这是嗜法者故事里的次第讲说。巴利
1. Dhammasoṇḍakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在这里,那些事的起源有两种情况:在阎浮提洲和锡兰岛。其中,阎浮提洲有四十种,锡兰岛有六十三种。在这些当中,先说说阎浮提洲起源的事,就从嗜法者的事开始。
怎么回事呢?据说,在我们的世尊之前,就在这个贤劫中,有一位名叫迦叶的导师出现在世间。那位世尊的教法消失后不久,我们的菩萨就投生到波罗奈国王正妃的胎中。他出生的那一刻,一切众生的心中就生起了对法的善思和法想,因此大家就叫他“嗜法者”。
这位王子在庞大的随从簇拥下长大,精通一切技艺,受到父王以副王之位相待,修习布施等十种善业道。父王去世后,大臣们为他灌顶,立他为王。这位嗜法者大王在犹如天宫般的波罗奈城里,像转轮王一样治理波罗奈国。过了一个月或半个月,他躺在华丽的床上这样想:我这样享受王权的荣华,却与法分离,这并不光彩,就像天空失去了太阳一样。他以种种方式这样思惟。巴利
Tattha tesaṃ vatthūna muppattiyo dvidhā bhavanti jambudīpe sīhaḷadīpecāti, tattha jambudīpe tāḷīsa, sīhaḷadīpe tesaṭṭhi, tesu tāva jambudīpuppattivatthūni āvi bhavissanti, tatopi dhammasoṇḍakassa vatthu ādi, kathaṃ, amhākaṃ kira bhagavato pubbe imasmiṃyeva bhaddakappe kassaponāma satthā loke udapādi, tassa kho pana bhagavato sāsanantaradhānato na cireneva kālena amhākaṃ bodhisatto bārāṇasīrañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, tassu ppatti kālasamanantarameva sabbasattānaṃ manasi dhammasaññā udapādi, tasmāssa dhammasoṇḍotināma makaṃsu, so paneso kumāro mahantena parivārena vaḍḍhento sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitarā uparajjena pūjito hutvā dānādayo dasakusalakammapathe pūrento pituaccayenāmaccehi rajjenābhisiñcito ahosi, so panesa dhammasoṇḍakamahārājā devanagarasadise bārāṇasīnagare cakkavattisadisaṃ bārāṇasīrajjaṃ kārento māsaddhamāsaccayena sirisayanagato evaṃ cintesi, mamevaṃ rajjasirimanubhavanaṃ na sobhati dhammaviyogena, divākara virahito nabho viyātiādinā nānākāraṇaṃ cintesi, tenettha.
过去世由布施、持戒等所成的功德,
我凭不懈的努力,达成了所应达成的事。
就像天王在摩萨迦一样
在都城最殊胜的地方,在最高贵的繁荣中。巴利
Puññena sīlādimayena pubbe, Katena pattosmi atanditena, Masakkasāre viya devarājā; Rājattamiddhe puramuttamamhi.
以迷人眼目的美色,
以耳正确地听闻甘露
以香气让鼻子感到愉悦而美好,
以味觉的清净与尝味的舌识,巴利
Rūpena hārīnayanussavena, Saddena sammā savaṇāmatena, Gandhena ghānussavasobhanena, Rasaññapuññena rasenacāpi.
通过触,以带来善触之触接触身体,
我已经达到成就,具有大神通。
非因这些而有放逸状态,
知道了“不陷入……才是相称/适宜的”。巴利
Phassena gattassa suphassadena, Samiddhipattosmi mahiddhikohaṃ, Nevettakeneva pamādabhāva, Mā pajjituṃ yuttarūpanti ñatvā.
我将献出肢体,甚至生命,
以清净的信心,献上谷物与财富,
我将聆听那应当接纳的安稳吉祥之法。
由胜者所说、能断除生与老的法。巴利
Dassāmi aṅgaapi jīvitañca, Dhaññaṃ dhanaṃ cāpi pasannacitto, Sossāmi dhammaṃ sivamādadhānaṃ, Jineritaṃ jātijarāpahāṇaṃ.
就像没有油的灯,无法在虚空中发光。
我的王权也一样,没有正法就不光彩。巴利
Na sobhati yathākāsaṃ, jalaṃ dhāmapatiṃvinā, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.
正如没有月亮的夜晚,夜晚从来都不好看。
我的王权也一样,没有正法就不光彩。巴利
Na sobhati hathā ratti, nisānāthaṃ vinā sadā, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.
就算大象打扮得再漂亮,没有象牙也不好看。
我的王权也一样,没有正法就不光彩。巴利
Alaṅkatopi ce hatthī, vinā dāṭhā na sobhati, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.
就像浪花环绕的海洋,
没有海岸,就显不出光彩。
我的治国理政也是如此,
离开法,就不光彩。巴利
Yathā kallolamālīyaṃ, Vinā velā na sobhati, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, Vinā dhammā na sobhati.
就像一位打扮得体的国王,
穿劣衣者根本不好看,
我的治国理政也是这样,
没有法,就不庄严。巴利
Yathā sumaṇḍito rājā, Kupaṭo neva sobhati, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, Vinā dhammā na sobhati.
我只听法,我的心也只在法中感到欢喜。
确实没有比法更高的,法才是三种圆满的根本。巴利
Dhammameva suṇissāmi, dhamme me ramatī mano, Na hi dhammā paraṃ atthi, dhammamūlaṃ tisampadanti.
这样想过之后,他清早从吉祥宫出来,坐在装饰整齐、张着白伞的王家高座上,被大臣们围绕,像天王一样威光显耀。坐下后,国王对大臣们这样说:诸位,如果这里有谁在佛陀所说的法里知道某些法,就请说出来,我想听法。他们全都说:大王,我们不知道。听了这话,国王不悦,这样想:不如我在象背上放一千金币,在城里击鼓宣告,也许有人因为贪财,哪怕只为了四句偈也愿意说法。这对我长久以来都会带来利益和安乐。于是他就那样做了,却还是找不到说法的人,于是又说:我给两千、三千、四千、五千、千万、百亿。接着又到村庄、市镇、乡野,又到长者之位、将军之位、副王之位等等,再说:我给白伞,舍弃王者的装束,宣称自己是奴仆,给为我说法的人。这样击鼓宣告之后,仍然找不到说法的人,他心生警醒:没有法,我要这王位做什么?于是把王位交给大臣们,这位渴求正法、嗜好正法的国王,便进入大树林,辗转经过村庄、市镇和王都。巴利
Evaṃ cintetvā pātova sirigabbhā nikkhamma susajjite samussitasetacchatte rājapalleṅke amaccagaṇa parivuto nisīdi devarājāviya virocamāno, nisinno pana rājā amacce evamāha, yo panettha bhonto buddhabhāsitesu dhammesu kiñcidhammaṃ jānāti, so bhāsatu, sotumicchāmidhammanti, te sabbepi mayaṃ deva na jānāmāti āhaṃsu, taṃ sutvā a na tta ma no rājā evaṃ cintesi, yannūnāhaṃ hatthikkhandhe sahassaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃcarāpeyyaṃ, yaṃ appevanāma koci dhanalobhena cātuppadikāyapi gāthāya dhammaṃ deseyya. Taṃ me dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti, tato so tathā katvāpi dhammadesakaṃ alabhanto puna dvisahassaṃ ticatupañcasahassantiyāvakoṭippakoṭiṃdammīti, tato gāma nigama janapade, tato seṭṭhiṭṭhānaṃ senāpati uparājaṭṭhānā dayopi, puna setacchattaṃ dammi, rājavesaṃ pahāya attānaṃ dāsaṃ sāvetvā dhammadesentassa dammiti vatvā bheri carāpetvāpi dhamma desakamalabhitvā saṃviggo kimme dhammaviyogena rajjenāti amaccānaṃ rajjaṃ nīyyātetvā saddhammagavesako dhammasoṇḍakamahārājā mahāvanaṃ pāvisi gāma nigama rājadhāni paramparāya, tenettha.
过去让人击鼓巡行宣告之后,
热爱正法的人主;
向导师祈请正法的人
用千万财富也没能得到。巴利
Pure bheriṃ carāpetvā, Dhammasoṇḍo narādhipo; Saddhammajjhesakaṃ satthu, Aladdhā dhanakoṭihi.
我舍弃了王位,成了奴仆。
我的王位归于我的说法者。
那位大地之主这样说道,
哎呀,对诸法的贪恋真是稀奇啊!巴利
Dāso homi pahāyāhaṃ, Rājattaṃ desakassa me; Iccāha so mahīpālo, Aho dhammesu lolatā.
把令人心悦的王位交给了大臣们,
那位国王进入森林,寻求无上之法。巴利
Rajjaṃ nīyyātayitvāna, amaccānaṃ manoramaṃ, Vanaṃ pāvisi so rājā, gavesaṃ dhammamuttamanti.
菩萨进入大森林的那一刻,凭借他的福德威力,帝释天的宝座发热了。于是天王心想:“我这张黄色毛毯的石座无缘无故发热,这是什么原因?”于是帝释天王观察世间,发现那位嗜法大王找遍了整个赡部洲,都找不到能为他讲正法的人,已经进入了森林。这位嗜法大王为了正法,舍弃了王位、财富、亲友,甚至生命,进入了森林。他绝不是普通人,在这一劫中他必将成佛。这位即将成佛的菩萨今天刚进入大林,如果找不到正法,就会遭受极大的痛苦,这实在不应该。今天我应该到那里去,用正法甘露之味为他灌顶,让他安住于王位之中。这样想完之后,天王舍弃了自己的天身,化作一个巨大可怕的罗刹形象,在菩萨不远处显现出来。巴利
Mahāvanaṃ paviṭṭhakkhaṇe pana mahāsattassa puññatejena sakkassāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, atha devarājā cintesi akāmaṃ me paṇḍukambala silāsanaṃ uṇhamahosi, kinnukho kāraṇanti lokaṃ olokento sakko devarājā dhammasoṇḍaka mahārājānaṃ sakalajambudīpaṃ vicinitvā saddhammajjhesakaṃ alabhitvā vanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ addasa, dhammasoṇḍakamahārājā saddhammatthāya rajja dhana bandhu jīvitampi pahāya araññaṃ paviṭṭho, na so vatāyaṃ yovā sovā satto, imasmiṃyeva kappe buddho bhavissati, buddhabodhisatto cāyaṃ ajjeva mahāraññaṃ paviṭṭho saddhammaṃ aladdhā mahādukkhaṃ pāpuṇeyya, na cetaṃ yuttaṃ, ajja mayā tattha ganthabbaṃ dhammāmatarasena tamabhisiñcitvā rajje pahiṭṭhāpetunti cintetvā attabhāvaṃ vijahitvā bhayānakaṃ mahantaṃ rakkhasavesaṃ nimmiṇitvā mahāsattābhimukho avidūre attānaṃ dassesi, tenettha.
虎、熊、狮、水牛、蛇、象、豹,
野兽群栖的荆棘岩与树
人王走进森林,
我喜爱正法,从这里到那里四处游荡。巴利
Byagghacchasīhamahiso ragahatthidīpi, Migākulaṃ kaṇṭakaselarukkhaṃ; Narānamindo pavisitvakānanaṃ, Itocito vibbhami dhammakāmo.
靠着那位帝释天(Purindada)的威神之力,
他的石座确实变得滚烫。
正因为这样,他观察着世间,
他看见那位智者正在林中行走。巴利
Tassānubhāvena purindadassa, Silāsanaṃ uṇhamahosi kāmaṃ; Teneva so lokamudikkhamāno, Addakkhi dhīraṃ vipine carantaṃ.
今天我要用法的滋味正确地对你说……
让人满足之后,选择离去。
观想那极其可怖、如眼药膏堆般的形色,
大嘴,露出可怕的獠牙。巴利
Mayajja taṃ dhammarasena sammā, Santappayitvā gamanaṃ varanti; Mantvā subhīmañjanakūṭavaṇṇaṃ, Mahāmukhaṃ niggata bhīmadāṭhaṃ.
眼睛明亮宽广,看起来像燃烧的火焰,
鼻梁从中间断裂,鼻尖缺损。
牙齿粗糙,像赤铜一样,胡须浓密下垂。
青黑腹部、发出如雷般可怕吼声者。巴利
Dittaggisaṅkāsa visālanettaṃ, Majjhena bhaggaṃ cipiṭagganāsaṃ; Kharatambadāṭhiṃ ghanamassuvantaṃ, Nīlodaraṃ gajjitabhīmaghosaṃ.
指甲修长结实,带血而锐利舒展。
手持一把宽大、洁净、修长的宝剑。
手臂以槌为武器作标记且美丽。
紧咬嘴唇,面容凶猛可畏,额头布满皱纹。巴利
Karoruhaṃ tikkhasalohitāyataṃ, Visāladhotāyatakhaggahatthaṃ; Gadāyudhenaṅkitamaññabāhuṃ, Daṭṭhoṭṭhabhīmaṃ savalīlalāṭaṃ.
食人肉与饮血。
令人恐惧的粗暴夜叉模样;
在森林深处,把他幻化出来之后,
他向那位人中之王展示了自己。巴利
Manussamaṃsādanarattapānaṃ, Bhayānakaṃ kakkhalayakkhavaṇṇaṃ; Sumāpayitvāna vanantarasmiṃ, Dassesi attaṃ sa narādhipassāti.
这时,大士看见离自己不远的罗刹。见到之后,他既没有恐惧,也没有身毛竖立,也没有心惊胆战。他心里想:说不定这样的罗刹也懂得法,不如我到他那裡去听法,这对我长久以来都会有利益和安乐。这样想后,他又想:今天我应该走近他、向他提问。于是便走过去,与罗刹交谈着说道。巴利
Atha mahāsatto attano avidūre ṭhitaṃ rakkhasaṃ addakkhi, taṃ disvānāssa bhayaṃvā chambhitattaṃvā citthutrāsamattaṃvā nāhosi, kimatra cintesi, apināma evarūpo pirakkhaso dhammaṃ jāneyya, yannūnāhaṃ tassa santike dhammaṃ suṇissāmi, tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti cintesi. Cintetvā capana ajja mayā tamupasaṅkamma pucchitaṃ vaṭṭatīti gantvā rakkhasena saddhiṃ sallapanto āha.
在这座被树丛点缀的森林里;
开满了繁盛茂密、纵横交错的藤蔓。
你这位具大神力者已被支配,
我请问你,天人,请为我解除疑惑。巴利
Asmiṃ vanasmiṃ tarusaṇḍa maṇḍite; Suphullitānekalatākulākule; Adhiggahīto si mahānubhāva, Pucchāmi taṃ deva vadehi kaṅkhaṃ.
我来到林中寻求正法,
舍弃了王位,也舍弃了亲族大众;
如果你知道,朋友,就请告诉我。
哪怕只有一偈,只要是善逝所说的,巴利
Dhammaṃ gavesaṃ vanamāgatomhi, Pahāya rajjaṃ api ñātisaṅghaṃ; Jānāsi ce samma vadehi mayhaṃ, Ekampi gāthaṃ sugatena desitaṃ.
我了知法的一部分,
由胜者所说、比一切味道都更美好的
如果我为你宣说正法之道,
那你又能对说法的人怎么样呢?巴利
Dhammaṃ pajānāmahamekadesaṃ, Jineritaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ, Desemi cehaṃ tava dhamma maggaṃ, Tuvañhi kiṃ kāhasi desakassāti.
如果我安住于王位,贤者们,
我献上数量众多的供养。
现在有一个人独自来到森林深处,
除了这个身体之外我还能做什么呢?巴利
Rajje ṭhito assamahaṃ sace bho, Anapparūpaṃ pakaromi pūjaṃ; Idāni eko vanamajjhapatto, Karomi kiṃ dehamimaṃ ṭhapetvā.
你要是想要我的血肉,
我今天以此行摄受。
没有其他可由你供奉的了。
请宣说善逝所赞叹的法。巴利
Yadicchasi tvaṃ mama maṃsalohitaṃ, Karomahaṃ saṅgahamajja tena, Na catthi aññaṃ tava accanīyaṃ, Desehi dhammaṃ sugata ppasatthanti.
吃了肉以后,就像吃饱了的人一样,处于满足的状态。
灭除了渴,饮下鲜血之后;
我能为你宣说正法,
我饿得受不了,说不出话来。巴利
Bhutvāna maṃsaṃ suhitova santo, Hantvā pipāsaṃ rudhiraṃ pivitvā; Dhammaṃ kathetuṃ pabhavāmi tuyhaṃ, Vattuṃ na sakkomi khudāparetoti.
夜叉,你可是先把我吃了。
以后你又要为谁宣说法呢?
我的法,你的得肉之利。
你自己清楚该怎么做。巴利
Bhutvā tuvaṃ maṃ pathamañhi yakkha, Pacchā tu desessasi kassa dhammaṃ; Dhammassa mayhaṃ tava maṃsalābhaṃ, Tvameva jānāhi yathā bhaveyyāti.
听了这话,帝释天王说:“善哉,大王!只有我自己知道怎样才合适。”说完,就在离他不远的地方,化现出一座高三俱卢舍、颜色像眼药一样黑亮的大山,然后说:“大王,你爬上这座山,站在山顶上,跳进我嘴里来。你往下跳的时候,我就为你说法。这样一来,你能得到法,我能得到肉。”大士听了这话,心想:“我在无始的轮回中流转,曾无数次投生为狮子、老虎、豹、鱼、龟、鸟等众生的食物,这个数目无法计量。今天为了正觉者的法,我应当舍弃性命。”他这样想过后,就说了下面的话。巴利
Evaṃ vutte sakko devānamindo sādhu mahārāja ahameva yuttaṃ jānāmīti vatvā tassāvidūre tigāvutubbedhaṃ añjanavaṇṇaṃ mahantaṃ pabbataṃ māpetvā mahārāja imamāruyha pabbatamuddhaniṭṭhito mama mukhe patatu, ahaṃ patanthassa te dhammaṃ desessāmi, evaṃ sante tuyhaṃ dhammapaṭilābho, mayhaṃca maṃsapaṭilābho bhavissatīti. Taṃ sutvā mahāsatto anamatagge saṃsāre saṃsarato me sīhabyagghacchamacchakacchapavihaṅgādīnaṃ bhakkhabhūtassa jātīsu pamāṇaṃ natti, ajja mayā sambuddhassa dhammatthāya jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatīti cintetvā evamāha.
在轮回的流转中不断轮转,
众多众生陷入痛苦。
贤者们,这确实是自己的或他人的,
并非为了利益,而是徒劳空过的。巴利
Saṃsāravaṭṭesu vivaṭṭamānā, Papponti dukkhaṃ janatā anekā; Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.
你是偷盗者,也是邪淫者,
你杀生,还说妄语;
你喝了酒,犯了过错,
他们努力地大量给予痛苦。巴利
Tvamadinnahārī tica pāradāriko, Pāṇātipātīsi musā abhāsi; Tva majjapāyīti akāsi dosaṃ, Paggayha dukkhaṃ bahuso dadanti.
贤者们,这确实是为了自己,或者是为了他人,
并非为了利益,而是徒劳空过的。
有些树从悬崖上掉了下来,
因为附着不牢而艰难枯萎凋落。巴利
Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ; Rukkhā papātā papatitvakeci, Dubbandhiyā duggavisādanena.
被各种疾病和种种苦受折磨,
众生因为冷热等感受而死亡。
这确实,贤者们,是自己的或他人的。
并非为了利益,而是徒劳空过的。巴利
Byādhīhi nānākharavedanāhi, Maranti sattā utuvedanāhi; Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.
在老虎、熊、鱼、蛇这些动物的腹腔里,
对于我这样死去的人,不存在衡量标准。
贤者们,这确实或为自己,或为他人。
非有益,亦空。巴利
Byagghacchamaccho ragakucchiyañhi, Matassa me natthi pamāṇasaṅkhā; Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.
这今日我嗔恚生之肉布施,
并非为了天界统治权等。
而证得一切知的状态之后,
为了让众生从轮回中解脱出来,巴利
Etajja me ducca ja mattadānaṃ, Na hoti devissariyādikāya; Sabbaññubhāvaṃ pana pāpuṇitvā, Saṃsārato nittaraṇāya satte.
朋友,你多次帮过我。
所以,我听从你的话。
请你毫无疑虑地为我开示佛法。
你的心愿现在实现了。巴利
Tvaṃ samma mayhaṃ bahuso pakārī, Tasmā tavetaṃ vacanaṃ karomi; Asaṃkito desaya mayhadhammaṃ, Samijjhate dāni manoratho teti.
大士这样说完,就爬上山顶,站在那里说道:“今天,为了正法,我把王位、生命和身上的血肉都布施出去。”他心生欢喜,又说:“朋友,请为我说法吧。”那时,那头巨兽正张着大嘴、露出巨牙站在那里,他便朝它面前跳了下去。这时,帝释天——众神之王——满心欢喜,生起稀有之感,舍弃原本的身形,化现出装饰庄严的天神之身,像初升的太阳一样在天空中放光,用双手稳稳接住从空中坠落的大士,把他带到天界,让他坐在黄色毛毯的石座上,用天上的香、花等物供养他,自己听了法之后,生起净信,表达敬意。这是由迦叶十力世尊所宣说的、阐明无常等道理的法。巴利
Evañca pana vatvā mahāsatto pabbatamāruyha ṭhito āha, ahamajja rajjena saddhiṃ jīvitañca sarīramaṃsañca saddhammatthāya dammīti somanassappatto hutvā samma dhammaṃ desehīti vatvā tasmiṃ mahādāṭhaṃ mahāmukhaṃ vivaritvā ṭhite tassābhimukho upapati. Atha sakko devānamindo somanasso acchariyappatto attabhāvaṃ vijahitvā alaṅkatadibbattabhāvaṃ māpetvā ākāse taruṇasuriyo viya obhāsamāno ākāsato patantaṃ mahāsattaṃ ubhohi hatthehi daḷhaṃ patigaṇhitvā devalokaṃ netvā paṇḍukambala silāsane nisīdāpetvā dibbamayehi gandhamālādīhi pūjetvā sayaṃ dhammaṃ sutvā pasanno pasannākāraṃ katvā kassapadasabalena desitāya aniccādiparidīpikāya.
诸行确实是无常的,具有生起与坏灭的性质。
它们生起之后又灭去,它们止息下来就是快乐。巴利
Aniccāva ta saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.
他用偈颂说法,让那位国王的心愿达到圆满,又示现天界广大的富贵庄严,然后把他带回来,安立在他自己的王位上,教导他说:“大王,不要放逸!”之后,他自己就回天界去了。巴利
Gāthāya dhammadesanena tassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā devaloke mahantaṃ sirivibhavaṃ dassetvā ānetvā sakarajjeyeva patiṭṭhāpetvā appamatto hoti mahārājāti ovaditvā devalokameva agamāsīti.
不论是拥有无量的祥瑞,还是拥有生命,已寂静的人……
他们不忆念,只依循值得称赞的正法而行。
微薄财产、短暂寿命者们啊。
在这教法里,像你这样的人,怎么会对善法放逸懈怠呢?巴利
Iti amitasiriṃ vā jīvitaṃ vāpi santo, Na sumariya pasatthaṃ dhammamevā caranti; Tanutara vibhavānaṃ appamāyūnamambho, Iha kusalapamādo ko nu tumhādisānanti.
2. 在猎鹿人故事中,此为次第说法巴利
2. Migaluddakassa vatthumhi ayamānupubbikathā
据说,在第三十一劫的时候,有一位叫尸弃的正自觉者,圆满了三十种波罗蜜,证得最上正等觉。为了把包括天界众生在内的世间众生从轮回的荒野中渡出来,他降下法宝之雨,敲响法鼓,竖起法幢。有一次,他为了修习远离,进入了一片林野。进去以后,那里开满了花,有龙花树、印度月桂树等各种树木,形成一片片茂密的树林,还有盛开的各种茉莉花藤等许多藤蔓交织在一起,各种两足、四足的众生聚集居住,非常怡人。他在清凉的石板上铺好四层袈裟,坐了下来,六色光芒遍满四方。那时,天众、梵天、龙、金翅鸟等都聚集到那里,用天界的花香等供养世尊,赞叹世尊,礼敬世尊,站在一旁。在这次集会中,世尊发出甜美的声音,以梵音宣说与四谛相应的法,就像在降下甘露之雨。那时,有一个猎鹿人进入林中,杀了鹿和野猪,正在吃肉,走到那个地方,看见世尊在说法。他看见以后,站在一边,听完法,心生净信,从那里命终后投生到天界,在六层欲界天和人间轮流享受福报。在这次佛陀出世时,他投生在舍卫城的一户人家,长大懂事以后,在世尊的教法中出家。有一天,他听世尊说法,听到与四谛相应的法义,凭借四种无碍解证得阿罗汉果。有一天,他坐在比丘僧团中间,讲述自己过去所造的业,发出欢喜之言。巴利
Ito kira eka tiṃsatime kappe sikhīnāma sammāsambuddho samatiṃsa pāramiyo pūretvā paramātisambodhiṃ patvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento dhammaratanavassaṃ vassāpento dhammabheriṃpaharanto dhammaketuṃ ussāpento ekasmiṃ samaye viveka manubrūhanto araññāyatanaṃ pāvisi, pavisitvā capana supupphitanāgapunnāgādinānātarusaṇḍamaṇḍite suphullasumanamālatippabhutinānālatākule anekavidhadipadacatuppadasaṅghanisevite ramaṇīye sītalasilātale catugguṇaṃ saṅghāṭiṃpaññapetvā nisīdi chabbaṇṇaraṃsīhi disaṃ pūrayanto, tadā tattha devabrahmanāgasupaṇṇādayo sannipatitvā dibbamayehi gandhamālādīhi bhagavantaṃ pūjayamānā thomayamānā namassamānā aṭṭhaṃsu, tasmiṃ panasamāgame bhagavā madhurassaraṃ nicchārento brahmaghosena catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ deseti amatavassaṃ vassāpentoviya. Tadā eko migaluddako vanaṃ paviṭṭho migasūkare hantvā maṃsaṃ khādanto taṃ ṭhānaṃ patvā addasa bhagavantaṃ dhammaṃ desentaṃ. Disvā ekamantaṃ ṭhito dhammaṃ sutvā cittaṃ pasādetvā tato cuto devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu manussesuca aparāparaṃ issariyaṃ anubhavanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato sāsane pabbajitvā ekadivasaṃ dhammaṃ desentassa bhagavato catusaccapati saṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā catupaṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ekadivasaṃ bhikkhusaṅghamajjhagato attano katakammappakāsanena pītivācamudāhari.
从那时起,过了三十一劫。
导师出现在了世间。
已超越三十二相者,
那位正自觉者名叫尸弃。巴利
E ka tiṃ se ito kappe, Loke uppajji nāyako; Pattiṃsa lakkhaṇātiṇṇo, Sambuddho sa sikhīvhayo.
就像燃烧的灯树,又像隐没于虚空的太阳;
正等觉者就像须弥山王,在人群中最为卓越,威光炽盛。巴利
Jalanto dīparukkhova, sūriyova nabha muggato; Merurājāva sambuddho, janesaggo patāpavā.
他在法船中装满了所有众生,那位救护者;
使众生从轮回的旷野中安立于寂静之地。巴利
Pūretvā dhammanāvāyaṃ, sa nātho sakalaṃ pajaṃ; Patiṭṭhapento saṃsāra, kantārā santibhūmiyaṃ.
竖起法幢,敲响法鼓;
让众生脱离苦的自在胜者,在那里得自在。巴利
Dhammaketuṃ samussento, hananto dhammadundubhiṃ; Satte dukkhā pamocento, vasī tattha jino vasī.
有一次,那位庇护者
照亮世间的胜者;
想要独处远离的遍正觉者,
他走进了那片让人心情格外舒畅的树林。巴利
Ekasmiṃ samaye nātho, Lokapajjotako jino; Vivekakāmo sambuddho, Surammaṃ kānanaṃ gato.
奔那伽树、龙树、槟榔树等等,还有各种不同的树木交错混杂在一起。
藤蔓以缠绕的枝条,她缀着令人愉悦的花朵。巴利
Punnāganāgapūgādi, nānāpādapasaṃkulaṃ; Latā liṅgitasākhāhi, sā modakusumāyutaṃ.
花朵充满喜悦,六足蜂群所栖止。
各种野兽成群聚集,孔雀群翩翩起舞。巴利
Kusumā modasammatta, chappadāli nisevitaṃ; Nānāmiga gaṇākiṇṇaṃ, mayūragaṇa naccitaṃ.
湖水清凉宜人,水滩安稳,令人欢喜。
以秋雨之洪流,百道瀑布丛杂。巴利
Sītalacchodikāsādhu, supatitthajalāsayaṃ; Āsāra sāradhārāhi, nijjharāsata saṃkulaṃ.
他去了那片大森林,
清凉的沙地;
你坐在石板上,
放射出六色光芒。巴利
Gantvāna so mahāraññaṃ, Sītalaṃ sikatātalaṃ; Silātale nisinnosi, Vissajjento charaṃsiyo.
天人们来到那里聚集,恭敬供养这位两足尊。
用天界的香和花环,还有天界的舞蹈和天乐。巴利
Devā tattha samāgantvā, pūjesuṃ dvipaduttamaṃ; Dibbehi gandhamālāhi, naccehi turiyehica.
那时,天中之天啊,在会众中央坐下,
他宣说了四圣谛,发出清净甘美的话语。巴利
Devadevo tadā deva, saṅghamajjhe nisīdiya; Catusacca madesesi, niccharaṃ madhuraṃ giraṃ.
那时我是个猎人,靠猎杀鹿和野猪为生;
我靠鹿肉活命,就用它来养活孩子们。巴利
Tadāhaṃ luddako āsiṃ, migasūkaramārako; Migamaṃsena jivāmi, tena posemi dārake .
那时我去打猎了,
带着箭和弓。
我看见了远离尘垢的佛陀,
以天众为前导。巴利
Tadāhaṃ migavaṃ yāto, Sabāṇo sasarāsano; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, Devasaṅghapurakkhataṃ.
就像布满星星的月亮,又像处于大海中央的须弥山。
宣示四圣谛的维罗查玛尼比丘尼。巴利
Candaṃva tārakākiṇṇaṃ, meruṃvaṇṇavamajjhagaṃ; Virocamāna māsīnaṃ, catusaccappakāsakaṃ.
我站在一旁,就在那里听到了最殊胜的法。
在那里,我让心生起净信,感受到了喜悦。巴利
Ekapasse ṭhito tattha, assosiṃ dhammamuttamaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, somanassaṃ pavedayiṃ.
从这一劫往前的第三十一劫,
凡是我所积累的福德,
凭那个福德业,我
我出生在天界。巴利
Ekatiṃse ito kappe, Yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā; Tenāhaṃ puññakammena, Jātosiṃ devayoniyaṃ.
享受过种种成就,在六欲的境界里高低都体验过;
被天众围绕,住在众宝所成的天宫里。巴利
Sampattimanubhutvāna, chakāmagge parāparaṃ; Devasaṅghaparibbūḷho, vimāne ratanāmaye.
在人间,我也要成为那最殊胜的一份子。
我的财富没有减少,这就是听闻正法带来的果报。巴利
Manussesuca yaṃ aggaṃ, tassa bhāgī bhavāmahaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, saddhammasavaṇe phalaṃ.
在这个贤劫里,
在无与伦比的舍卫城里,
在富足、拥有大财富的望族家中,
我出生在一个显赫的家族。巴利
Imasmiṃ bhaddake kappe, Sāvattipuramuttame; Aḍḍhe mahaddhane sāle, Jātohaṃ udite kule.
在庞大的随从队伍簇拥下,我获得了成长与智慧。
我四处行脚游方,来到了殊胜的祇园。巴利
Mahatā parivārena, patto vuddhiṃca viññutaṃ; Cārikaṃ caramānohaṃ, patto jetavanaṃ varaṃ.
那时我看见善逝和弟子们坐在一起。
我听到了甜美的法,它开示四圣谛。巴利
Addasaṃ saha sissehi, nisinnaṃ sugataṃ tadā; Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ, catusaccappakāsakaṃ.
听了甜美的法之后,就在教法里出家;
已超越老与死,达到清凉,证得无上涅槃。巴利
Sutvāna madhuraṃ dhammaṃ, pabbajitvāna sāsane; A jarā maraṃ sītibhūtaṃ, patto nibbāṇamuttamaṃ.
我在片刻之间亲耳听闻了善说之法。
因此我未投生到四种恶趣,且对任何地方都不害怕。巴利
Sutaṃ ekamuhuttaṃ me, tadā dhammaṃ sudesitaṃ; Tenamhi caturāpāye, na jāto na kutobhayaṃ.
我要合掌对你说:请为我做成这件事。
把我当作值得信赖的人,好好听法吧。巴利
Karamukkhippa vakkhāmi, karothe kagiraṃ mama; Mamo pamaṃ karitvāna, dhammaṃ suṇātha sādhukanti.
就这样,听了短一点时间的善法之后,
听说了那些已经获得成就和威力者的本事,
贤者们,渴望生存与毁灭之乐的人,其实是懈怠的。
放下吧,听这难得之法,这难得者之法。巴利
Iti tanutarakālaṃ sādhu dhammaṃ suṇitvā, Adhigatavibhavānaṃ ānubhāvaṃ suṇitvā; Bhavavibhavasukhaṃ bho patthayantā kusītaṃ, Jahatha suṇatha dhammaṃ dullabhaṃ dullabhassāti.
三类人的事例中,这是次第说法。巴利
3. Tiṇṇaṃjanānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā
听说过去在赡部洲,曾经发生过一场大旱。那时候,烈日炽热,把池塘、莲池、河流、山谷溪涧等地方的水全都晒干了,就像被喝光了一样;水枯竭之后,鱼、龟之类的生物大多都死了。接着,大片森林里的树木、草叶等也全都极度枯萎。野兽和飞鸟被酷热逼得又渴又难受,把阳焰当成水,四处奔跑,遭受了极大的痛苦。
那时,有一只小鹦鹉渴得难受,到处找水喝,在大森林里一棵腐烂的树下,有一个六十肘深的坑洞,它闻到水的气味,因为贪心就下去喝,结果喝得太多,身体沉重,就掉在那里,飞不出来了。后来,又有一条蛇和一个人也掉进了那里。蛇一旦有了独处的机会,就会舍弃自身逃走;所以这条蛇没能得到独处的机会,爬不出来。那个人也因为无处攀附,同样出不来。他们三个都出不来,害怕死亡,又不敢互相伤害,就只好待在那里。
这时,有个住在波罗奈城的人进入森林,也在找水,来到那个地方,看见他们三个,心里发抖,就用藤蔓编了个筐,系上绳子放下去,把他们三个都拉了上来。于是他们三个满心欢喜,觉得“他给了我们生命”,就对他说:“主人,我们靠您才活了下来。从今以后,您就是我们的朋友,我们也是您的朋友。欢迎您到我们住的地方来。”
其中,小鹦鹉先说:“主人,波罗奈南门有一棵大榕树,我就住在那里。您如果有这样的事需要帮忙,就到我这里来,发出‘su’的声音。”说完,结下深厚情谊后就离开了。蛇也说:“朋友,就在那棵榕树不远处,有一个大蚁垤,我住在那里。您有事的时候,就到那里发出‘dīgha’的声音。”说完也同样离开了。那个人也说:“我住在波罗奈某某街某某家,您有事的时候就来找我。”说完也离开了。
后来,那个救过他们的人自己有了事情,心想“我去找我的朋友们”,就按照约定的信号前去,站在榕树下发出鹦鹉的叫声。小鹦鹉听到后,赶紧飞来,和他互相问候,说:“朋友,你很久才来呀,告诉我你来的原因吧。”那人说:“朋友,我活不下去了,把妻儿托付给亲戚后,就到你这儿来了。”小鹦鹉说:“好,朋友,你来找我做得好。你给了我生命,我也应该为你想办法谋生。你在这里稍微休息一下,等我回来。”说完就飞去找谋生的办法了。
据说那时候,波罗奈国王出了城,进入一座布置得很美的园林,带着随从游玩。到了正午,他看见一个开满五种莲花、很吉祥的莲池,就想洗澡,于是摘下所有装饰,交给王宫的侍从,下水去洗。这时,小鹦鹉到了那个地方,藏在树枝间,看见国王的侍从们疏忽大意,就叼起国王的珍珠璎珞,飞上空中,快速飞回来,交给自己的朋友,说:“朋友,好好用这个。”就给了他。
于是那人拿了珍珠璎珞,心想“我该把这个藏到哪里呢”,又想“我有个朋友住在城里,就放在他那里吧”,便按约定前去,见到那个朋友,寒暄之后,说明了小鹦鹉做的事,交代说“好好保管这个珍珠璎珞”,就交给了他。
就在那时,国王洗完澡,涂了香,正佩戴装饰,却发现珍珠璎珞不见了。于是国王的侍从们把内外随从都查了一遍,还是找不到珍珠璎珞,就在城里击鼓宣告:“谁看见珍珠璎珞,国王会给他很大的荣耀。”
那个背友之人听了,这样想:“我正受苦,不如把珍珠璎珞献给国王,快快乐乐地过日子。那(鹦鹉)跟我有什么关系?”他完全不记得(鹦鹉)为他做过的那种恩惠,这个大大背叛朋友的人就走到国王的侍从那里,说出珍珠璎珞放在自己身边的事:“大人们,有个人把珍珠璎珞放在我这里。”和恶人交往就是这样,正因如此。巴利
Jambudīpasmiṃ kira pubbe mahānidāgho ahosi, tadā nidāghasuriyena sakiraṇakarā vāpi pokkharaṇi nadī girikandaranijjharādīsu udakaṃ nissesaṃ katvā pītamiva udake parikkhīṇe macchakacchapādayo yebhuyyena vināsaṃ pattā. Atha mahāraññabhūmiyaṃ rukkhatiṇalabhādayo atīva milātā ahesuṃ. Migapakkhinopighammābhitattā pipāsito marīciṃ toyantimaññamānā itocitoca dhāvantā mahādukkhappattā ahesuṃ. Tadā eko suvapotako pipāsito tattha tattha pānīyaṃ pariyesanto mahāraññe ekasmiṃ pūtipādape saṭṭhiratane narakāvāṭe pānīyagandhaṃ ghāyitvā lobhena pātuṃ otiṇṇo atipānena bhāro tattheva patitvā uggantuṃ nāsakkhi. Athāparopi sappoca manussocāti dve janā tattheva patiṃsu, sappānāma vivekaṃ laddhāva attaṃ vijahanti. Tasmāyaṃ aladdhā vivekattaṃ uggantuṃ nāsakkhi. Anālambattā manussopi. Te uggantuṃ asakkontā maraṇabhayabhītā aññamañña maviheṭhentā tattheva vasiṃsu. Atheko barāṇasīvāsiko manusso vanaṃ paviṭṭho tatheva pānīyaṃ pariyesamāno taṃ ṭhānaṃ patvā te tayopi disvā kampamānahadayo valliyā piṭakaṃ bandhitvā sikkāya pakkhipitvā otāretvā te tayopi uddhari, athānena te amhākaṃ jīvitaṃ dinnanti somanassā tassevamāhaṃsu, sāmi mayaṃ tumhe nissāya jīvitaṃ labhimha, tumhe ito paṭṭhāya amhākaṃ sahāyo, mayampi te sahāyā, amhākaṃ vasanaṭṭhānāni āgantukāmāti vatvā tesu tāva suvapotako āha, sāmi bārāṇasiyaṃ dakkhiṇadvāre mahānigrodho atthi, tatthāhaṃ vasāmi, tava tathārūpe kicce sati mama santikamāgamma suvāti saddaṃkarohīti vatvā mettithiraṃ katvā pakkāmi, sappopi sammāhaṃ tasseva nigrodhassā vidūre mahantaṃ vammikaṃ atthi, tattha vasāmi, tavatthe sati tatthāgantvā dīghātisaddaṃ karohīti vatvā tathevapakkāmi, manussopi bārāṇasiyaṃ asukāyanāma vīthiyā asukagehe vasāmi, tavatthe sati mama santikaṃ āgacchāti vatvā pakkāmi, athā parabhāge so upakārako puriso attano kicce sañjāte mama sahāyānaṃ santikaṃ gamissāmīti saṅketānusārena gantvā nigrodhamūle ṭhito suvassa saddamakāsi, taṃ sutvā suvapotako vegenāgantvā tena saddhiṃ paṭisammoditvāsamma cirenā gatosi, āgatakāraṇaṃ me ācikkhāti āha. Sopāha sammāhaṃ jīvitu masakkonto puttadārake ñātīnaṃ paṭipādetvā tava santikamāgatomhiti, suvapotakopi sādhu samma tayā kataṃ mama santikamāgacchantena, tayā mama jīvitaṃ dinnaṃ, mayāpi tava jīvanupāyaṃ kātuṃ vaṭṭati, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāvettha thokaṃ vissamāti vatvā pakkāmi jīvanupāyaṃ pariyesamāno, tasmiṃ kira samaye bārāṇasīrājā nagarato nikkhamma susajjituyyānaṃ pavisitvā sapariso kīḷitvā majjhantikasamaye suphullitaṃ pañcapadumasañchanvaṃ maṅgalapokkharaṇiṃ disvā nahāyitukāmo sabbābharaṇāni omuñcitvā rājapurise paṭipādetvā nahāyituṃ otari, tadā suvapotako taṃ ṭhānaṃ patto sākhantare nilīno rājapurisānaṃ pamādaṃ disvā rañño muttāhāraṃ ḍasitvā ākāsaṃ pakkhanditvā vegenāgantvā attano sahāyassa datvā appamatto imaṃ valañjehi sammāti vatvā adāsi, tato so naṃ gahetvā imaṃ kuhiṃ paṭisāmessāmīti cintonto mameko sahāyako antonagare vasati, tasmiṃ ṭhapessāmīti cintetvā yathāsaṅketamupagamma taṃ disvā paṭisanthāraṃ katvā suvapotakena kato pakāraṃ pakāsetvā imaṃ muttāhāraṃ sādhukaṃ ṭhapehīti vatvā adāsi, taṃkhaṇe rājā nahātvānulitto ābharaṇāni pilandhento muttāhāraṃ nāddasa. Tato rājapurisā antoca bahica parijane upaparikkhitvā muttāhāraṃ apassantā nagare bheriṃ carāpesuṃ, yo muttāhāraṃ passati, tassa rājā mahantaṃ yasaṃ dassatīti. Taṃ sutvā so mittadūbhī evaṃ cintesi, ahaṃcamhi dukkhito, yannūnāhaṃ muttāhāraṃ rañño dassetvā sukhena vaseyyaṃ, kimme etenāti tena kataṃ tathārūpaṃ upakāraṃ asallakkhento mahāmittadūbhī puriso rājapurise upasaṅkamma muttahāraṃ attano santike ṭhapitabhāvaṃ kathesi, bho mama santike eko puriso muttahāraṃ ṭhapesīti. Evaṃ asappurisasaṃsaggoti, tathāhi.
就像一棵被精心培育长大的苦楝树,以蜜乳浇灌;
那甜美的滋味不会去到你们那里,这是恶人的方式所作。巴利
Yathā saṃvaḍḍhito nimbo, madhukhīro dasiñcanā; Na yāti madhuraṃ taṃ vo, pakāra masataṃ kataṃ.
以头顶水浇灌,即使树木被养大了,也不干枯;
那甜美之物不会于你到来,这是愚人所行的方式。巴利
Sīsenu daka mādāya, vaḍḍhitopi nuhītaru; Na yāti madhuraṃ taṃvo, pakāramasataṃ kataṃ.
就像毒蛇被牛奶和水不断喂养长大一样,
就像把毒药翻来转去,低劣的帮助也是这样。巴利
Niccaṃ khīrodapānena, vaḍḍhito siviso yathā; Visaṃva parivatteti, tathā nīcopakārakaṃ.
就像自己生的火,根本不会带来清凉;
同样,对卑劣的人所做的供养,就像火焰烧掉自己的身体。巴利
Yathāttanā kato aggi, sītalaṃ na dade khalu; Tathā nīce kataṃ kāraṃ, aggīva dahate tanuṃ.
因此,应当以精进的智慧去仔细审察,
众生应当修习慈心,无怨敌者得安乐。巴利
Tasmā upaparikkhitvā, hāvabhāvena buddhiyā; Kātabbā metti jantūhi, nāmitto labhatesukhanti.
那时,他的朋友用话骗了他,带着一帮国王的差役,把那个偷了珠宝的人连人带赃物一起指认了出来。国王看到这个带着赃物的人,大怒,下令说:“把他带到南门,插到活人桩上吓死他!”差役们就去执行国王的命令。那人被押着从南门出去,想起了他的蛇朋友,心想:“说不定他能从那边给我带来一点平安。”按照之前约定的暗号,他看到一座蚁丘,就喊了一声“善哉,长兄!”那条蛇从蚁丘里出来,看见他这样被押着走,心里震动,感到痛苦,想:“今天无论如何得帮朋友一把。”于是安慰了他,舍弃了自己的蛇身,变成一个别的模样,走到差役跟前,坚决地说:“先别杀这个人,等一会儿!”说完一转眼就去了国王正宫王后的住处,用蛇的样子咬了王后。王后中毒昏迷的时候,他又变成人的样子,对国王说:“这个被处死的人会解毒。”说完立刻赶到朋友那里,对他说:“国王召见你的时候,你进去,用一捧水洒在王后身上,就能让她解毒。”说完就走了。国王正到处找解毒的医生,听到这个消息,就下令把那个要被处死的人带来,说:“给王后解毒!”那人就按照蛇王说的办法解了毒,王后恢复了健康,安然无恙。国王看到这情形很高兴,赐给他田地、车乘等大量赏赐。后来那人到国王面前,把自己所做的一切都说了出来。因此有这样的说法。巴利
Athassa mittadubhino vacanena rājapurisā muttāhāraṃcataṃca gahetvā sabhaṇḍakaṃ purisaṃ dassesuṃ. Atha rājā sabhaṇḍakaṃ coraṃ disvā kuddho imaṃ netvā dakkhiṇadvāre jīvasūle uttāsethāti āṇāpesi, rājapurisā tassa rājāṇaṃ karonto agamaṃsu, tehi nīyamāno puriso dakkhiṇadvārā nikkhamma sappasahāyaṃ saritvā appevanāme tassa santikā kiñci sotthi bhaveyyāti pubbe vuttasaṅketā nusārena vammikaṃ disvā samma dīghāti saddamakāsi, so vammikā nikkhammataṃ tathā niyamānaṃ disvā saṃviggo dukkhappatto sahāyassame ajja avassayena upatthambhaṃ bhavituṃ vaṭṭatīti taṃ samassāsetvā attabhāvaṃ vijahitvā aññataravesena rājapurise upasaṅkamma imaṃ purisaṃ muhuttaṃmā mārethāti daḷhaṃ vatvā muhuttena rañño aggamahesiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sappavaṇṇena deviṃ ḍasitvā tāya visena mucchitakāle manussavaṇṇena vajjhappatto visosadhaṃ jānātitī vatvā taṃkhaṇeva sahāyassa santikaṃ gantvā raññā tava pakko sitakāle gantvā udakappasatena deviyā sarīre paharitvā nibbisaṃ karāhīti vatvā pakkāmi, atha rājā visavejja pariyesanto taṃ pavattiṃ sutvā vajjhappattaṃ ānethāti āṇāpetvā deviyā nibbisaṃ karothāti āha, so nāgarājena vuttanayena nibbisamakāsi, sā sukhitā arogā ahosi, rājā taṃ disvā tuṭṭho tassa khettavatthuyānavāhanādidānena mahāsakkāramakāsi, atha so rājānaṃ upasaṅkamma attanā kataṃ sabbaṃ pakāsesi. Tena vuttaṃ.
有一次,大王,我因为某件事进了森林。
去后看见一只鹦鹉雏鸟掉在大坑里。巴利
Ekadāhaṃ mahārāja, vanaṃ kammena kenaci; Gatoddasaṃ mahāvāṭe, patitaṃ suvapotakaṃ.
还有贪欲与人;
当人陷入痛苦、被饥饿折磨时;
我曾以悲悯之心把他们扶起。
那时他们三个对我说。巴利
Atho ragaṃ manussaṃca; Dukkhappatte khudāpare; Ukkhipiṃ karuṇāyāhaṃ; Te me vocuṃ tadā tayo.
你给了我们生命,你对我们有恩。
你的事一旦出现,就到我们身边来。巴利
Adāsi jīvamamhākaṃ, upakārosi no tuvaṃ; Tava kicce samuppanne, amhākaṃ ehi santikaṃ.
我听从他们的教导,来到了鹦鹉身边。
因为他曾为我做过利益,所以我也来到人类身边亲近他。巴利
Evaṃ tehi pavuttohaṃ, agañchiṃ suvasantikaṃ; Tena katūpakārohaṃ, manussassāpi santikaṃ.
因此,我在临死的时候,看见了那条蛇王。
他给了我生命,我也得到了广大的财富。巴利
Tenāhaṃ maraṇappatto, addasaṃ uragādhipaṃ; Sodāsi jīvitaṃ mayhaṃ, alatthaṃ vipulaṃ dhanaṃ.
善人不应被轻视,不该觉得他微不足道,人中之王啊。
鹦鹉与蛇这两者,安住在友爱的法上。巴利
Sujano nāvamantabbo, khuddakoti narādhipa; Suvoca uragocete, mittadhamme patiṭṭhitā.
这个人懂得因果。
和我们同一种姓。
即使已经帮过忙,也还是这样。
生为敌人,是人中败类。巴利
Kāraṇaññū manusseso, Amhehi samajātiko; Katūpakāro evampi, Diso jāto narādhamo.
大王啊,他们无缘无故就发怒,无缘无故就欢喜。
恶人的习性便是如此,愚痴无智的人却不知道。巴利
Akasmā deva kuppanti, pasīdantinimittato; Sīlaṃ hetamasādhūnaṃ, bālānamavijānataṃ.
大王,有些人也确实是不能信赖的。
畜生里也照样有心思正直、不狡猾奸诈的。巴利
Manussāpi mahārāja, keci vissāsiyā na ve; Tiracchānāpi honteva, ajimhamanasāsaṭhāti.
他这样讲了自己的经历。国王听了以后生起净信,下令说:“给这个人建一座大房子,好好供养照顾他。”那人却说:“请把我的房子建在榕树树和蚁冢之间。”于是国王就照他说的办了。他住在那里,侍奉国王,和那些同伴一起欢欢喜喜地过日子,就这样过完了一生。到了寿命尽头,他就和那些同伴一起,随业而去了。巴利
Evaṃ so attano pavattiṃ kathesi, rājā taṃ sutvā pasanno imassa purisassa mahantaṃ gehaṃ katvā mahāparihāraṃ karothāti āṇāpesi, so pana mama gehaṃ nigrodhassa ca vammikassa ca antare karothāti vatvā tathā kāretvā tattha vasanto rājūpaṭṭhānaṃ karonto tehi sahāyehi saddhiṃ sammodamāno yāvajīvaṃ vasitvā āyu pariyosāne tehi saddhiṃ yathākammaṃ gatoti.
就这样,从掉落的快乐、从肢体,或从财富中,
朋友是同伴们最可靠的依靠。
贤者们,没有朋友的人,由此不会有成长。
伟大的有善友的人,请修习善法。巴利
Iti patitasukhamhā aṅgato vā dhanamhā, Paramatarapatiṭṭhā honti mittā sakhānaṃ; Virahitasakhinaṃ bho natthi yasmābhivuddhi, Ciṇutha kusaladhammaṃ mittavantā mahantaṃ.
4. 在佛母的住处,这是渐次说法。巴利
4. Buddheniyā vatthumhi ayamānupubbīkathā
据说,过去在赡部洲的华氏城里,有一个大富商家族,存放着八十七俱胝的财富。那位富商只有一个女儿,名叫佛名。她七岁那年,父母就去世了,家里所有财产都归了她。据说她长得端正美丽,姿态动人,具足最殊胜的容色与光洁,像天女一样,人人见了都喜欢。她怀着虔诚的信心,归依三宝,就住在这座城里。那时城里的商主、将军、副王等人,都想让她做自己的侍从,就派人带着精美物品去索取。她听说以后,心里想:我父母舍弃一切家产死去了,我可不能走那样的路。我要夫家做什么?那只会把财产败光。我应该把这份财富存入佛陀的教法里才对。这样想过之后,她就回绝了那些人,说我不需要夫家。从那时起,她广行大布施,让沙门和婆罗门都得到满足。巴利
Jambudīpe kira pubbe pāṭaliputtanagare sattāsītīkoṭinihitadhanaṃ ekaṃ seṭṭhikulaṃ ahosi, tassa pana seṭṭhino ekāyeva dhītā ahosi nāmena buddhenināma, tassā sattavassikakāle mātāpitaro kālamakaṃsu, tasmiṃ kule sabbaṃ sāpateyyaṃ tassāyeva ahosi, sā kira abhirūpā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā devaccharapaṭibhāgā piyāca ahosi manāpā, saddhā pasannā ratanattayamāmikā paṭivasati, tasmiṃ pana nagare seṭṭhisenāpatiuparājādayo taṃ attano pādaparicārikaṃ kāmayamānā manusse pesesuṃ paṇṇākārehi saddhiṃ, sā taṃ sutvā cintesi, mayhaṃ mātāpitaro sabbaṃ vibhavaṃ pahāya matā, mayā pana tathā agantabbaṃ, kiṃ me patikulena, kevalaṃ vittavināsāya bhavati, mayā pani maṃ dhanaṃ buddhasāsaneyeva nidahituṃ vaṭṭatīti cintesi, cintetvā ca pana tesaṃ na mayhaṃ patikulenatthoti paṭikkhipi, sā tato paṭṭhāya mahādānaṃ pavattentī samaṇabrahmaṇe santappesi, tenettha.
来自四方各地胜者所生的孩子们,
她的家就像一处令人舒畅的休憩之所;
因为想要什么,就能得到什么条件。
就像神树一样,拥有大威神力。巴利
Catuddisāyātajinatrajānaṃ, Āpānabhūtaṃ gharamāsi tassā; Yadicchita ppaccayalābha hetu, Devaddumovāsi mahānubhāvo.
以鲜花等供品和华盖装饰的
布置好灯盏,敷设一排排妙语连缀;
坐在舒适的座位上,为诸自制者所庄严。
她就在那座最胜布施堂里。巴利
Pupphūpahārādi vitānalaṅkatā, Padīpa paññatta subhāsanāvalī; Sukhāsanāsīna vasīhilaṅkatā, Tassāsi tasmiṃ varadānasālā.
双手洗净,心地纯净而具足功德,
始终恭敬,守护五戒;
以佛陀之名,具足悲的殊胜功德,
她布施了受到称赞的殊胜大布施。巴利
Sudhotahatthā sucipuññacittā, Sadādarā rakkhitapañcasīlā; Buddhenināmā karuṇā guṇaggā, Adā mahādānavaraṃ pasatthanti.
后来,有一个马商因为做贩马的生意,往来于各地。他来到这户人家,就在她家住下。那个商人见到她,生起了像对女儿一样的疼爱,就用香、花鬘、衣服、装饰等物品帮助她。到了要走的时候,他说:“女儿啊,这些马里面,你挑一匹自己喜欢的马吧。”她也看了看那些马,看见一匹信度马驹,就说:“把这匹给我吧。”商人说:“女儿啊,这是信度马驹,你要好好照顾它。”说完把马交给她就走了。她照顾那匹马时,知道它能飞上天空,于是认真照料,心里这样想:“我这是得到了行善的伙伴。”她又想:“我从来没有去过世尊降伏魔军、摧毁魔军势力而成佛的胜利大菩提道场。不如我去那里,礼拜世尊的胜利大菩提吧。”这样想过之后,她让人做了许多银制、金制的花环等物。有一天,她骑上那匹马,从空中飞去,到了菩提道场的地方,站在那里喊道:“诸位尊者请来,供养金花环吧。”巴利
Athāparabhāge eko assavāṇijako assa-vāṇijjāya pubbantāparantaṃ gacchanto āgamma imissā gehe nivāsaṃ gaṇhi, atha so vāṇijo taṃ disvā dhītusinehaṃ pati ṭṭhā pe tvā gandhamālavatthālaṅkārādīhi tassā upakārako hutvā gamanakāle amma etesu assesu tava ruccanakaṃ assaṃ gaṇhāhīti āha, sāpi asse oloketvā ekaṃ sindhavapotakaṃ disvā etaṃ me dehīti āha, vāṇijo amma eso sindhavapotako, appamattā hutvā paṭijaggāhīti vatvā taṃ paṭipādetvā agamāsi. Sāpi taṃ paṭijaggamānā ākāsagāmibhāvaṃ ñatvā sammā paṭijaggantī evaṃ cintesi, puññakaraṇassa me sahāyo laddhoti, agatapubbāca me bhagavato samāraṃ mārabalaṃ vidhametvā buddhabhūtassa jayamahābodhibhūmi, yannūnāhaṃ tattha gantvā bhagavato jayamahābodhiṃ vandeyyanti cintetvā ba hū rajatasuvaṇṇamālādayo kārāpetvā ekadivasaṃ assa mabhiruyha ākāsena gantvā bodhimālake ṭhatvā āgacchantuayyā suvaṇṇamālā pūjetuṃti ugghosesi. Tenettha.
自从我以纯净的心投入佛陀的教法以来
因为这份真实,我生起了净信;也因为他那想帮助我的智慧。巴利
Yato paṭṭhāyahaṃ buddha, sāsane suddhamānasā; Pasannā tena saccena, mamānuggahabuddhiyā.
来吧,大家来礼敬,好好地供养菩提。
戴着金色花环的正自觉者,是圣弟子们的儿子们。巴利
Āgacchantu namassantu, bodhiṃ pūjentu sādhukaṃ; Soṇṇamālāhi sambuddha, puttā ariyasāvakā.
那些尊者听了这番话后,许多住在锡兰的人……
经由虚空来到那里,他们礼敬并尊崇。巴利
Sutvā taṃ vacanaṃ ayyā, bahū sīhaḷavāsino; Āgamma nabhasā tattha, vandiṃ suca mahiṃsucāti.
从那以后,这位少女对佛陀的教法生起了极大的净信,常常骑上那匹马前来,和圣者们一起用金花环供养大菩提树,然后回去。后来,在波吒厘子城郊的林中,住在林里的人见她频繁地来来去去,看见她容貌殊胜,就禀告了国王:“大王,有这样一位少女,骑着马前来,每次都来礼拜后才回去。她与大王相配,应当成为王后。”国王听了这话,便说:“那就把她抓来,我要让她做我的王后。”于是派了人去。那些被派去的人等她在菩提树前供养完毕回来时,准备抓住她,就埋伏在那里。那时,这位少女骑上马,到大菩提座前,和离病者们一起献了花、礼拜之后,便转身返回。这时,他们当中有一位名叫法护长老的人对她说:“姊妹,路上有盗贼埋伏着,想抓你。到了那个地方要小心,赶快走。”她走到那个地方,被盗贼追赶,便给马脚跟一个暗号,就离开了。盗贼在后面紧追不舍。马奋力一跃,腾空而起。少女无法稳住速度,从马背上滑落下来,坠落时说道:“儿子,记得我做过的好事吧!”马见她坠落,迅速过去,让她坐在自己背上,从空中带她到自己的地方,就在那里把她安置下来。因此。巴利
Tato ppatuti sā kumārikā buddhasāsane atīva pasannā niccameva assa mabhiruyha āgantvā ariyehi saddhiṃ mahābodhiṃ suvaṇṇamālāhi pūjetvā gacchati, atha pāṭaliputtanagaropavane vanacarā tassā abhiṇhaṃ gacchantiyā ca āgacchantiyā ca rūpasampattiṃ disvā rañño kathesuṃ. Mahārāja evarūpā kumārikā assa mabhiruyha āgantvā nibaddhaṃ vanditvā gacchati. Devassānurūpā aggamahesī bhavitunti, rā jā taṃ sutvā tenahi bhaṇe gaṇhatha naṃ kumāriṃ, mama aggamahesiṃ karomīti purise payojesi, tena payuttapurisā bodhipūjaṃ katvā āgacchantiṃ gaṇhāmāti tattha nilīnā gahaṇasajjā aṭṭhaṃsu, tadā sā kumārikā assa mabhiruyha mahābodhimaṇḍaṃ gantvā vītarogehi saddhiṃ pupphapūjaṃ katvā vanditvā nivatti, atha tesu eko dhammarakkhita ttheronāma tassā eva māha, bhagini taṃ antarāmagge corā gaṇhitukāmā ṭhitā, asukaṭṭhānaṃ patvā appamattā sīghaṃ gacchāti, sāpi gacchantī taṃ ṭhānaṃ patvā corehi anubandhitā assassa paṇhiyā saññaṃ datvā pakkāmi, corā pacchato pacchato anubandhiṃsu. Asso vegaṃ ja ne tvā ākāsa mullaṅghi, kumārikā vegaṃ sandhāretuṃ asakkontī assassa piṭṭhito parigalitvā patantī mayā katūpakāraṃ sara puttāti āha, so patantiṃ disvā vegenā gantvā piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā ākāsato netvā sa ka ṭṭhā ne yeva patiṭṭhāpesi. Tasmā.
即使投生到畜生道的众生,也能这样忆念曾经帮助过自己的人;
众生想着“不会舍弃”,应当成为知恩图报的人。巴利
Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ; Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.
从那以后,那位少女在佛陀的教法中舍弃了八十七俱胝的财富,终生守护戒律,行持布萨,命终之后就像从睡梦中醒来一样,投生到了天界。巴利
Tato sā kumārikā sattā sītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva cajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ ka tvā ta to cutā sutta ppabuddho viya devaloke nibbattīti.
贤者们,即使年长(已过青春期的)女人也是如此,
做了种种善业,就投生到天界去。
以为善果广大的你们
诸位尊者,何以对布施、敬重等善业漠不关心呢?巴利
Atitaruṇavayā bho mātugāmāpi evaṃ, Vividhakusalakammaṃ katva saggaṃ vajanti; Kusalaphalamahantaṃ maññamānā bhavantā, Bhavatha katha mupekkhā dānamānādikamme.
第5章 驯蛇人故事的次第解说巴利
5. Ahituṇḍikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在这个贤劫里,据说在我们世尊之前,有一位名叫迦叶的导师出现在世间,把连同诸天在内的整个世界从轮回大海中渡到彼岸,完成了一切诸佛应做的事业后便入灭了。就像太阳落山一样,他在色多毗城以无余涅槃界般涅槃。那时,整个南赡部洲的人们聚集起来,每人拿出一块价值千万的金砖,用来装饰外部;又每人拿出价值五千万的金砖,用铅釉和泥土填满内部,建成一座宽达一由旬的大塔,举行盛大的供养。
那时,有一个耍蛇人,在村庄、城镇和王都之间靠让蛇表演来谋生。他来到一个村子,在那里让蛇表演,满心欢喜的村民们给了他各种食物和饮料。他喝了吃了之后,就在那里住下来,坐下了。据说那个村子里的人大多数都信奉三宝,所以他们在夜里睡觉时会念“礼敬佛陀”等等。可是那个耍蛇人持有邪见,不知道三宝的功德。因此,他听到他们这样说,自己也跟着嘲弄打趣地念“礼敬佛陀”。
后来有一天,他为了寻找一条能表演的蛇,在那里到处游荡。那时,有一位龙王朝拜迦叶佛的塔后,进入了一个蚁丘。那个耍蛇人看见后,迅速跑过去,念咒想抓住龙王。龙王听到咒语后发怒,想要杀死他,就追了上去。耍蛇人看见后,飞速逃跑,在一块石头上绊倒摔了下来,因为以前习惯了那句嘲弄的话,就一边摔一边念“礼敬佛陀”。那句话传进正在追赶他的龙王的耳朵里,就像甘露一样。于是龙王因为对三宝的恭敬,平息了怒火,说:“别怕,别怕。我被三宝咒力的绳索绑住了,所以我咬你不合适。今天我信服你了,送你一份礼物,拿去吧。”他给了三朵金花。就这样,三宝甚至能让凶恶的毒蛇心生欢喜。这里也有偈颂。巴利
Imasmiṃ kira bhaddakappamhi amhākaṃ kira bhagavato pubbe kassaponāma satthā loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārasāgarā tāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhapetvā atthaṃ gato divasakaroviya setabyamhi anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, tadā sakalajambudīpavāsino manussā sannipatitvā ekekaṃ suvaṇṇiṭṭhakaṃ koṭiagghanakaṃ ratanavicittaṃ bahicinanatthāya ekekaṃ aḍḍhakoṭiagghanakaṃ abbhantarūpapūraṇatthaṃ manosilāya mattikākiccaṃ karontā yojanabbedhaṃ thūpaṃ katvā mahantaṃ sakkāraṃ karonti. Tadā eko ahituṇḍiko gāmanigamarājadhānīsu sappe kīḷāpetvā jīvikaṃ kappento ekaṃ gāmakaṃ patvā tattha sappe kīḷāpetvā santuṭṭhehi gāmavāsīhi dinnavividhopāyano khādanīyabhojanīyaṃ khā di tvā bhuñjitvā tattheva nivāsaṃ gahetvā nisīdi. Tasmiṃ kira gāmake manussā yebhuyyena ratanattayamāmakā. Tasmā te rattibhāge sayantā ‘‘namo buddhāyāti’’ evamādiṃ vadanti. So pana ahituṇḍiko micchādiṭṭhiko tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ na jānāti. Tasmā tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā sayampi ke ḷiṃ kurumāno parihāsavasena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadati, athekadivasaṃ so attano kīḷāpanasamatthaṃ ekaṃ sappaṃ bhattha tattha pariyesamāno āhiṇḍati. Tadā eko nāgarājā kassapadasabalassa thū paṃ ga ntvā vanditvā ekaṃ vammikaṃ pavisati. Taṃ di svā ahituṇḍiko vegenā gantvā nāgarājaṃ gaṇhituṃ mantaṃ parijapi, so mantaṃ sutvā kujjhitvā taṃ māretukāmo anubandhi, taṃ di svā ahituṇḍiko ve ge na palāyanto ekasmiṃ pāsāṇe pakkhalitvā patamāno pubbevuttaparihāsa vacanaparicayena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadanto pati. Tassa taṃ vacanaṃ anubandhantassa nāgarañño sotapathe amataṃviya pati. Atha so ratanattayagāravena tasmiṃ kodhaṃ nibbāpetvā samma mā bhāyi. Ahaṃ ratanattayamantānubhāvapāsena baddho. Tasmā tu vaṃ ḍasituṃ mayhaṃ ananurūpaṃ. Ajja ta yi pasannomhi, paṇṇākāraṃ tedammi, gaṇhāti tīṇi suvaṇṇapupphāni adāsi. Evaṃ ratanattayaṃ nāma ghorāsivisānampi sappānaṃ manaṃ pīṇeti. Honti cettha.
“佛”这个称呼是最殊胜的,“佛”这个词是最无上的。
在这世间,没有任何东西能跟它相比,也没有别的听闻甘露能与之相提并论。巴利
Buddhoti vacanaṃ seṭṭhaṃ, buddhoti pada muttamaṃ; Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.
“法”这个词是最殊胜的说法,“法”这个字是最高的名号。
在这世间,没有别的音声良药能与之等同。巴利
Dhammotivacanaṃ seṭṭhaṃ, dhammoti padamuttamaṃ; Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.
“僧伽”是最殊胜的称呼,“僧伽”是最高的名号。
在这世间,没有任何东西能跟它相比,也没有别的音声良药能与之相提并论。巴利
Saṅghoti vacanaṃ seṭṭhaṃ, saṅghoti padamuttamaṃ; Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.
他的“口”,指的就是始终在口中运作的那个。
佛语极其难得,能带来一切圆满成就。巴利
Tassa mukhaṃ mukhaṃ nāma, yaṃ vattati mukhe sadā; Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.
他的意被称为意,凡是在意中转起的。
佛陀的教法极难遇到,它能带来一切圆满成就。巴利
Tassa mano mano nāma, yaṃ ce manasi vattati; Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.
就是那身上的铠甲,就是那满愿宝珠。
那头香气芬芳的母牛就是它,那棵天树也是它。巴利
Tameva kavacaṃ dehe, tameva maṇi kāmado; Tameva surabhī dhenu, tameva surapādapo.
正是这耳朵,人们所听闻的即是它。
佛陀的教法极难遇到,它能带来一切圆满成就。巴利
Tasseva sotaṃ sotaṃva, yaṃ suṇāti jano ayaṃ Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.
贪欲就是这样,凶猛又可怕,永远像剧烈的毒药一样。
听到“佛陀”这句话,感到满足,便舍了性命。巴利
Evaṃ vidho rago ghoro, haḷāhaḷaviso sadā; Buddhoti vacanaṃ sutvā, santuṭṭho dāsi jīvitaṃ.
他布施了三朵金花,价值极高,也丰厚。
看哪,“佛陀”这一言语的威德何其广大!巴利
Soṇṇapupphattayaṃcāpi, mahagghaṃ bahalaṃ adā; Passa buddhoti vācāya, ānubhāvamahantatanti.
这时,龙王把那些金花交给他,这样说道:“朋友,这些花当中,一朵拿去供养,是为了你自己的福德,一朵是为了我的福德。剩下那一朵,你就靠它一辈子过得快快乐乐,养活妻儿,在布施等善行上不要懈怠,好好维持生活。别去干低贱的营生,也要舍弃邪见。”这样教导完,龙王就走了。耍蛇人听了满心欢喜,就按龙王说的,用两朵花供养佛塔,靠剩下那一朵换得一千钱,养活妻儿,还布施给穷人、乞丐等,放弃了耍蛇的营生,只是一心积累善法,命终之后便往生天界。巴利
Atha nāgarājā tassa tāni suvaṇṇapupphāni datvā evamāha. Samma etesu ekaṃ tava puññattāya ekaṃ mama puññatthāya pūjehi. Itarena yāvajīvaṃ sukhena jīvanto puttadāre posento dānādīsu appamajjanto jīvikaṃ kappehi. Mā hīnakamme byavaṭo hohi, micchādiṭṭhiñca pajahāti ovaditvā pakkāmi. Ahituṇḍikopi somanassappatto tena vuttanayeneva dvihi pupphehi cetiyaṃ pūjetvā ekena sa ha ssaṃ labhitvā te na puttadāre posento kapaṇaddhikavaṇibbakādīnaṃ dānaṃ dento ahituṇḍikakammaṃ pahāha kusalameva upacinanto āyupariyosāne saggaparāyano ahosi.
就这样,愚昧的众生对佛陀的威神力一无所知,
谁宣扬他的名号,谁就能得到一份特别的财富。
明了众人之群,何能及他的威德?
放下其他事务也不称说胜者之名。巴利
Iti aviditasatto kiñci buddhānubhāvaṃ, Labhati dhanavisesaṃ yassa nāmappakāsā; Viditajananikāyo kinnu tassānubhāvaṃ, Na lapati jinanāmaṃ kicca maññappahāyāti.
6. 皈依长老的故事中,这段次第解说巴利
6. Saraṇattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在舍卫城,据说有一位名叫苏曼诺的居士。他的妻子名叫苏俭巴蒂卡。他们在家过日子,后来生了一个儿子和一个女儿。当孩子们还小的时候,父母快要去世了,就把长子叫来,说:“孩子,我们没能把你安顿在合适的地方。我们家里所有的财产,你全都拿去。你要照顾好你这个妹妹,让她长大。”说完,就把妹妹的手放在长子的手里,然后去世了。长子在父母去世后,办完了葬礼,过了一段时间,把妹妹嫁到了一户门当户对的人家,自己也娶了妻子。后来,妹妹怀孕了,有一天对丈夫说:“夫君,我想见见我哥哥。”丈夫也说:“好,贤妻。”于是带着合适的礼物,和她一起出发了。那时,世尊穿好衣服,披好袈裟,由比丘僧团围绕,进城托钵,放出六色厚重的佛身光明。他们看见世尊,心生欢喜,五体投地礼拜,然后站在一旁。世尊看到这对夫妻有得度的善根因缘,就让他们皈依三宝、安立在戒律中,然后这样说:“什么时候你们生起了苦,就应当忆念如来。”事情就是这样。巴利
Sāvatthiyaṃ kira sumano nāme ko gahapati ahosi. Tassa bhariyā sujampatikā nāma. Te agāraṃ ajjhāvasantā aparabhāge puttaṃca dhītaraṃca labhiṃsu. Atha tesaṃ daharakāleyeva mātāpitaro kālaṃ karontā jeṭṭhakaṃpakkositvā mayaṃ putta tuvaṃ patirūpe ṭhāne nivesituṃ nāsakkhimha, yaṃ no ghare vibhavaṃ, sabbaṃ taṃ gaṇha. Imāyaca te kaṇiṭṭhikāya vuddhiṃtvameva jānāhīti vatvā jeṭṭhakassa hatthe kaṇiṭṭhikāya hatthaṃ ṭhapetvā kālamakaṃsu. Atha so mātāpitunnaṃ accayena āḷāhanakiccaṃ katvā vasanto kālantarena kaṇiṭṭhikaṃ patirūpena kulena sambandhitvā sayampi dārapariggahamakāsi. Athāparabhāge tassa kaṇiṭṭhikā gabbhinī hutvā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha, sāmi mama bhātaraṃ daṭṭhukāmāmhīti. Sopi sādhu bhaddeti anurūpena paṇṇākārena tāya saddhiṃ nikkhami. Tadā pana bhagavā sunivattho supāruto bhikkhusaṅghaparivuso piṇḍāya nagaraṃ pāvisi chabbaṇṇaghanabuddharaṃsiyo vissajjento, ta to te bhagavantaṃ disvā pasannacittā pañcapatiṭṭhitena vanditvā aṭṭhaṃsu, atha sattā tesaṃ jayampatikānaṃ upanissayasampattiṃdisvā te saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāpetvā evamāha, kadāci vo dukkhe uppanne tathāgato anussaritabboti. Tathāhi.
无论生起什么恐惧,来自国王、盗贼等的恐惧,
那时若能忆念正等觉者,就能消除灾祸。巴利
Yaṃkiñci bhayamuppannaṃ, rājacorādisambhavaṃ; Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchantota dupaddavaṃ.
凡是灾祸发生,无论是夜叉、饿鬼等引起的,
那时若能忆念正等觉者,就能摆脱那灾难。巴利
Yaṃ ve upaddavaṃ hoti, yakkhapetā disambhavaṃ; Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.
狮子、老虎、鬣狗、豹等猛兽出现;
那时,他忆念正觉者,想要消除那场灾祸。巴利
Sīhabyagghataracchādi, puṇḍarīkādisambhavaṃ; Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.
由日晒、火、风等以及水、雷电所生者;
那时,他忆念正觉者,想要消除那场灾祸。巴利
Yamātapaggi vātādi, udakāsanisambhavaṃ; Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.
以热病等疾病,不平和,确实是生起。
那时,他忆念正觉者,想要消除那场灾祸。巴利
Pajjarādīhi rogehi, visamo tuhisambhavaṃ; Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.
如果何时与死神作战,即使由那众生来做
那时,希求自己获得胜利的人,应当忆念佛陀。巴利
Maccunā ce yadā yuddhaṃ, kare tenāpi jantunā; Saritabbo tadā buddho, patthentenattano jayanti.
他们听了世尊的教导,满心欢喜,礼拜之后便离开了。后来,那位长兄见他们回来了,就按礼数好好招待了一番。她的丈夫在那里住了几天,把妻子托付给长兄,说自己在村里还有事要办,就走了。接着,他的哥哥把妻子叫来,说:“贤妻,这里该做的活儿你都帮着做吧。”从那以后,她给她送水送饭,尽心服侍,可看到哥哥手脚和脖子上戴的饰品,心里生起了贪念,怎么也压不下去,于是就不吃东西,像生病一样蜷在床上躺着。后来他回到家里,见她那样躺着,就坐在床边问:“贤妻,你哪里不舒服?”她一声不吭,问了好几遍,才说:“我说不出口。”丈夫再三追问,她心里盘算:如果直说想要她的首饰,那不合适;要是说想要她身上那块上好的肉,他一定会杀了她,那首饰不就归我了吗?于是她说:“丈夫,我想要你妹妹身上那块上好的肉,要是得不到,我就活不成了。”他听了之后,用各种道理劝她说杀人是重罪,可怎么劝也劝不住。这时他已被她迷住了心窍,贪欲冲昏了头,糊里糊涂地就答应了,说:“好,你会得到的。”事情就这样发生了。巴利
Tato te bhagavato vacanaṃ paṭinanditvā vanditvā agamaṃsu. Atha jeṭṭhako āgate te disvā yathānurūpaṃ sakkāra makāsi. Tassā sāmiko katipāhaṃ tattha vasitvā bhariyaṃ jeṭṭhakassa paṭipādetvā mama gāme kiccaṃ atthīti vatvā pakkāmi. Athassā bhātā bhariyaṃ pakkositvā āha bhadde imissā sabbaṃ kattabbaṃ karohīti. Sā tato paṭṭhāya tassā udakanna pānā dinā veyyāvaccaṃ kurumānā etissā hatthapādagīvūpagesu ābharaṇesu lobhaṃ uppādetvā taṃ vūpasametuṃ asakkontī āhārū pacchedaṃ katvā gilānāviya mañcakaṃ upagūhitvā nipati. Atha so gehaṃ gantvā taṃ tathā sayitaṃ disvā mañcake nisinno kiṃ bhadde aphāsukanti pucchi, sā tuṇhī hutvā katipayavāre pucchitā na sakkā kathetunti āha. Puna sāmikena gāḷhaṃ nibandhite sā cintesi, ujukaṃ mayā tassā piḷandhanaṃ patthemīti vutte na ppatirupaṃ, tassā pañcamadhura maṃsaṃ patthemīti vutte taṃ māressati, tadā piḷandhanāni mayhamevāti, tato sāmi tava kaṇiṭṭhikāya pañcamadhuramaṃsaṃ patthemi, alabhamānāya me jīvitaṃ natthīti āha, taṃ sutvā so anekapariyāyena manussamāraṇaṃ nāma bhāriyanti vatvā nivārentopi nivāretuṃ nāsakkhi, atha tāya paṭibaddhacitto kāmamucchito mohamūḷho hutvā sādhu labhissasīti tassā vacanaṃ sampaṭicchi. Tathāhi.
此世的利益在衰减,他世的利益也在衰减;
被女人掌控的人,会失去广大的利益。巴利
Hāyanti idhalokatthā, hāyanti pāralokikā; Hāyanti mahatā atthā, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.
这位是母亲,这位是父亲,这些是姐妹和兄弟。
那些被女人掌控的人,根本不知道什么是该敬重的人。巴利
Esā mātā pitā eso, bhaginī bhātaro ime; Garutabbe na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.
这件事是有原因还是没原因,是该做还是不该做。
被贪欲蒙蔽的人,不知道,他们处于女人的掌控之下。巴利
Kāraṇākāraṇantetaṃ, kattabbaṃvā na vā idaṃ; Kāmandhattā na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.
他们要么杀害众生,要么跟别人的妻子私通;
那些被女人控制的人,说的都是假话。巴利
Pāṇaṃ vā atipātenti, honti vā pāradārikā; Bhāsanti alikaṃ vācaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.
破门行窃之类的偷盗、饮酒以及离间语;
凡是受女人控制的人,什么暴行都干得出来。巴利
Sandhicchedādikaṃ theyyaṃ, majjapānaṃca pesunaṃ; Karonti sāhasaṃ sabbaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.
啊,世间奇妙之事,对忆念者来说,是带来恐惧者。
被妻子控制后,竟想杀害自己的亲妹妹。巴利
Aho acchariyaṃ loke, sarantānaṃ bhayā vahaṃ; Bhariyāya vasaṃ gantvā, sodariṃhantumicchatīti.
这时,那个胆大妄为的男人对妹妹说:“来吧,亲爱的,我们去把别人欠父母的债讨回来。说不定债务人见到我们,就会把债还给我们。”她听了这话,答应了。他让她坐上一辆舒适的车子,好像要前往债务人所在的村庄一样,实际上却进入了密林深处,把车赶离道路停下,心里盘算着:“我要抓住正在哭喊的她,抓住她的手,把她砍死。”于是他抓住她的头发,将她摔倒在地。就在那一刻,她因为业力所产生的风开始涌动。她因为羞于兄长,说道:“哥哥,我因为业力所产生的风在涌动,请等到我生产。”但她无法阻止,还是生下了孩子。于是他想:“我要在这附近的榕树根下把她杀掉。”便抓住她的头发拖拽。那时她看着外甥的脸,出于对他的慈爱,哀求道:“看在你外甥的份上,请不要杀我。”但那个冷酷的人仿佛听不见她那悲悯的话语,仍然执意要杀她。于是那个少女心想,自己无依无靠,如果因为我的喊声引来任何人,给我哥哥带来灾祸,那是不合适的。出于对兄长的慈爱,她不出声,躺了下来,心中忆念着自己所皈依的依靠。这时,由于她对兄长的慈爱之力,以及她忆念皈依处的力量,住在那棵榕树上的天神心想:“如果这样的女人在这里被杀,我一定无法进入天神的集会。”于是天神像她的丈夫一样,把那个男人吓跑,安慰她说:“你不要害怕。”让她带着儿子坐上车子,当天就来到舍卫城,让她在城内一间厅堂中躺下,然后消失了。事情就是这样。巴利
Atha so sāhasiko puriso bhagini eva māha, ehi amma amhākaṃ mātāpitunnaṃ iṇaṃ sādhessāma, appevanāma no disvā iṇāyikā iṇaṃ dassantīti, taṃ sutvā tāya sampaṭicchite sukhayānake nisīdāpetvā iṇāyikānaṃ gāmaṃ gacchanto viya mahāaṭaviṃpatvā yānaṃ maggā okkamma ṭhapetvā viravantimeva naṃ hatthe gahetvā chindissāmīti cintetvā kese gahetvā bhūmiyaṃ pātesi, tasmiṃ khaṇe tassā kammajavātā caliṃsu. Sā bhātulajjāya sāmi kammajavātā me caliṃsu, yā vā haṃ vijāyāmi, tāva upadhārehīti vadantīpi apanetuṃ asakkontī puttaṃ vijāyi, atha so taṃ samīpe vaṭarukkhamūle māressāmīti cikure gahetvā ākaḍḍhi, tasmiṃ kāle sā sāmi tava bhāgineyyassa mukhaṃ oloketvā tassa sinehenāpi maṃ na mārehīti vadantī yāci, atha so kakkhaḷo tassā taṃ kāruṇikavacanaṃ asuṇanto viya māretuṃ ussahateva, tato sā kumārikā attano asaraṇā cintesi, mama saddenā gantvā yo koci mama bhātu anayaṃ kareyya, taṃ na ppatirūpanti bhātusinehena nissaddā attanā gatitasaraṇaṃ āvajjamānā nipajji, athassā bhā ta ri mettānubhāvenaca anussaritasaraṇānubhāvenaca tasmiṃ nigrodhe adhivatthā devatā evarūpo mātugāmo ettha māritā abhavissā, addhāhaṃ devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāmīti cintetvā etissā sā mi ko viya taṃ ta jje tvā palāpetvā tvaṃ mā bhāyīti samassāsetvā yā na ke sa pu ttaṃ kumāriṃ nisīdāpetvā taṃ divasameva sāvatthimāgamma antonagare sā lā ya naṃ nipajjāpetvā antaradhāyi. Tathāhi.
是一切成就的赐予者,是一切世间唯一的引导者;
即使只是用心去观想他,天神们也会确实守护这个人。巴利
Sabbasampattidātāraṃ, sabbalokekanāyakaṃ; Manasāpi yo vibhāveti, taṃ ve pālenti devatā.
哪怕只是片刻,如果有人熟练地修习慈心,
诸天确实也会守护他,并因供养而令他欢喜。巴利
Muhuttampica yo mettaṃ, bhāveti yadi sādhukaṃ; Taṃ ve pālenti devāpi, tosayanti upāyanāti.
后来,她的丈夫出城去,路上看见自己的妻子,就问:“你什么时候来的?是谁把你带来的?”她不知道是天神把她带来的,就说:“你在说什么呀?不就是你带我来的吗?”他又说:“这怎么可能?从在你娘家村子见到你那天算起,到今天已经四个月了,这么久我都没见过你,你怎么会跟我一起到这里来?”她听了这话,就说:“既然这样,你别把这件事说出去,夫君。”然后把自己经历的一切详细讲给他听。丈夫听完,心里非常震惊,充满恐惧,就把她带回了自己家。之后过了几天,等她休息好了,夫妻两人一起去邀请佛陀,做了盛大的布施,顶礼佛陀后坐在一边。这时,她因为皈依和持戒的功德力量,说明自己得以保全性命,又让儿子去顶礼佛陀,给他取名叫“皈依”。佛陀知道他们两人的心意,就为他们说了相应的法。说法结束时,夫妻二人都证得了入流果。后来,她的儿子皈依童子二十岁时,在佛陀的教法中出家,修习观禅不断增长,最终证得阿罗汉果,被称为皈依长老。巴利
Tato tassā pana sāmiko nagarā nikkhamma gacchanto attano bhariyaṃ disvā tvaṃ kadā āgatā, kenānītāsīti pucchi. Sā devatāya ānītabhāvaṃ ajānantī kiṃ tvaṃ bhaṇasi, nanu tayā ānītāmhīti, sopi kiṃbhoti bhaṇasi, tava bhātugāme diṭṭhakālato ppatuti ajja cattāro māsā jātā, ettakaṃ kālaṃ tvaṃ na diṭṭhapubbā, kathaṃ tvaṃ mayā saddhiṃāgatāti pucchi. Sā taṃ sutvā tenahi māññassa imaṃ rahassaṃ kathehi sāmīti vatvā bhā ta rā attano kataṃ sabbaṃ vitthārena kathesi. Taṃ sutvā tassa sāmiko saṃviggo bhayappatto hutvā taṃ attano gehaṃ pāpesi, tato katipāhaṃ tāya vissamite te ubhopi satthāraṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā vanditvā ekamante nisīdiṃsu, atha sā bhagavato saraṇasīlānubhāvena attano jīvitapaṭilābhaṃ pakāsetvā attano puttaṃ bhagavantaṃ vandāpetvā saraṇotināmamakaṃsu, satthā te saṃ ajjhāsayaṃ ñatvā tadanurūpaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne ubhopi sotāpannā ahesuṃ, athassā putto saraṇakumāro vīsatime vasse buddhasāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto saraṇattheronāma paññāyīti.
哪怕只是在心里如此刹那间忆念天中天,
心里想着“他们达到了最高的依靠处”,
众生啊,你们了知世尊是功德汇聚之所在;
你们要以一切方式、在任何时候都皈依并持戒。巴利
Khaṇamapi manasevaṃ devadevaṃ sarantā, Paramatarapatiṭṭhaṃ pāpuṇantīti mantvā; Bhavagati guṇarāsiṃ jānamānā janā bho; Bhajatha saraṇasīlaṃ sabbathā sabbakālanti.
韦萨蜜达的故事中,这是渐次说法。巴利
7. Vessāmittāya vatthumhi ayamānupubbīkathā
据说,在赡部洲的憍赏弥城,憍赏弥王有一位名叫韦萨蜜达的首席王后。那时,世尊正带着庞大的比丘僧团四处游化,住在憍赏弥。就在那段时间,她跟国王一起去精舍,听到世尊以无与伦比的佛陀威仪、用甜美悦耳的声音说法,生起了净信,皈依三宝,成为佛陀的信奉者,安心住下。后来,那位国王的边境敌王为了争夺王位,备好军队,送来书信说:要么交出王位,要么开战。国王听到这个消息,率领大军前往战场,带着首席王后一同出发,在营地安顿下来后,对她说:爱妃,在战场上,胜负是说不准的。如果我战败了,我会提前升起红旗。你看到这个信号,就直接回憍赏弥去。嘱咐完之后,他奔赴战场奋力厮杀。他知道自己已经败了,想起妻子,便升起红旗,一边战斗一边死在阵中。王后看到红旗,心想:我的丈夫一定是战败了。她吓得开始逃跑。叛王的士兵看见她,认出这是国王的首席王后,就带她去见自己的国王。叛王一见她,心生爱恋,命令大臣们:给她举行灌顶礼,立为王后。大臣们去向她请求,她说:我不需要什么灌顶。她不愿意。大臣们把这件事禀报给国王。国王把她叫来,问:你为什么不愿意?她这样回答。巴利
Jambudīpe kira kosambinagare kosambirañño vessāmittānāma aggamahesī ahosi. Tadā bhagavā kosambiyaṃ paṭivasati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ caramāno. Tasmiṃ samaye sā raññā saddhiṃ vihāraṃ gantvā anopamāya buddhalīḷāya madhurena sarena desentassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannā saraṇesu patiṭṭhāya buddhamāmikā hutvā viharati. Athā parabhāge tassa rañño rajjatthāya paccantarājā yuddhasajjo rajjaṃ vā detu, yuddhaṃvāti paṇṇaṃ pahiṇi. Taṃ sutvā rājā mahatiyā senāya parivuto yuddhabhūmiṃ gacchanto mahesiyā saddhiṃ gantvā khandhāvāraṃ nivāsetvā tassā evamāha. Bhadde saṅgāmasīse jayaparājayo nāma na sakkā viññātuṃ. Sace me parājayo abhavissa, puretarameva rattapatākaṃ ussāpessāmi, tena abhiññāṇena tvaṃ kosambimeva gacchāhīti anusāsitvā saṅgāma maṇḍalaṃ gantvā mahāraṇaṃ karonto attano parājayabhāvaṃ ñatvā mātugāmaṃ saritvā rattaddhajaṃ ussāpetvā yujjhanto raṇe pati. Atha sā rattapatākaṃ disvā parājito nūna me sāmikoti bhayena palāyitumārabhi. Atha taṃ corarañño manussā disvā nūnāyaṃ rañño aggamahesīti ñatvā attano rājānaṃ dassesuṃ, rājā taṃ disvā paṭibaddhacitto mametaṃ abhisekaṃ karothāti amacce āṇāpesi. Amaccā taṃ abhisekatthāya yāciṃsu, sā na me bhaṇe abhisekenatthoti na icchi. Amaccā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā naṃ pakkosāpetvā kasmā na icchasīti pucchi. Sā evamāha.
大王,请好好听我所说的话。
我的丈夫今天死了,他曾经给我一切圆满。巴利
Suṇohi sādhukaṃ deva, bhāsamānāya me vaco; Bhattā mayhaṃ mato ajja, sabbasampattidāyako.
把我当作自己的心一样,为我举行了灌顶仪式;
他守护着忆念他的人,而忧愁之火却在烧灼那人的心。巴利
Katvāna sobhisekaṃ maṃ, attano hadayaṃ viya; Pāleti taṃ sarantassā, sokaggi dahate manaṃ.
大王,若我成为其他人的王后。
我没能从那种苦里解脱出来,所以我不会再去渴求它。巴利
Mahārāja sacaññassa, assa maggamahesikā; Tamhā dukkhā na muccāmi, tenāhaṃ taṃ na patthaye.
我被忧愁之火燃烧着,正陷在忧愁里,又怎能再把忧愁投入?
智者怎么会把稻草扔进燃烧的火里呢?巴利
Sokagginā padittāhaṃ, soke sokaṃ kathaṃ khipe; Jalantaggimhī ko nāma, palālaṃ pakkhipe budho.
她一次又一次地想着爱别离苦,
我没能从那种苦里解脱出来,所以我不会去贪求它。巴利
Piyavippayogadukkhaṃ, taṃ cintayantī punappunaṃ; Tamhā dukkhā na muccāmi, tasmāhaṃ taṃ na patthayeti.
国王听了这话,被怒火冲昏了头,说:“你要是不肯接受灌顶,我就把你扔进火里!”说完就叫人堆起一大堆木柴,点上了火,等火烧得旺起来的时候,对她说:“进去!”于是她向国王哀求,开口说道。巴利
Taṃ sutvā rājā kodhenābhibhūto sace nābhisiñcissasi, aggimhi taṃ pakkhipissāmīti vatvā mahantaṃ dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃ datvā ekapajjote jāte etta pavisāti āha. Atha sā yācantī rājānaṃ āha.
国王啊,恶人确实把无辜者投入火中;
他的恶果会现前,既在今生,也在他世。巴利
Pāpo nippāpinaṃ rāja, pātanaṃ khalu pāvake; Hoti pāpaphalaṃ tassa, paccatteca paratthaca.
古代的国王们,以及在沙门和婆罗门中,
对父母、对愚痴的人,对患病的人和妇女,
大王,杀害并不是被认可的事,所以我并不该被杀。巴利
Purātanehi bhūpāla, samaṇabrahmaṇesuca; Mātāpitusu bālesu, rogenā turaitthisu; Nappasattho vadho deva, tasmāhaṃ na vadhārahāti.
国王听了这话,还是不肯相信,就命令手下人:抓住她的手脚,把她扔进火里。那些人照办了。就在被扔进火里的时候,她心里想:这里没有谁能救我,我只能依靠皈依本身了。于是她口中念着“皈依佛、皈依法、皈依僧”,心里也一直忆念着。她就这样落进火中,然而即便如此,那火竟连她身上的一个毛孔也无法烧热。她的身体变得清凉,仿佛进入了莲花苞中。国王看到这奇异之事,心生警醒,毛发竖立,急忙走近她,用双手将她扶起,让她躺到自己怀中,又让她坐在王座上,然后合掌站立,问道:“为什么这火不能烧你的身体?”她于是讲述其中的缘由。巴利
Taṃ sutvāpi rājā asaddahanto manusse āṇāpesi. Etāya hatthapāde gahetvā aggimhi pakkhipathāti te tathā kariṃsu, atha sā aggimhi pakkhipamānā natthettha me koci paṭisaraṇoti saraṇameva saraṇaṃ karomīti cintetvā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti’’ vadantī manasāca anussarantī aggimhi pati, tathāvidhopi aggi tassā sarīre lomakūpamattampi uṇhākāraṃ kātuṃ nāsakkhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhā viya sītibhūtasarīrā ahosi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto vegena taṃ upasaṅkamitvā ubhohi hatthehi paggayha ure nipajjāpetvā rājāsane nisīdāpetvā añjaliṃ gaggayha ṭhito kasmā te taṃ aggi sarīraṃ mā paridahīti pucchi. Sā taṃ kāraṇaṃ kathentī eva māha.
母亲、父亲、亲属,还有眷属和善友;
咒语以及药物等,还有大威力的天神。巴利
Mātā pitāca ñātīca, parivārāca sohadā; Manto sadhādayocāpi, mahesakkhāca devatā.
大王啊,这些和其他人,当众生遭遇怖畏时,
他们根本守护不了,因为已经舍弃了三皈依。巴利
Eteca ññeca bhūpāla, sattānaṃ bhaya māgate; Rakkhituṃ neva sakkonti, hitvāna saraṇattayaṃ.
我以佛陀为皈依处,佛陀是我的皈依。
大王啊,凭那威光,炽燃的烈火没有烧到我。巴利
Agāhaṃ buddhaṃ saraṇaṃ, buddho me saraṇaṃ iti; Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.
我把法当作皈依处,法就是我的皈依。
大王啊,凭那威光,炽燃的烈火没有烧到我。巴利
Agāhaṃ dhammaṃ saraṇaṃ, dhammo me saraṇaṃ iti; Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.
我皈依僧团,僧团是我的皈依处。
大王啊,那炽燃的烈火并未以那威光烧我。巴利
Agāhaṃ saṅghaṃ saraṇaṃ, saṅgho me saraṇaṃ iti; Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.
如此具有大威德,当下就能亲眼看见,来亲近就能见到。
摧毁种种灾祸,赐予种种成就。巴利
Evaṃ mahānubhāvantaṃ, paccakkhaṃ ehipassikaṃ; Nāno paddava viddhaṃsiṃ, nānāsampattidāyakaṃ.
如果有众生不取受并持守三皈依,
无论在这一世还是在他世,他都不会得到安乐。巴利
Saraṇattayañhi yo satto, na samādāya gaṇhati; Idhavā paratthavā loke, so sukhaṃ nānubhossati.
有众生认真受持三皈依,
无论在这一世还是他世,他都不会失去安乐。巴利
Saraṇattayañhi yo satto, susamādāya gaṇhati; Idhavāparatthavā loke, so sukhā na vihāyati.
所以,大王,你也要受持三皈依;
它对你来说,在一切处都是保护、庇护和最终的归宿。巴利
Tasmā tuvampi bhūpāla, gaṇhāhi saraṇattayaṃ; Taṃ te bhavati sabbattha, tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti.
国王听了这话,心里生起极大的净信,便请求她原谅,对她作了盛大的恭敬与尊重,说:“从今天起,你就是我的母亲。”把她安立在母亲的位置上后,就皈依了三宝。那时聚集在场的大众看见那个神通,在皈依和戒行上站稳之后,又做了布施等福德善业,随后各自随业而去。巴利
Taṃ sutvā rājā ativiya pasannamānaso taṃ khamāpetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā ajjappaṭṭhāya tvaṃ mama mātāti taṃ mātuṭṭhāne ṭhapetvā saraṇa magamāsi. Tasmiṃ sannipatitvā ṭhitamahājanā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā yathākammaṃ gatāti.
她就只是这样领受了这最殊胜的皈依。
在熊熊燃烧的大火中间,得到了清凉。
你们护持最上皈依戒,你们如何
你们得不到存在的享乐,也得不到涅槃,最终。巴利
Iti saraṇavaraṃ sā kevalaṃ uggahetvā, Jalitadahanamajjhe sītibhāvaṃ alattha; Paramasaraṇasīlaṃ pālayantā kathaṃ vo, Na labhatha bhavabhogaṃ nibbutiñcāpi anteti.
第八则:大曼陀多故事中的次第说法巴利
8. Mahāmandhātuvatthumhi ayamānupubbīkathā
据说,从此九十一劫之前,有一位名叫毗婆尸的正自觉者出现在世间,转动了殊胜的法轮,受到包括天神在内的世间大众的敬奉,住在班度马提城。那时,这位曼陀多就出生在那座城里,成了一个做针线活的人,靠针线手艺维持生活。当时,全城居民都邀请以佛陀为首的比丘僧团,举行了盛大的布施。于是他心想:全城居民都在做布施,只有我因为太穷困,成了唯一没做的人。如果今天我不种下种子,就没办法从这苦难中解脱出来。他赶紧去找针线活干,挣到一点本钱,想用这点钱也做一份布施,却没有机会。他去了市场,拿到一些王豆,装满了一个盒子,带着它来到以佛陀为首的比丘僧团用斋的地方,站在那里心想:现在我已经没有机会把食物放进哪怕一位比丘的钵里了。我干脆把这些东西往空中撒吧,但愿落下来时能掉进某位比丘的钵里,那样对我来说,就能长久地带来利益和快乐。他内心清净,把东西向上抛了出去。那些东西落下来时,因为随从天神和世尊威力的缘故,没有掉到外面,而是从世尊开始,一一落进了所有比丘的钵里。他见到这不可思议的景象,内心充满净信,在头顶合掌而立,这样发愿。巴利
Ito kira ekanavutikappamatthake vipassīnāma sammāsambuddho loke uppajjitvā pavattavaradhammacakko sadevakehi lokehi pūjiyamāno bandhumatīnagare paṭivasati. Tadā so mandhātā tasmiṃ nagare tunnakāro hutvā nibbatti. Tunnakārakammena jīvikaṃ kappento viharati. Tadā sakalanagaravāsino buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādāna madaṃsu. Atha so evaṃ cintesi, sabbepime nagaravāsino dānaṃ dadanti. Ahamekova seso duggatattā, yajjāhamajja bījaṃ na ropemi, imamhā dukkhā na parimuccissāmīti. So vegena tunnakārakammaṃ pariyesitvā kiñcimūlaṃ labhitvā tena ekassāpi dānaṃ dātuṃ okāsa maladdhā āpaṇaṃ gantvā rājamāsake gahetvā caṅkoṭakaṃ pūretvā ādāya buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa bhattaggaṃ gantvā ṭhito evaṃ cintesi, natthi dāni okāsaṃ ekassāpi bhikkhuno patte okirituṃ, addhāhaṃ ime ākāse vikirissāmīti appevanāma patamānānaṃ ekassāpi bhikkhuno patte ekampi pateyya, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hibhāya sukhāyāti pasannamānaso uddhaṃ khipi, ta to patamānā te parivārikadevatānañca bhagavato ānubhāvenaca bahi apatitvā bhagavantamādiṃ katvā sabbesaṃ bhikkhūnaṃ patteyeva patiṃsu. Atha so taṃ acchariyaṃ disvā pasannamānaso sirasi añjaliṃ paggayha ṭhito evaṃ patthanamakāsi.
凭着我这份善行和虔诚的信仰,仙人之尊啊:
愿我在生生世世中,都成为享受欲乐者里最殊胜的那一个。巴利
Iminā me adhikārena, pasādena yatissare; Kāmabhogīnahaṃ aggo, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.
每当击掌之后,我仰望虚空;
愿七宝之雨永远降下。巴利
Paharitvā yadā pāṇiṃ, olokemi nabhotalaṃ; Sattaratanasampannaṃ, vassaṃ vassatu sabbadāti.
从那以后,他在天界和人间之间不断流转受生,享受了极大的天界福报。在这个贤劫初期,他成为一位名叫大集会的国王。他的儿子叫罗阇,罗阇的儿子叫胜罗阇,胜罗阇的儿子叫善贤,善贤的儿子叫胜善贤。胜善贤的儿子叫布萨,布萨的儿子投生后叫曼陀多王。曼陀多王具足七宝和四种神通,治理转轮王的国土。他把左手一弯,用右手一碰,天空中就像天云一样,降下齐膝深的七宝之雨。他就是这样的不可思议。他八万四千年做孩童游戏,八万四千年做副王治理国家,八万四千年做转轮王治理国家,而他的寿命则是无法计算的。有一天,他无法满足对欲望的渴求,就表现出不满的样子。大臣们问:“大王,您为什么不满呢?”他说:“诸位,我观察自己的福业,这个王位还不够用。到底哪个地方才是可爱的呢?”大臣们说:“大王,天界才是。”于是他把轮宝抛向空中,和随从一起前往四大天王天。这时,四位天王手持天界的花环和香料,被天众围绕,前来迎接,把他带到四大天王天,给了他王位。他被自己的随从围绕,在那里治理国家,过了很长一段时间。他在那里也无法满足渴求,又表现出不满的样子。于是四位天王问:“大王,您为什么不满呢?”他说:“比这个天界,到底哪个地方才是可爱的呢?”他们说:“大王,比起其他天界,我们这里就像侍奉人的人一样。忉利天比这里可爱一百倍。”曼陀多王又把轮宝抛向空中,被自己的随从围绕,朝忉利天出发。这时帝释天手持天界的花环和香料,被天众围绕,前来迎接,抓住他的手说:“大王,请来这里。”于是国王被天众围绕而行,这时他的导引宝带着轮宝,和随从一起下降到人间,进入自己的家。帝释把曼陀多王带到自己的宫殿,把天界分成两份,把自己的王位从中间分开,给了他一份。从那以后,两位国王共同治理国家。这样过了很久,帝释寿命耗尽,经过大约36,460,000,000岁后死去。另一位帝释又出生了,他也同样治理天界王位,寿命耗尽后死去。这样算来,有三十六位帝释死去,而曼陀多王却一直以人间的身体治理天界王位。这样过了很久,他的欲望越来越强烈。他想:“我要半个王国做什么?我要杀死帝释,独自称王。”然而帝释是杀不死的,而这种欲望正是毁灭的根本。巴利
So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ bhaddakappe ādimhi mahāsammato nāma rājā ahosi. Tassa putto rojo nāma. Tassa putto vararojo nāma, tassa putto kalyāṇo nāma, tassa putto varakalyāṇo nāma. Varakalyāṇassa putto uposatho nāma. Uposathassa putto mandhātā nāma hutvā nibbatti. So sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhi samannāgato cakkavattirajjaṃ kāresi, tassa vāmahatthaṃ sammiñjitvā dakkhiṇahatthena appoṭṭhite ākāsato dibbameghā viya jaṇṇuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati. Evarūpo acchariyo ahosi. So caturāsītivassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi. Caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi. Caturāsītivassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi, āyu panassa asaṅkhyeyyaṃ ahosi. So ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi, amaccā deva kinnakho ukkaṇṭhā sīti pucchiṃsu. So bhaṇe mayhaṃ puññakamme olokiyamāne imaṃ rajjaṃ nappahoti, katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti. Devaloko mahārājāti. So cakkaratanaṃ abbhukkiritvā parisāya saddhiṃ cātumahārājikadevalokaṃ agamāsi, athassa cattāro mahārājāno dibbamālagandha- hatthā devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya cātumahārājikadevalokaṃ gantvā rajjaṃ adaṃsu, tassa parisāya parivutassa tasmiṃ rajjaṃ karontassa dīgho addhā vītivatto. So tatthapi taṇhaṃ pūretu masakkonto ukkaṇṭhitā kāraṃ dassesi. Tato cattāro mahārājāno kinnukho mahārāja ukkaṇṭhitoti pucchiṃsu. Imamhā devalokā katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti, deva paresaṃ upaṭṭhākamanussasadisā mayaṃ. Tāvatiṃsadevaloko ito sataguṇena ramaṇīyoti. Mandhātā cakkaratanaṃ abbhukkiritvā attano parisaparivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi, athassa sakko devarājā dibbamālagandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ito ehi mahārājāti āha. Tato rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya saddhiṃparisāya manussapathaṃ otaritvā attano gharaṃ pāvisi. Sakko mandhātuṃ sakkabhavanaṃ netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano rajjaṃ majjhe bhinditvā adāsi. Tato paṭṭhāya dvepi rājano rajjaṃ kāresuṃ. Evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhisatasahassādhikāni tissoca vassakoṭiyo āyuṃ khepetvā cavi. Añño sakko nibbatti, sopi tatheva devarajjaṃ kāretvā āyukkhayena cavi, etenu pāyena chattiṃsa sakkā caviṃsu, mandhātā pana manussaparihārena devarajjaṃ kāresiyeva, tassevaṃ kāle gacchante bhīyyoso mattāya kāmataṇhā uppajji, so kimme upaḍḍharajjena. Sakkaṃ māretvā ekarajjaṃ karissāmīti cintesi. Sakkaṃ pana māretuṃ na sakkā, kāmataṇhā panesā vipattimūlā. Tathāhi.
在这里,贪得无厌的人被过度的贪欲击垮,心想:“此中之乐更好。”
无论在此世还是他世,都永远得不到任何安乐。巴利
Varamatra sukhantyatra, atricchāvihato naro; Idhavā paratthavā kiñci, na sātaṃ vindate sadā.
忧愁从渴爱中产生,
恐惧从渴爱中产生。
已经摆脱渴爱的人,
没有忧愁,哪来的恐惧?巴利
Taṇhāya jāyate soko, Taṇhāya jāyate bhayaṃ; Taṇhāya vippamuttassa, Natthi soko kuto bhayaṃ.
在这里,被渴爱奴役的人,会遭遇来自国王、盗贼等的灾祸;
他会遭遇断手之类的痛苦,备受折磨。巴利
Taṇhādāso naro ettha, rājacorādisambhavaṃ; Hattacchedādikaṃ dukkhaṃ, pāpuṇāti vihaññati.
因为生起的贪欲,众生时时刻刻都在被毁掉;
田地、宅院和金银,牛马、奴仆和下人;
智者应当尽全力断除贪欲。巴利
Yena lobhena jātena, sadā jīyanti pāṇino; Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃca, gavāssaṃ dāsaporisaṃ; Sabbatthāmena so lobho, pahātabbova viññunāti.
从那以后,他被过度的贪欲所击垮,寿命的维系力开始衰退,衰老侵袭了他的身体。要知道,人的身体在天界是不会毁坏的。于是他就这样从天界坠落,进入了邦度马提城的花园。守园人把他到来的消息报告给了王室。国王从王宫赶来,就在花园里让人铺设了座位。于是曼陀多王在花园中铺好的座位上躺下,作出了不再起身的姿势。这时大臣们问道:“大王,在您之后,我们该说些什么呢?”他回答说:“在我之后,你们应当把这件事告诉大众:曼陀多王大王在两千小洲环绕的四大洲中行使转轮王的统治,在四大天王天中行使统治,在三十六位天王的寿命限度内于天界行使统治,然后命终了。”他这样说完之后就去世了,随业而去。为了阐明这个道理,世尊在四众弟子集会中说了以下这些偈颂。巴利
Tato atricchāvihatassa tassa āyusaṅkhāro parihāyi, jarā sarīraṃ pahari, manussasarīrañhi nāma na devalokebhijjati, tatha so devalokā bhassitvā bandhumatīnagaruyyānaṃ pāvisi, uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakulaṃ nivedesi. Rājā rājakulā āgantvā uyyāneyeva āsanaṃ paññāpesi. Tato mandhātā uyyāne paññattavarāsane nipanno anuṭṭhānaseyyaṃ kappesi. Tato amaccā deva tumhākaṃ parato kinnu kathesāmāti pucchiṃsu, mama parato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa katheyyātha, mandhātumahārājā dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā cātumahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsasakkānaṃ āyuparimāṇena devaloke rajjaṃ kāretvā kālamakāsīti. So evaṃ vatvā kālaṃkatvā yathākammaṃ gatoti imamatthaṃ pakāsetuṃ bhagavā catumahāparisamajjhe imā gāthāyo āha.
日月所行之处,旋转着照耀各方,光明闪耀;
凡是依大地而活的众生,全都是曼陀多王的奴仆。巴利
Yāvatā candimasuriyā, pariharanti disā bhanti virocanā; Sabbeva dāsā mandhātā, ye pāṇā pathavinissitā.
就算天上落下金钱雨,在诸欲中也找不到满足。
欲乐带来的享受很少,苦却很多,智者这样如实了知。巴利
Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati; Appassadā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.
即使在天界的诸欲中,他也得不到喜乐;
他乐于渴爱的灭尽,是正等正觉者的弟子。巴利
Api dibbesu kāmesu, ratiṃso nādhigacchati; Taṇhākkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvakoti.
听了这话之后,许多人证得了初果等果位。巴利
Taṃ sutvā bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
就这样,对于决定趣向者来说,对于在觉悟方面无上者们;
把自己的力量引出来,然后给予已超越渴爱者。
像我这样趣向不定的人,还有什么好说的呢?
你们要舍弃它,这样想过之后,贤者们,就应当归敬三事。巴利
Iti gatiniyatānaṃ bodhiyā uttamānaṃ; Sakavasamupanetvā deti dukkhātitaṇhā; Aniyatagatikānaṃ kā kathā mādisānaṃ; Jahatha tamiti mantvā bho bhajavho tivatthuṃti.
第九则:佛陀铠甲商人的故事中,这段依次叙述。巴利
9. Buddhavammavāṇijakavatthumhi ayamānupubbīkathā
在南赡部洲的华氏城里,有个叫佛陀瓦玛的商人,靠做生意过日子。后来他带着商队,在村镇、市镇、地方和国都之间到处做买卖。那时候,世尊被一千位比丘围绕着,在各地游化,把许多天界和人间的众生从轮回的荒野中救渡出来。当时,这个商人看见了世尊——具足三十二相、八十种好,像闪耀的黄金须弥山一样光明赫赫,被庞大的比丘僧团围绕。他一看之下,全身充满了极大的欢喜,合掌向世尊走去,顶礼之后,在傍晚时分请世尊接受饭食供养——他对佛法还很不熟悉。世尊对他说:如来是过午不食的。于是他又顶礼世尊,问道:尊者,世尊们过了午时吃什么呢?世尊便告诉他,如来在非时允许喝八种饮料:芒果汁、阎浮果汁、芭蕉汁、香蕉汁、波罗沙果汁、蜜汁、葡萄汁、藕汁。商人听了之后,用上千种美味做成葡萄汁,供养以佛陀为首的比丘僧团。整个比丘僧团和导师世尊都喝了这种饮料。世尊为他说法之后,就继续在各地游化。那位商人心生净信,转身和商人们一起,在各个地方继续做生意,后来到了一个大荒野,名叫摩诃婆多尼耶。在那里,他们所有车上的水都用光了。那里所有人、所有牛都没有水喝。那位商人被干渴逼得受不了,就在一辆辆车之间到处找水。有人看见他,心生怜悯,说:过来吧,这个瓮里还有点水,喝吧。他走过去喝了那水。那水的味道竟然和葡萄汁一模一样。他一边喝一边想:这一定是我当时供养正等正觉佛陀葡萄汁的果报,今天成熟了。他心中惊叹不已,满怀欢喜,走过去亲手打开一个瓮的盖子。整个瓮都装满了葡萄汁。他看到那水甘美、营养丰富、永不枯竭,像天界的饮料一样,全身充满极大的喜悦,高声喊道:大家都来喝水啊!众人听到后都聚过来,看到水后都感到惊奇。商人在众人中间,宣说佛陀的威神力,说道:巴利
Jambudīpe kira pāṭaliputtanagare buddhavammo nāma vāṇijako ahosi vāṇijakakammena jīvamāno. So aparabhāge satthavāhehi saddhiṃ gāmanigamajanapada rājadhānīsu vāṇijjaṃ payojayamāno vicarati, tasmiṃ samaye bhagavānekabhikkhusahassaparivuto janapadacārikaṃ carati bahū devamanusse saṃsārakantārā uttārento. Tadā so bhagavantaṃ addasa dvattiṃsalakkhaṇānubyañjanapatimaṇḍitaṃ jalamānasuvaṇṇameruṃ viyavirocamānaṃ mahābhikkhusaṅghaparivutaṃ, disvā paramapītiyā phuṭasarīro añjaliṃ paggayha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sāyaṇhe bhagavantaṃ bhattena nimantesi buddhasāsane aparicitabhāvena. Athassa bhagavā vikālabhojanā paṭiviratā tathāgatāti āha. Atha so bhagavantaṃ vanditvā kiṃ bhante bhagavantā vikāle bhuñjissantīti, athassa kathaṃ paṭicca bhagavā aṭṭhavidhaṃ pānaṃ tathāgatānaṃ vikāle bhuñjituṃ kappati. Seyyathidaṃ, ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ mocapānaṃ phārusakapānaṃ madhupānaṃ muddikapānaṃ sālūkapānanti. Taṃ sutvā vāṇijo sahasakkārārasehi muddikapānaṃ katvā buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi, sabhikkhusaṅgho satthā paribhuttapānīyaraso tassa dhammaṃ desetvā janapadacārikaṃ pakkāmi. Sopi pasannamānaso hutvā nivatto saddhiṃ vāṇijakehi tesu tesu janapadesu vāṇijjaṃ payojento mahāvattanīyaṃnāma kantāraṃ pāpuṇi, tatta tesaṃ sabbesuyeva sakaṭesu pānīyaṃ parikkhayamagamāsi. Tattha sabbamanussānaṃca balīvaddānaṃca pānīyaṃ nāhosi. Atha so vāṇijo pipāsābhibhūto tesu tesu sakaṭesu pānīyaṃ pariyesanto vicarati. Athekasmiṃ sakaṭe manussā taṃ disvā kāruññena etthāgaccha, imasmiṃ koḷambe thokaṃ pānīyaṃ atthi pivāti vadiṃsu. Ta to so gantvā pānīyaṃ pivi. Tassa taṃ rasaṃ muddikapānarasasadisaṃ ahosi, pivantova so evaṃ cintesi. Sammāsambuddhassa tadā me dinnamuddikapānassa nissando ajja sampatto bhavissatīti accherabbhutacitto somanassajāto gantvā sayameva cāṭiyā pidhānaṃ vivari. Sakalāpi sā cāṭi muddikapānena paripuṇṇā ahosi. Tato so ra sava ntaṃ ojavantaṃ aparikkhayaṃ dibbapānasadisaṃ pānīyaṃ disvā paramāya pītiyā phuṭasarīro ugghosesi sabbe pānīyaṃ pivantūti. Taṃ sutvā sabbe sannipatitvā pānīyaṃ disvā abbhutacittā jātā. Vāṇijo tesaṃ majjhe buddhānubhāvaṃ pakāsento āha.
贤者们,请看看这位大圣者的威神之力。
这是不可思议的、希有的,是现见之法、超越时间的。巴利
Passathedaṃ bhavanto bho, ānubhāvaṃ mahesino; Acintanīyamaccheraṃ, sandiṭṭhika makālikaṃ.
我以清净欢喜的信心,把饮水布施给了佛陀。
这份布施就在当下结出果报,凭借圣者之力。巴利
Pasannamanasā buddhe, dinnaṃ pānīyakaṃ mayā; Vipaccati idāneva, taṃ dānaṃ munivāhasā.
就像带着滋养、令人快乐的食物,又像清凉甘甜的水;
就像天人们喝的天饮,生来就奇妙而永不枯竭。巴利
Ojavantaṃ sukhannaṃva, sītalaṃ madhuro dakaṃ; Dibbapānaṃva devānaṃ, jātamabbhutamakkhayaṃ.
面对持戒的人,有智慧的人谁会不布施呢?
在这世间和来世,布施都是带来安乐的最好方式。巴利
Sīlavantesu ko nāma, na dadeyya vicakkhaṇo; Idha loke paratteca, sukhadaṃ dāna muttamaṃ.
想喝多少就取多少,尽情喝这甘甜的水吧;
把器皿都装满,让所有人随心所欲地前去。巴利
Yathi cchitaṃ gahetvāna, pivantu madhuro dakaṃ; Bhājanānica pūretvā, yantu sabbe yathicchitanti.
他这样说完之后,就用葡萄汁让所有人和牛都满足了。从各处前来的人一边喝水,水一边还是取之不尽。后来,那个商人跟商队一起做完买卖,回自己城里的路上,想去拜见世尊,就去了竹林,向导师行礼,得到允许后坐在一边。导师也跟他亲切地交谈。那位居士说:尊者,我是看到您显示的神变,心生信仰,才来向您行礼的,接着就详细讲了那是什么样的神变。于是世尊为他讲法。他听完法后,邀请导师第二天来应供,做了大布施,然后才回自己家。从那时起,他就做布施等种种善业,命终之后生到天界,在一座十二由旬大的金色宫殿里,被天女围绕,具足天人的福报。为了显示他前世业行的缘故,那里各处的宝器里都装满了天界所成的葡萄汁。天人们喝了这水,就跳舞、奏乐、嬉戏。巴利
Evañca pana vatvā sabbe manusseca balīvaddeca muddikaraseneva santappesi. Tato tato āgatāpi pānīyaṃ pivantoca pānīyaṃ akkhayaṃ ahosi. Tato vāṇijo satthavāhehi saddhiṃ vāṇijjaṃ payojetvā sakanagaraṃ āgacchanto bhagavantaṃ passitvā gamissāmīti veḷuvanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katānuñño ekamante nisīdi. Satthāpi tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāramakāsi. Upāsakopi bhante tumhākaṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasanno vanditvā gamissāmīti āgatomhi, evañce vañca pāṭihāriyanti vitthārena kathesi. Athassa bhagavā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvāna satthāraṃ svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā attano gehameva agamāsi. So tato paṭṭhāya dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke dvādasayojanike kanakavimāne devaccharāparivuto devissariyasamannāgato nibbatti. Tassa pubbakammapakāsanatthaṃ tattha tattha ratanabhājanesu dibbamayehi muddikapānehi paripuṇṇaṃ ahosi. Pānīyaṃ pivitvā devā naccanti vādenti kīḷantīti.
世人不了解胜者那广大的精髓,就是这样。
只要布施一点点水,就能得到广大的财富。
贤者们,你们对三种事物都已知晓其功德。
向持戒的人布施,确实能得到殊胜的果报。巴利
Na vipulajinasāraṃ jānamāno janevaṃ, Labhati vipulabhogaṃ toyamattassa dānā; Viditaguṇagaṇā bho tīsu vatthūsu tumhe, Labhatha khalu visesaṃ sīlavantesu dānāti.
第十则:色天女的故事——次第解说巴利
10. Rūpadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā
据说在过去毗婆尸佛的时代,那座城里有一个乡下女孩。她在精舍里走动时,看见一位生病的比丘,心里一阵颤抖,就走上前去顶礼,问他说:尊者,您是什么病?身体很难受吗?比丘回答说:姊妹,是剧烈的病在折磨我。她听了就说:尊者,那我来帮您把这病治好。于是她请比丘应允,回到家里,把这件事告诉父母,父母同意后,第二天她就用各种上好的味道备好了药和食物。那位比丘第二天披好袈裟,进城乞食,走到她家门前站住。她看见长老来了,满心欢喜,接过钵,铺好座位,请他坐下。等他坐定,她用好食物仔细地供养、恭敬地侍奉。凭着她的信心之力,比丘刚吃完,那病就好了。病好之后,比丘第二天没有再去她家。她就去到精舍,顶礼之后问他:为什么没有来?比丘说:姊妹,我的病好了,所以没去。她听了说:太好了,尊者。满心欢喜地回了家。她凭着这份善业,命终之后生到天界。在那里,她化生出一座十二由旬大的黄金宫殿。她在天界享受天人的福报,经过了六尊佛之间的漫长时劫,到我们世尊出世的时候,在阎浮提的天子城里,投生到一个高贵的婆罗门家,做了长婆罗门妻子的胎中孩子,足月之后从母胎出生。从她出胎那天起,每天自然出生八纳利左右的米。父母见她容貌端美,心生欢喜,就给她取名叫色天女。后来把她嫁给了一个相配的年轻人。她拿一纳利的米来煮时,想要什么肉、什么配菜,酥油、生酥、酸奶、牛奶等种种乳制品,姜、胡椒等辛辣佐料,以及香蕉、糖浆、蜜丸等种种东西,都会自然出现,装满器皿。她手拿过的任何该嚼的、该吃的食物,都不会变坏。她端起饭锅,供养全城的人吃饭,锅里的饭也不见少,连一勺的量都看不出被取走。她的福报就是这样用不完。她在整个天子城里,就像日月一样出名。后来她常常邀请五百位比丘,天天在自己家里供养。那时,他们当中有一位名叫大僧护长老,已证得无碍解。他用天眼看见这位女子的福报之力,却不知道她过去造了什么业。他想:不如我来为她说明吧。有一天,他在她家吃完饭,做随喜祝愿时问她:姊妹,你知道自己过去造了什么业吗?她说:尊者,我不知道。他说:我想听。于是他就为她说明过去的业。巴利
Atīte kira vipassissa bhagavato kāle tasmiṃ nagare ekā gāmadārikā vihāre āhiṇḍantī ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā kampamānahadayā upasaṅkamitvā vanditvā bhante kote ābādho sarīraṃ pīḷetīti pucchi. Tenāpi bhagini kharābādho me pīḷetīti vutte sā tenahi bhante ahaṃ taṃ rogaṃ vūpasamessāmīti nimantetvā gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ mātāpitunnaṃ kathetvā tehi anuññātā puna divase nānaggarasena bhesajjāhāraṃ sampādesi, tato so bhikkhu punadivase cīvaraṃ pārupitvā bhikkhāya caranto tassā gehaṃ gantvā aṭṭhāsi. Sā theraṃ āgataṃ disvā somanassajātā pattaṃ gahetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ taṃ āhārena sādhukaṃ parivisitvā sakkāra makāsi. Athassā saddhābalena bhuttamatteyeva so ābādho vūpasami. Tato so vūpasantarogo dutiyadivase tassā gehaṃ nā gamāsi. Atha sā vihāraṃ gantvā taṃ vanditvā kasmānāgatatthāti pucchitvā tena me bhagini byādhi vūpasami, tasmā nāgatosmīti vutte sā sādhu bhanteti somanassajātā gehameva agamāsi. Sā tena puññakammena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tassā tattha dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Sā tattha devissariyaṃ anubhavantī chabuddhantaraṃ khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle jambudīpe devaputtanagare udiccabrahmaṇakule jeṭṭhabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, sā paripāka manvāya mātukucchito nikkhami. Tassā mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya divase divase aṭṭhaṭṭhanālimattaṃ taṇḍulaṃ nibbattati. Tassā rūpasampattiṃ disvā pasannā mātāpitaro rūpadevīti nāma makaṃsu. Pacchā taṃ patirūpena dārakena niyojesuṃ. Athassā taṇḍula- nālimattaṃ gahetvā pacituṃ āraddhe icchiticchitamaṃsādibyañjanañja sappinavanītadadhikhīrādigorasañca jīramaricādikaṭukabhaṇḍañca kadalipanasamadhuguḷādiupakaraṇañca bhājanāni pūretvā nibbattati, tāya hatthena gahitaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃvā pūtibhāvaṃ na gacchati, bhattukkhaliṃ gahetvā sakalanagaravāsino bhojentiyāpi ekakaṭacchumattaṃ bhattaṃ gahitaṭṭhānaṃ na paññāyati. Evaṃ aparikkhayapuññā ahosi, sakaladevaputtanagare candasuriyāva pākaṭā ahosi, atha sā pañcasatabhikkhū nimantetvā niccaṃ sakanivesaneyeva bhojeti, tadā tesaṃ antare paṭisambhidāpatto mahāsaṅgharakkhitattheronāma imissā puññānubhāvaṃ dibbacakkhunā disvā na jānāti esā atthanā pubbe katakammaṃ. Yannūnāhaṃ assā pakāseyyanti ekadivasaṃ tassā nivesane bhuñjitvā anumodanaṃ karonto jānāsi bhagini tayā pubbe katakammanti pucchi, na jānāmi bhante. Sotumicchāmīti, athassā so pubbakammaṃ pakāsento.
距今九十一劫之前,
毗婆尸,这位导师;
世间曾出现一位世间唯一者,
导师已经斩断了一切束缚。巴利
Ekanavute ito kappe, Vipassīnāma nāyako; Ahosi loke lokeka, Nāyako chinnabandhano.
那时,在那一座令人欢喜的城中,你曾是一个村姑;
她在精舍中四处游走时,见到了胜者的弟子。巴利
Tadā tasmiṃ pure ramme, āsi tvaṃ gāmadārikā; Āhiṇḍantī vihārasmiṃ, addakkhi jinasāvakaṃ.
看到他患病受苦、消瘦苍白,不停地喘着气。
看见之后心受到震动,于是邀请那位牟尼。巴利
Rogāturaṃ kisaṃ paṇḍuṃ, assasantaṃ muhuṃ muhuṃ; Disvāna kampitā cittā, nimantetvāna taṃ muniṃ.
你把药和食物都布施出去了,因此那位苦行僧……
他没有恼害,也没有忧苦,平安无事。巴利
Bhesajjañceva bhattañca, adā tvaṃ tena so yati; Abyābādho anīghoca, ahosi anupaddavo.
然后你凭着那善业,从那里死后,
你出生在天界,一切欲乐都圆满具足。巴利
Tato tvaṃ tena kammena, sukatena tato cutā; Jātāsi devalokasmiṃ, sabbakāmasamiddhinī.
在那里,靠着你的福德威光,有一座宝石所成的宫殿;
宝石塔楼密布,以尖顶阁楼为庄严。巴利
Tattha te puññatejena, pāsādo ratanāmayo; Maṇithūpisatākiṇṇo, kūṭāgārehi laṅkato.
它布满数百间房室,以床榻座席为装饰。
被百名天女充满,到处是舞蹈歌唱等一片喧闹。巴利
Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito; Accharāsatasaṃkiṇṇo, naccagītādisaṃkulo.
芭蕉树、芒果树、阎浮树长在水边,槟榔树、普那伽树、帕塔利树。
以铁力木等树丛,以装饰的园林行列。巴利
Rambhāmbajambusannīra, pūgapunnāgapāṭalī; Nāgāditarusaṇḍehi, maṇḍituyyānapantihi.
莲花、优钵罗和迦喇罗花,以茉莉园林为装饰。
成排的蜜蜂醉饮花蜜,池沼与湖泊充满其间。巴利
Padumuppalakaḷāra, kundakānanamaṇḍite; Madhumattālipālīhi, sārasīsarasaṃkule.
和许多天子一起,还有天女们同样如此;
在永远喜庆、拥有广大财富、令人心悦的宫殿里。巴利
Devaputtehi nekehi, tathā devaccharāhica; Niccussave mahābhoge, vimāne mananandane.
你就是这样在天界享受大名声。
度过了那段漫长岁月之后,当乔达摩胜者般涅槃时。巴利
Tvamevaṃ devalokamhi, vindamānā mahāyasaṃ; Addhānaṃ vītināmetvā, nibbute gotame jine.
如今在赡部洲,你已转生到显贵的家族中。
你住在福德、智慧与功德的居所里,相貌端正,说话亲切可爱。巴利
Jambudīpe idāni tvaṃ, nibbattā udite kule; Puññapaññāguṇāvāsā, rūpenaggā piyaṃvadā.
这是你在天界的威德,在天神当中稀有难得,
在这世间,这一切人间之乐都是你的。巴利
Etaṃ te devalokasmiṃ, devissariyamabbhutaṃ, Imaṃ te idha lokasmiṃ, sabbaṃ mānusikaṃ sukhaṃ.
在毗婆尸佛的时代,你向那一位比丘;
你给病人布施了食物,这就是你得到的果报。巴利
Vipassimunino kāle, tvaṃ tassekassa bhikkhuno; Adā dānaṃ gilānassa, tassa taṃ phalamīdisaṃ.
想要得到快乐的人,应该时时刻刻都去行善积德。
所以,贤善的女子啊,你应当任何时候都在善法上精勤努力。巴利
Kātabbañhi sadā puññaṃ, icchantena sukhappadaṃ; Tasmā tvaṃ sabbadā bhadde, ussukkā kusale bhavāti.
那位长老这样说明了她前世所造的业,然后教导她说:“如今你应当在福德善行上不放逸。”她听了长老的说法后,生起极大的欢喜,从那时起就热衷于布施等善行,不断造作功德。就凭着那份欢喜,她证得入流果,成为圣弟子。巴利
Evaṃ so tassa purimattabhāve katakammaṃ pakāsetvā idāni puññakamme appamādā bhavāti anusāsi. Sā therassa dhammadesanaṃ sutvā paramasomanassā tato paṭṭhāya dānādīsu niratā puññāni karontī teneva somanassena sotāpannā ariyasāvikā ahosīti.
年轻女子就这样在功德业中核心,
不知道比丘的功德有多少,就布施给他。
诸位仁者啊,你们获得了天界与人间之乐。
已经看清善行果报的人,怎么会得不到寂静呢?巴利
Iti taruṇakumārī puññakammesu sāraṃ, Aviditaguṇamattā datva bhikkhussa dānaṃ; Divimanujasukhaṃ sālattha tumhe bhavantā, Viditakusalapākā kiṃ na labbhetha santiṃ.