧在铺设好的、善妙的床座上。
那些害怕轮回的人,不会去铺设这样的床座。
Nipajjāmi ahaṃ sādhu, santhate sayane subhe; Na te seyyaṃ pakappenti, saṃsārabhayabhīrukā.
他们从站的地方开始,依次变换姿势,摆出各种威仪动作。
我住在遍布各种地面的宫殿里。
Ṭhānā sanagamanena, kappenti iriyāpathaṃ; Nekabhūmisamākiṇṇa, pāsādesu vasāmahaṃ.
佛子们秘密地,他们从不进入。
他们喜欢待在树根下、坟场里,还有露天空旷的地方。
Buddhaputtā tathācchannaṃ, na kadā pavisanti te; Rukkhamūle susānasmiṃ, abbhokāse ramanti te.
修习了作为因的最上修习,为了摧毁存在;
我要住在村落里,给大众带来安乐。
Bhāvetvā bhavanāsāya, hetuṃ bhāvanamuttamaṃ; Ahaṃ gāme vasissāmi, pāpento janataṃ sivaṃ.
我的儿子们在那偏远的林间住处像乌鸦一样嬉戏享乐。
他们当中更尊贵、寂静的那位,就是这位公牛般的大长老。
灭除了恶行、以头陀支为第一的这位,是我的教法中人所共知的。
Ramanti mama puttā te, pantasenāsane kakā; Tesaṃ mahattaro santo, theroyaṃ vasabho mahā; Dhutapāpo dhutaṅgaggo, ñātoyaṃ mama sāsaneti.
世尊这样举起手来,就像在月轮上拍击一样,把这位长老的功德显示出来。长老听了对他功德的讲述之后,心里渴望自己也能得到同样的地位,于是想:“我何不在未来某位正等正觉者的教法里,成为头陀支第一的人呢?”他为了求得那个地位,就伏在世尊的脚前。导师观察了这件事的因缘,便作出授记说:“从今以后过十万大劫,将会出现一位名叫乔达摩的导师。那时你将成为头陀支第一的人,名为迦叶,而为人所知。”从那时起,他满心欢喜,做了种种福德善业,死后在天界和人间享受天主的尊荣。到了毗婆尸正等正觉者住世的时候,他生为一个名叫一衣的婆罗门,行了广大布施。后来他又死去,在迦叶正等正觉者般涅槃之后,生在波罗奈,成了波罗奈的富商,做了布施等种种福德善业。死后又在轮回中流转,在人寿一万岁的人们当中,生在波罗奈,成了一户人家的家长。这位家长有一次在森林里散步游走,在边地的一个森林处看见了一位独觉佛。那位独觉佛正在那里做衣服,因为衣缘不够,就把布收起来准备放下。家长看见他,问道:“尊者,您在做什么?”那位独觉佛因为少欲,被他问了也不说什么。家长知道是衣服的布不够,就把自己的上衣放在独觉佛脚边,然后走了。独觉佛拿起那块布,放到衣缘处,做成衣服披上。家长命终之后,生在忉利天宫,在那里享受了一整期的天福,死后又在距波罗奈约三由旬的某座城中出生。他的父母给他取名叫难提。他有七个兄弟,其余六个兄弟都各自操持各种活计,供养父母。难提却不做事,只待在家里,因此其余兄弟都生他的气。父母也叫来难提,劝诫他。他却只是沉默。后来有一次,村里庆祝星宿节,他就对母亲说:“妈妈,给我一块布,我要去玩星宿节。”母亲拿出一块洗好的布给他,他说:“妈妈,这太粗了。”母亲又拿出另一块给他,他还是不接受。于是母亲对他说:“孩子,我们生在这样的人家,要想得到比这更细软的布,是没有福德的。”他说:“妈妈,那我要到能得到的地方去。”母亲说:“孩子,我今天就盼望你能在波罗奈得到王位。”他说:“好啊,妈妈。”于是向母亲顶礼,右绕之后便离开了。母亲心里想:“他会到哪里去呢?像以前一样,他在这里或那里坐一坐就会回来的。”可是难提被福业的规律推动着,从村里出去,到了波罗奈,住在护军家里。有一天,他和护军的工人们坐在一起说话,打着瞌睡,做了一个梦。他梦见从自己嘴里伸出一条肠子,铺满整个阎浮提,然后又回到自己肚子里。醒来后,他害怕得大叫起来。护军问他:“难提,你看见什么了?”他说:“我做了个梦。”护军问:“是什么样的梦?”他就说了。护军听了以后,去问常来他家的一位游方女修行者:“这梦有什么果报?”女修行者说:“如果梦见的是女人,七天之内就会得到灌顶;如果梦见的是男人,也一样会成为国王。”护军听了她的话,心想:“我要把他变成我的亲戚。”于是叫来自己的七个女儿,依次问道:“你们愿意住在难提身边吗?”其余六个都不愿意,说:“我们不知道这个刚来的人,是出身高贵还是出身低贱。”接着问最小的女儿。她说:“父母把我给谁,我就听父母的话,不会违背。”于是护军叫来难提,把自己的女儿嫁给他,还给了他很大的财富。到了第七天,难提到处游逛,想去看看国王的御花园,就走进园中,用一块布连头盖住,躺在石板上。而那一天,正是波罗奈国王去世后的第七天。大臣和祭司们办完国王的丧事后,坐在王宫庭院里商议:“国王只有一个女儿,没有儿子。没有国王,国家就保不住。我们该把吉祥车放出去。”于是他们套上四匹像白莲花瓣颜色的信度马,把白伞盖为首的五种王具放在车上,把车放出去,让后面的乐器奏起来。车从东门出去,朝向御花园。因为习惯,它朝御花园走去。有些人说:“把它转回来。”祭司说:“不要拦它。”车绕着那个年轻人右转一圈,然后停住,像是准备让他上车。祭司揭开盖在他头上的布,看他的脚底,说:“这个洲应当由他来统治。他有能力在两千洲围绕的四大洲中统一为王。”为了观察他的胆量,他们三次奏起乐器。这时年轻人张开嘴看了看,问道:“你们为什么来这里?”他们说:“大王,您要来继承王位。”他说:“国王在哪里?”他们说:“大王,他已经去世,生到天上了。”他问:“过了几天了?”他们说:“今天已经是第七天了。”他说:“没有儿子或女儿吗?”他们说:“大王,有一个女儿。”他说:“没有儿子。”他说:“那我就来治理国家。”他们立刻让人搭起灌顶的帐篷,把公主用各种装饰打扮好,带到御花园,给年轻人灌顶。灌顶之后,他们拿来一块价值十万的衣服,说:“大王,这是给您穿的衣服。”他说:“诸位,这太粗了。”他们说:“大王,在人们受用的衣服里,没有比这更细软的了。”他说:“你们的国王就穿这样的衣服吗?”他们说:“是的,大王。”他说:“我看你们的国王并不有福。”接着又说:“来,拿一个金瓶来,我们会有衣服的。”他们拿来了金瓶。他站起来,洗了手,漱了口,用手取水,向东边洒去。立刻,大地裂开,十六棵如意树升了起来。他又用手取水,向南、西、北四方洒去。四方都各有十六棵,一共六十四棵如意树升了起来。他拿一块天衣穿在下身,拿一块披在上身,然后说:“在难提王的国土里,不要让纺线的女人再纺线了。”他让人敲鼓宣告,然后竖起伞盖,装饰整齐,坐在最好的象背上,进入城中,登上宫殿,享受大福报。唉,这就是当年布施给独觉佛那块衣缘布的果报啊。所以古人们这样说。
Evaṃ bhagavā hatthaṃ ukkhipitvā candamaṇḍale paharanto viya therassa guṇe pakāsesi, tato so tassa guṇakathaṃ sutvā sayampitaṃ ṭhānantaraṃ kāmayamāno yannūnāhaṃ anāgate aññatarassa sammāsambuddhassa sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo bhavissāmīti taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato pādamūle nipajji, satthā taṃ kāraṇaṃ upaparikkhitvā ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma satthā uppajjissati. Tvaṃ tadā dhutaṅgadharānaṃ aggo hutvā kassa poti paññāyissatīti byākaraṇa madāsi. Tato paṭṭhāya so somanasso puññakammaṃ katvā tato cuto devamanussesu devissariyaṃ anubhavanto vipassīsammāsambuddhakāle ekasāṭako nāma brāhmaṇo hutvā mahādānaṃ adāsi. Tato cuto kassapasammāsambuddhe parinibbute bārāṇasīnagare bārāṇasīseṭṭhi hutvā nibbatto dānādīni puññāni katvā tato cavitvā saṃsāre saṃsaranto dasavassasahassā yukesu manussesu bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko hutvā nibbatti. So panāyaṃ kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ anuvicaranto paccantime janapade araññāyatane aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So ca paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvā ṭhapetuṃ āraddho. Kuṭumbiko taṃ disvā bhante kiṃ karothāti pucchi. So paccekabuddho appicchatāya tena puṭṭho na kiñci vutto hoti. So cīvaradussaṃ nappahotīti ñatvā attano uttarasāṭakaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātakaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. Kuṭumbiko jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito tiyojanamattake ṭhāne aññatarasmiṃ nagare nibbatti, tassa mātāpitaro nandiyoti nāmaṃ akaṃsu, tassa satta bhātaro ahesuṃ, sesā cha bhātaro nānākammantesu byāvaṭā mātāpitunnaṃ posenti. Nandiyo pana akammasīlo geheyeva vasati. Tasmā tassa sesā kujjhanti. Mātāpitaropi nandiyaṃ āmantetvā ovadanti. So tuṇhī hoteva. Athāparasmiṃ samaye gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ, tadā so mātaraṃ āha. Amma sāṭakaṃ dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmīti, sā dhota- vatthaṃ nīharitvā adāsi, amma thūlaṃ idanti, sā aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha. Tāta yādise mayaṃ gehe jātā, natthi ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññanti, labhanaṭṭhānaṃ gamissāmi ammāti. Putta ahaṃ ajjeva tava bārāṇasīnagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti āha. So sādhu ammāti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Mātuyā panassa evaṃ ahosi. Kahaṃ so gamissati, pubbeviya idhavā etthavā gehe nisīditvā āgacchatīti, so pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā senaguttassa gehe paṭivasati, athekadivasaṃ so tassa kammakārehi saddhiṃ sallapanto nisīditvā pacalāyanto supinaṃ addasa. Mukhena antaṃ nikkhamitvā sakalajambudīpe pattharitvā antokucchimeva pāvisi. Pabuddho so bhīto mahāsaddamakāsi. Atha naṃ mahāsenagutto pucchi. Nandiyo supinaṃ addasanti āha. Atha tena kīdisanti puṭṭho kathesi, tato senagutto taṃ attano kulūpagaṃ paribbājikaṃ pucchi ko tassa vipākoti. Paribbājikā yadi bho itthī passati. Sattadivasabbhantareyeva abhisekaṃ labhati, yadi puriso passati, tatheva rājā hotīti kathesi. Senagutto tassā taṃ kathaṃ sutvā imaṃ mama ñātiṃ karomīti attano satta dhītare pakkositvā paṭipāṭiyā pucchi. Nandiyassa santike vasathāti, sesā sabbā na icchiṃsu, na mayaṃ jānāma etaṃ adhunāgataṃ kulavantaṃ vā dukkulavantaṃvāti. Atha kaṇiṭṭhikaṃ pucchi. Sā yassa maṃ mātāpitaro dassanti. Tesaṃ vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi, atha senagutto nandiyaṃ pakkositvā attano dhītaraṃ datvā tassa mahāsampatti madāsi. Tato sattame divase nandiyo tattha tattha āhiṇḍanto rañño maṅgaluyyānaṃ passissāmīti gantvā dhaṅgalasilāpaṭṭesasīsaṃ pārupitvā nipajji, so ca bārāṇasīrañño kālaṅkatassa sattamo divaso hoti. Amaccāca purohitoca rañño sarīrakiccaṃ kāretvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu. Rañño ekāva dhītā atthi, putto panassa natthi. Arājikaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati. Phussarathaṃ vissajjessāmāti. Te kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattapamukhaṃpañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato turiyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīdvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi. Paricayena uyyānābhimukho gacchati. Nivattemāti keci āhaṃsu. Purohito mā nivārayitthāti āha. Ratho kumārakaṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupaṇakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento tiṭṭhatu ayaṃ dīpo. Dvisahassadīpa parivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kātuṃ samatthotivatvā tassa dhitiṃ upadhāretuṃ tikkhattuṃ turiyāni paggaṇhāpesi. Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā kena kāraṇena āgatatthāti āha, deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti, rājā kahanti, devattaṃ gato sāmīti, kati divasā atikkantāti, ajja sattamo divasoti. Putto vā dhītā vā natthīti, dhītā atthi deva. Putto na vijjatīti, tenahi karissāmi rajjanti, te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkāritvā uyyānaṃ netvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu, athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ ānesuṃ, so kimidaṃ tātāti āha, nivāsanavatthaṃ devāti, nanu tātā thūlaṃti, manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devāti, tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesīti, āma devāti. Na maññe puññavā tumhākaṃ rājāti vatvā handa suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāma vatthanti, te suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu, so uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāya abbhukkiri, tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā soḷasakapparukkhā uṭṭhahiṃsu, puna udakaṃ hatthena gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri, sabbadisāsu soḷasa soḷasa hutvā catusaṭṭhikapparukkhā uṭṭhahiṃsu, so ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nandiyarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantantūti bheriṃ carāpethāti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādamabhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi. Aho tadā paccekabuddhassa dinnānuvātakassa vipāko. Tenāhu porāṇā.
就像从一粒芥子那么小的种子里,长出一棵榕树树;
它长着上百根枝条,就像一大片深蓝色的云。
Yathā sāsapamattamhā, bījā nigrodhapādapo; Jāyate satasākhaḍḍho, mahānīlambudopamo.
同样地,从微小的善业,也能结出广大的果报。
就算只是微小的善业,智者也不该轻视。
Tatheva puññakammamhā, aṇumhā vipulaṃ phalaṃ; Hotīti appapuññanti, nāvamaññeyya paṇḍitoti.
日子一天天过去,有一天,王后看到国王的富贵排场,心生怜悯,说道:“哎呀,真是个苦行者啊。”国王问:“王后,这是怎么了?”王后说:“大王,您的富贵实在太大了,这是过去世造了善业才得来的。现在应当为来世继续行善积德啊。”国王问:“我们该布施给谁呢?”接着又说:“没有持戒者啊。”王后说:“大王,赡部洲并不缺少阿拉汉,你们准备布施吧,我要去迎请阿拉汉。”第二天,国王备好了盛大的布施。王后心想:“如果这个方向有阿拉汉,就请他们来这里接受我们的供养吧。”于是面向北方的雪山方向,向上抛撒花朵,然后俯身伏地。那些花朵升上虚空,飞到雪山一带,落在莲华王后诸子中五百位独觉佛里为首的莲花大独觉佛脚前。事情就是这样。
Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā aho tapassīti kāruññākāraṃ dassesi. Kimidaṃ devīti ca puṭṭhā atimahatī te deva sampatti. Atītamaddhānaṃ kalyāṇaṃ katattā. Idāni anāgatassatthāya kusalaṃ karothāti āha. Kassa dassāma. Sīlavantā natthīti. Asuñño deva jambudīpo arahantehi, tumhe dānaṃ sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmīti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī sace imissā disāya arahanto atthi, idhā gantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantūti uttarahimavantābhimukhī pupphāni uddhaṃ khipitvā urena nipajji. Atha tāni pupphāni ākāsato gantvā himavantapadese vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃpaccekabuddhānaṃ jeṭṭhakamahāpadumapaccekabuddhassa pādamūle patiṃsu. Tathāhi.
贤者们,你们现在请看啊,这是善业的奇迹!
就算没有心,花也在做着使者该做的事。
Aho passatha bho dāni, vimhayaṃ puññakammuno; Acetanāpi pupphāni, dūtakiccesu byāvaṭā.
想让世间一切随自己心意、完全受自己支配的人,
有智慧的人,应当始终尽自己一切的努力去修福。
Kattukāmena lokasmiṃ, sakalaṃ attano vasaṃ; Sabbatthāmena kattabbaṃ, puññaṃ paññavatā sadāti.
大莲花独觉佛知道这件事后,就招呼其余的兄弟:“诸位贤友,南迪耶王邀请你们了,请接受他的邀请。”他们答应了,立刻从空中飞去,降落在北门。人们向国王报告:“大王,五百位独觉佛来了。”国王便和王后一同前去,顶礼之后接过钵,把独觉佛们请上宫殿,在那里设斋供养。吃完饭,国王伏在僧团长老足下,王后伏在新学比丘足下,请求说:“请诸位尊者不要为生活所需而劳累,我们不会失去修福的机会,请答应我们留在这里住下。”得到允诺后,他们建了园林和住所等,一生供养独觉佛。那些独觉佛入灭后,他们办了隆重的葬礼,用檀香木等火化遗体,收取舍利,建塔供奉。国王心想:这样有大威力的伟大圣者都会死,何况像我这样的人呢?于是生起紧迫感,把长子立为国王,自己出家了。王后也在国王出家后想:我还能做什么呢?也跟着出家了。两人住在园林里,修成禅定和神通,以禅悦度日,命终后投生到梵天。他们在我们的世尊住世时,投生在婆罗门家庭,在佛陀的教法中出家。那时的南迪耶王,就是后来头陀行第一的大迦叶长老,像月亮和太阳一样在世间出名,在佛陀入灭后使佛陀的教法大放光彩。他的妻子就是善品比拉妮。
Tato mahāpadumapaccekabuddho taṃ ñatvā sesabhātare āmantesi. Mārisā nandiyarājā tumhe nimantesi. Adhivāsetha tassa nimantananti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenā gantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā pañcasatā deva paccekabuddhā āgatāti rañño ārocesuṃ, rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā patte gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa devī saṅghanavakassa ca pādamūle nipajjitvā ayyā paccayehi na kilamissantu, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha vāsāya paṭiññaṃ dethāti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānādayo kāretvā yāvajīvaṃ paccakabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷanaṃ kāretvā candanā garuādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā evarūpānampi mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisānanti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ pabbajaṃ pabbaji, devīpi raññe pabbajite ahaṃ kiṃkarissāmīti pabbajitvā dvepi uyyāne vasantā jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmentā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. Te amhākaṃ bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā buddhasāsane pabbajiṃsu, tadā nandiyarājā dhutaṅgadharānaṃ aggo mahākassapattheronāma hutvā cando viya suriyo viyaca loke pākaṭo hutvā bhagavati pari- nibbute buddhasāsanaṃ ativiya sobheti. Bhariyāpissa bhaddakāpiḷānī nāma ahosīti.
布施之后,独自在林中行走,
就像跟随独觉佛身后的微风一样
让整个国土如库鲁岛般庄严美丽,
您是大地的君主,拥有广大的神通威力。
Datvā pureko vipine caranto, Paccekabuddhassanuvātamattaṃ; Katvā saraṭṭhaṃ kurudīpasobhaṃ, Mahānubhāvo vasudhā dhiposi.
诸位仁者,你们确实也是持戒者。
你们要慷慨布施,多多地布施。
那将是你们在未来生命中的依靠。
人们视如意宝珠和如意树为精华。
Tumheca bhonto khalu sīlavante, Dadātha dānāni anappakāni; Taṃ vo patiṭṭhāca bhavantarasmiṃ, Cintāmaṇiṃ kappataruṃva sāranti.
12. 某个人物故事里的次第说法
12. Aññataramanussassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
我们的世尊般涅槃之后,在华氏城附近的一个村子里,住着一个穷苦人。有一天,他去另一个村子,身上穿着两件衣服,走进了一片大森林。一个盗贼看见他这样走着,心想“我要抢他的衣服”,就跟在后面。那人远远看见盗贼走来,心想:“我既逃不开他,也没法跟他打;他过来一定会抢走我的衣服,我不愿意也没用。与其白白被他拿走,不如我主动布施给他。”于是下了决心。盗贼走过来抓住衣服,那人便心生净信,把衣服给了他,心想“愿我这布施成为未来生死中享福快乐的因缘”。他因为衣衫褴褛,离开大路,改走一条步行小路,途中被毒蛇咬死,死后投生在雪山地区一座十二由旬大的金殿中,有数千天女围绕。围绕那座宫殿三由旬的范围内,生出了如意树。他看见这广大的天界福报,满怀欢喜地说道:
Amhākaṃ bhagavati parinibbute pāṭaliputtasamīpe aññatarasmiṃ gāme aññataro duggatamanusso vasati, so panekadivasaṃ aññataraṃ gāmaṃ gacchanto dve sāṭake nivāsetvā mahantaṃ aṭaviṃpāpuṇi, tadevaṃ gacchantaṃ disvā etassa vatthaṃ gaṇhissāmīti eko coro anubandhi, so dūratova āgacchantaṃ coraṃ disvā cintesi, ahametasmā palāyituṃ vā tena saddhiṃyujjhituṃ vā na sakkomi, ayamāgantvā avassaṃ anicchantassāpi me vatthaṃ gaṇhissati. Mayāpissa niratthakena harituṃ na sakkā, dānavasenassa dassāmīti sanniṭṭhāna makāsi, atha coro āgantvā vatthakaṃ parāmasi, atha so puriso cittaṃ pasādetvā imaṃ mama vatthadānaṃ bhavabhogasukhatthāya paccayo hotūti vatthaṃ datvā ducchāditattā mahāmaggaṃ pahāya aññena jaṅghāmaggena gacchanto āsivisena daṭṭho kālaṃ katvā himavantappadese dvādasayojanike kanakavimāne nekaccharāsahassaparivuto nibbatti. Vimānaṃ panassa parivāretvā tiyojanike ṭhāne kapparukkhā nibbattiṃsu, so mahantaṃ dibbasampattiṃ disvā somanassaṃ pavedento āha.
仅仅通过回向,布施就成了属于他自己的东西。
这布施赐予广大的财富,还有殊胜的天界自在。
Pariṇāmitamattena, dānassa sakasantakaṃ; Dadāti vipulaṃ bhogaṃ, dibbamissariyaṃ varaṃ.
高十二由旬,很难看见,会毁坏眼睛;
有一座高耸的楼阁,通体由纯金打造,庄严又美好。
Dvādasayojanubbedhaṃ, duddikkhaṃ cakkhumūsanaṃ; Kūṭā gāravarupetaṃ, sabbasovaṇṇayaṃ subhaṃ.
由我的功德所生,密布着各种颜色的旗帜。
同样地,以清净的华盖庄严装饰。
Mama puññena nibbattaṃ, nekarāgaddhajākulaṃ, Tatheva parisuddhehi, vitānehi ca laṅkataṃ.
在宫殿的尽头,天衣悬垂着。
被风吹动,它们显得格外美丽,仿佛在召唤天人们。
Pāsādapariyantamhi, dibbavatthāni lambare; Vāteritā te sobhanti, avhentāva sudhāsino.
在我的宫殿四周,方圆三由旬的地面区域,
想要什么就给什么的天树,就这样出现了。
Pāsādassa samantā me, bhūmibhāge tiyojane; Icchiticchitadātāro, jātāsuṃ surapādapā.
在那里,以舞蹈、歌唱、奏乐和乐器;
我并非与数千天女一起,在我的宫殿里享受快乐。
Tattha naccehi gītehi, vādehi turiyehi ca; Ne kaccharāsahassehi, modāmi bhavane mama.
不如法布施的东西,落在不是福田的地方,果报是这样的。
在良田里如法布施的人,谁能说尽他的果报呢?
Na sammā dinnavatthassa, akkhette phalamī disaṃ; Khette sammā dadantassa, ko phalaṃ vaṇṇayissatīti.
人即使这样做了善事,
他达到了天神般的殊胜荣华,为圣者们所赞叹。
贤者们,思惟之后,请把殊胜的布施献给持戒清净的人。
以信心而心清净的人,属于殊胜的部分。
Evaṃ vidhampi kusalaṃ manujo karitvā, Pappoti dibbavibhavaṃ munivaṇṇanīyaṃ; Mantvāna bho dadatha dānavaraṃ susīle, Saddhāya suddhamanasāssa visesabhāgīti.
13. 在毗沙摩罗摩王子的故事中,这是次第讲述
13. Visamalomakumārassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
过去,据说在这个赡部洲,有一位名叫迦叶的正自觉者,圆满了一切波罗蜜,证得了一切知智,为世间拔除痛苦、带来安乐,住在世间,令世间趋向涅槃大城。那时,有一个人听了大师说法,生起净信,向比丘僧团布施,守护戒律,行布萨,做了种种福业,命终后像从睡梦中醒来一样,往生到天界,在遍布各种珍宝的天宫中,被上千名天女围绕。他在那里住到寿命尽时,从那里死后,在我们世尊般涅槃之后,投生到赡部洲华氏城,法阿育大王的正妃胎中。给他取名时,因为他头顶的头发长得参差不齐,人们就叫他“参差发童子”。他渐渐长大,有了智慧,力气也很大,具有大膂力,容貌俊美,端正可爱,令人欢喜,名声和随从都很圆满。后来,法阿育大王在八万四千位国王的围绕下,带着无量的军队和坐骑,前往雪山游玩,尽情娱乐后回来,到了名叫旃陀婆伽的恒河。这条河宽一由旬,深三俱卢舍。那时,这条河因为新来的洪流,翻涌着大量泡沫,漫过许多地方,从两岸溢出,以极大的水势奔流。那时国王看见恒河,说道:“这里有什么人能渡过这样的大河呢?”参差发童子听了这话,前来礼敬后说:“陛下,我能渡过恒河,也能回来。”国王说“好”,答应了。于是童子紧紧系好下衣,用鳄鱼牙簪束好头发,站在恒河岸边,腾身跳起十八肘高,落在约一牛身远的地方,开始渡河。他劈开湍急的水流渡河,在来回行进时,遇到前来抓他的凶猛鳄鱼,就用手掌拍击,把它们打得粉碎,杀死了一百二十条,然后登岸出水,礼敬国王后站着。国王看到这件事,心生恐惧:“这个人能杀了我,还能夺取王位。应该杀掉他。”这样想了以后,回到城中,把童子召来,对大臣们说:“把这个人关进监狱。”大臣们照做了。他在监狱里住了四个月。四个月后,国王让人取来六十根长六十肘的竹束,清理竹节,在里面填满铁芯,放在王庭上,又把参差发童子从监狱带来,对大臣们这样说:“诸位,让这个童子用这把剑把这些竹束砍成四指一段。如果砍不断,就杀掉他。”听了这话,童子说:“我在监狱里住了很久,被饥饿逼迫,因为没吃东西而疲惫。不如我先吃点东西再砍。”他们说:“现在没有你的食物了。”他说:“那我就到莲池去喝水。”他们说“好”,把他带到莲池。童子下到莲池,沐浴后潜入水中,随意吃了些泥,喝了水,起身拿过剑,在众人注视下,腾身跳到八十八肘高的空中,把所有竹束都砍成四指一段,然后下来,剑砍到底部粗大的铁芯,听到“叮”的一声,便扔下剑,哭着站住。随后国王的人问他:“你为什么哭?”他说:“在这么多人当中,竟然没有一个是我的好朋友。如果有的话,就该告诉我这些竹束里有铁芯。我知道后,就会把这些竹束一指一指地砍断。”于是国王看了童子所做的事,心生净信,赐给他副王之位和许多财富。他这样获得力量的成就,并不是种姓、家族、地域等带来的力量,也不是杀生等恶行带来的力量。这是谁的力量呢?这是迦叶正自觉佛时代向比丘僧团布施等善行的果报。因此说——
Atīte kira imasmiṃ jambudīpe kassapo nāma sammāsambuddho pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto lokassa dukkhāpanudo sukhāvaho paṭivasati lokaṃ nibbāṇamahānagaravare paripūrento. Tasmiṃ samaye aññataro puriso satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno bhikkhusaṅghassa dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto uposathakammaṃ karonto nānāvidhāni puññakammāni katvā suttappabuddhoviya gantvā devaloke nibbatti sabbaratanamaye dibbavidhāne devaccharāsahassaparivuto. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto amhākaṃ bhagavati parinibbute jambudīpe pāṭaliputtanagare āṇācakkavattidhammāsokamahānarindassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaṃ karonto sīse lomaṃ visamaṃ hutvā jātatthā visamalomakumāroti sañjāniṃsu. So kamena viññutaṃ patto balasampanno ahosi. Mahāthāmo abhirūpoca ahosi. Dassanīyo pāsādiko yasaparivārasampanno paṭivasati. Tato aparena samayena dhammāsokamahānarindo caturāsītisahassarājaparivuto anantabalavāhano kī ḷā pa ro himavantaṃ gantvā yathābhirantaṃ kīḷitvā āgacchanto candabhāgaṃ nāma gaṅgaṃ sampāpuṇi. Sā pana yojanavitthatā tigāvutagambhīrā ahosi. Tadā sā adhunāgatehi oghehi mahāpheṇasamākulā bahūmiyo ubhokūle uttarantī mahāvegā gacchanti. Tadā rājā gaṅgaṃ disvā ko nāmettha puriso evaṃvidhaṃ mahāgaṅgaṃ tarituṃ samattho bhavissatīti āha. Taṃ sutvā visamaloma kumāro āgantvā vanditvā ahaṃ deva gaṅgaṃ taritvā gantuñca āgantuñca sakkomīti āha. Rājā sādhūti sampaṭicchi. Atha kumāro gāḷhaṃ nivāsetvā makaradantiyā kese bandhitvā gaṅgākūle ṭhito aṭṭhārasahatthaṃ abbhuggantvā usabhamattaṭṭhāne patitvā taritu mārabhi. Tato caṇḍasotaṃ chinditvā taranto gamanā gamanakāle gaṇhanatthāya āgate caṇḍasuṃsumāre pāṇinā paharitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karonto vīsasataṃ māretvā uttāretvā talamuggamma rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Rājā taṃ kāraṇaṃ disvā bhayappatto eso kho maṃ māretvā rajjampi gahituṃ samattho. Etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti cintetvā nagaraṃ sampatto kumāraṃ pakkosāpetvā amacce āha. Imaṃ bhaṇe bandhanāgāre karothāti. Te tathā kariṃsu, athassa bandhanāgāre vasantassa cattāro māsā atikkantā. Tato rājā catumāsaccayena dīghato saṭṭhihatthappamāṇe saṭṭhiveḷukalāpe āharāpetvā gaṇṭhiyo sodhāpetvā anto ayosāraṃ pūretvā rājaṅgaṇe ṭhapāpetvā visamalomakumāraṃ bandhanāgārato āhārāpetvā amacce evamāha. Bhaṇe svāyaṃ kumāro iminā khaggena ime veḷukalāpe caturaṅgulaṃ katvā chindatu. No ce chindituṃ sakkoti. Taṃ mārethāti āha, taṃ sutvā kumāro ahaṃ bandhanāgāre ci ra vu ttho jighacchāpīḷito āhārena kilamiṃ, yannūnāhaṃ āhāraṃ bhuñcitvā chindeyyanti. Te natthi dāni tuyhaṃ āhāranti āhaṃsu. Tenahi pokkharaṇiyā pānīyaṃ pivissāmīti āha. Te sādhūti pokkharaṇiṃ nesuṃ. Kumāro pokkharaṇiṃ otaritvā nahāyitvā nimuggo yāvadatthaṃ kalalaṃ bhuñcitvā pānīyaṃ pivitvā uṭṭhāya asipattaṃ gahetvā mahājanānaṃ passantānameva aṭṭhāsītihatthaṭṭhānaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā sabbaveḷukalāpe caturaṅgulamattena khaṇḍākhaṇḍaṃ kurumāno otaritvā mūle thūlaayasalākaṃ patvā kiṇīti saddaṃ sutvā asipattaṃ vissajjetvā rodamāno aṭṭhāsi. Tato rājapurisehi kimattaṃ rodasīti vutte ettakānaṃ purisānamantare mayhaṃ ekopi suhado natti. Sace bhaveyya, imesaṃ veḷukalāpānamantare ayo sāraṃ atthibhāvaṃ katheyya, ahaṃ pana jānamāno ime veḷu kalāpe aṅgulaṅgulesu chindeyyanti āha. Tato rājā kumārena katakammaṃ oloketvā pasanno uparājaṭṭhānaṃ bahuñca vibhavaṃ dāpesi, evamassa balasampattilābho nāma na jātigottakulapadesādīnaṃ balaṃ. Na pāṇātipātādiduccaritānaṃ balaṃ. Kassetaṃ balanti. Kassapasammāsambuddhakāle bhikkhusaṅghassa dinnadānādisucaritakammavipākaṃ. Tena vuttaṃ.
在迦叶佛的时代,有一个人,
他走近正等觉者,听了善说的法。
Kassapassa munindassa, kāle aññataro naro; Sambuddhamupasaṃkamma, sutvā dhammaṃ sudesitaṃ.
获得信心之后,对具戒的比丘们;
那时,他满心欢喜,烹煮了丰盛的甘美饮食,然后布施。
Paṭiladdhasaddho hutvā, sīlavantāna bhikkhunaṃ; Madhurannapāne pacure, adāsi sumano tadā.
他布施了袈裟和钵,也同样布施了腰带。
他布施了乳筹,还有许多手杖。
Adāsi cīvare patte, tatheva kāyabandhane; Adā khīrasalākañca, bahū kattarayaṭṭhiyo.
同样布施了舒适的住处,以及床、椅等物;
他布施了披肩、毛毯等物,用来抵御寒冷。
Adā supassayaṃ dānaṃ, mañcapīṭhādikaṃ tathā; Pāvāra kambalādīni, adā sītanivāraṇe.
他布施医药给比丘们,是为了让他们健康。
他这样做了种种善事,就转生到了天界。
Adā bhesajjadānāni, ārogyatthāya bhikkhunaṃ; Evaṃ nānāvidhaṃ puññaṃ, katvāna tidivaṃ gato.
在那里,他投生到天宫之中,拥有大神通力;
天女们围绕在他身边,天军走在前头开路。
Tattha dibbavimānamhi, uppanno so mahiddhiko; Devaccharāparivuto, devasenāpurakkhato.
用天界的舞蹈、歌唱,以及天界的弦乐演奏,
享受着种种天界的福报,满心欢喜。
Dibbehi naccagītehi, dibbavāditatantihi; Modamāno anekehi, dibbasampattiyā saha.
在那里住到寿命终了,就在那令人欢喜的阎浮提洲。
从前,在华氏城,有法阿育王。
Yāvatāyuṃ tahiṃ ṭhatvā, jambudīpe manorame; Pure pāṭaliputtamhi, dhammāsokassa rājino.
他出生成为儿子,拥有大威力、大力量;
他拥有盛名与厚财,是以佛陀等为归心者。
Putto hutvāna nibbatti, mahāthāmo mahābalo; Mahāyaso mahābhogo, āsi buddhādimāmako.
所以希求生命圆满者应当行善。
应当守护戒律,也应当修习禅修。
Kātabbaṃ kusalaṃ tasmā, bhavasampatti micchatā; Pāletabba matho sīlaṃ, bhāvetabbañca bhāvananti.
从那以后,王子得到了副王的地位,享受荣华富贵,以目犍连子帝须长老等人为上首,每天向大比丘僧团供养衣服、饮食、住处和医药,守护戒律,行持布萨,寿命终结时随业而去。
Tato kumāro uparājaṭṭhānaṃ labhitvā sampattiṃanubhavamāno moggaliputtatissattheramādiṃ katvā mahābhikkhusaṅghassa cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayadānā divasena sakkāraṃ katvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.
做了这样的善行,满心欢喜,
他在种种存在与非存在中,拥有种种繁荣的福报。
贤者们,你们也应当根据自己的能力去行善。
做了涅槃的支分之后,握在拳头里,你们就去做吧。
Evaṃvidhaṃ sucaritaṃ sumano karitvā, Bhāgissa nekavibhavassa bhavābhavesu; Tumhepi bho sucaritaṃ vibhavānurūpaṃ, Katvāna nibbutipadaṃ karagaṃ karothāti.
14. 金天女故事里的次第说法
14. Kañcanadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā
据说在赡部洲,曾有一座很美的城市,名叫天子城。那时候,人们大多举行一种叫“钵供”的供养。他们取来世尊用过的钵,做种种供养仪式,举办庆典。这就叫“钵供”。当时,天子城的国王让人用各种宝物造了一辆宝车,用一切装饰品把它装饰好,又给车套上四匹像白莲花瓣颜色的信度马。车上立着由技艺纯熟的工匠制成、七宝所成、高八十肘的竹竿,竿顶安放着世尊用过的石钵,石钵用珍珠网等装饰,然后把竹竿安放在车上。国王把城市装饰得像天宫一样,竖起旗帜、幡盖等,设立牌楼,悬挂花环,安放满瓶、灯串、花鬘等,用许多种供养方式让人绕城右旋,然后在城中央一座装饰得很好的宝亭里安放佛钵,到第七天让人举行了一场盛大的说法大会。那时,在那个地方,许多人和天神、夜叉、罗刹、龙、金翅鸟等,大多以人的形貌来参加这场集会。就这样,那次供养仪式非常奇妙。
Jambudīpe kira devaputtanagaraṃ nāma dassanīyaṃ ekaṃ nagaraṃ ahosi. Tasmiṃ samaye manussā yebhuyyena pattamahaṃ nāma pūjaṃ karonti, bhagavatā paribhuttapattaṃ gahetvā katānekapūjāvidhānā ussavaṃ karonti. Taṃ pattamahanti vuccati. Tasmiṃ samaye devaputtanagare rājā sabbaratanamayaṃ rathaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkārāpetvā kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā susikkhitasippācariyehi sattaratanapariniṭṭhite asītihatthaveḷagge satthunā paribhuttaṃ selamayapattaṃ muttājālādīhi alaṅkaritvā veḷaggaṃ āropetvā veḷuṃ rathe ṭhapāpetvā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkaritvā dhajapatākādayo ussāpetvā toraṇaggha kapantiyoca puṇṇaghaṭadīpamālādayoca patiṭṭhāpetvā anekehi pūjāvidhānehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā nagaramajjhe susajjitaratanamaṇḍape pattadhātuṃ ṭhapetvā sattame divase mahādhammasavaṇaṃ kārāpesi. Tadā tasmiṃ janapade bahū manussāca devatāca yakkharakkhasanāgasupaṇṇādayoca manussavesena yebhuyyena taṃ samāgamaṃ otaranti, evamacchariyaṃ taṃ pūjāvidhānaṃ ahosi.
那时,有一位龙王看见一位容貌绝美、从未接触过男子的少女坐在法会人群中,便对她心生爱恋,用种种方式追求她,却始终得不到她,于是发怒,从鼻孔放出风来,心想:“我要杀了她。”可是凭那位少女信心的力量,他根本没办法伤害她。于是龙王从脚开始,用身体把少女的整个身体缠绕起来,又把蛇冠架在她头上,想吓唬她。但那位少女因为听法的力量,丝毫没有感到一点点痛苦。天亮后,人们看见这个情景,就问她这是什么缘故。她便把事情告诉大家,然后这样作了真实誓愿。事情就是这样。
Tadā eko nāgarājā uttamarūpadharaṃ agatapubbapurisaṃ ekaṃ kumārikaṃ dhammaparisantare nisinnaṃ disvā tassā paṭibaddhacitto anekākārehi taṃ yā ci tvā tassā aladdhamāno kujjhitvā nāsāvātaṃ vissajjesi imaṃ māressāmīti. Taṃ tassā saddhābalena kiñci upaddavaṃ kātuṃ samattho nāhosi. Athassā nāgo pādato paṭṭhāya yāvasakalasarīraṃ bhogena veṭhetvā sīse phaṇaṃ katvā bhāyāpento aṭṭhāsi. Anaññavihitāya tāya dhammasavaṇabalena aṇumattampi dukkhaṃ nāhosi. Pabhātāya rattiyā taṃ disvā manussā kimetanti kāraṇaṃ pucchiṃsu, sāpi tesaṃ kathetvā evaṃ saccakiriyamakāsi. Tathāhi.
我曾是修梵行的人,如今在人间投生。
凭这个真实语,愿那条龙赶快把我放开。
Brahmacārī ahosāhaṃ, sañjātā idha mānuse; Tena saccena maṃ nāgo, khippameva pamuñcatu.
因为我没有给那个被情欲折磨的龙留下可乘之机。
凭这个真实语,愿那龙立刻放了我。
Kāmāturassa nāgassa, nokāsamakariṃyato; Tena saccena maṃ nāgo, khippameva muñcatu.
被毒风所吹动的、发怒的蛇的,我;
凭这个没有愤怒的真实誓言,愿他赶快把我放走。
Visavātena khittassa, kupitassoragassahaṃ; Akuddhā tena saccena, so maṃ khippaṃ pamuñcatu.
我怀着对善士之法的恭敬与虔诚,聆听正法;
我凭这真实语已听闻,愿龙象赶快把我放开。
Saddhammaṃ suṇamānāhaṃ, garugāravabhattiyā; Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatu.
不破坏任何一个字母或词句,从开头起就完整保留;
我凭那个真理,愿象赶快放开我。
Akkharaṃvā padaṃvāpi, avināsetvāva ādito; Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatūti.
真实语说完之后,龙王对她生起了极大的净信。他解开盘绕的身体,化现出一百个蛇冠,让她坐在自己蛇冠的中间,然后和许多龙子一起举行了名为水供的供养。许多城中居民看到这一幕,个个惊叹这是稀有难得的事,纷纷用价值十八俱胝的财富做了大供养。事情就是这样。
Saccakiriyāvasāne nāgarājā tassā atīva pasanno bhogaṃ viniveṭhetvā phaṇasataṃ māpetvā taṃ phaṇagabbhe nisīdāpetvā bahūhi nāgamānavakehi saddhiṃ udakapūjaṃ nāma pūja makāsi, taṃ disvā bahū nagaravāsino acchariyabbhutajātā aṭṭhārasakoṭidhanena pūja makaṃsu. Tathāhi.
在这世间,没有谁能像信心那样,成为真心善待你、满足你一切愿望的善友。
你们看,这就是信的力量:一个人这样礼敬,就能从贪染中解脱。
Natthi saddhāsamo loke, suhado sabbakāmado; Passathassā balaṃ saddhā, pūjentevaṃ naro ragā.
就在这今世,她获得了丰厚的利益,享有生存的受用与心灵的满足。
所以,有信仰的人应当去做,怀着对三宝的恭敬。
Idha lokeva sālattha, bhavabhoga manappakaṃ; Tasmā saddhena kātabbaṃ, ratanattayagāravanti.
她就这样获得了极大的富贵,一生保持童贞、修习梵行,命终之后,就在那座城里投生到国王正妃的胎中,怀胎十月后从母胎出生。她出生那天,整个天子城中降下了珍宝之雨,因此大家给她取名叫甘迦那天女。她通体清净悦意,容貌美丽,宛如天女。口中散发出青莲花的香气,身上散发出栴檀的香气。她全身像初升的太阳一样放出光芒,在四肘大的内室里根本不需要点灯。整个内室因她的身体而一片光明,她的美貌在整个阎浮提洲都广为人知。于是,整个阎浮提洲的国王们都为了她,向她的父亲送来了各种聘礼。但她并不贪著五欲之乐,征得父亲同意后,便前往比丘尼僧团出家,修习观禅,最终与诸无碍解一同证得了阿罗汉果。
Athevaṃ sā paṭiladdhamahāvibhavā yāvajīvaṃ komāriya brahmacāriṇī hutvā āyupariyosāne kālaṃ katvā tasmiṃyeva nagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Nikkhantadivase panassā sakaladevaputtanagare ratanavassaṃ vassi. Tenassā kañjanadevīti nāmaṃ kariṃsu. Samantapāsādikā ahosi. Abhirūpā devaccharapaṭibhāgā. Mukhato uppalagandho vāyati. Sarīrato candanagandho vāyati. Sakalasarīrato bālasuriyo viya raṃsiyo nicchārentī caturatanagabbhe padīpakiccaṃ nāma natthi. Sabbo gabbho sarīrā lokena eko bhāso hoti, tassā rūpasampatti sakalajambudīpe pākaṭā ahosi. Tato sakalajambudīpavāsī rājāno tassā atthāya piturañño paṇṇākārāni pahiṇiṃsu. Sā pana pañcakāme ananulittā pitaraṃ anujānāpetvā bhikkhunū passayaṃ gantvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti.
少女们以恭敬之心听闻之后,这样说道:
他们守护着正法,那清净无染的戒律。
得到种种财富之后,走向了灭尽。
贤者们,不要放逸,要时时刻刻精勤于善法。
Sutvāna sādaravasena kumārikevaṃ; Dhammañhi sīlamamalaṃ paripālayantī; Laddhāna nekavibhavaṃ vibhavaṃ payātā, Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.
15. 老虎的故事里,这是循序渐进的讲法。
15. Byagghassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在赡部洲的小王国中,在波罗奈里,有一条大路穿过一座尘土山。路中间住着一只老虎,它把自己的瞎眼父亲安置在山洞里,照料着它。就在这座山的树林入口处,有一只名叫突迪罗的鹦鹉雏鸟住在树上。它们俩成了彼此亲爱的朋友。那时候,边远村庄有一个男人跟自己的妻子吵了架,正往波罗奈走,来到了那个树林入口。鹦鹉雏鸟看见他失魂落魄、满脸愁苦,心里震动,就喊住他说:喂,你要去哪儿?那人说:我要去波罗奈。突迪罗说:喂,这片树林中间住着一只老虎,又凶又狠,见谁来了就杀死吃掉。你可别从那儿走。这个倒霉的男人不听它好心好意的话,只说:我就是要走。突迪罗说:那好吧,朋友,如果你非要走不回头,这只老虎是我的朋友。你从我这里听到我的话以后,它就不会伤害你。那人不把这话当回事,还对这只鹦鹉雏鸟起了恶念,用棍棒把它打死,然后钻木取火,把它的肉烤着吃了。跟恶人交往,在这世上和来世都只会带来痛苦。事情就是这样。
Jambudīpe cūlaraṭṭhā sanne bārāṇasīnagare ekaṃ paṃsupabbataṃ vinivijjhitvā mahāmaggo hoti, tattha vemajjhe eko byaggho attano andhapitaraṃ pabbataguhāyaṃ katvā posento vasati. Tasseva pabbatassa vanadvāre tuṇḍilo nāma eko suvapotako rukkhasmiṃ vasati. Te ubhopi aññamaññaṃ piyasahāyā ahesuṃ, tasmiṃ samaye paccantagāmavāsī eko manusso attano mātugāmena saddhiṃ kalahaṃ katvā bārāṇasiṃ gacchanto taṃ vanadvāraṃ sampāpuṇi. Atha suvapotako parihīnattabhāvaṃ dukkhitaṃ taṃ disvā kampamānahadayo taṃ pakkositvā bho kuhiṃ gacchasīti āha, tena parakhaṇḍaṃ gacchāmīti vutte tuṇḍilo bho imasmiṃ vanakhaṇḍamajjhe eko byaggho vasati. Kakkhalo pharuso sampattasampatte māretvā khādati. Mā tvaṃ tena gacchāti āha. Svāyaṃ dubbhago manusso hitakāmassa tassa vacanaṃ anādiyitvā gacchāmevāti āha. Tuṇḍilo tenahi samma yadi anivattamāno gacchasi. Eso byaggho mama sahāyo. Me vacanaṃ tava santikā sutvā na gaṇhātīti. Tassa taṃ anādiyanto so suvarāje paduṭṭhacitto muggarena paharitvā māretvā araṇiṃ aggiṃ katvā maṃsaṃ khādi. Asappurisasaṃsaggo nāme sa idha lokaparalokesu dukkhāvahoyeva. Tathāhi.
“这是我做的,这是我的。”人如果这样想,就成了火。
他满怀爱意地拥抱,那拥抱却烧毁了他的身体。
Mayā kataṃ mayhamidaṃ, iti vessānaraṃ naro; Samāliṅgati sappemo, dahatevassa viggahaṃ.
以蜂蜜、牛奶等之布施及以慈爱所养育;
那条毒蛇就像被激怒了一样,反过来咬噬他自己的身子。
Madhukhīrādidānena, pemasā paripālito; Sorago kupitovassa, ḍasatevassa viggahaṃ.
就这样,一个出身低贱、作恶多端、不知感恩的人;
与卑鄙下贱之人结交,就算只是刹那的相聚,也是恶事。
Evaṃ nihīnajaccena, pāpena akataññunā; Narā dhamena dīnena, katopi khaṇasaṅgamo.
这个恶人如此,由明知的人。
哪怕只是一片刻,也不该和那种人交往,因为那样的结交毫无益处。
Asādhuko ayaṃtevaṃ, jānamānena jantunā; Muhuttampi na kātabbo, saṅgamo so anatthadoti.
那恶人吃完肉继续往前走,走到了密林深处。这时一只老虎看见他,发出大吼,起身要抓他。那人看见老虎,吓得要命,想起唇舌说过的话,就说:“朋友啊,我是从你的同伴唇舌那里来的。”老虎听了很高兴,说:“来吧,朋友。”就把他叫过来,带他到自己住的地方,用该吃的肉食款待他,让他坐在父亲身边,然后又回到密林深处去了。他父亲在儿子离开的时候,和那人交谈,从他的话里得知唇舌已经被杀、被吃掉了。于是等儿子回来时,父亲说:“你的同伴被他杀了。”老虎听了很不高兴,急忙赶到那人住的地方,喊着“朋友唇舌”,却找不到他,又看见他的羽毛被扯落,就确信自己的同伴是被他杀了,悲伤哀叹着回来了。那恶人趁老虎去了那里,用石头打死老虎的父亲,心里想着“现在我要把老虎也杀掉”,就盯着老虎回来的路,躲了起来。就在那时,老虎也回来了。那恶人在老虎回来的时候,因老虎的威势而害怕,走到老虎脚前,用胸口伏在地上,说:“主人,请饶我一命。”老虎看见他干下的事,对他断了杀心,心想:“对拿着我同伴的教诲来的人,不该背叛他。”于是安慰他,说:“走吧,朋友。”就好好地放他走了。像这样,和善人相遇,在这世间和来世都只会带来安乐,这是说过的。
Tato so asappuriso maṃsaṃ khāditvā gacchanto vanakhaṇḍamajjhaṃ sampāpuṇi. Atha byaggho taṃ disvā mahānādaṃ karonto gahaṇatthāya uṭṭhāsi. So byagghaṃ disvā bhayappatto tuṇḍilassa vacanaṃ saritvā ahaṃ bho tava sahāyatuṇḍilassa santikā āgatomhīti āha, taṃ sutvā byaggho attamano ehi sammāti taṃ pakkositvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā khāditabbāhārena taṃ santappetvā pitusantike nisīdāpetvā puna vanakhaṇḍa magamāsi. Athassa pitā puttassa gatakāle tena saddhiṃ sallapanto tassa vacanānusārena tuṇḍilaṃ māretvā khāditabhāvaṃ aññāsi. Tato so puttassa āgatakāle tava sahāyo tena māritoti āha. Taṃ sutvā byaggho anattamano vegena tassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā samma tuṇḍilāti saddaṃ katvā apassanto luñcitapattaṃcassa disvā nissaṃsayaṃ tena mārito me sahāyoti socanto paridevanto āgañchi. Atha so asappuriso tasmiṃ tattha gate tassa pitaraṃ pāsāṇena paharitvā māretvā byagghaṃca dāni māressāmīti byagghāgamanamaggaṃ olokento nilīno aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe byagghopi āgañchi. So tassā gatakāle tassa tejena bhīto gantvā jīvitaṃ me sāmi dehīti pādamūle urena nipajji, byaggho pana tena katakammaṃ disvā tasmiṃ cittaṃ nibbāpetvā mama sahāyassa sāsanamādāyāgatassa dubbhituṃ na yuttanti cintento taṃ samassāsetvā gaccha sammāti sukhaṃ pesesi. Evañhi sappurisasamāgamo nāma idha lokaparalokesu sukhāvahoyeva, vuttaṃhi.
只和善人交往,只和善人结交。
跟善人结交,在一切方面都只会更好,不会变差。
Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sabbattha santhavo tena, seyyo hoti na pāpiyo.
和善人交往,总能带来快乐、消除痛苦;
所以,愿众生只和善人交往。
Sukhāvaho dukkhanudo, sadā sabbhi samāgamo; Tasmā sappuriseheva, saṅgamo hotu jantunaṃ.
从那以后,那只老虎凭着慈心的力量,命终之后转生到了天界。
Tato so byaggho tena mettacittānubhāvena kālaṃ katvā sagge nibbattoti.
即使是这样凶残的食人肉者;
这只老虎生起了悲悯,具足善慧,因此投生到了善趣。
所以,你们要恒常对众生怀有悲悯。
它把财富以及在诸有中的受用都布施给你们。
Evaṃvidhopi pharuso paramaṃsabhojī; Byaggho dayāyupagato sugatiṃ sumedho; Tasmā karotha karuṇaṃ satataṃ janānaṃ, Taṃ vo dadāti vibhavañca bhavesu bhoganti.
第16章 施木板块者的故事:这是按顺序的讲述。
16. Phalakakhaṇḍadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在舍卫城,据说有一个人心想“我要去北方”,就踏上了长途旅程。当时正是夏季,中午时分,他被强烈的暑热弄得疲惫不堪,于是走进树荫里,一边嚼着槟榔叶,一边坐在一块木板上。这时,有一个人从北方来,也同样被暑热弄得疲惫,走过来坐在前一个人旁边,问道:“贤者,有水吗?”那人说:“没有水。”于是他又说:“贤者,也给我一片槟榔叶吧,我口渴了。”即使这样说了,也没得到。那人用四个铜钱买了一片槟榔叶,就在那里坐下嚼了,解了渴,因为这份帮助而对那人生起了亲近之情,然后继续前往自己要去的地方。后来,那个人去了港口,乘船去做买卖,到了大海中央。从那时起第七天,船破了。人们成了鱼和龟的食物。只有那个人安然无恙,把一块木板抱在胸前,渡过大海。那时,另一个也同样是船破之后的幸存者,正渡海时,与前一个人相遇了。于是他们在海上漂流了七天,彼此认出了对方。其中,那个花钱买了槟榔叶的人,把一块木板抱在胸前渡海;另一个人却没有这个。于是那个人想起对方给过自己槟榔叶的恩情,就把自己的那块木板给了他。那人躺在木板上渡海,后来丢下木板走了;另一个没有依靠的人渡海时,因为放弃了努力,沉入水中快要死了。就在那时,住在海里的名叫摩尼美卡罗的天女看见他沉下去,心想“这是善人”,忆念他的功德,迅速过去,以自己的神力把他送到了海边。她也凭着这功德的威力,把另一个人送到了岸边。于是,那个靠木板渡过来的人看见了他,惊讶地问道:“你怎么先到了,朋友?”他说:“我不知道。我只是安然到了岸边。”这时,天女以可见的身体,说明是自己把他带来的,说道:
Sāvatthiyaṃ kireko manusso uttarāpathaṃ gacchāmīti addhānamaggapaṭipanno gimhānamāse majjhaṇhe bahalātapena kilanto hutvā rukkhacchāyaṃ pavisitvā tambulaṃ khādanto phalake nisīdi. Atha uttarāpathenāgacchānto eko tatheva ātapena kilanto āgantvā purimassa santike nisīditvā bho pānīyaṃ atthīti pucchi. Itaro pānīyaṃ natthīti āha. Athassa so mayhampi bho tambulaṃ dehi pipāsitomhiti vatvāpi na labhi. Catukahāpaṇena ekaṃ tambulapaṇṇaṃ kiṇitvā laddho tattheva nisīditvā khāditvā pipāsaṃ vinodetvā tena upakārena tassa sinehaṃ katvā attano gamanaṭṭhāna magamāsi, athā parabhāge so paṭṭanaṃ gantvā nāvāya vaṇijjatthāya gacchanto samuddamajjhaṃ pāpuṇi. Tato sattame divase nāvā bhijji. Manussā macchakacchapānaṃ bhakkhā jātā. So eva puriso arogo hutvā ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā samuddaṃ tarati. Athe taropi tatheva nāvāya bhinnāya seso hutvā samuddaṃ taranto purimena samāgami. Atha te sattadivasaṃ samudde tarantā aññamaññaṃ sañjāniṃsu. Tesu kahāpaṇe datvā tambulaṃ gahito ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā tarati. Itarassetaṃ natthi. Atha so kahāpaṇe gahetvā dinnatambulamattasso pakāraṃ saritvā attano phalakakhaṇḍaṃ tassa adāsi. So tasmiṃ sayitvā taranto taṃ pahāya agamāsi, aparo anādhārakena taranto ossaṭṭhaviriyo udake osīditumārati. Tasmiṃ khaṇe samudde adhivatthā maṇimekhalā nāma devadhītā osīdantaṃ taṃ disvā sappurisoti tassa guṇānussarantī vegenā gantvā taṃ attano ānubhāvena samuddatīraṃ pāpesi. Itaraṃpi sā etasseva guṇānubhāvena tīraṃ pāpesi. Atha phalakenotiṇṇapuriso taṃ disvā vimhito kathaṃ purato ahosi sammāti pucchi. So na jānāmi. Apica kho sukheneva tīraṃ pattosmīti āha. Atha devadhītā dissamānakasarīreneva attanā ānītabhāvaṃ ārocentī āha.
如果有人在这世间如法地奉养母亲或父亲,
天人总是守护他,不管是在大海里,还是在陆地上。
Yo mātaraṃ pitaraṃvā, dhammena idha posati; Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.
如果有人已经皈依了佛、法和僧,
天人总是守护他,无论在大海中还是在陆地上。
Yo ce buddhañca dhammañca, saṃghañca saraṇaṃ gato; Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.
五种和八种,以及巴帝摩卡的防护;
守护他的人,天人们也会在一切处、一切时守护他。
Pañcavidhaṃ aṭṭhavidhaṃ, pātimokkhañca saṃvaraṃ; Pāleti yo taṃ pālenti, devā sabbattha sabbadā.
智者以身体、言语和心意去行善,
天人总是守护他,无论在大海中还是在陆地上。
Kāyena vācā manasā, sucarittaṃ caratī dha yo; Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.
谁安住在善人的法中,谁就是知法者。
天人始终守护他,无论在大海中还是在陆地上。
Yo sappurisadhammesu, ṭhito dha katavediko; Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.
我既没有做过布施,也没有守护过戒律。
我凭什么样的善业,让天神们守护我?
我有个疑问想问你,请你告诉我,天神。
Neva dānaṃ adāsāhaṃ, na sīlaṃ paripālayiṃ; Kena me puññakammena, mamaṃ rakkhanti devatā; Pucchāmi saṃsayaṃ tuyhaṃ, taṃ me akkhāhi devateti.
大海深不可测,要到彼岸实在可怕,灾难就在其中制造。
你抱着木块在大海中游渡,船已破碎。
Agādhā pārage bhīme, sāgare duritā kare; Bhinnanāvo taranto tvaṃ, hadaye katvā kaliṅgaraṃ.
已安住于善人的法中,不省察自己。
他把自己的木板送给了一个只是短暂相识的人。
Ṭhatvā sappurise dhamme, attāna manavekkhiya; Khaṇasanthavassa purisassa, adāsi phalakaṃ sakaṃ.
这是你的善友法和布施,是你的果实。
你已安住在大海之中,贤友,你要这样知道。
Taṃ tuyhaṃ mittadhammañca, dānañca phalakassa te; Patiṭṭhāsi samuddasmiṃ, evaṃ jānāhi mārisāti.
她这样说完之后,就用天界的食物让他们吃饱,又用天界的衣服和装饰品把他们打扮好,凭着自己的神通力,把他们安置在舍卫城里。从那时起,他们就把这个作为所缘,一边布施、持戒、行布萨,命终之后都投生到了天界。
Evañca vatvā sā te dibbāhārena santappetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā attano ānubhāvena sāvatthinagareyeva te patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya tameva ārammaṇaṃ katvā te dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā āyupariyosāne saggaparāyaṇā ahesuṃ.
就这样,哪怕只是凭着微少的善业,在大海之中,
众生确实从天神那里得到庇护;
你们自己也不要毁掉善人的品性,
贤者们,不要放逸,要时时刻刻修习善法。
Evaṃ parittakusalenapi sāgarasmiṃ, Sattā labhanti saraṇaṃ khalu devatāhi; Tumhepi sappurisataṃ na vināsayantā, Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.
第十七 盗贼同伴的故事·序说
17. Corasahāyassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
我们的世尊般涅槃之后,在赡部洲的天臂城里,有一个人因为痛苦烦恼,到处流浪。他走到边地的一个村子,在那里的一户人家里住了下来。那里的人给他粥和饭,养活了他。他跟当地人交上了朋友,住了几天以后,又去了别的地方。后来他干起了偷盗的勾当,靠这个过日子。有一天,他正在偷东西,被国王的差役抓住,带去见国王。国王下令把他关进监狱。差役们把他押到监狱,用锁链锁住,交给看守,然后就走了。他在监狱里住着,一晃过了十二年。后来,他以前的一个朋友,是边地村子的人,因为某件事来到天臂城,到处走动时,看见他被锁在监狱里。看到之后,他心里一震,哭着悲叹,问他:“朋友,我能为你做点什么?”他就说:“朋友,我在监狱里住着,现在已经过了十二年,这么长时间里,我吃不好饭等等,受了大苦。等我找到食物吃饱了再回来。在这之前,你帮我想个办法把我从这里放出去吧。”那个好人听了这话……
Amhākaṃ bhagavati parinibbute jambudīpe devadahanagare eko manusso dukkhito tattha tattha vicaranto paccante aññataraṃ gāmaṃ gantvā tattha ekasmiṃ kulagehe nivāsaṃ kappesi. Tattha manussā tassa yāgubhattaṃ datvā posesuṃ, tato so tattha manussehi mittasanthavaṃ katvā katipāhaṃ tattha vasitvā aññaṭṭhānaṃ gantvā aparabhāge corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappeti. Athekadivasaṃ corentaṃ taṃ rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṃ bandhanāgāre karothāti āṇāpesi, te taṃ bandhanāgāraṃ netvā saṅkhalikāhi bandhitvā ārakkhakānaṃ paṭipādetvā agamaṃsu, bandhanāgāre vasantassa tassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Tato aparabhāge tassa pubbasahāyo paccantagāmavāsī manusso kenaci kammena devadaha māgato tattha tattha āhiṇḍanto bandhanāgāre baddhaṃ taṃ addasa. Disvā tassa hadayaṃ kampi, so roditvā paridevitvā kiṃ te mayā kattabbaṃ sammāti pucchi. Tato tena samma bandhanāgāre vasantassa me idāni dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni, ettakaṃ kālaṃ dubbhojanādinā mahādukkhaṃ anubhomi. Yāvāhaṃ āhāraṃ pariyesitvā bhuñjitvā āgamissāmi. Tāva maṃ ito muñcanupāyaṃ jānāhīti vutte so sappuriso.
可是,如果容貌没有品德和戒行,那又有什么用呢?
对虚伪狡诈的人来说,有智慧又有什么用?
缺乏布施和舍弃的财物,又有什么用呢?
危难时刻就转身躲开的朋友,要这种朋友干什么?
Rūpena kintu guṇasīlavivajjitena, Micchālayassa kitavassa dhiyā kimatthaṃ; Dānā dicāgavigatena dhanena kiṃ vā; Mittena kiṃ byasanakālaparammukhenāti.
他这样说完之后,又说:“朋友,好,我照你的话做。”于是走到守卫们那里,说:“诸位,趁这个人去吃完饭回来之前,我先替他做担保。请放了他吧。”守卫们说:“贤者,这个人不能放。不过在他回来之前,你得用铁链把自己锁起来坐在这里,这样我们才放他;否则就不能放。”他听了说:“好,就这样吧。”便解开那人脚上的铁链,锁到自己脚上,走进牢房,把另一个人放了出去。那个坏人被放出牢狱后,再也没有回到那个地方。唉,忘恩负义之人的本性,真是难以理解。正如所说的那样。
Evañca pana vatvā sādhu samma karomi te vacananti ārakkhakānaṃ santikaṃ gantvā bhonto yāveso bhattaṃ bhuñjitvā āgacchati. Tāvāhaṃ tassa pāṭibhogo bhavissāmi. Vissajjetha nanti āha, tehi na sakkā bho etaṃ vissajjetuṃ, api ca kho yāvāyaṃ āgacchati. Tāva tvaṃ ayasaṅkhalikāya baddho nisīdissasi, evaṃ taṃ vissajjessāma, no ce na sakkāti āhaṃsu, so evampi hotu sammāti vatvā tassa pādato saṅkhalikaṃ muñcitvā attano pāde katvā bandhanāgāraṃ pavisitvā itaraṃ muñcāpesi. Sopi asappuriso bandhanā mutto na puna taṃ ṭhāna magamāsi, aho akataññuno pakatiṃ ñātuṃ bhāriyaṃ. Yathāha.
就像水注满坑洼的地方,原本高低不平,也都变得平坦。
善人心中生起的本性就这样显露出来。
Vāripūre yathā sobbhe, nevanto visamaṃ samaṃ; Paññāyatevaṃsādhussa, bhāvaṃ manasi sambhavaṃ.
他们嘴里说一套,心里却盘算着另一套;
身体一边在做着那件事,这本来就是恶人们的常态。
Bhāsanti mukhato ekaṃ, cintenti manasā paraṃ; Kāyenekaṃ karontevaṃ, pakatāyamasādhunaṃ.
谁真正懂了他们的本性,谁就是天生有智慧的人。
即使他博学多闻,他仍是那样;即使他知他人心,他仍是那样。
Tesaṃ yo bhāvamaññāsi, sova paṇḍitajātiko; Bahussutopi soyeva, paracittavidūpi so.
他在牢里已经过了十二年。这么久以来,他饿得难受,却从没向别人讨过吃的。能得到非剩食的日子,比得不到的日子少得多。十二年过去后,国王生了儿子。于是国王下令打开自己统治范围内所有的牢门,连关着的野兽飞鸟也都放了。牢门一开,人们就各自去了想去的地方。只有他一个人没跟着走,留了下来。看守问他:喂,你怎么不走?他说:我现在因为怕被人认出,所以不走了。我身体太虚弱了。等天黑了再走吧。天黑以后,他出了牢,心里想:城里没有可靠的人,上哪儿弄吃的呢?于是他趁夜黑走到一处荒坟地,想着在这里能弄到吃的。在那里,他看见一具刚扔下的尸体,就用人骨割下人肉,放进一个头骨里,用三个人头搭成灶,从火葬堆里取出没烧完的炭火生起火,用别人为熄灭坟火而打来的水,用人骨搅拌着煮那些肉,肉煮熟了捞出来,用树枝挡住下身,把破布围在身前挡风,然后坐了下来。这时,那棵毕钵罗树上住着的一位天神看见他这副样子,想先问问他,就走过去这样说:喂,你在这么深黑的大半夜里,到处散着人骨,又有狗、豺狼等吃尸体的鸟兽,还有吃人肉的夜叉罗刹,到处是燃烧着的火葬堆,这么可怕的坟地里,煮人肉吃,你到底在干什么?天神这样问他。
Athassa bandhanāgāre vasantassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Ettakaṃ kālaṃ jighacchāpīḷitena tena āhārattāya paro na yācitapubbo, anucchiṭṭhāhāraṃ labhanadivasato alabhanadivasāyeva bahutarā honti, atha dvādasasaṃvaccharātikkame rañño putto nibbatti. Tadā rājā attano vijite sabbabandhanāgārāni vivarāpesi. Antamaso migapakkhinopi bandhanā muñcāpesi. Dvāre vivaṭamatteyeva bandhanāgāre manussā icchiticchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu. So panekova tehi saddhiṃ agantvā ohīyi. Ārakkhakehi tvaṃ bho kasmā na gacchasīti vutte ahaṃ bho paññātabhāvena idāni na gamissāmi. Atīva parihīnagattosmi. Andhakāre gamissāmīti vatvā andhakāre āgate nikkhamma antonagare vissāsikānaṃ abhāvena kuto āhāraṃ labhissāmīti cintento nikkhamma rattandhakāre āmakasusāna magamāsi. Etthāhāraṃ labhissāmīti. Tattha so adhunā nikkhittamatamanussaṃ disvā manussaṭṭhinā maṃsaṃ chinditvā sīsakapāle pakkhipitvā tīhi manussasīsehi katauddhane ṭhapetvā citakato omukkaalātehi aggiṃ katvā susānaṃ nibbāpanatthāyā bhataudakena manussaṭṭhinā ālolento maṃsaṃ pacitvā otāretvā sākhābhaṅgena hirikopīṇaṃ paṭicchādetvā nivatthapilokikaṃ vātāvaraṇaṃ katvānisīdi. Tasmiṃ khaṇe tattha pippalīrukkhe adhivatthā devatā tassa taṃ kiriyaṃ disvā pucchissāmi tāva nanti taṃ upasaṅkamitvā evamāha. Bho tvaṃ ghanataratimirākule mahārattiyaṃ tattha tattha vikiṇṇanaraṭṭhisamākiṇṇe soṇasigālādikuṇapādakākule manussamaṃsabhakkhayakkharakkhasākule tattha tattha pajjalantānekacitakabhayānake susāne manussamaṃsaṃ pacitvā kiṃkarosīti pucchantī āha.
在漆黑的深夜里,在腐尸堆旁,
在杂乱不堪的坟场中间;
你居然用人的血肉,放在人头骨炉灶上煮。
你说吧,那对你有什么用?
Rattandhakāre kuṇapādakehi, Samākule sīvathikāya majjhe; Manussamaṃsaṃ pacasī dha sīse, Vadehi kiṃ tena payojanaṃ teti.
既不是因祭祀之故,也不是因布施之故,
我在坟场中间煮肉。
对世人来说,没有别的什么与饥饿相等。
为了消除饥饿,我正在煮这个。
Na yāgahetu na ca dānahetu, Susānamajjhamhi pacāmi maṃsaṃ; Khudāsamaṃ natthi narassa aññaṃ, Khudāvināsāya pacāmimambhoti.
于是天神对他问道:“但愿如此。你用这块破布挡风,是为了什么目的呢?”
Tato devatā taṃ tathā hotu, iminā pilotikena vātāvaraṇaṃ karosi. Kimatthametanti pucchantī.
以枝为衣,为了守护羞耻。
在那里把毕罗提伽布片铺展开来;
你制作挡风的屏障,朋友,
你被问到时,说“这是为了什么目的”?
Nivatthasākho hirisaṃvarāya, Pilotikaṃ tattha pasārayanto; Karosi vātāvaraṇañca samma, Kimatthametaṃ vada pucchito meti.
清凉之风,混合着美好。
自己仿佛无心,由于无心之状态。
触碰不善者的身体……
对忘恩负义、破坏友谊的人。
Subhā subhāmissitasītavāto, Sayaṃ acittova acittabhāvā; Dehaṃ phusitvāna asādhukassa, Akataññuno mittapadhaṃsakassa.
如果它伴随我的身体,
它触碰那个,风啊,造访我之后;
因为它给予痛苦,所以它像毒药一样,贤者啊。
为了避开这块被绑着的破布。
Samāvahanto yadi me sarīre, Phusāti taṃ vāyu mamā visitvā; Dukkhaṃ dadātīti visaṃva taṃ bho, Parivajjituṃ baddhamimaṃ kucelanti.
那个背恩毁恩者对你做了什么,贤者……
你的钱财和粮食都被毁掉了;
母亲、父亲、亲戚、田地、家宅,
被它毁掉了,你说“他们算什么”?
Ki makāsi bho so katanāsako te, Dhanañca dhaññaṃ tava nāsayī ca; Mātā pitā bandhavo khetta vatthū, Vināsitā tena vadehi kiṃ teti.
从国王那里产生的巨大恐惧,
以及抢夺一切财物、杀害等种种恶行;
由忘恩负义的善士产生。
喧闹者,贤者,你应当避开远离。
Yaṃ rājato hoti bhayaṃ mahantaṃ, Sabbassa haraṇādivadhādikañca; Akataññunā sappurisena hoti, Ārāva so bho parivajjanīyo.
凡世间由盗贼和怨敌而生之恐惧
再说,即使用水,甚至用火,
对忘恩负义者来说,那也成为全部。
阁下,他确实应该避开。
Yamatthi corāribhayañhi loke, Atho dakenāpi ca pāvakena; Akataññunā taṃ sakalampi hoti, Ārāva so bho parivajjanīyo.
杀生,还有不与取,
对他人的妻子行淫,以及说妄语;
饮酒、争吵和挑拨离间的话,
绮语,以及与放荡之人结交。
Pāṇātipātampi adinnadānaṃ, Parassa dārūpagamaṃ musā ca; Majjassa pānaṃ kalahañca pesunaṃ, Samphaṃ giraṃ dhuttajanehi yogaṃ.
一切无益、不吉祥、不可意的事物,
认为堕入恶趣的苦是无限的
因不知恩者而非善士。
贤者们,那个人应当远离。
Sabbaṃ anatthaṃ asivaṃ aniṭṭhaṃ, Apāyikaṃ dukkhamananta maññaṃ; Akataññunā sappurisena hoti; Ārāva so bho parivajjanīyoti.
说完之后,他把自己因为跟不善的人交往而受过的所有苦都讲了出来。接着,那位天神说:“贤者,世尊开示《吉祥经》的那一天,我也正是坐在这棵树上。”
Vatvā attanā asappurisasaṃsaggenānubhūtaṃ sabbaṃ dukkhaṃ kathesi, tato devatā ahampi bho satthuno maṅgalasuttadesanādivase imasmiṃyeva rukkhe nisinno.
不亲近愚人,而亲近智者;
供养值得供养的人,这就是最上的吉祥。
Asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā; Pūjā ca pūjanīyyānaṃ, etaṃ maṅgala muttamanti.
他听了偈颂里“愚人因嗔过而受害”这句话后,生起了净信,把那人带到自己的天宫,给他沐浴,用天衣和装饰打扮他,给他天界的食物和饮料,对他做了盛大的恭敬供养,然后以自己的威神力,让他在那座城市里被灌顶立为王。他在那里治理国家,做了布施等种种善业,寿命结束时,就随着自己的业力而去。
Gāthāya bālassa dose assosiṃti vatvā tassa pasanno taṃ attano vimānaṃ netvā nahāpetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā dibbannapānaṃ datvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā attano ānubhāvena tasmiṃ nagare rajje abhisiñcāpesi. So tattha rajjaṃ karonto dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.
这样远离与不善之人的交往和共住,
通过彻底舍弃而结交善良、清净的贤善之人,
在圆满布施等种种善行时,
你们应当成就天界与解脱之威德。
Evaṃ asādhujanasaṅgamasannivāsaṃ, Sañcajja sādhusucisajjanasaṅgamena; Dānādi nekakusalaṃ paripūrayantā, Saggā pavaggavibhavaṃ abhisambhunāthāti.
18. 摩噜多婆罗门的故事中,这段渐次说法
18. Maruttabrāhmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在赡部洲,恒河岸边有个叫旃陀跋伽的地方,那里有一座名叫霍摩的村子。村里住着一位叫摩噜多的婆罗门。那时,他为了做生意去了得叉尸罗,在回家的路上,中途在一间厅堂里看见一只得了麻风病的狗。他心生怜悯,用青藤汁揉搓后喂给它吃。那只狗病好了,恢复了正常,它察觉到这位婆罗门对自己有恩,就跟着他一起走了。后来,婆罗门的妻子怀孕了,到了足月生产的时候,婴儿横位卡住,死在胎中。当时人们用刀把胎儿切成一块块取了出来。婆罗门看到这情景,心生厌离,便舍弃了在家生活,出家做了修行者,住在树林里。后来,他的妻子和另一个男人同居,对婆罗门怀恨在心,心想“他抛弃我出家了”,便和那个男人商量:“贤者啊,把那个婆罗门杀掉吧。”那只狗听到他们的密谈后,就一直跟着婆罗门。有一天,那个男人拿着弓箭出门,心想“我要去杀了那个修行者”。那时修行者去树林里采果实去了。那只狗留在了修行者的茅屋里。那个男人盯着修行者回来的路,躲在路中间等着。狗看到那个男人放松了警惕,就咬断了他弓上的弦。那人重新把弦装好,狗又咬断,装一次咬一次。后来那个恶人知道修行者要回来了,就带着弓去杀他。这时狗咬住他的脚把他扑倒,咬了他的脸,把他弄得虚弱无力,然后汪汪大叫。善人就是这样报答对自己有恩的人。经中这样说过。
Jambudīpe candabhāgā nāma gaṅgātīre homagāmaṃ nāma atthi. Tasmiṃ eko marutto nāma brāhmaṇo paṭivasati. Tadā so vohāratthāya takkasīlaṃ gantvā gehaṃ āgacchanto antarāmagge ekāya sālāya kuṭṭharogā turaṃ sunakhaṃ disvā tasmiṃ kāruññena nīlavallitakkambilena madditvā pāyesi. Sunakho vūpasantarogo pākatiko hutvā brāhmaṇena attano katūpakāraṃ sallakkhento teneva saddhiṃ agamāsi. Aparabhāge brāhmaṇassa bhariyā gabbhaṃ paṭilabhi, paripuṇṇagabbhāya tāya vijāyanakāle dārako tiriyampatitvā antogabbheyeva mato. Tadā taṃ satthena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā nīhariṃsu, atha brāhmaṇo taṃ disvā nibbindahadayo gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharati. Athassa bhariyā aññena saddhiṃ saṃvasantī ayaṃ maṃ pahāya pabbajitoti brāhmaṇe paduṭṭhacittā bho brāhmaṇaṃ mārehīti sāmikena saddhiṃ mantesi. Tesaṃ mantanaṃ sunakho sutvā brāhmaṇeneva saddhiṃ carati. Athekadivasaṃ tassā sāmiko tā pa saṃ māressāmīti dhanu kalāpaṃ gahetvā nikkhami, tadā tāpaso phalāphalatthāya araññaṃ gato. Su na kho assameyeva o hī yi. Puriso tāpasassāgamanamaggaṃ olokento gacchantare nilīno acchi. Sunakho tassa pamādaṃ oloketvā dhanuno guṇaṃ khāditvā chindi. So puna guṇaṃ pākatikaṃ katvā āropesi. Evaṃ so āropitaṃ āropitaṃ khādateva, atha so pāpapuriso tāpasassāgamanaṃ ñatvā taṃ māressāmīti dhanunā saddhiṃ agamāsi. Athassa sunakho pāde ḍasitvā pātetvā tassa mukhaṃ khāditvā dubbalaṃ katvā bhuṅkāramakāsi, evañhi sappurisā attano upakārakānaṃ paccupakāraṃ karonti. Vuttañhi.
那只狗在提供帮助时,是知恩感恩的。
成为仇敌的杀手,给了仙人生命。
Upakāraṃ karonto so, sunakho katavediko; Sattūpaghātakaṃ katvā, isino dāsi jīvitaṃ.
连畜生也始终知道(别人)为自己所做的恩德。
有智慧者这样说完之后,愿众生都懂得感恩。
Tiracchānāpi jānanti, guṇamattani kataṃ sadā; Iti utvāna medhāvī, kataññū hontu pāṇinoti.
从那以后,那位苦行者听到狗叫声就走过去,看到它那副惨状,心生怜悯而照料它,把它调养到伤好、体力恢复,就住在那里,修成禅那和神通,命终时投生到梵天界。
Tato tāpaso sunakhassa saddenā gantvā tassa taṃ vippakāraṃ disvā kāruññena paṭijiggitvā vūpasantavaṇaṃ balappattaṃ posetvā tattheva vasanto jhānābhiññaṃ nibbattetvā āyupariyosāne brāhmalokaparāyaṇo ahosīti.
听说了那只狗所做的善事,
听了仙人讲述慈爱之敌的本性,
请你们好好去做悲悯和利益他人的事,
它永远都会成为你们生死轮回与享乐的因。
Sutvāna sādhu sunakhena katūpakāraṃ, Mettiṃdisassa pakataṃ isinā ca sutvā; Sammā karotha karuṇañca parūpakāraṃ, Taṃ sabbadā bhavati vo bhavabhogahetūti.
19. 关于施水这件事的渐次解说
19. Pānīyadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在赡部洲的某个地方,有个男子从一个国走到另一个国、从一个地区走到另一个地区,一路漫游,渐渐来到旃陀跋伽河边。他上了船,要到对岸去。这时还有一个孕妇也坐这条船过河。船到了河中央的时候,她身上由业力所生的风开始搅动。她生不出来,疲惫不堪,就向人们哀求说:给我点水喝吧,我渴了。那些人好像没听见她的话,不给她水。那个外乡人可怜她,就取了水送到她嘴边。就在那一刻,她缓过气来,顺利地生下了孩子。后来他们到了岸边,过了几天,各自回到了自己的地方。
再后来,那个外乡人因为某件事,来到那个女子所住的城里。他在城里到处转,找不到住的地方,就走到城门边的一间棚屋,在那里躺下了。就在同一天,盗贼进了城,在王宫里挖了洞,拿了值钱的东西出来,被国王的差役追赶,逃到那间棚屋,把东西丢在那里就跑了。国王的差役追过来,没看见盗贼,却看见那个外乡人,就说这是盗贼,把他抓起来,反绑双手,紧紧捆住,第二天带去见国王。国王问:喂,你为什么干盗贼的勾当?他回答说:大王,我不是盗贼,我是外乡人。国王找不到盗贼,就说:这个人就是盗贼,把他杀掉。国王的差役把他紧紧捆住,带到刑场。那个女子看见他被这样带走,认出了他,心里震动,片刻之间就赶到国王那里,行礼之后说:大王,这个人不是盗贼,是外乡人,请放了他。国王不信她的话,说:如果你想放他,就拿和他身价相等的钱财来赎。她说:主人啊,我家里没有钱财。不过,请让我和我的七个孩子一起做您的奴隶,请放了他,大王。国王说:你说他是刚来的。你为了他,连自己和孩子们都愿意做奴隶。他到底是你什么亲戚,还是对你有恩的人?国王这样问着说道。
Jambudīpe aññatarasmiṃ janapade kire ko manusso raṭṭhato raṭṭhaṃ janapadato janapadaṃ vicaranto anukkamena candabhāgānadītīraṃ patvā nāvaṃ abhiruhitvā paratīraṃ gacchati. Athāparā gabbhinitthī tāya eva nāvāya gacchati, atha nāvā gaṅgāmajjhappattakāle tassā kammajavātā caliṃsu. Tato sā vijāyitumasakkontī kilantā pānīyaṃ me detha, pipāsitāmhiti manusse yāci. Te tassā vacanaṃ asuṇantā viya pānīyaṃ nādaṃsu, atha so jānapadiko tassā karuṇāyanto toyaṃ gahetvā mukhe āsiñci, tasmiṃ khaṇe sā laddhassāsā sukhena dārakaṃ vijāyi, atha te tīraṃ patvā katipayadivasena attano attano ṭhānaṃ pāpuṇiṃsu. Athāparabhāge so jānapadiko aññatarakiccaṃ paṭicca tassā itthiyā vasananagaraṃ patvā tattha tattha āhiṇḍanto nivāsanaṭṭhānaṃ alabhitvā nagaradvāre sālaṃ gantvā tattha nipajji. Tasmiṃyeva divase corā nagaraṃ pavisitvā rājagehe sandhiṃ chinditvā dhanasāraṃ gahetvā gacchantā rājapurisehi anubandhā gantvā tāyeva sālāya chaḍḍetvā palāyiṃsu. Atha rājapurisā āgantvā core apassantā taṃ jānapadikaṃ disvā ayaṃ coroti gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā puna divase rañño dassesuṃ. Raññā kasmā bhaṇe corakamma makāsīti pucchito nāhaṃ deva coro, āgantukomhīti vutte rājā core pariyesitvā alabhanto ayameva coro, imaṃ mārethāti āṇāpesi. Rājapurisehi taṃ gāḷhaṃ bandhitvā āghātanaṃ nīte sā itthī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā sañjānitvā kampamānahadayā muhuttena rañño santikaṃ gantvā vanditvā deva eso na coro āgantuko muñcathetaṃ devāti āha. Rājā tassā kathaṃ asaddahanto yajjetaṃ mocetu micchasi. Tassagghanakaṃ dhanaṃ datvā muñcāpehīti, sā sāmi mama gehe dhanaṃ natthi. Apica mama sattaputtehi saddhiṃ maṃ dāsiṃ karohi, etaṃ muñca devāti āha, atha rājā tvaṃ etaṃ adhunāgatoti vadasi. Etaṃ nissāya puttehi saddhiṃ attānaṃ dāsattaṃ sāvesi. Kimeso te ñāti vā, udāhu upakārakoti pucchanto āha.
女士,这位男子是你什么人?我问你,是为了解开疑惑。
他是你的哥哥,还是你的父亲?是你的丈夫,还是你的小叔?
Kiṃte bhoti ayaṃ poso, tuvaṃ pucchāmi saṃsayaṃ; Bhātā vā te pitā hoti, pati vā devaro tava.
是亲戚、同族,还是还债的人?
或者他是对你有恩的人吗?你为什么把生命给了他?
Ñāti sālohito kinnu, udāhu iṇadāyako; Athopakārako kinnu, kasmāssa desi jīvitaṃti.
大王啊,这个人以前帮助过我;
此人孤苦无依,饱受痛苦,正站在死亡处。
Eso me puriso deva, katapubbopakārako; Atāṇamekikaṃ ceso, dukkhitaṃ maraṇe ṭhitaṃ.
她生不出来,怀着孕,正受着苦。
他用水照顾我,那时我因此过得很安乐。
Vijāyitu masakkontiṃ, gabbhiniṃ dukkhavediniṃ; Toyena maṃ upaṭṭhāsi, tenāhaṃ sukhitā tadā.
以破碎浪花串成的花环,渡越那浩瀚的大海;
世人舍弃了饮用井水,口渴的世人走去。
Bhaṅgakallolamālāya, uttarantaṃ mahaṇṇavaṃ; Pahāya pātuṃ kūpassa, yāti loko pipāsito.
同样地,在那些确实存在的众人当中,人中之主啊,
善德只在一个人的心中稳稳地安住。
Tatheva vijjamānesu, janesu manujādhipa, Ekasseva manasmiṃhi, guṇaṃ tiṭṭhati sādhukaṃ.
有些人贪求象肉,舍弃了死象;
它们为了肉而追赶那只独自奔跑的兔子。
Pahatvāna mataṃ hatthiṃ, maṃsatthī keci jantuno; Anubandhanti maṃsatthaṃ, sasaṃ dhāvanta mekakaṃ.
同样地,人中之主啊,在活着的众人当中,
有德行的人,人们会追随他;他是知恩报恩的善士。
Tatheva vijjamānesu, janesu manujādhipa; Guṇavanta manubandhanti, sappurisaṃ katavedikaṃ.
所以,人主啊,我立足于善士之法。
人们通过这个法门,随念过去曾经做过的种种善行。
Tasmā sappurise dhamme, patiṭṭhāsmi narādhipa; Anussaranti etena, katapubbū pakārakaṃ.
我和我的儿子们,都因此得到了安乐。
就算要舍弃性命,我也必须救他。
Ahañca mama puttā ca, etenamha sukhāpitā; Jīvitampi pariccajja, muccanīyo ayaṃ mayāti.
于是国王把守门人叫来,也问了他,知道他是刚来的,对那位善士的品德感到满意,就赐给两人很大的荣耀。他们得到荣耀之后,从那时起就做布施等福德善业,最终投生到天界。
Tato rājā dovārikaṃ pakkositvā tampi pucchitvā adhunāgatabhāvaṃ ñatvā tassā sappurisadhamme santuṭṭho tesaṃ ubhinnampi mahantaṃ yasaṃ anuppadāsi. Te laddhayasā ta to paṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇā ahesunti.
即使心安住于法上的女人,
这样他们就能得到财富和称赞,
作意于法与善行,
清净的善人们,要始终在诸法中行持。
Dhamme patiṭṭhitamanā api mātugāmā, Evaṃ labhanti vibhavañca pasaṃsanañca; Dhammañca sādhucaritaṃ manasīkaronto, Dhammesu vattatha sadā sucisajjanāti.
第20章:同伴舍弃生命的故事,这里按顺序来说。
20. Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
世尊般涅槃后,舍卫城里住着两位婆罗门,一个叫索摩婆罗门,一个叫索摩达多婆罗门。索摩婆罗门经常和索摩达多婆罗门一起掷骰子玩。有一天,索摩达多赢了索摩婆罗门,拿走了他的上衣和印章戒指,在回自己家的路上对索摩婆罗门说:“来,一起到我家去吧。”索摩婆罗门说:“朋友,我现在只剩一件衣服,没法走到街上去。对我来说,待在这里比去更好。”索摩达多听了就说:“朋友,那你拿上这件上衣吧。”他把上衣还给了索摩婆罗门,然后说:“朋友,现在来吧。”可索摩婆罗门还是不肯来。索摩达多又问:“朋友,你为什么还是不来?”索摩婆罗门说:“朋友,我的妻儿等人看不到我手上的印章戒指,就会跟我吵闹。”索摩达多于是说:“既然这样,等你有能力的时候再还给我吧。”他把印章戒指也还了回去。索摩婆罗门接过戒指,才跟着回了家。从此,两人就成了好朋友。后来,人们抓住索摩达多婆罗门,把他跟别人妻子通奸的事报告给了国王。国王见他相貌出众,就没有治他的罪,只是告诫说:“朋友,以后别再这样做了。”然后就把他放了。国王这样一而再、再而三地告诫后放了他,到第四次时,才下令:“把他带到刑场去,杀掉。”可见,沉迷于恶业的人,即使以种种方式反复劝诫,也没法阻止他。事情就是这样。
Bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ somabrāhmaṇo somadattabrāhmaṇoti dve brāhmaṇā vasanti. Tattha somadattabrāhmaṇena saddhiṃ somabrāhmaṇo yebhuyyena dūtaṃ kīḷati. Athekadivasaṃ somadatto somabrāhmaṇaṃ tena parājetvā tassa uttarāsaṅgañca lañchanamuddikañca gahetvā attano gehaṃ gacchanto somabrāhmaṇassa ehi gehaṃ gacchā- māti āha. Tato somo nāhaṃ samma ekasāṭako hutvā antaravīthiṃ otarituṃ sakkomi. Gamanato ettheva me ṭhānaṃ varataranti āha, somadattena evaṃ sati samma imaṃ uttarāsaṅgaṃ gaṇhāti tassa taṃ datvā idāni samma ehīti vuttopi nāgacchati. Puna tena bho kasmā nāgacchasīti puṭṭho samma mama hatthe muddikaṃ apassantā me puttadārādayo mayā saddhiṃ kalahaṃ karontīti āha, atha so evaṃ sante yadā te pahoti. Tadā mayhaṃ dehīti muddikampi datvā taṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Atha te ettakena sahāyā ahesuṃ. Aparabhāge somadattabrāhmaṇaṃ ayaṃ paradārakammaṃ akāsīti manussā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā tassa rūpasampattiṃ disvā rājāṇaṃ akatvā mā bho puna evamakāsīti ovaditvā vissajjesi. Rājā naṃ yāvatatiyavāraṃ ovadanto vissajjetvā catutthevāre gacchathetaṃ āghātanaṃ netvā mārethāti āṇāpesi. Evaṃ pāpakamme niratā anekākārena ovadantāpi na sakkā nivāretuṃ. Tathāhi.
狗、豺狼、乌鸦和绿蝇,
这些众生无法被制止在这具腐尸上。
Soṇā ceva sigālā ca, vāyasā nīlamakkhikā; Iccete kuṇape sattā, na sakkā te nisedhituṃ.
同样,在杀生、邪淫和饮酒这些事情上,
在妄语和偷盗这些事情上,众生没办法约束自己。
Tathā pāṇātipātesu, paradāre surāya ca; Musāvādesu theyyesu, sattasattā na vāriyāti.
于是国王的侍从们把他绑起来带走了。那时,索摩婆罗门看见索摩达塔被那样押走,心惊胆战,就走到国王的侍从们跟前说:贤者们,请暂且不要杀他,等我去禀告国王。说完,他来到国王面前,行礼后站在一旁,说:大王,我愿意用我的性命换婆罗门索摩达塔的性命。请放了他。如果你们想杀人,就杀我吧。国王沉默不语。国王的侍从们放了索摩达塔,把索摩婆罗门带到刑场杀了。唉,知恩报恩的人啊!
Tato rājapurisā taṃ bandhitvā pakkamiṃsu. Tadā somabrāhmaṇo somadattaṃ tathā nīyamānaṃ disvā kampamānahadayo rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā imaṃ bho muhuttaṃ mā māretha. Yāva rājānaṃ jānāpessāmīti vatvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhito deva mama jīvitaṃ somadattassa brāhmaṇassa dassāmi. Etaṃ muñcatha. Yadi māretukāmā, maṃ mārethāti āha. Rājā tuṇhī ahosi, rājapurisā somadattaṃ muñcitvā somabrāhmaṇaṃ āghātanaṃ netvā māresuṃ, aho kataññuno kataveditā.
有些人记着别人对自己哪怕一点点恩情,
他们献出生命,就像索摩为索摩达塔献出自己一样。
Kakūpakāra mattānaṃ, sarantā keci mānusā; Jīvitaṃ denti somova, somadattassa attanoti.
他因为那次布施生命,死后投生到天界,化生在宏伟的金色天宫里,被上千天女围绕,享受天界的福报。那时,婆罗门索玛达塔心想:“这个人曾把我从死亡边缘救出来。”于是为他做了布施,并把功德回向给他。就在那时,他获得了比之前大得多的天界权势和天威。后来,这位苏摩天子观察自己的天界权势时,看到了自己当初为同伴舍命的因缘。看到之后,他离开天界之身,以青年人的模样来到婆罗门索玛达塔面前,寒暄问候后,说明自己已投生天界,然后带着索玛达塔,凭自己的神通力把他带到天界,让他随心所欲地享受天界福报。他让索玛达塔享受了七天的天界荣华,到第七天把他送回自己家里。因为在那里已经体验过天界福报,人间的福报就显得令人厌恶了。此后,索玛达塔回忆起天界的福报,变得消瘦、虚弱,脸色苍白发黄。后来有一天,那位天子看到他,发现他变成了这副痛苦的样子,知道人没办法在人间真正享受天界的福报,就给了他一颗能满足一切愿望的如意宝珠,又用自己的神通力,让他的妻子变得美丽、有福气、容貌出众,远超人间女子的美貌。再后来,这对夫妻因为亲眼见过天界福报的殊胜,就布施、持戒,死后投生到了那位同伴天子所在的天界。
So tena jīvitadānena devaloke nibbattitvā mahante kanakavimāne devaccharāsahassaparivuto dibbasampattimanubhonto paṭivasati. Tadā somadattabrāhmaṇo eso maṃ maraṇappattaṃ mocesīti vatvā tassatthāya dānaṃ datvā pattiṃ adāsi. Tāvadevassa tato bahutaraṃ devissariyaṃ ahosi devānubhāvañca. Tato so somadevo attano devissariyaṃ olokento sahāyassa attano jīvitadānaṃ addasa. Disvā attabhāvaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇena somadattabrāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā attānaṃ devaloke nibbattabhāvaṃ pakāsetvā taṃ gahetvā attano ānubhāvena devalokaṃ netvā yathākāmaṃ sampatti manubhavāti vatvā sattāhaṃ devassariyaṃ datvā sattame divase netvā tassa geheyeva patiṭṭhāpesi. Tattha hi dibbasampatti manubhūtassa manussasampatti paṭikkulā hoti. Tato so dibbasampattimanussaranto kiso dubbalo uppaṇḍuppaṇḍukajāto ahosi. Athekadivasaṃ devaputto taṃ olokento tathā dukkhappattaṃ disvā na sakkā manussena dibbasampattimanubhavitunti icchiticchitasampattidāyakaṃ ekaṃ cintāmaṇiṃ datvā tassa bhariyampi attano ānubhāvena rūpavanthaṃ yasavantaṃ vaṇṇavantaṃ atikkantamanussitthivaṇṇaṃ akāsi, aparabhāge te jayampatikā paccakkhato diṭṭhadibbasampattivibhavā dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā sahāyadevaputtassa santikeyeva nibbattiṃsūti.
因微薄的帮助而心生欢喜者,
(某人)思惟:善人们甚至布施生命;
贤者们,不要做背叛恩人的朋友。
你们要永远做善人称赞的人。
Mandena nanditamanā upakārakena, Pāṇampi denti sujanā iti cintayitvā; Mittaddu mā bhavatha bho upakārakassa; Pāsaṃsiyā bhavatha sādhujanehi niccaṃti.