礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
义注(抄本)
503 段
结集的问答巴利
Saṃgāyanassa pucchā-vissajjanā
就算包括天界在内的整个世界都来恐吓我,
他根本没办法让我产生恐惧和害怕。
就算你把整个大地,连同海洋和山岳,
你把这大象举起来,朝我身上扔过来吧;
我根本没办法让你感到恐惧和害怕。
恰恰相反,这苦恼只会落到你自己头上,蛇王。
从今以后,不要再像过去那样生起愤怒了。
不要伤害庄稼,因为众生都渴望快乐;
你们要对众生修慈,愿人们活在安乐中。巴利
Sadevakopi ce loko, āgantvā tāsayeyya maṃ; Na me paṭibalo assa, janetuṃ bhayabheravaṃ. Sacepi tvaṃ mahiṃ sabbaṃ, sasamuddaṃ sapabbataṃ; Ukkhipitvā mahānāga, khipeyyāsi mamūpari; Neva me sakkuṇeyyāsi, janetuṃ bhayabheravaṃ; Aññadatthu tavevassa, vighāto uragādhipa. Mā dāni kodhaṃ janayittha, ito uddhaṃ yathā pure; Sassaghātañca mākattha, sukhakāmā hi pāṇino; Karotha mettaṃ sattesu, vasantu manujā sukhaṃ.
比丘们,所谓“四条毒蛇,性情暴烈,毒性可怕”,这就是对四大种的另一种叫法。巴利
Cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisāti kho bhikkhave catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,所谓“五个杀手、五个怨敌”,这是对五取蕴的另一种说法。巴利
Pañca vadhakā paccatthikāti kho bhikkhave pañcannetaṃ upādānakkhandhānaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,所谓“第六个潜伏在身边的杀人者,举着剑”,这就是对欢喜贪爱的称呼。巴利
Chaṭṭho antaracaro vadhako ukkhittāsikoti kho bhikkhave nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,“空村”这个词,说的就是六内处。巴利
Suñño gāmoti kho bhikkhave channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,“劫村贼”这个说法,就是六外处的名称。巴利
Corā gāmaghātakāti kho bhikkhave channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,大洪水这个说法,就是四种暴流的同义词。巴利
Mahāudakaṇṇavo kho bhikkhave catunnetaṃ oghānaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,所谓“此岸,有危险、有恐怖”,这是对“有身”的称呼。巴利
Orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayanti kho bhikkhave sakkāyassetaṃ adhivacanaṃ.
比丘们,彼岸是安稳的、没有恐惧的,这是涅槃的另一种说法。巴利
Pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayanti kho bhikkhave nibbānassetaṃ adhivacanaṃ.
这是对精进努力的称呼。巴利
Vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ.
那时,仙人末阐提去了迦湿弥罗和犍陀罗。
调伏了凶恶的龙象之后,他让众多人从束缚中解脱出来。
尊者,如果我们还能再相聚,我们将再次见到您。
直到今天,他们还在欢喜园里编织那由珊陀那花所成的花环。
有个天子名叫迅疾,他接过了我的花环。
那个天界的一瞬间,在这里就是十六年。
他那个天界的一昼夜,相当于人间的百年。
就这样,业会跟随众生,哪怕经历无数次的投生。
不管是善业还是恶业,业都不会消失。
若有人希望世世生生都成为男人,
应当远离他人的妻子,就像洗净双脚的人避开泥坑一样。
女子若希望生生世世成为男人,
应当敬重丈夫,就像女仆侍奉帝释天一样。
如果有人想要天界的享乐、天界的寿命、名声和快乐,
远离各种恶行,修习三种法。巴利
Gantvā kasmīragandhāraṃ, isi majjhantikā tadā; Duṭṭhaṃ nāgaṃ pasādetvā, mocesi bandhanā bahū. Punapi bhante dakkhemu saṅgati ce bhavissati. Ajjāpi santānamayaṃ, mālaṃ ganthenti nandane; Devaputto javo nāma, yo me mālaṃ paṭicchati. Muhuttoviya so dibbo, idha vassāni soḷasa; Rattindivo ca so dibbo, mānusiṃ sarado sataṃ. Iti kammāni anventi, asaṅkheyyāpi jātiyo; Kalyāṇaṃ yadi vā pāpaṃ, na hi kammaṃ vinassati. Yo icche puriso hotuṃ, jāti jāti punappunaṃ; Paradāraṃ vivajjeyya, dhotapādova kaddamaṃ. Yā icche puriso hotuṃ, jāti jāti punappunaṃ; Sāmikaṃ apacāyeyya, indaṃva paricārikā. Yo icche dibbabhogañca, dibbamāyuṃ yasaṃ sukhaṃ; Pāpāni parivajjetvā, tividhaṃ dhammamācare.
比丘们,凡是在这个包括天、魔、梵的世间,在包括沙门、婆罗门、天、人在内的众生当中,所见的、所闻的、所觉的、所知的、所达到的、所寻求的、以心反复考察的,这些我都知道,我都亲自证知;这些如来都知道,但如来对它们并不执著。巴利
Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi tamahaṃ abhiññāsiṃ, taṃ tathāgatassa viditaṃ, taṃ tathāgato na upaṭṭhāti.
比丘们,如来在所见、所闻、所觉、所知的各种事物上,确实就是那样;而我说,除了那个那样者之外,没有另一个那样者比这个更超越、更殊胜。巴利
Iti kho bhikkhave tathāgato diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu tādīyeva tādī, tumhā ca pana tādimhā añño tādī uttaritaro vā paṇītataro vā natthīti vadāmi.
须那和郁多罗两位大神通者到了金地后,
把毕舍遮鬼赶走之后,他们宣说了《梵网经》。
大王,我们是沙门,是法王的弟子。
正是出于对您的悲悯,我们才从赡部洲来到这里。
我已经皈依了佛、法、僧;
我在释迦子的教法里,表明了自己是近事男的身份。巴利
Suvaṇṇabhūmiṃ gantvāna, soṇuttarā mahiddhikā; Pisāce niddhametvāna, brahmajālamadesisuṃ. Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā; Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatā. Ahaṃ buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato, Upāsakattaṃ desesiṃ, sakyaputtassa sāsane.
那时,世尊佛陀住在毗兰若城的那勒鲁普西树下。巴利
Tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupuci mandamūle.
升天的阶梯,哪里还有与戒等同的呢?
或者,涅槃之门,或者城市的入口。
行善本来就该做,布施也该按自己的能力去做。
看见这只能够满足欲望的手,谁还会不去积福呢?
我将施予食物与饮料,以及衣物、坐卧具;
还有施水所、水井,以及险处难行的渡口桥梁。
《大义注》和《大筏注》,
《库伦达注》以及这三部,都是僧伽罗语的注疏。
有一位名叫“佛友”的人,他很有名望,声名远扬;
在精通律藏、有智慧者面前,于长老处听闻之后,
在这充满灾患的世间,这部注疏却是没有灾患的;
只用一年,就达到了圆满。
就这样,为一切世间,与法相应的定稿。
愿一切事业迅速推进,全都平安无碍。
为了让正法长久住世,我做了这件事;
以对正法的大敬意,以及所积聚起来的福德;
凭那一切的威神力,愿那一切众生亦;
愿他们成为法王正法之味的享用者。
愿正法长久住世,愿适时降雨,愿人民长久安康;
愿雨神如法地滋润,愿国王守护大地。
愿其在世间暂时住世,对于那些想超越世间的人来说;
它向善男子们指出戒清净的方法。
只要“佛陀”这个名号,甚至也属于那位心地清净、如如不动的人。
在世间,那位世间至尊、大仙的(名号)流传着。
因悲悯而清凉的心;以智慧之灯破除无明的黑暗。
我礼敬善逝,他受到天神、不死者和世人等一切世间的敬重,已经超越轮回。
佛陀也是通过修习并亲自证得佛的境界。
我礼敬那位已到达离垢境域的无上之法。
善逝的亲生孩子,那些能摧破魔罗军队的弟子们;
我以头顶礼敬那八人组成的圣僧伽。
以长经为标志的长篇,精微而殊胜的圣典;
被诸佛与随觉者所共同赞叹、能带来信心的功德。巴利
Saggārohaṇasopāṇaṃ , aññaṃ sīlasamaṃ kuto; Dvāraṃ vā pana nibbāna, nagarassa pavesane. Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ, dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ; Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā, ko puññaṃ nakarissati. Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca; Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni ca. Mahāaṭṭhakathañceva , mahāpaccarimevaca; Kurundiñcāti tissopi, sīhaḷaṭṭhakathā imā; Buddhamittoti nāmena, visutassa yasassino; Vinayaññussa dhīrassa, sutvā therassa santike. Upaddavākule loke, nirupaddavato ayaṃ; Ekasaṃvacchareneva, yathā niṭṭhaṃ upāgatā; Evaṃ sabbassa lokassa, niṭṭhaṃ dhammūpasaṃhitā; Sīghaṃ gacchantu ārambhā, sabbepi nirupaddavā. Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, karontena mayā imaṃ; Saddhammabahumānena, yañca puññaṃ samācitaṃ; Sabbassa ānubhāvena, tassa sabbepi pāṇino; Bhavantu dhammarājassa, saddhammarasasevino. Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, kāle vassaṃ ciraṃ pajaṃ; Tappetu devo dhammena, rājā rakkhatu mediniṃ. Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ sīlavisuddhiyā; Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesino. Karuṇāsītalahadayaṃ , paññāpajjotavihatamohatamaṃ; Sanarāmaralokagaruṃ, vande sugataṃ gativimuttaṃ. Buddhopi buddhabhāvaṃ, bhāvetvā ceva sacchikatvāca; Yaṃ upagato gatamalaṃ, vande tamanuttaraṃ dhammaṃ. Sugatassa orasānaṃ, puttānaṃ mārasenamathanānaṃ; Aṭṭhannampi samūhaṃ, sirasā vande ariyasaṅghaṃ. Dīghassa dīghasuttaṅkitassa, nipuṇassa āgamavarassa; Buddhānubuddhasaṃvaṇṇitassa, saddhāvahaguṇassa.
老师们说:三藏义注的次第,确实是正等正觉者亲自宣说的,这被称为“散说教”;此后才由弟子们通过结集等方式传诵出来。巴利
Sammāsambuddheneva hi tiṇṇampi piṭakānaṃ atthavaṇṇanākkamo bhāsito, yāpakiṇṇakadesanāti vuccati, tato saṃgāyanādivasena sāvakehīti ācariyā vadanti.
为了阐明义理,义注最初是由那些精通者们作出的;
由五人所结集诵出,后来也随诵。
在《清净道论》之中,这四部阿含已经来了。
安住之后将会阐明,在那里,按照所说的义理;
既然已经这样做了,因此,就拿着它连同这个注释一起;
你们要通过义注来了知依托长部而成立的含义。
因为能指示意义,因为说得好,也因为听受而能除惑,
因为能救护(防卫),且与经教同类,所以被称为“经”。
极难看清,极其微细,随心所欲地奔逸。
有智慧的人应当守护自己的心,守护好的心能带来安乐。巴利
Atthappakāsanatthaṃ, aṭṭhakathā ādito vasisatehi; Pañcahi yāsaṅgītā, anusaṅgītā ca pacchāpi. Majjhe visuddhimaggā, esa catunnampi āgamānañhi; Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathā bhāsitamatthaṃ; Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya; Aṭṭhakathāya vijānātha, dīghāgamanissitaṃ atthaṃ. Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatothasūdanato, Suttāṇā suttasabhāgatoca, suttanti akkhātaṃ. Sududdasaṃ sunipuṇaṃ, yatthakāmanipātinaṃ; Cittaṃ rakkhetha medhāvī, cittaṃ guttaṃ sukhāvahaṃ.
如此得定的心,清净、皎洁、无秽、离随烦恼,变得柔软、堪能、稳固、不动摇时,就把心导向并倾向于智见。巴利
So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite ānañjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti –
比丘们,若有人在正确宣说时会说“魔的遍在罗网”,那么正确宣说时就应该说:女人正是魔的遍在罗网。巴利
Yaṃhitaṃ bhikkhave sammāvadamāne vadeyya samantapāso mārassāti, mātugāmaṃyeva sammā vadamāno vadeyya samantapāso mārassāti.
如果有比丘在白天通过经行和坐着,从那些会障碍善心的法中净化了自己的心,巴利
Yo bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya ca āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodhetvā.
就这样,由于心所造作的風界作用力,这个被称为身体的骨聚向前移动。巴利
Iti cittakiriyavāyodhātuvipphāravasena ayaṃ kāyasammato aṭṭhisaṅghāto abhikkamati.
就像对众生的悲悯一样,那位大仙的慧……
对于一切应当了知的法,他都随自己的意愿而行动。
以侍者般的心,在众生之中,他的心被激发起来;
神通示现结束时,正住在三十三天中;
在刺桐树根处,在名为黄毛毯的地方,
坐在石板座上,就像太阳在持双山上。
从百万个轮围世界,从十方全部来到;
被安坐的诸天大众围绕着;
把母亲放在首位,凭借她的智慧威力;
他向诸天宣说了阿毗达摩论法之道。
向那位具足吉祥的正觉者顶礼双足,
礼敬了其正法,又向僧团合掌。
那位天中之天,向诸天开示了该法之后,又以方法,
长老舍利弗详细地解说,导师。
在阿耨达池,为大牟尼(世尊)准备了侍奉之所;
那位长老听了之后,就把它带到了大地上。
他向比丘们宣说,如是此法被比丘们所受持。
第一次结集时被结集,后来又被毗提诃牟尼结集。
尊者,我们和诸天一起为梵天所做的这件事;
今天我们就为你献上,来吧,让我们亲手为你做。
我将阐明其中的含义,也会依据传承的圣典与注疏。
把握住应当把握的,让明智的人欢喜。
当我这样宣说这部阿毗达摩论时,
你们要心不散乱地仔细听,这样的论说很难遇到。巴利
Karuṇā viya sattesu, paññā yassa mahesino; Ñeyyadhammesu sabbesu, pavattittha yathāruci. Dasāya tāya sattesu, samussāhitamānaso; Pāṭihīrāvasānamhi, vasanto tidasālaye; Pāricchattakamūlamhi, paṇḍukambalanāmake; Silāsane sannisinno, ādiccova yugandhare. Cakkavāḷasahassehi, dasāhāgamma sabbaso; Sannisinnena devānaṃ, gaṇena parivārito; Mātaraṃ pamukhaṃ katvā, tassā paññāya tejasā; Abhidhammakathāmaggaṃ, devānaṃ sampavattayi. Tassa pāde namassitvā, sambuddhassa sirīmato; Saddhammañcassa pūjetvā, katvā saṅghassa cañjaliṃ. Yaṃ devadevo devānaṃ, desetvā nayato puna; Therassa sāriputtassa, samācikkhi vināyako. Anotattadahe katvā, upaṭṭhānaṃ mahesino; Yañca sutvāna so thero, āharitvā mahītalaṃ. Bhikkhūnaṃ parirudāhāsi, iti bhikkhūhi dhārito; Saṅgītikāle saṃṅgīto, vedehamuninā puna. Yaṃ karomasi brahmuno, samaṃ devehi mārisa; Tadajja tuyhaṃ kassāma, handa sāmaṃ karoma te. Atthaṃ pakāsayissāmi, āgamaṭṭhakathāsupi; Gahetabbaṃ gahetvāna, tosayanto vicakkhaṇe. Itime bhāsamānassa, abhidhammakathaṃ imaṃ; Avikkhittā nisāmetha, dullabhāhiayaṃkathā.
在这里,这些恶劣的不善法就彻底灭尽,毫无残留。巴利
Etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.
贤友,依靠眼和色,眼识生起;眼、色、识三者会合就是触;以触为条件而有受。感受到什么,就认知什么;认知什么,就思考什么;思考什么,就虚妄分别什么。由这个因缘,在过去的、未来的、现在的、眼所能识知的诸色上,种种虚妄分别之想就生起于这个人——巴利
Cakkhuṃ cāvuso paṭicca rūpeca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, yaṃ vedeti, taṃ sañjānāti. Yaṃ sañjānāti, taṃ vitakketi, yaṃ vitakketi, taṃ papañceti, yaṃ papañceti, tato nidānaṃ purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti atītānāgatapaccuppannesu cakkhuviññeyyasu rūpesu –
比丘们,无明的最初边际无法了知。巴利
Purimā bhikkhave koṭi na paññāyati avijjāya.
这个意义确实存在,却极其深奥,很难真正弄明白。
自己亲自证知了诸法连同它们的因与生起。
按照次第完整宣说的法
被大仙看作如色法一般。
确实,当“我要前进、我要返回”这样的心念生起时,它就会引生出色法。
不在空中,也不在大海中央,
不钻进山岩的缝隙里,
世上没有那样一个地方,
无论站在哪里,都能从恶业中解脱。
众生依靠所证得的善业威力,
一切众生了知正法王之法,这法能带来安乐;
愿他们通过修行而达到清净、安乐。
没有忧愁、没有烦恼,这是最殊胜的涅槃之乐。
愿正法长久住世,愿众生对法怀有恭敬。
愿一切众生都能在合适的时候,得到上天善降的雨水;
就像过去的贤明国王们守护的那样,愿这位国王也如此守护。
愿国王如法守护自己的人民。
愿此论暂时住立于世间,对于那些寻求世间解脱的人;
他们为良家子弟开示了通向智慧清净的方法。
只要心已清净、如如不动者还被称为“佛陀”,这个名号就依然存在;
在世间,那位世间至尊、大仙的(名号)流传着。巴利
Attheva gambhīragataṃ sudubbudhaṃ, Sayaṃ abhiññāya sahetusambhavaṃ; Yathānupubbaṃ nikhilena desitaṃ, Mahesinā rūpagataṃva passati. Abhikkamissāmi paṭikkamissāmīti hi cittaṃ uppajjamānaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Na antalikkhena na samuddamajjhe, Na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa; Na vijjate so jagatippadeso, Yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā. Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa, ānubhāvena pāṇino; Sabbe saddhammarājassa, ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ; Pāpuṇantu visuddhāya, sukhāya paṭipattiyā; Asokamanupāyāsaṃ, nibbānasukhamuttamaṃ. Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, dhamme hontu sagāravā; Sabbepi sattā kālena, sammā devo pavassatu; Yathā rakkhiṃsu porāṇā, surājāno tathevimaṃ; Rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃpajaṃ. Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ paññāvisuddhiyā; Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesino.
《大本经》义注巴利
Mahāpadānasutta aṭṭhakathā
问:贤友,在第一次结集时,第六次结集的长老们诵出了全部律藏注释、长部《戒蕴品》的注释,以及阿毗达摩中《法集论》的注释。如今在第二次结集中,从长部《大品》的注释开始,其余各部分已确定好的注释,其结集的时机已经到了。因此,为了这第二次结集的准备工作,我们随其自然顺序,开始对《大品》中《大本经》的注释进行问答。贤友,包含在《大本经》缘起中的“karerikuṭikāya”一词,其含义义注师是怎么解说的?巴利
Pucchā – aṭṭhakathā saṃgītiyā āvuso paṭhame sannipāte sakalā ca vinayasaṃvaṇṇanā dīghanikāye ca sīlakkhandhavaggavaṇṇanā abhidhamme ca dhammasaṅgahasaṃvaṇṇanā saṃgītā therehi chaṭṭhasaṃgītikārehi. Idāni pana dutiye sannipāte dīghanikāye mahāvaggavaṇṇanāto paṭṭhāya tadavasesānaṃ yathāvavatthitasaṃvaṇṇanānaṃ saṃgāyanokāso anuppatto. Tasmā imissā dutiyasannipātasaṃgītiyā pubbakiccavasena yathānuppattāya mahāvagge mahāpadānasuttasaṃvaṇṇanāya pucchāvissajjanaṃ kātuṃ samārabhāma. Mahāpadānasuttassa āvuso nidāne pariyāpannassa ‘‘karerikuṭikāya’’ntipadassa attho kathaṃ aṭṭhakathācariyena kathito.
回答:关于《大本经》缘起部分中“karerikuṭikāya”这个词的含义:“karerikuṭikāya”里的“karerī”是婆罗那树的名字。柯勒梨凉亭就立在那间小屋的门口,所以叫做“柯勒梨窟底迦”。就像因为苦桑树站在门口而叫“苦桑窟底迦”等等一样,尊者,注释师是这样解说的。巴利
Vissajjanā – mahāpadānasuttassa bhante nidāne pariyāpannassa karerikuṭikāyantipadassa attho ‘‘karerikuṭikāya’’nti karerīti varuṇarukkhassa nāmaṃ. Karerimaṇḍapo tassā kuṭikāya dvāre ṭhito, tasmā karerikuṭikāti vuccati. Yathā kosambarukkhassa dvāreṭhitattā kosambakuṭikāti evamādinā bhante aṭṭhakathācariyena kathito.
在“柯勒梨窟底迦”中,“柯勒梨”是婆罗那树的名称。巴利
Karerikuṭikāyanti karerīti varuṇarukkhassa nāmaṃ.
Karerimaṇḍapa 站在那间小屋的门口,所以叫做“Karerikuṭikā(柯勒梨小屋)”。就像因为 Kosambaru 树站在门口,所以叫做“Ekāsambakuṭikā(苦桑小屋)”一样。巴利
Karerimaṇḍapo tassā kuṭikāya dvāre ṭhito, tasmā karerikuṭikāti vuccati. Yathā kosambarukkhassa dvāre ṭhitattā ekāsambakuṭikāti.
在祇园精舍里,据说有四座大建筑——柯勒梨窟、拘睒弥窟、香窟和娑罗楞屋。巴利
Antojetavane kira karerikuṭi kosambakuṭi gandhakuṭi salaḷāgāranti cattāri mahāgehāni –
每一座都是靠布施十万资财建成的。巴利
Ekekaṃ satasahassapariccāgena nipphannaṃ.
在这些当中,娑罗楞屋是波斯匿王下令建造的。巴利
Tesu salaḷāgāraṃ raññā pasenadinā kāritaṃ.
问:就在这因缘品里,生起了与宿住有关的法谈——贤友,这句话的含义,注疏师是怎么解说的?巴利
Pucchā – tattheva āvuso nidāne pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammīkathā udapādītivacanassa attho kathaṃ aṭṭhakathācariyena kathito.
回答:尊者,在这同一个因缘故事里,生起了与宿住有关的法义之谈——这句话的意思是:与宿住有关,是指和一生、二生这样连续不断地被说成的、由过去所住诸蕴相续而得名的宿住结合在一起而展开的。法义,是指与法相应。生起,是指:啊,真是稀有!十力者的宿住智。所谓宿住,哪些人忆念,哪些人不忆念?持邪见的人能忆念,声闻、独觉佛和佛陀能忆念。是哪些邪见的人能忆念?那些达到究竟的持业论者,他们也只忆念四十劫,不能再超过这个范围——注疏师就是用这样等方式解说的。巴利
Vissajjanā – tattheva bhante nidāne pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammīkathā udapādīti vacanassa attho pubbenivāsapaṭisaṃyuttāti ekampijātiṃ dvepi jātiyoti evaṃ nibaddhena pubbenivuṭṭhakhandhasantānasaṅkhātena pubbenivāsena saddhiṃ yojetvā pavattitā. Dhammīti dhammasaṃyuttā. Udapādīti aho acchariyaṃ dasabalassa pubbenivāsañāṇaṃ. Pubbenivāsaṃ nāma ke anussaranti ke nānussarantīti diṭṭhiyā anussaranti, sāvakā sa paccekabuddhā ca buddhā ca anussaranti. Kataradiṭṭhiyo anussaranti. Ye aggapattā kammavādino tepi cattālīsaṃyeva kappe anussaranti, na tato paranti evamādinā bhante aṭṭhakathācariyena kathito.
与宿住相应,是指和“一生、二生”这样连续不断的、被称为过去所住蕴相续的宿住结合在一起而生起。巴利
Pubbenivāsapaṭisaṃyuttāti ekampi jātiṃ dvepi jātiyoti evaṃ nibaddhena pubbenivuṭṭhakhandhasantānasaṅkhātena pubbenivāsena saddhiṃ yojetvā pavattitā.
劫的划分章节巴利
Kappaparicchedavāra
问:贤友,在《大本经》的摄颂分里,九个分章中的第一个劫分章中,“贤劫”这个词的含义,注疏师是怎么解说的?巴利
Pucchā – tasmiṃ āvuso mahāpadānasutte uddesavāre navasu paricchedavāresu paṭhame kappaparicchedavāre bhaddakappeti padassa attho aṭṭhakathācariyena kathaṃ kathito.
回答:尊者,在《大本经》的摄颂分里,九个分章中的第一个劫分章中,“贤劫”这个词的意思是:因为五佛出世而庄严,所以是美好的劫、坚实的劫。世尊赞叹这个劫时,这样说道。据说,从我们的世尊最初发起大愿以来,在同一个间隔里,甚至在同一个劫中,都不曾有过五佛出世。尊者,这些说法是注疏师所解说的。巴利
Vissajjanā – tasmiṃ bhante mahāpadānasutte uddesavāre navasu paricchedavāresu paṭhame kappaparicchedavāre bhaddakappeti padassa attho bhaddakappeti pañcabuddhuppādapaṭimaṇḍitattā sundarakappe sārakappeti bhagavā imaṃ kappaṃ thomento evamāha. Yato paṭṭhāya kira amhākaṃ bhagavā abhinīhāro kato, ekasmiṃ antare ekasmimpi kappe pañcabuddhā nibbattā nāma natthīti evamādinā bhante aṭṭhakathācariyena kathito.
比丘们,关于毗婆尸世尊,距今九十六劫之前,毗婆尸世尊、阿拉汉、正自觉者出现在世间——巴利
Vipassissa bhikkhave bhagavato ito so bhikkhave chanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi –
世尊赞叹这个劫,说它因为由五佛出世所庄严而成为“ Sadda劫”,又称殊胜美好的劫为“坚实劫”,于是这样说道:巴利
Saddakappeti pañcabuddhuppādapaṭimaṇḍitattā sundarakappe sārakappeti bhagavā imaṃ kappaṃ thomento evamāha –
据说,从我们的世尊最初发起成佛之愿的那一刻起,在这期间,从来没有哪一个劫里出现过五位佛陀。巴利
‘‘Yato paṭṭhāya kira amhākaṃ bhagavatābhinīhāro kato, etasmiṃ antare ekasmimpi kappe pañcabuddhā nibbattā nāma natthi’’ –
问:贤友,在第四寿量分限这一段里,“少或更多”这些词的意思,注疏师是怎么解说的?巴利
Pucchā – catutthe panāvuso āyuparicchedavāre appaṃ vā bhiyyoti etesaṃ padānaṃ attho kathaṃ aṭṭhakathācariyena kathito.
回答:另外,尊者,在第四“寿量分限”这一节里,“少”或“更多”这些词的意思是:“少或更多,就是比一百年更多一点,或者没到另一个一百年,只活二十年、三十年、四十年、五十年或六十年。像这样长寿的人其实非常难得,听说‘某某竟然活了这么久’,就得去各处查证。”尊者,那里的注疏师就是这样解说的。巴利
Vissajjanā – catutthe pana bhante āyuparicchedavāre appaṃ vā bhiyyoti etesaṃ padānaṃ attho ‘‘appaṃ vā bhiyyoti vassasatato vā upari appaṃ, aññaṃ vassasataṃ apatvā vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā cattālīsaṃ vā paṇṇāsaṃ vā saṭṭhi vā vassāni jīvati. Evaṃ dīghāyuko pana atidullabho, asuko kira evaṃ ciraṃ jīvatīti tattha tattha gantvā daṭṭhabbo hotī’’ti evamādinā bhante tattha aṭṭhakathācariyena kathito.
比丘们,如今我的寿命短少、有限、短暂。能活得久的人,也不过百岁,或者更少,或者更多。巴利
Mayhaṃ bhikkhave etarahi appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo.
少于或多于,即超过一百年或稍少,未满百年,或者只活二十年、三十年、四十年、五十年或六十年——巴利
Appaṃ vā bhiyyoti vassasatato vā upari appaṃ, ayyaṃ vassasataṃ apatvā vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā cattālīsaṃvā vā paṇṇāsaṃ vā saṭṭhi vā vassāni jīvati–
侍者界巴利
Upaṭṭhākaparicchedavāra
问:贤友,在第八“侍者分限”这部分里,注疏师是怎样解释“阿难”这个词的?巴利
Pucchā – aṭṭhame panāvuso upaṭṭhākaparicchedavāre ānandotipade kathaṃ aṭṭhakathācariyena vaṇṇito.
回答:在第八“侍者分限”这一段里,尊者,注疏师是联系阿难长期担任侍者这一身份,才说“阿难”的。尊者,注疏师就是这样解说的。巴利
Vissajjanā – aṭṭhame pana bhante upaṭṭhākaparicchede pana ānandoti nibaddhupaṭṭhākabhāvaṃ sandhāya vuttanti evamādinā bhante aṭṭhakathācariyena vaṇṇito.
比丘们,如今有一位名叫阿难的比丘,曾是我的侍者,也是我最上首的侍者——巴利
Mayhaṃ bhikkhave etarahi ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko–
在世尊初成道时,曾有过没有固定的侍者。巴利
Bhagavatohi paṭhamabodhiyaṃ anibaddhā upaṭṭhākā ahesuṃ.
有一次,龙萨马拉拿了衣钵,四处游走。巴利
Ekadā nāgasamālo pattacīvaraṃ gahetvā vicari.
我们正是看清了这一点,才拦住你。巴利
Idameva te kāraṇaṃ sallakkhetvā nivārayimha.
有些比丘听到“我们走这条路”之后,却走了另一条路。巴利
Ekacce bhikkhū iminā maggena gacchāmāti vutte aññena gacchanti.
贤友阿难,起来!贤友阿难,起来!巴利
Uṭṭhehi āvuso ānanda, uṭṭhehi āvuso ānanda.
阿难,你在这里看到什么过患呢?巴利
Kaṃ panettha ānanda ādīnavaṃ passasi.
阿难,你在这里看到的是什么好处?巴利
Kaṃ panettha ānanda ānisaṃsaṃ passasi.
萨马瓦塔坎达,无与伦比的阿图罗,还有善觉和优陀罗;
载七者、胜军者,罗睺罗是第七位——
苏陀那、一切欲、善心,还有罗奇尼。
乐行和善难陀,宾比是第七个。
我曾在无数次的生死轮回中流转,却始终找不到出路。
为了寻找造屋者,我一次又一次地经历出生的苦;
造屋者,你被看见了,你不会再造房子了。
你的椽木全都断了,屋脊也被摧毁了;
心已抵达无为之境,证得渴爱的灭尽。
就像被铁锤击打而迸射、炽燃的火——
一个逐渐熄灭的火,它的去向无法被了知,
如是,那些得正解脱、度越欲缚之瀑流者,
已经到达不动安乐的人,无法安立他们的趣向。巴利
Samavattakkhandho atulo, suppabuddho ca uttaro; Sattavāho vijitaseno, rāhulo bhavati sattamo – Sutanā sabbakāmāca, sucittā atha rocinī; Rucaggatī sunandāca, bimbā bhavati sattamā. Anekajātisaṃsāraṃ , sandhāvissaṃ anibbisaṃ; Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ; Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi. Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ; Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā. Ayoghanahatasseva , jalato jātavedaso; Anupubbūpasantassa, yathā na ñāñate gati; Evaṃ sammāvimuttānaṃ, kāmabandhoghatārinaṃ; Paññāpetuṃ gati natthi, pattānaṃ acalaṃ sukhaṃ.
世尊并不像蛮族之人,也不佩戴宝石耳环。巴利
Na pana bhagavā milakkhusadiso hoti nāpi āmuttamaṇikuṇḍalo.
他们只看见跟自己形态相同的那些。巴利
Te pana attano samānasaṇṭhānameva passanti.
阿难,如来并不是仅仅因为这些,就受到恭敬、尊重、崇敬、供养和礼遇。巴利
Na kho ānanda ettāvatā tathāgato sakkato vā hoti garukato vā mānito vā pūjito vā apacito vā.
那么,世尊为什么在别处,仅仅拿一朵亚麻花,忆念佛陀的功德而作供养之后,就赞叹那果报——即使以佛智也无法测度——巴利
Kasmā pana bhagavā aññattha ekaṃ umāpupphamattampi gahetvā buddha guṇe āvajjetvā katāya pūjāya buddhañāṇenāpi aparicchinnaṃ vipākaṃ vaṇṇetvā–
阿难,如果有比丘、比丘尼、近事男或近事女,依法随法而行地安住,以和敬行而行,随法而行,那么他就是在以最高的恭敬、尊重、敬奉、供养、崇敬来对待如来。巴利
Yo kho ānanda bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī so tathā gataṃ sakkaroti garukaroti māneti pūjeti apaciyati paramāya –
阿难,不过你们可能会这样想:“导师的教说已经成了过去,我们没有导师了。”巴利
Siyā kho panānanda tumhākaṃ evamassa ‘atītasatthukaṃ pāvacanaṃ, natthi no satthā’ti.
不过,阿难,这件事不应该这样看。巴利
Na kho panetaṃ ānanda evaṃ daṭṭhabbaṃ.
法和律也都已经宣说、制定出来了。巴利
Dhammopi desito ceva paññattoca, vinayopi desito ceva paññatto ca–
摩揭陀国国王、韦提希之子阿阇世听说了这个消息:世尊已经在古西那勒般涅槃了。巴利
Assosi kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbutoti.
导师已经般涅槃了,不可能再把他请回来。可是,以普通人那种信仰来说,没有人能跟我们的国王相比。如果他按这种方式听下去,心脏会当场碎裂。不过,我们应当保护好国王。巴利
Satthā nāma parinibbuto, na so sakkā puna āharituṃ, pothujjanikasaddhāya pana amhākaṃ raññā sadiso natthi, sace esa imināva niyāmena suṇissati, hadayamassa phalissati. Rājā kho pana amhehi anurakkhitabboti.
大王,我们做了一个梦。要化解这个梦带来的凶兆,你们应该穿上双层细布衣,只让鼻孔露出来,然后这样躺进装满四种蜜的槽里。巴利
Deva amhehi supinako diṭṭho, tassa paṭighātatthaṃ tumhehi dukūladupaṭṭaṃ nivāsetvā yathā nāsāpuṭamattaṃ paññāyati, evaṃ catumadhuradoṇiyā nipajjituṃ vaṭṭatīti.
大王,没有哪个众生能真正从死亡中解脱。那位能让我们增长寿命的塔庙、福田、灌顶者——世尊导师,已经在拘尸那罗般涅槃了。巴利
Deva maraṇato muccanakasatto nāma natthi, amhākaṃ āyuvaḍḍhano cetiyaṭṭhānaṃ puññakkhettaṃ abhisekasiñcako so bhagavā satthā kusinārāya parinibbutoti.
世尊、一切知者啊,您不是曾坐在这里说法,拔掉了我的忧箭吗?您拔掉了我的忧箭,我已经皈依您。可是现在,世尊,您连一句话都不回答我了吗?巴利
Bhagavā sabbaññu nanu imasmiṃ ṭhāne nisīditvā dhammaṃ desayittha, sokasallaṃ me vinodayittha, tumhe mayhaṃ sokasallaṃ nīharittha, ahaṃ tumhākaṃ saraṇaṃ gato, idāni pana me paṭivacanampi na detha bhagavāti.
世尊,我不是也曾在别的时候听说,你们这些大比丘由僧众随从,在赡部洲大地上游行吗?巴利
Nanu bhagavā ahaṃ aññadā evarūpe kāle tumhe mahābhikkhu saṅghaparivārā jambudīpatale cārikaṃ carathāti suṇomi.
他听到这样的话:“光靠我悲伤哭泣是成不了事的,我要去迎请十力者的舍利。”巴利
Mama parideviteneva na sijjhati, dasabalassa dhātuyo āharāpessāmīti evaṃ assosi.
如果他们肯给,那就太好了;如果不肯给,我就想办法去取。他这样想好后,便整顿好四支军队,自己也立刻出发了。巴利
Sace dassanti, sundaraṃ. No ce dassanti, āharaṇupāyena āharissāmīti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā sayampi nikkhantoyeva.
就像阿阇世那样,离车族等人也是如此。巴利
Yathā ca ajātasattu, evaṃ licchavī ādayopi.
他们包围了拘尸那罗城,站在那里说:“要么把我们的舍利给我们,要么就开战。”对此,世尊(对他们)说:“在我们的村邑领地上(入灭)”,这就是(世尊)给他们的答复。巴利
Amhākaṃ dhātuyo vā dentu, yuddhaṃ vāti kusinārānagaraṃ parivāretvā ṭhite etaṃ bhagavā amhākaṃ gāmakkhettehi paṭivacanaṃ avocuṃ.
我们并没有派谁去导师那里请法,也没有亲自跑去迎请。倒是导师自己过来,派人传了教诫,把我们叫了去。可你们呢,在你们村子的地界里冒出来的宝物,你们却不给我们。在整个有天有人的世界里,根本没有什么宝物能跟佛宝相比。我们得到了这样一件无上的宝物,绝不会放手。又不是只有你们喝过母乳,我们也喝过母乳;又不是只有你们是男子汉,我们也是男子汉。于是双方各执己见,互派使者传达教令和反驳,彼此像发怒的大象一样互相咆哮。巴利
Na mayaṃ satthu sāsanaṃ pahiṇimha, nāpi gantvā ānayimha. Satthā pana sayameva āgantvā sāsanaṃ pesetvā amhe pakkosāpesi. Tumhepi kho pana yaṃ tumhākaṃ gāmakkhette ratanaṃ uppajjati. Na taṃ amhākaṃ detha. Sadevake ca loke buddharatanasamaṃ ratanaṃ nāma natthi , evarūpaṃ uttamaratanaṃ labhitvā mayaṃ nadassāma, na kho pana tumhehiyeva mātuthanato khīraṃ pītaṃ. Amhehipi mātuthanato khīraṃ pītaṃ, na tumheyeva purisā, amhepi purisā. Hotūti aññamaññaṃ ahaṃkāraṃ katvā sāsanapaṭisāsanaṃ pesenti. Aññamaññaṃ mānagajjitaṃ gajjanti.
这些国王竟然在世尊般涅槃的地方争吵起来。这实在不合适。这样的争吵该停下了。我来平息它吧。巴利
Ete rājāno bhagavato parinibbutaṭṭhāne vivādaṃ karonti, na kho panetaṃ patirūpaṃ, alaṃ iminā kalahena, vūpasamessāmi nanti.
就像“老师的声音一样,贤者!就像老师的声音一样,贤者!”所有人都安静了下来。巴利
Ācariyassa viya bho saddo, ācariyassa viya bho saddoti sabbe niravā ahesuṃ.
尊敬的诸位,请听我说一句话,
我们的佛陀是忍辱的说法者。
对无上士来说,这确实不是好事,
在分配舍利时,可能会发生争执。巴利
Suṇantu bhonto mama ekavācaṃ, Amhāka buddho ahu khantivādo; Nahi sādhuyaṃ uttamapuggalassa, Sarīrabhāge siyā sampahāro.
尊敬的诸位贤友,大家全都和合一致,
大家和和气气地,分成八个部分。
愿塔在各方兴盛广布;
许多人对具眼者生起了净信。巴利
Sabbeva bhonto sahitā samaggā, Sammodamānā karomaṭṭhabhāge; Vitthārikā hontu, disāsu thūpā; Bahū janā cakkhumato pasannā.
在最上士的舍利分配之事上,确实不应有争斗——确实不应有争斗,这不是善行——巴利
Na hi sādhukaṃ uttamapuggalassa, sarīrabhāge siyā sampahāroti na hi sādhuyanti na hi sādhu ayaṃ –
世尊,过去我们曾亲眼见过您的身体,那身体具足三十二种大丈夫相,遍满六种颜色的佛光,闪耀着八十种随形好的光辉,肤色如黄金一般。如今却只剩下金色的舍利了。世尊,这实在不适合您啊。他们这样悲叹。巴利
Bhagavā sabbasu pubbe mayaṃ tumhākaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ chabbaṇṇabuddharasmikhacitaṃ asītianubyañjanasamujjalitasobhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ addasāma, idāni pana suvaṇṇavaṇṇāva dhātuyo avasiṭṭhā jātā, nayuttamidaṃ bhagavā tumhākanti parideviṃsu.
我观察:世尊的右犬齿,是为了断除包括天界众生在内的世间疑惑、作为宣说四圣谛的因缘条件,被谁取走了呢?我看到是被一位婆罗门取走了,于是想:这位婆罗门也没有能力对这颗犬齿做相称的供养,我来取走它。便从婆罗门那里取来犬齿,放进金匣,带到天界,安放在小宝珠塔中。巴利
Kena nu kho sadevakassa lokassa kaṅkhacchedanatthāya catusaccakathāya paccayabhūtā bhagavato dakkhiṇadāṭhā gahitāti olokento brāhmaṇena gahitāti disvā brāhmaṇopi daṭhāya anucchavikaṃ sakkāraṃ nasakkhissati gaṇhāmi natthi veṭṭhantarato gahetvā suvaṇṇacaṅkoṭake ṭhapetvā devalokaṃ netvā cūḷāmaṇicetiye patiṭṭhapesi –
他在王舍城为世尊的舍利建了塔,还办了盛大的供养法会。巴利
Rājagahe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akāsi.
自从沙门乔达摩般涅槃以后,我们就一直被强行拉去参加善的游戏,受尽了折腾,我们所有的事务都荒废了。巴利
Samaṇassa gotamassa parinibbutakālato paṭṭhāya balakkārena sādhukīḷitāya upaddutumha, sabbe no kammantā naṭṭhāti.
他们看到大众因为心生嗔怒而堕入恶道,就前往帝释天王那里,把这件事告诉他,然后说:大王,我们将让帝释天王施行取舍利之法,我来想办法取回舍利。巴利
Mahājano manaṃ padosetvā apāye nibbattīti disvā sakkaṃ devarājānaṃ dhātuāharaṇūpāyaṃ kāressāmāti tassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā dhātuāharaṇūpāyaṃ karomi mahārājāti āhaṃsu.
尊者,凡夫之中,没有谁像阿阇世王那样有信心了,但他不会听我的话。不过,我要示现像魔罗一样的恐怖景象,发出巨大的声响,让他出现鬼神附体、癫痫、霍乱这些症状。你们这些非人应当对大王说:“非人发怒了,把舍利交出来吧。”这样他就会交出来了。巴利
Bhante puthujjano nāma ajātasattunā samo saddho nāma natthi, na so mama vacanaṃ karissati, apica kho māravibhiṃ sakasadisaṃ vibhiṃsakaṃ dassessāmi mahāsaddaṃ sāvessāmi yakkhagāhakakhipitakaarocake karissāmi, tumhe amanussā mahārāja kupitā dhātuyo āharāpethāti vadeyyātha, evaṃ so āharāpessatīti–
大王,非人们发怒了,他们说:请把界(舍利)拿来。巴利
Mahārāja amanussā kupitā, dhātuyo āharāpehīti bhaṇiṃsu.
尊者,我的心还没满足,即便如此,也让他们取来吧。巴利
Na tāva bhante mayhaṃ cittaṃ tussati, evaṃ santepi āharantūti āha.
大王,应当建造一座舍利塔。他这样说。巴利
Mahārāja ekaṃ dhātunidhānaṃ kātuṃ vaṭṭatīti āha.
将来他们会把它安放在兰卡岛大寺的大塔里。巴利
Anāgate laṅkādīpe mahāvihāre mahācetiyamhi nidahissanti.
他就在这个地方下定决心:这里的石头消失吧,泥土变得非常干净,水不要涌上来。巴利
Imasmiṃ ṭhāne yo pāsāṇo atthi, so antaradhāyatu, paṃsu suvisuddhā hotu, udakaṃ mā uṭṭhahatūti adhiṭṭhāsi.
在这里,当有人问“国王在这里让人建什么”时,他们也说那是大弟子们的塔。巴利
Idha rājā kiṃ kāretīti pucchantānampi mahāsāvakānaṃ cetiyānīti vadanti.
他发愿说:“愿花环不凋谢,愿香气不消散,愿灯火不熄灭。”然后让人在金板上刻下这些字——巴利
Mālā mā milāyantu, gandhā mā vinassantu, dīpā mā vijjhāyantūti adhiṭṭhahitvā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni chindāpesi –
未来会有一位叫喜见的王子,他举起伞盖登位,成为无忧法王,他会把这些舍利广泛传播开来。巴利
Anāgate piyadoso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko dhammarājā bhavissati, so imā dhātuyo vitthārikā karissatīti.
他让人刻下文字:“将来会有一位贫穷的国王拿到这颗宝珠,愿他供养舍利。”巴利
Anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karotūti akkharaṃ chindāpesi.
孩子,阿阇世已把舍利宝藏安置好了,(某人)派人传话说:要在这里设置守护。巴利
Tāta ajātasattunā dhātunidhānaṃ kataṃ, ettha ārakkhaṃ paṭṭhapehīti pahiṇi.
他知道了:我的寿命现在已尽。巴利
Parikkhīṇodāni me āyūti aññāsi.
那些天子的死亡预兆也会显现出来。巴利
Yesañca devaputtānaṃ maraṇanimittāni āvi bhavanti.
“哎呀,我这份荣华富贵要没了!”他被恐惧彻底压住了。巴利
Nassati vata bho me ayaṃ sampattīti bhayābhibhūto ahosi.
他四处寻找:有没有哪位沙门或婆罗门,或者世间之父、大梵天,能拔掉扎在我心里的忧愁之箭,让这份成就保持稳固?他没看到任何人。接着他又想到:像我这样的人,即使十万个生起的忧愁之箭,正自觉者也有能力拔除。巴利
Atthi nu kho koci samaṇo vā brāhmaṇo vā lokapitā maho mahābrahmāvā, yo me hadayanissitaṃ sokasallaṃ samuddharitvā imaṃ sampattiṃ thāvaraṃ kareyyāti olokento kañci adisvā puna addasa mādisānaṃ satasahassānampi uppannaṃ sokasallaṃ sammāsambuddho uddharituṃ paṭibaloti.
他的智慧还没成熟。不过,再过几天,当我在因陀罗萨罗窟住着的时候,他会看到五种前兆,因为害怕死亡,就和两个天界的天神们一起来到我这里,问十四个问题;在我解答完关于舍的问题之后,他会和八万天神一起安立在入流果上。他这样想过后,就没有给机会。巴利
Aparipakkaṃ tāvassa ñāṇaṃ, katipāhaṃ pana atikkamitvā mayi indasālaguhāyaṃ viharante pañca pubbanimittāni disvā maraṇabhayabhīto dvīsu devalokesu devatāhi saddhiṃ upasaṅkamitvā cuddasa pañhe pucchitvā upekkhāpañhavissajjanāvasāne asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhahissatīti cintetvā okāsaṃ nākāsi.
我过去也曾独自前去,但导师没有选中我。我确实没有道果的助缘。不过,只要有人具备这种助缘,世尊就会为延伸至整个轮围世界的听众说法。在两大天界中,必定会有某位天神具备这种助缘,导师就是针对他而说法。听了这些法之后,我也要平息自己心中的忧愁。巴利
Mama pubbepi ekakassa gatattā satthārā okāso nakato, addhā me natthi maggaphalassa upanissayo, ekassa pana upanissaye sati cakkavāḷapariyantāyapi parisāya bhagavā dhammaṃ desetiyeva. Avassaṃ kho pana dvīsu devalokesu kassaci devassa upanissayo bhavissati, taṃ sandhāya satthā dammaṃ desessati. Taṃ sutvā ahampi attano domanassaṃ vūpasamessāmīti.
要在两个天界里带着天神们去亲近导师,就像用轭击打驱赶一般,那是不合适的。而这位五髻是十力世尊的侍从、亲信,他想去的时候一刹那就能到,向世尊请教问题、听闻正法。所以我想:先派他到世尊面前,请他先开口求得机会;等他求得机会后,我再上前去请教问题。为了求得这个机会,我便对他开了口。巴利
Dvīsu devalokesu devatā gahetvā dhurena paharantassa viya satthāraṃ upasaṅkamituṃ nayuttaṃ, ayaṃpana pañcasikho dasabalassa upaṭṭhāko vallabho icchiticchitakkhaṇe gantvā pañhaṃ pucchitvā dhammaṃ suṇāti, imaṃ purato pesetvā okāsaṃ kāretvā iminā katokāse upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissāmīti okāsakaraṇatthaṃ āmantesi.
大王,但愿如此,愿你得福。你没有说“来,朋友,我们去园林游玩、看戏”之类的话,而是说“我们要去见佛、听法”。他更加坚定地支持(天帝释)这番话,应允了天帝释的话之后,便随行、陪伴,一同前往。巴利
Evaṃ mahārāja hotu, bhaddaṃ tava yo tvaṃ maṃ ehi mārisa uyyāna kīḷādīni vā naṭasamajjādīni vā dassanāya gacchāmāti avatvā buddhaṃ passissāma dhammaṃ sossāmāti vadasīti daḷhataraṃ upatthambhento devānamindassa vacanaṃ paṭissutvā anucariyaṃ sahacaraṇaṃ ekato gamanaṃ upāgami.
善女日光女,我礼敬你的父亲廷婆楼。
因为你出生,我才有了欢喜,美丽的姑娘。巴利
Vande te pitaraṃ bhadde, timbaruṃ sūriyavacchase; Yena jātāsi kalyāṇī, ānandajananī mama.
五髻这样说后,世尊对乾闼婆神子五髻说了这番话:“五髻,你的琴声和歌声确实互相交融,歌声也和琴声互相交融。可是,五髻,你的琴声不会盖过歌声,歌声也不会盖过琴声。五髻,你是什么时候把这些跟佛、法、僧、阿拉汉、欲相关的偈颂编集到一起的呢?”巴利
Evaṃ vutte bhagavā pañcasikhaṃ gandhabbadevaputtaṃ etadavoca. Saṃsandati kho te pañcasikha tantissaro gītassarena gītassaro ca tantissarena, naca pana te pañcasikha tantissaro gītassaraṃ ativattati gītassaro ca tantissaraṃ. Kadā saṃyūḷhā pana te pañcasikha vmi gāthā buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṃyūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitāti –
如果天神们认为“世尊没有给五髻机会”就当场折返,那会是大损失。但世尊知道,一旦称扬他的功德、给了五髻机会,天神们就会一起来提问,在解答结束时,会有八万天神证得入流果,所以才称扬了他的功德。巴利
Bhagavatā pañcasikhassa okāso nakatoti devatā gahetvā tatova paṭinivatteyya. Tato mahājāniyo bhaveyya, vaṇṇe pana kathite kato bhagavatā pañcasikhassa okāsoti devatāhi saddhiṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanāvasāne asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhahissatīti ñatvā vaṇṇaṃ kathesi.
那时,世尊对帝释天这样说:“憍尸迦尊者,这真是稀有!憍尸迦尊者,这真是未曾有!您事务那么多、要做的事那么多,竟然还能来到这里。”巴利
Atha kho bhagavā sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘‘acchariyamidaṃ āyasmato kosiyassa, abbhutamidaṃ āyasmato kosiyassa tāva bahukiccassa bahukaraṇīyassa yadidaṃ idhāgamana’’nti.
尊者,我很久以来就想来拜见世尊,可是我一直忙着处理三十三天的各种事务,所以没能来拜见世尊。巴利
Cirapaṭikāhaṃ bhante bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamitukāmo, api ca devānaṃ tāvatiṃsānaṃ kehici kehici kiccakaraṇīyehi byāvaṭo, evāhaṃ nāsakkhiṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
他们没法判定“这是你的,这是我的”,就争执起来,去问帝释天。帝释天说:“谁的宫殿更近,就是谁的。”巴利
Te ‘‘tava santakā, mama santakā’’ti nicchetuṃ asakkontā aḍḍaṃ karonti, sakkaṃ devarājānaṃ pucchanti, so ‘‘yassa vimānaṃ āsannataraṃ, tassa santakā’’ti vadati.
她站着注视谁的宫殿,她就说属于谁。巴利
Yassa vimānaṃ olokentī ṭhitā, tassa santakāti vadati.
尊者,就在这迦毗罗卫城里,有一位释迦族的女儿,名叫戈皮迦。她对佛有净信,对法有净信,对僧有净信,持戒圆满。她厌离女身,修习男身,身体坏散、命终之后,投生到善趣天界。巴利
Idheva bhante kapilavatthusmiṃ gopikā nāma sakyadhītā ahosi buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī, sā itthittaṃ virājetvā purisattaṃ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā.
朋友,您正是为了证得这个法才来的。
世尊已经给了机会,贤友,让我们来提问吧。
帝释天,你问我吧,你想问什么就问什么。
我为你把每一个问题都彻底解决。巴利
Tassa dhammassa pattiyā, āgatamhāsi mārisa; Katāvakāsā bhagavatā, pañhaṃ pucchemu mārisa. Puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi; Tassa tasseva pañhassa, ahaṃ antaṃ karomi te.
朋友,到底是什么结,天神、人、阿修罗、龙、乾闼婆,以及其他种种不同类别的众生,无怨恨、无暴力、无敌人、无恶意地居住,无怨恨地居住,他们是这样;然而实际上,他们却带着怨恨、带着暴力、带着敌人、带着恶意而住,处在有怨恨的状态里。巴利
Kiṃ saṃyojanā nu kho mārisa devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averinoti iti ca nesaṃ hoti. Atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverinoti.
帝释,嫉妒和悭吝就是结缚。诸天、人、阿修罗、龙、乾闼婆,以及其他种种不同类别的众生,他们心里会这样想:愿我们无怨、无杖、无敌人、无恼害地安住,成为无怨的人。可是实际上,他们却带着怨、带着杖、有敌人、有恼害而住,成了有怨的人。巴利
Issāmacchariyasaṃyojanā kho devānaminda devā manussā asurā nāgā gandhabbā yecaññe santi puthukāyā, te averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averinoti iti ca nesaṃhoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverinoti.
嫉妒就是嫉妒。它的特相是嫉妒别人的成就,作用是受不了别人有成就,表现为背离那些成就,近因是别人的成就,应当把它看作结缚。巴利
Issatīti issā, sā parasampattīnaṃ usūyanalakkhaṇā, tattheva anabhiratirasā, tato vimukhabhāvapaccupaṭṭhānā, parasampatti padaṭṭhānā, saṃyojananti daṭṭhabbā.
悭吝就是内心吝啬的状态。它的特相是隐藏自己已经得到的或将会得到的成就;它的作用是受不了别人也能分享自己的这些成就;它表现为退缩,或者表现为内心紧缩;它的近因是自己的成就;应当把它看作心的扭曲状态。巴利
Maccherabhāvo macchariyaṃ, taṃladdhānaṃ vā labhitabbānaṃ vā attano sampattīnaṃ nigūhanalakkhaṇaṃ, tāsaṃyeva parehi sādhāraṇabhāva akkhamanarasaṃ, saṅkocanapaccupaṭṭhānaṃ, kaṭukañcukatā paccupaṭṭhānaṃ vā, attasampattipadaṭṭhānaṃ, cetaso virūpabhāvoti daṭṭhabbaṃ.
他是什么脸色?这样指责别人的种种过失,又一点法都不肯教给别人的人,不但相貌丑陋,还会像哑巴羊一样。巴利
Kiṃ vaṇṇo esoti taṃ taṃ dosaṃ vadanto pariyattiñca kassaci kiñci adento dubbaṇṇo ceva eḷamūgoca hoti.
只要它还没有被断除,天与人即使想要没有怨恨等,也还是无法摆脱怨恨等。巴利
Yāva taṃ nappahīyati, tāva devamanussā averatādīni patthayantāpi verādīni naparimuccantiyeva.
这时,帝释天王又向世尊问了下一个问题:巴利
Atha kho sakko devānamindo bhagavantaṃ uttari pañhaṃ apucchi–
朋友,那么嫉妒和悭吝是以什么为因,以什么为集,以什么为生,以什么为起源?当什么存在时,嫉妒和悭吝就存在?当什么不存在时,嫉妒和悭吝就不存在?巴利
Issāmacchariyaṃ pana mārisa kiṃ nidānaṃ kiṃ samudayaṃ kiṃ jātikaṃ kiṃ pabhavaṃ, kismiṃ sati issāmacchariyaṃ hoti, kismiṃ asati issāmacchariyaṃ na hotīti.
帝释,嫉妒和悭吝是以可爱与不可爱为根源的,以可爱与不可爱为起因的,从可爱与不可爱出生的,由可爱与不可爱产生的。有可爱与不可爱时,就有嫉妒和悭吝;没有可爱与不可爱时,就没有嫉妒和悭吝。巴利
Issāmacchariyaṃ kho devānaminda piyāppiyanidānaṃ piyāppiyasamudayaṃ piyāppiyajātikaṃ piyāppiyapabhavaṃ, piyāppiye sati issāmacchariyaṃ hoti, piyāppiye asati issāmacchariyaṃ nahotīti.
他说“不能给”,还说“我会累”“我会厌烦”等等,然后就吝啬起来。巴利
Na sakkā dātuṃ, kilamissati vā ukkaṇṭhissati vātiādīni vatvā macchariyaṃ karoti.
他心里嫉妒:唉,但愿他没有这样的东西!巴利
Aho vatassa evarūpaṃ na bhaveyyāti issaṃ karoti.
我们自己也贪著这个,既不拿来用,也无法给予,于是就起了悭吝心。巴利
Mayampetaṃ mamāyantā na paribhuñjāma, na sakkā dātunti macchariya karoti.
除了我以外,还有谁能得到这样的利养呢?他这样对别人心生嫉妒;或者当别人乞求时,连暂时给一点都不肯,就这样心怀悭吝。巴利
Ṭhapetvā maṃ ko añño evarūpassa lābhīti issaṃ vā karoti, yācito tāvakālikampi adadamāno macchariyaṃ vā karoti.
贤友,可爱与不可爱到底以什么为因?以什么为集?以什么为生?以什么为根源?当什么存在时,可爱与不可爱就存在?当什么不存在时,可爱与不可爱就不存在?巴利
Piyāppiyaṃ kho pana mārisa kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ, kismiṃ sati piyāppiyaṃ hoti, kismiṃ asati piyāppiyaṃ na hotīti.
帝释天,可爱与不可爱确实以欲为因,以欲为根源,从欲而生,由欲而来。有欲时,就有可爱与不可爱;无欲时,就没有可爱与不可爱。巴利
Piyāppiyaṃ kho devānaminda chandanidānaṃ chandasamudayaṃ chandajātikaṃ chandapabhavaṃ, chande sati piyāppiyaṃ hoti, chande asati piyāppiyaṃ na hotīti.
在这里,“以欲为因”中的欲有五种:寻求欲、获得欲、受用欲、贮藏欲、施舍欲。巴利
Chandanidānantiettha pariyesanachando, paṭilābhachando, paribhoga chando, sannidhichando, vissajjanachandoti pañcavidho chando.
这些人会保护我、守护我、把我当成自己的、围着我转。巴利
Ime maṃ rakkhissanti gopissanti mamāyissanti samparivārayissantīti.
朋友,欲是以什么为因?以什么为集?以什么为生?以什么为根源?当什么存在时才有欲?当什么不存在时就没有欲?天帝,欲是以寻为因,以寻为集,以寻为生,以寻为根源;当寻存在时就有欲,当寻不存在时就没有欲。巴利
Chando kho pana mārisa kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo, kismiṃ sati chando hoti, kismiṃ asati chando nahotīti. Chando kho devānaminda vitakkanidāno vitakkasamudayo vitakkajātiko vitakkapabhavo, vitakke sati chando hoti, vitakke asati chando na hotīti.
“将会只有这么多的色,这么多的声,这么多的香,这么多的味,这么多的触;将会只有这么多是属于我的,这么多是属于别人的;我将储存这么多,我将布施这么多。”这种限定,是通过寻的决断而产生的。因此说:“天帝,欲确实以寻为因。”巴利
Ettakaṃ rūpassa bhavissati, ettakaṃ saddassa, ettakaṃ gandhassa, ettakaṃ rasassa, ettakaṃ phoṭṭhabbassa bhavissati, ettakaṃ mayhaṃ bhavissati, ettakaṃ parassa bhavissati, ettakaṃ nidahissāmi, ettakaṃ parassa dassāmīti vavatthānaṃ vitakkavinicchayena hoti. Tenāha chando kho devānaminda vitakkanidānoti.
贤友,比丘要怎样修行,才算是走上了与戏论想之称灭尽相随顺的修行道呢?巴利
Kathaṃ paṭipanno pana mārisa bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṃ paṭipadaṃ paṭipanno hotīti.
天帝,我说喜有两种:应当亲近的和不应当亲近的。天帝,我说忧有两种:应当亲近的和不应当亲近的。天帝,我说舍有两种:应当亲近的和不应当亲近的。巴利
Somanassaṃpāhaṃ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṃpi asevitabbaṃpi. Domanassaṃpāhaṃ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṃpi asevitabbaṃpi. Upekkhaṃpāhaṃ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṃpi asevitabbaṃpi.
那么,世尊说法,是有人问了才说,还是没人问也说?是前后有连贯关联,还是毫无关联?巴利
Kiṃ pana bhagavatā pucchitaṃ kathitaṃ apucchitaṃ, sānusandhikaṃ ananusandhikanti.
所问的才说,没问的不说。有连贯关联的才说,没有连贯关联的不说。巴利
Pucchitameva kathitaṃ no apucchitaṃ. Sānusandhikameva no ananusandhikaṃ.
他反复观察“这五蕴以什么为因”,就看出它们是以无明等为因。巴利
Ime pañcakkhandhā kiṃ hetukāti upaparikkhandho avijjādihetukāti passati.
因说出“啊,乐啊!啊,乐啊!”这样的话而生起。巴利
Ahosukhaṃ ahosukhanti vācaṃ nicchārayamānavasena uppajjati.
它只是在不断哀号“苦啊,苦啊”当中生起的。巴利
Ahodukkhaṃ ahodukkhanti vippalāpayamānameva uppajjati.
“天帝,我说喜有两种:应当亲近的和不应当亲近的。”这句话确实是这么说的,但它是针对什么情况说的呢?其中,如果知道某种喜:“我亲近这种喜时,不善法增长,善法减退”,这样的喜就不应当亲近。其中,如果知道某种喜:“我亲近这种喜时,不善法减退,善法增长”,这样的喜就应当亲近。其中,有寻有伺的和无寻无伺的相比,无寻无伺的更为殊胜。“天帝,我说喜有两种:应当亲近的和不应当亲近的。”那句话正是针对这个情况说的。巴利
‘‘Somanassaṃpāhaṃ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṃpi asevitabbaṃpī’’ti itikho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Tattha yaṃ jaññā somanassaṃ ‘‘imaṃ kho me somanassaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’’ti, evarūpaṃ somanassaṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā somanassaṃ ‘‘imaṃ kho me somanassaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpaṃ somanassaṃ sevitabbaṃ. Tattha yaṃ ce savitakkaṃ savicāraṃ, yaṃce avitakkaṃ avicāraṃ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare. ‘‘Somanassaṃpāhaṃ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṃpi asevitabbaṃpī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
他心里想着“我竟然没能和同梵行者一起举行清净自恣”,就生起忧恼,眼泪不断流下来,就像住在村边山坡的大西瓦长老那样。巴利
Na laddhaṃ vata me sabrahmacārīhi saddhiṃ visuddhipavāraṇaṃ pavāretunti āvajjato domanassaṃ uppajjati, assudhārā pavattanti gāmanta pabbhāravāsī mahāsīvattherassa viya.
我的老师是别人的依靠,自己却无法成为自己的依靠,我要去给他教诫。于是他腾空而行,在寺院附近降落,走到坐在日坐处的老师面前,行礼尽义务后,坐在一边。巴利
Amhākaṃ ācariyo aññesaṃ avassayo hoti, attano bhavituṃ na sakkoti, ovādamassa dassāmīti ākāsena gantvā vihārasamīpe otaritvā divāṭṭhāne nisinnaṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā vattaṃ dassetvā ekamantaṃ nisīdi.
他问道:乞食者,你为什么来?巴利
Kiṃ kāraṇā āgatosi piṇḍapātikāti āha.
他说“他们不需要你们的随喜”,于是腾空飞走了。巴利
Na te tumhākaṃ anumodanāya atthoti ākāse uppatitvā agamāsi.
他得知:“这位比丘在教理研习上没什么用处,但对我来说,他会成为督促我精进的人,所以才来到这里。”他明白现在没有机会(留下),便想:“我天亮时就走。”于是把衣钵放在身边,整个白天、初夜和中夜都在诵习法义。到了后夜,他向一位长老请受教诫,等长老出发时,他拿起衣钵,跟着长老一起离开了。巴利
Imassa bhikkhuno pariyattiyā kammaṃ natthi, mayhaṃ pana aṅkusako bhavissāmīti āgatoti ñatvā idāni okāso na bhavissati, paccūsakāle gamissāmīti pattacīvaraṃ samīpe katvā sabbaṃ divasabhāgaṃ paṭhamayāma majjhimayāmañca dhammaṃ vācetvā pacchimayāme ekasmiṃ there uddesaṃ gahetvā nikkhante pattacīvaraṃ gahetvā teneva saddhiṃ nikkhanto.
于是他下定决心:只要我还没能在床上以四种威仪证得道果、未证阿罗汉果,我就绝不在床上伸展脊背,也绝不洗脚。于是他先把床撤去放到一旁。巴利
Tato ‘‘na mañce mayhaṃ catūhi iriyāpathehi maggaphalaṃ uppajjissati arahattaṃ apatvā neva mañce piṭṭhiṃ pasāressāmi, na pāde dhovissāmīti mañcaṃ ussāpetvā ṭhapesi.
现在我心里想:我修沙门法已经三十年了,却没能证得阿罗汉果。我这一生肯定既没有道也没有果。我没能跟同梵行者一起举行清净自恣。巴利
Idāni me tiṃsavassāni samaṇadhammaṃ karontassa, nāsakkhiṃ arahattaṃ pāpuṇituṃ, addhā me imasmiṃ attabhāve maggovā phalaṃvā natthi, na me laddhaṃ sabrahmacārīhi saddhiṃ visuddhipavāraṇaṃ pavāretunti cintesi.
大西瓦长老啊,连天众都跟你一起嬉戏,这对你来说合适吗?他这样增长观禅之后,就证得了连同无碍解的阿罗汉果。这时他想:“我现在要躺下了。”于是整理好住处,铺好床,在用水的地方备好水,心想“我要洗脚”,就坐在阶梯板上。巴利
Bho mahāsīvatthera devatāpi tayā saddhiṃ keḷiṃ karonti, anucchavikaṃ nu kho te etanti vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ aggahesi. So idāni nipajjissāmīti senāsanaṃ paṭijaggitvā mañcakaṃ paññapetvā udakaṭṭhāne udakaṃ paccupaṭṭhapetvā pāde dhovissāmīti sopānaphalake nisīdi.
尊者,因为女人,请让开!他让出空间后,走近长老,顶礼,蹲坐在长老面前,说道:我要洗脚。巴利
Apetha bhante mātugāmoti okāsaṃ kāretvā theraṃ upasaṅkamitvā vanditvā purato ukkuṭiko nisīditvā pāde dhovissāmīti āha.
那些更殊胜的天人,
生在色究竟天、拥有名声的天众;
在最后一生中
他将会有住处。巴利
Te paṇītatarā devā, Akaniṭṭhā yasassino; Antime vattamānamhi, So nivāso bhavissati;
比丘们,你们要做法的继承者,不要做财利的继承者。我对你们有慈悯:怎样才能让我的弟子们成为法的继承者,而不是财利的继承者呢?比丘们,如果你们做了财利的继承者,而不是法的继承者,那么你们就会因此受到指责:世尊的弟子们作为财利的继承者而安住,不是作为法的继承者。我也会因此受到指责:世尊的弟子们作为财利的继承者而安住,不是作为法的继承者。比丘们,如果你们做了法的继承者,而不是财利的继承者,那么你们也会因此受到认可:世尊的弟子们作为法的继承者而安住,不是作为财利的继承者。我也不会因此受到指责:世尊的弟子们作为法的继承者而安住,不是作为财利的继承者。所以,比丘们,你们要做法的继承者,不要做财利的继承者。我对你们有慈悯:怎样才能让我的弟子们成为法的继承者,而不是财利的继承者呢?巴利
Dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha, mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādāti. Tumhe ca bhikkhave āmisadāyādā bhaveyyātha, no dhammadāyādā. Tumhepi tena ādiyā bhaveyyātha, āmisa dāyādā satthusāvakā viharanti, no dhammadāyādāti. Ahampitena ādiyo bhaveyyaṃ āmisadāyādā satthu sāvakā viharanti, no dhammadāyādāti. Tumhe ca me bhikkhave dhammadāyādā bhaveyyātha no āmisadāyādā. Tumhepi tena ādiyā bhaveyyātha dhammadāyādā satthu sāvakā viharanti, no āmisadāyādāti. Ahampi tena na ādiyo bhaveyyaṃ. Dhammadāyādā satthu sāvakā viharanti, no āmisadāyādāti. Tasmātiha me bhikkhave dhammadāyādā bhavatha, mā āmisadāyādā, atthime tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādāti.
他们在到处找世尊,心里念着:佛在哪里?世尊在哪里?那位天中之天、人中最胜者、人中狮子在哪里?巴利
Kahaṃ buddho kahaṃ bhagavā kahaṃ devadevo narāsabho purisasīhoti bhagavantaṃ pariyesanti.
这也被说过了:当时,世尊受到恭敬、尊重、敬奉、供养、礼敬,是衣、食、住处、病缘医药资具的获得者;比丘僧团也同样受到恭敬……乃至……是资具的获得者。巴利
Vuttampicetaṃ ‘‘tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara piṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ, bhikkhusaṅghopi kho sakkato hoti…pe… parikkhārāna’’nti.
准陀,迄今为止,世间无论出现什么样的僧团或团体,我都没有看到任何其他单一的僧团,能像比丘僧团这样,达到利养和名声的顶峰。巴利
Yāvatā kho cunda etarahi saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno, nāhaṃ cunda aññaṃ ekasaṅghampi samanupassāmi, evaṃ lābhagga yasaggapattaṃ, yathariva cunda bhikkhusaṅghoti.
他们大声吵嚷着:“供养我们的老师!供养我们的戒师!”这种情形连世尊也知道了。于是世尊生起“这不合宜”的法悚惧,然后思索起来。巴利
Amhākaṃ ācariyassa detha, upajjhāyassa dethāti uccāsadda mahāsaddaṃ karonti. Sā ca nesaṃ pavatti bhagavatopi pākaṭā ahosi. Tato bhagavā ananucchavikanti dhammasaṃvegaṃ uppādetvā cintesi.
不能因为“资具不如法”就不能制定学处。因为善男子们过沙门生活,本来就离不开资具。来吧,我来开示法嗣的修行之道。巴利
Paccayā akappiyāti na sakkā sikkhāpadaṃ paññapetuṃ. Paccayapaṭibaddhā hi kulaputtānaṃ samaṇadhammavutti. Handāhaṃ dhammadāyādapaṭipadaṃ desemi.
对想修学的善男子们来说,它会像学处的制定一样,也像安在城门边的全身镜。就像安在城门边的全身镜前,四种姓的人看见自己的影像后,舍弃过失,就成了没有过失的人。巴利
Sā sikkhākāmānaṃ kulaputtānaṃ sikkhāpadapaññatti viya bhavissati nagaradvāre ṭhapitasabbakāyikaādāso viya ca, yathā hi nagara dvāre ṭhapite sabbakāyike ādāse cattāro vaṇṇā attano chāyaṃ disvā vajjaṃ pahāya niddosā honti.
婆罗门,这位世尊确实是还没有生起的道的生起者,还没有产生的道的产生者,还没有宣说的道的宣说者,是知道道的人、看清道的人、精通道的人。贤友,这位世尊以已知而知道,以已见而看见,他已成为眼、已成为智、已成为法、已成为梵,是宣说者、教导者,是引导人得到利益的人、给予不死的人、法的主人、如来……巴利
So hi brāhmaṇa bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovidotica. So hāvuso bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgatotica, ….
他亲手用精美的嚼食和软食款待他们,让他们吃饱,并劝他们尽管享用。巴利
Paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
喂,你连善逝吃剩的饭食都拒绝不要,现在却生出这样的欲望。巴利
Are tvaṃ sugatātirittampi piṇḍapātaṃ paṭikkhipitvā īdisaṃ icchaṃ uppādesi.
这个比丘很难养活,没办法养。巴利
Dubbharo bhikkhu na sakkā posituṃ.
我们的尊者很容易供养,一点点就满足,就让我们自己来养活他吧。他们这样承诺之后,就供养他。巴利
Amhākaṃ bhadanto subharo thokenapi tussati, mayameva naṃ posissāmāti paṭiññaṃ katvā posenti.
喂,你当初连善逝吃剩的钵食都能拒绝,就算被饥饿和虚弱逼到那个地步,也还是坚持修行沙门之法,如今却沉溺在懈怠里了。巴利
‘‘Are tvaṃ nāma tadā sugatātirittampi piṇḍapātaṃ paṭikkhipitvā tathā jighacchādubbalyaparetopi samaṇadhammaṃ katvā ajja kosajjamanuyuñjasi’’ –
阿难,那种能彻底削除烦恼、有助于心摆脱盖障、完全导向厌离、离欲、灭尽、寂止、证智、正觉、涅槃的谈论,就是少欲论等……巴利
Yā ca kho ānandakathā abhisallekhitā cetovinīvaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Seyyathidaṃ appicchakathāti …,.
世尊说了这番话。善逝说完之后,就从座位上起身,走进了精舍。巴利
Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
我把这个总说简要地说了出来,却没有详细展开。受持法的比丘们学下来之后,会去亲近阿难或迦旃延,向他们请教。他们会和我的智慧对照之后来解说。然后,受持法的人又会来问我,我就会对他们说:比丘们,阿难讲得很好,迦旃延也讲得很好。就算你们来问我同一个义理,我也会同样地解答。巴利
Imaṃ mayā saṃkhittena uddesaṃ uddiṭṭhaṃ vitthārena avibhattaṃ, dhammapaṭiggāhakā bhikkhū uggahetvā ānandaṃ vā kaccānaṃ vā upasaṅkamitvā pucchissanti, te mayhaṃ ñāṇena saṃsandetvā kathessanti, tato dhammapaṭiggāhakā puna maṃ pucchissanti, tesaṃ ahaṃ sukathitaṃ bhikkhave ānandena, sukathitaṃ kaccānena, maṃ cepi tumhe ekamatthaṃ puccheyyātha, ahampi naṃ evameva byākareyyanti.
我是这样听说的:有一次,世尊住在那提迦的砖瓦堂。那时,具寿阿那律、具寿难地亚和具寿金毗罗正住在牛角娑罗树林园里。傍晚时分,世尊从独处静坐中起来,前往牛角娑罗树林园。守林人远远看见世尊走来,看见后对世尊这样说:“大沙门,请不要进入这片树林。这里住着三位乐求己利的善男子,请不要给他们带来不安适。”巴利
Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe, tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo gosiṅgasālavanadāye viharanti. Athakho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gosiṅgasālavanadāyo, tenupasaṅkami. Addasā kho dāyapālo bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mā mahāsamaṇa etaṃ dāyaṃ pāvisi, santettha tayo kulaputtā attakāmarūpā viharanti, mā tesaṃ aphāsukamakāsī’’ti.
我要鼓励、赞叹这几位善男子,亲切地接待他们,然后为他们说法。巴利
Ahaṃ ime kulaputte paggaṇhitvā ukkaṃsitvā paṭisanthāraṃ katvā dhammaṃ nesaṃ desessāmīti.
具寿阿那律确实听到了守林人与世尊的交谈。听后,他对守林人这样说:“贤友守林人,别阻拦世尊。世尊是我们的导师,他已经来了。”巴利
Assosi kho āyasmā anuruddho dāyapālassa bhagavatā saddhiṃ mantayamānassa. Sutvāna dāyapālaṃ etadavoca, mā āvuso dāyapāla bhagavantaṃ vāresi, satthā no bhagavā anuppattoti.
我们三个人住在这里,这里没有别的出家人,而这个守林人却像是在跟出家人说话一样。这到底会是谁呢?巴利
Mayaṃ tayo janā idha viharāma, aññe pabbajitā nāma natthi, ayañca dāyapālo pabbajitena viya saddhiṃ katheti, ko nu kho bhavissatīti.
这个守林人就像伸手去抓一条脖子鼓起来的毒蛇,明明是在跟世间最尊贵的人说话却不知道,还以为是在跟某个普通比丘说话。巴利
Ayaṃ dāyapālo phaṇakataṃ āsivisaṃ gīvāya gahetuṃ hatthaṃ pasārentoviya loke aggapuggalena saddhiṃ kathentova na jānāti, aññatarabhikkhunā viya saddhiṃ kathetīti.
我们三个人住在一起,和和睦睦。如果只有我一个人去迎接,那就不算和睦共住了。所以我要带上亲爱的同伴们一起去迎接。世尊是我所敬爱的,这些同伴也是我所敬爱的。我想和他们一起去迎接,于是自己没有去迎接,就(先)到世尊那里去了。巴利
Mayaṃ tayo janā samaggavāyaṃ vasāma. Sacāhaṃ ekakova paccuggamanaṃ karissāmi. Samaggavāso nāma na bhavissatīti piyamitte gahetvāva paccuggamanaṃ karissāmi. Yathā ca bhagavā mayhaṃ piyo, evaṃ sahāyānampi me piyoti, tehi saddhiṃ paccuggamanaṃ kātukāmo sayaṃ akatvāva upasaṅkami.
尊者,我心里这样想:不如我放下自己的心,完全随顺这些尊者们的心意来行事吧。尊者,我确实放下了自己的心,完全随顺这些尊者们的心意来行事。尊者,我们的身体虽然各不相同,但我想,心是一致的。巴利
Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti, yaṃ nūnāhaṃ sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā imesaṃyeva āyasmantānaṃ cittassa vasena vatteyyanti. So kho ahaṃ bhante sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā imesaṃyeva āyasmantānaṃ cittassa vasena vattāmi, nānāhi kho no bhante kāyā ekañca pana maññe cittanti.
很好,很好,阿那律们!那么,阿那律们,你们是否住于不放逸、精勤、心向解脱呢?巴利
Sādhu sādhu anuruddhā, kacci pana vo anuruddhā appamattā ātāpino pahitattā viharathāti.
是的,尊者,我们确实安住在不放逸、精勤、心向解脱之中。巴利
Taggha mayaṃ bhante appamattā ātāpino pahitattā viharāmāti.
那么,阿那律,你们是怎样以不放逸、精勤、投身而住的呢?巴利
Yathā kathaṃ pana tumhe anuruddhā appamattā ātāpino pahitattā viharathāti.
阿那律,你们这样不放逸、热忱、专精勤勉地安住,是否已经证得了超越凡人的上人法,即圣智见的殊胜,已证得的安乐住呢?巴利
Atthi pana vo anuruddhā evaṃ appamattānaṃ ātāpīnaṃ pahitattānaṃ viharantānaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
尊者,怎么会没有呢?尊者,我们只要愿意,就能远离各种欲乐,远离各种不善法,进入并安住在有寻有伺、由远离而生起喜与乐的初禅。尊者,这就是我们这些不放逸、热忱、专心精进地安住的人,所证得的上人法、圣智见殊胜和安乐住。巴利
Kiṃ hi no siyā bhante. Idha mayaṃ bhante yāvadeva ākaṅkhāma, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāma, ayaṃ kho no bhante amhākaṃ appamattānaṃ ātāpīnaṃ pahitattānaṃ viharantānaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
《有偈品相应》的义注巴利
Sagāthāvaggasaṃyutta aṭṭhakathā
如是我闻:有一次,世尊住在阿罗毗城的阿罗婆夜叉住处。巴利
Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati āḷavakassa yakkhassa bhavane.
他没能抓到鹿,为了摆脱这个指责,就拄着手杖走来,在远离城市的地方看见一棵枝叶茂密的大榕树,为了消除疲劳,便走到那棵树下。巴利
Nāsakkhi migaṃ gahetunti apavādamocanatthaṃ kājenādāya āgacchanto nagarassāvidūre bahalapattapalāsaṃ mahānigrodhaṃ disvā parissamavinodanatthaṃ tassa mūlamupagato.
凡是那些有过失的人,他就针对他们说:想活命的,就出来吧。巴利
Ye ye vajjā honti, te te sandhāya ‘‘yo jīvitatthiko, so nikkhamatū’’ti bhaṇati.
国王把盗贼抓住后交给夜叉,人们因此不再做盗贼的勾当。从那以后,因为没有新的盗贼,旧的盗贼也渐渐绝迹,监狱就都空了下来。巴利
Rājā core gahetvā yakkhassa detīti manussā corakamma to paṭiviratā. Tato aparena samayena navacorānaṃ abhāvena purāṇacorānañca parikkhayena bandhanāgārāni suññāni ahesuṃ.
人们会骚动起来,说“国王要把我们的父亲、我们的祖父派去”。他劝阻道:“你们不要同意这件事。”巴利
Rājā amhākaṃ pitaraṃ amhākaṃ pitāmahaṃ pesetīti manussā khobhaṃ karissanti, mā vo etaṃ ruccīti vāresi.
大王,城里除了你王宫中的儿子阿罗婆王子,再没有别的男孩了。巴利
Natthi deva nagare dārako ṭhapetvā antepure tava puttaṃ āḷavakakumāranti.
这时,阿罗婆夜叉来到世尊面前,到了之后对世尊说:“沙门,出去!”世尊说:“好的,贤友。”就出去了。“沙门,进来!”世尊说:“好的,贤友。”就进来了。第二次,阿罗婆夜叉对世尊说:“沙门,出去!”世尊说:“好的,贤友。”就出去了。“沙门,进来!”世尊说:“好的,贤友。”就进来了。第三次,阿罗婆夜叉对世尊说:“沙门,出去!”世尊说:“好的,贤友。”就出去了。“沙门,进来!”世尊说:“好的,贤友。”就进来了。第四次,阿罗婆夜叉对世尊说:“沙门,出去!”世尊说:“贤友,我不会再出去了。你想做什么,就做吧。”“沙门,我要问你一个问题。如果你不回答我,我就打散你的心,撕裂你的心脏,或者抓住你的双脚,把你扔到恒河对岸去!”世尊说:“贤友,在这个有天神、魔罗、梵天的世间,在有沙门、婆罗门、天神和人的众生当中,我看不到有谁能打散我的心、撕裂我的心脏,或者抓住我的双脚把我扔到恒河对岸去。不过,贤友,你尽管问吧,随你心中所疑。”巴利
Atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca nikkhama samaṇāti. Sādhāvusoti bhagavā nikkhami. Pavisa samaṇāti. Sādhāvusoti bhagavā pāvisi. Dutiyampi kho oḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca nikkhama samaṇāti. Sādhāvusoti bhagavā nikkhami. Pavisa samaṇāti. Sādhāvusoti bhagavā pāvisi. Tatiyampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca nikkhama samaṇāti. Sādhāvusoti bhagavā nikkhami. Pavisa samaṇāti. Sādhāvusoti bhagavā pāvisi. Catutthampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca nikkhama samaṇāti. Na khvāhaṃ taṃ āvuso nikkhamissāmi. Yaṃ te karaṇīyaṃ, taṃ karohīti. Pañhaṃ taṃ samaṇa pucchissāmi, sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmīti. Na khvāhaṃ taṃ āvuso passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya. Apica tvaṃ āvuso puccha yadā kaṅkhasīti.
他说:那位进入我宫殿的世尊,是谁呢?巴利
Ko so bhagavānāma, yo mama bhavanaṃ paviṭṭhoti āha.
贤友,你不知道世尊是我们的导师吗?他们以“安住在兜率天宫,作了五种大观察”等的方式,一直说到转法轮,讲述了入胎等事中的三十二种前兆,然后呵责道:贤友,你连这些稀有之事都没有看见吗?巴利
Na tvaṃ āvuso jānāsi bhagavantaṃ amhākaṃ satthāraṃ, yo tusitabhavane ṭhito pañcamahāvilokitaṃ viloketvātiādinā nayena yāva dammacakkapavattanā kathentā paṭisandhiādīsu dvattiṃsapubbanimittāni vatvā imānipi tvaṃ āvuso acchariyāni nāddasāti codesuṃ.
现在你们看看,到底是你们的导师有大神通威力,还是我?说完,他用右脚踩上了高达六十由旬的盖拉瑟山峰。巴利
Passatha dāni tumhākaṃ vā satthā mahānubhāvo, ahaṃ vāti dakkhiṇapādena saṭṭhiyojanamattaṃ kelāsapabbatakūṭaṃ akkami.
我何不放出那任何人也无法战胜的、难以驾驭的武器呢?巴利
Yaṃ nūnāhaṃ kenaci ajeyyaṃ dussāvudhaṃ muñceyyanti.
这个沙门是修慈心住的人,我这就去激怒他,让他脱离慈心——正是基于这个原因,才说了这番话。那时,亚卡阿拉瓦迦便走向世尊……直到……“出来,沙门!”巴利
Idaṃ kāraṇaṃ mettāvihārayutto samaṇo, handa naṃ rosetvā mettāya viyojemīti iminā sambandhenetaṃ vuttaṃ, atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā…pe… nikkhama samaṇāti.
这位沙门真是好说话,只说了一句“出来”,他就出去了。让这样的沙门这么轻易就出去,我却整夜无缘无故地用战斗来吓唬他!他心软下来,又这样想:巴利
‘‘Subbaco vatāyaṃ samaṇo ekavacaneneva nikkhanto, evaṃ nāma nikkhametuṃ sukhaṃ samaṇaṃ akāraṇenevāhaṃ sakalarattiṃ yuddhena abbhuyyāsinti muducitto hutvā puna cintesi –
这个沙门真听话,叫他出去他就出去,叫他进来他就进来。我干脆就这样折腾他一整夜,然后抓住他的脚,把他扔到恒河对岸去。他生起恶念,第四次说:出去,沙门。巴利
Subbaco ayaṃ samaṇo nikkhamāti vutto nikkhamati. Pavisāti vutto pavisati. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ samaṇaṃ evameva sakalarattiṃ kilametvā pāde gahetvā pāragaṅgāya khipeyyanti pāpakaṃ cittaṃ uppādetvā catutthavāraṃ āha nikkhama samaṇāti.
一个人真正最上等的财富,到底是什么?
什么才是真正修得好、能带来快乐的?
在所有味道里,到底什么才是最甘甜的?
怎样才算是最殊胜的生活?
在这世上,信仰是男人最好的财富。
善加修习的法能带来安乐。
真实确实是所有味道中最甜美的。
人们说,靠智慧而活的生命才是最殊胜的。
有信仰,具足戒行,
名声和财富都具足,
他亲近哪个地方,
因为说到“在那里确实受到敬奉”,
凭着真实的话语,水也会奔流起来,
智者以真话也能除掉毒。
凭着真实,天神轰鸣着降雨。
安住于谛的人,渴求涅槃。
世间存在的这些味道里,
真实比那些味道更甘美。
安住于谛中的沙门与婆罗门,
他们渡过了生死的彼岸。
怎样才能渡过瀑流?怎样才能渡过大海?
怎样才能超越苦?怎样才能得到清净?
靠信心渡过瀑流,靠不放逸渡过轮回大海;
用精进超越苦,用智慧得到清净——
怎样才能得到智慧?怎样才能获得财富?
如何获得善名?如何结交朋友?
从这个世界到另一个世界,死后怎样才能不忧愁?
深信阿拉汉及证得涅槃之法;
乐于听闻的人得到智慧,不放逸的人明察秋毫。
行事合宜、勇担责任、勤勉奋起者,获得财富。
凭说真话得到好名声,靠布施结交朋友。
从这个世界到另一个世界,这样死后就不会忧愁。
一个人如果具备这四种法,
有信仰的在家求财者
真实、调伏、坚忍和布施,
他确实在来世不会忧愁。
来吧,你也去问问其他人。
很多沙门和婆罗门
如果真理、法和布施是真的,
在这里,以忍耐更加刺穿。
如今我又何必再去问众多沙门与婆罗门呢?
今天我已经明白,什么才是对来世真正有意义的利益。
佛陀真是为了我的利益、为了居住,才来到阿拉维城。
今日我已了知,布施于何处得大果报。
我要从村到村、从城到城地游行。
礼敬正自觉者,亦礼敬法之善法性。
这位具足百福相的童子,
一切肢体都完备,一切相好都圆满。
我心踊跃欢喜,把它献给您。
具眼者啊,为了世间的利益,请您纳受吧。
愿这个孩子长寿,
夜叉,也愿你快乐安康。
愿你们健康无病,为了世间的利益而安住。
这位少年皈依佛……皈依法……皈依僧。巴利
Kiṃ sūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, Kiṃsu suciṇṇaṃ sukhamāvahāti; Kiṃsu have sādutaraṃ rasānaṃ, Kathaṃ jīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti; Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti. Saddho sīlena sampanno, Yaso bhogasamappito; Yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati, Tattha tattheva pūjitoti vacanato – Saccena vācenudakampi dhāvati, Visampi saccena hananti paṇḍitā; Saccena devo thanayaṃ pavassati, Sacce ṭhitā nibbutiṃ patthayanti. Yekecime atthi rasā pathabyā, Saccaṃ tesaṃ sādutaraṃ rasānaṃ; Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca, Taranti jātimaraṇassa pāranti. Kathaṃsu tarati oghaṃ, kathaṃsu tarati aṇṇavaṃ; Kathaṃsu dukkhamacceti, kathaṃsu parisujjhati. Saddhāya tarati oghaṃ, appamādena aṇṇavaṃ; Vīriyena dukkhamacceti, paññāya parisujjhati. Kathaṃsu labhate paññaṃ, kathaṃsu vindate dhanaṃ; Kathaṃsu kittiṃ pappoti, kathaṃ mittāni ganthati; Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socatīti– Saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā; Sussūsaṃ labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo. Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ; Saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati. Asmā loko paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socati. Yassete caturo dhammā, Saddhassa gharamesino; Saccaṃ dammo dhiti cāgo, Sa ve pecca na socati; Iṅgha aññepi pucchassu, Puthū samaṇabrāhmaṇe; Yadi saccā dhammā cāgā, Khantyā bhiyyodha vijjhati. Kathaṃ nu dāni puccheyyaṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe; Yohaṃ ajja pajānāmi, yo attho samparāyiko. Atthāya vata me buddho, vāsāyāḷavimāgamā; Yohaṃ ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. So ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ; Namassamāno sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammataṃ. Imaṃ kumāraṃ satapuññalakkhaṇaṃ, Sabbaṅgupetaṃ paripuṇṇabyañjanaṃ; Udaggacitto sumano dadāmi te, Paṭiggaha lokahitāya cakkhumāti. Dīghāyuko hotu ayaṃ kumāro, Tuvañca yakkha sukhito bhavāhi; Abyādhitā lokahitāya tiṭṭhatha; Ayaṃ kumāro saraṇamupeti buddhaṃ…pe… dhammaṃ…pe… saṅghaṃ.
《大品相应》的义注巴利
Mahāvaggasaṃyutta aṭṭhakathā
有一次,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,具寿舍利弗住在摩揭陀国的那罗迦村,生病了,很痛苦,病得很重。沙弥准提是具寿舍利弗的侍者。巴利
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto magadhesu viharati nālakagāmake ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Cundo ca samaṇuddeso āyasmato sāriputtassa upaṭṭhāko hoti.
那时,具寿舍利弗就因为这场病入了般涅槃。于是沙弥准陀拿起具寿舍利弗的钵和衣,前往舍卫城祇树给孤独园,来到具寿阿难那里。到了以后,向具寿阿难行礼,坐在一边。坐在一边后,沙弥准陀对具寿阿难说:“尊者,具寿舍利弗已经般涅槃了,这是他的钵和衣。”阿难说:“准陀贤友,这件事应该去禀告世尊。来吧,准陀贤友,我们一起去世尊那里,把这件事禀告世尊。”沙弥准陀回答具寿阿难:“好的,尊者。”巴利
Atha kho āyasmā sāriputto teneva ābādhena parinibbāyi. Atha kho cundo samaṇuddeso āyasmato sāriputtassa pattacīvaramādāya yena sāvatthi jetavanaṃ anāthapiṇḍikassa ārāmo, yenā yasmā ānando tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘āyasmā bhante sāriputto parinibbuto, idamassa pattacīvara’’nti. Atthi kho idaṃ āvuso cunda kathā pābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya, āyāmāvuso cunda, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma, upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocessāmāti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.
是佛陀们先般涅槃,还是上首弟子们先般涅槃?巴利
Buddhā nu kho paṭhamaṃ parinibbāyanti, udāhu aggasāvakāti.
尊者世尊,请允许我;善逝,请允许我。我般涅槃的时候到了,我已经舍弃了寿行。巴利
Anujānātu me bhante bhagavā, anujānātu sugato. Parinibbāna kālo me, ossaṭṭho me āyusaṅkhāroti.
舍利弗,你将在哪里般涅槃?巴利
Kattha parinibbāyissasi sāriputtāti.
尊者,在摩揭陀国的那罗迦村里,有我出生的房子,我将在那里般涅槃。巴利
Atthi bhante magadhesu nālakagāme jātovarako, tatthāhaṃ parinibbāyissāmīti.
舍利弗,现在你该考虑时间了。可是从今以后,你的兄弟们——那些比丘——要想见到像你这样的比丘,就很难了。你为他们说法吧。巴利
Yassa dāni tvaṃ sāriputta kālaṃ maññasi, idāni pana te jeṭṭhakaniṭṭha bhātikānaṃ tādisassa bhikkhuno dassanaṃ dullabhaṃ bhavissati, desehi nesaṃ dhammanti āha.
那时,具寿阿难和沙弥准陀一起前往世尊那里,到了以后,礼敬世尊,坐在一边。坐在一边之后,具寿阿难对世尊这样说:“尊者,这位沙弥准陀这样说:‘尊者,具寿舍利弗已经寂灭了,这是他的钵与衣。’尊者,我听到‘具寿舍利弗已经寂灭’之后,身体就好像变迟钝了,连方向都分不清了,法也不再在我心中显现了。”巴利
Athakho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso ‘evamāha āyasmā bhante sāriputto parinibbuto, idamassa pattacīvara’nti. Apica me bhante ‘madhuraka jāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti āyasmā sāriputto parinibbuto’ti’’ sutvā–
有智慧的人,哪怕只凭一点点,也是明察敏锐的;秃头的人也是明察的。
他激励自己,就像吹燃一小点火苗一样。
有人出家修行了五百世,
舍弃了那些让人心动的欲乐之后,
他已彻底远离贪欲,诸根完全安定调伏。
你们要礼敬已经般涅槃的舍利弗。
具足忍辱力的人像大地一样,不会生起愤怒。
也不会随着心的控制而运转。
他心怀怜悯,充满悲悯,已经寂灭。
你们要礼敬已经般涅槃的舍利弗。
就像旃陀罗的儿子进了城,
他内心谦卑,行走时手里拿着钵。
舍利弗尊者也是这样安住的。
你们要礼敬已经般涅槃的舍利弗。
就像一头断了角的公牛,
他不轻视地游走于城邑与林间。
舍利弗尊者也是这样安住的。
你们要礼敬已经般涅槃的舍利弗。巴利
Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamanti. Yo pabbajī jātisatāni pañca, Pahāya kāmāni manoramāni; Taṃvītarāgaṃ susamāhitindriyaṃ; Parinibbutaṃ vandatha sāriputtaṃ. Khantibalo pathavisamo na kuppati, Nacāpi cittassa vasena vattati; Anukampako kāruṇiko ca nibbuto, Parinibbutaṃ vandatha sāriputtaṃ. Caṇḍālaputto yathā nagaraṃ paviṭṭho, Nīcamano carati kaḷopihattho; Tathā ayaṃ viharati sāriputto, Parinibbutaṃ vandatha sāriputtaṃ. Usabho yathā chinnavisāṇako, Aheṭṭhayanto carati purantare vane; Tathā ayaṃ viharati sāriputto; Parinibbutaṃ vandatha sāriputtanti.
不过,尊者,我的身体好像变得昏沉迟钝了。巴利
Apica me bhante madhurakajāto viya kāyo.
阿难,舍利弗难道是带着他的戒蕴般涅槃的,还是带着他的定蕴般涅槃的,或是带着他的慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴般涅槃的呢?巴利
Kiṃ nukho te ānanda sāriputto sīlakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, samādhikkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, paññākkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, vimuttikkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, vimutti ñāṇadassanakkhandhaṃ vā ādāya parinibbutoti.
阿难,我不是早就跟你说过了吗?一切可爱、可意的东西,都会变得不同,都会分离,都会变异。既然如此,阿难,在这里怎么可能得到这样的期望——“那已生、已存在、被造作、具有坏灭性质的东西,但愿它不要坏灭”呢?这是不可能的。巴利
Nanu taṃ ānanda mayā paṭikacceva akkhātaṃ sabbehi piyehi manā pehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo, taṃ kutettha ānanda labbhā ‘‘yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata māpalujjī’’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
在这里,什么是如来对“是处”与“非处”如实了知的智慧?如来在此了知:见具足的人把任何行法执为常,这是不可能的,没有这种机会,这种事不存在。他又了知:凡夫把任何行法执为常,这是可能的,这种事是存在的。巴利
Tattha katamaṃ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ ñāṇaṃ. Idha tathāgato ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti, ‘‘ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya ṭhānametaṃ vijjatī’’ti –
从业和门来说,
同样地,从劫住的角度来说,
从异熟、共通等角度来说,
应当了知的决断。巴利
Kammato dvārato ceva; Kappaṭṭhitiyato tathā; Pākasādhāraṇādīhi; Viññātabbo vinicchayo.
尊者,因我而出现了盗贼,却没办法抵挡。请僧团渡海前往对岸,我来做海上的守卫。巴利
Mayā bhante uppanno coro na sakkā paṭibāhituṃ, saṅgho parasamuddaṃ gacchatu, ahaṃ samuddārakkhaṃ karissāmīti.
贤友摩诃索纳,请登上大筏吧。巴利
Āvuso mahāsoṇa abhiruha mahāulumpanti.
尊者,您们要是不去,我也不去。这话说了三遍,还是没法让长老上筏,他们就转身回去了。巴利
Nāhaṃ bhante tumhesu agacchantesu gamissāmīti yāvatatiyaṃ kathetvāpi theraṃ āropetuṃ asakkontā nivattiṃsu.
他坐下来,心里想着:像这样达到利养和名声顶峰的人,他的身体舍利堆积的地方,竟然成了没有依靠的地方。巴利
Evarūpassa nāma lābhaggayasaggappattassa sarīradhātunicayaṭṭhānaṃ anāthaṃ jātanti cintayamāno nisīdi.
尊者,这里是食叶人的住处,有烟,我先走在前面。他向长老顶礼后,就回自己的住处去了。长老在整个恐怖时期都依靠食叶人而住。巴利
Bhante etaṃ paṇṇakhādakamanussānaṃ vasanaṭṭhānaṃ, dhūmo paññāyati, ahaṃ purato gamissāmīti theraṃ vanditvā attano bhavanaṃ agamāsi. Thero sabbampi bhayakālaṃ paṇṇakhādakamanusse nissāya vasi.
贤友摩诃索纳,该去乞食了。说完,他整理好衣钵,披上袈裟,取出钵,站到了一旁。巴利
Āvuso mahāsoṇa bhikkhāhāro paññāyatīti vatvā pattacīvaraṃ āropetvā cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ nīharitvā aṭṭhāsi.
大首那长老在五百位比丘的陪同下,抵达了曼达拉园寺。他们对人们说:“请每人布施一件九肘衣和一份价值一迦诃波那的钵食。”巴利
Mahāsoṇatthero pañcabhikkhusataparivāro maṇḍalārāmavihāraṃ patto, ekeko navahatthasāṭakena saddhiṃ ekekakahāpaṇagghanakaṃ piṇḍapātaṃ detūti manusse avocuṃ.
没有合适场所时,自身存在之量度是没有的。他想:“我要去侍奉诸佛。”于是前往塔院,清理杂草。巴利
Anāyatane naṭṭhānaṃ attabhāvānaṃ pamāṇaṃ natthi, buddhānaṃ upaṭṭhānaṃ karissāmīti cetiyaṅgaṇaṃ gantvā appaharitaṃ karoti.
我们现在已经老了,实在没法知道这件事以后会变成什么样,你该好好保护自己。巴利
Mayaṃ tāva mahallakā, idaṃ nāma bhavissatīti na sakkā jānituṃ, tuvaṃ attānaṃ rakkheyyāsīti.
他们问:“那位该被谈论的尼拘陀长老在哪里?那位该被谈论的尼拘陀长老在哪里?”问完后,就去了他那里。巴利
Kahaṃ vattabbakanigrodhatthero, kahaṃ vattabbakanigrodhattheroti pucchitvā tassa santikaṃ agamaṃsu.
长老喜爱什么?巴利
Kiṃ thero piyāyatīti.
这位长老是什么样的人?巴利
Kīdiso theroti.
他一边到处走,一边哭着说:“法车的车轴断了,车轴断了!”巴利
Dhammasakaṭassa akkho bhijjati akkho bhijjatīti paridevamāno vicari.
8. 正勤分别巴利
8. Sammappadhānavibhaṅga
经分别的详细解释巴利
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
贤友,有四种正勤。哪四种呢?贤友,在这里,比丘对于还没有生起的恶不善法,想到“如果它们生起,就会带来损害”,于是努力精进;对于已经生起的恶不善法,想到“如果不把它们断除,就会带来损害”,于是努力精进;对于还没有生起的善法,想到“如果它们不生起,就会带来损害”,于是努力精进;对于已经生起的善法,想到“如果它们灭去,就会带来损害”,于是努力精进。巴利
Cattārome āvuso sammappadhānā. Katame cattāro. Idhāvuso bhikkhu anuppannā me pāpakā akusalā dhammā uppajjamānā anatthāya saṃvatteyyunti ātappaṃ karoti, uppannā me pāpakā akusalā dhammā appahīyamānā anatthāya saṃvatteyyunti ātappaṃ karoti, anuppannā me kusalā dhammā anuppajjamānā anatthāya saṃvatteyyunti ātappaṃ karoti, anuppannā me kusalā dhammā anuppajjamānā anatthāya saṃvatteyyunti ātappaṃ karoti, uppannā me kusalā dhammā nirujjhamānā anatthāya saṃvatteyyunti ātappaṃ karotīti.
我的戒师以极其清净的信心礼敬,他心想:要是能得到花,你或许就可以用来作供养了吧?巴利
Upajjhāyo me ativiya pasannacitto vandati, kiṃ nu kho pupphāni labhitvā pūjaṃ kareyyāsīti cintesi.
他问:你是什么时候来的?巴利
‘‘Kadā āgatosīti pucchi’’
你以为我们是出身高贵的家族。巴利
Tvaṃ amhe uccākulāti sallakkhesi.
16. 智的分别巴利
16. Ñāṇavibhaṅga
第十部分:十种解说的注释巴利
10. Dasakaniddesavaṇṇanā
在同一个世界之中巴利
Ekissā lokadhātuyā
他清楚地知道:这是不可能的,绝不会有这样的事——在同一个世界里,两位阿拉汉、正自觉者非前非后地出现。这种事根本不存在。巴利
Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti pajānāti.
今天导师就要般涅槃了,今天教法就要衰落了,如今这就是我们最后一次见到他。从十力者般涅槃的那一天起,他们将生起更大的悲悯。巴利
Ajja satthā parinibbāyati, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhākanti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti.
比丘们,当一个人在世间出现时,出现的是一个不可思议的人。是哪一个人呢?比丘们,就是如来、阿拉汉、正自觉者。巴利
Ekapuggalo bhikkhave loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso, katamo ekapuggalo tathāgato bhikkhave arahaṃ sammāsambuddhoti.
向前走或往回走的时候,都能保持清醒的觉察。巴利
Abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti.
保持正念和正知,向前行走,
这是说:具念、正知地返回。巴利
Sato sampajāno abhikkamati, Sato sampajāno paṭikkamatīti vuttaṃ.
我心里想:“我到这里来到底有没有意义?”这样分辨有意义还是没意义之后,对意义的把握就是义利正知。巴利
Kinnū me ettha gatena attho atthi natthīti atthānatthaṃ pariggahetvā atthapariggaṇhanaṃ sātthakasampajaññaṃ.
他们说:从物质资具的角度看,增长本身就是有益的,因为依止于此、为护持梵行而修习。巴利
Āmisatopi vaḍḍhi atthoyeva, taṃ nissāya brahmacariyā nuggahāya paṭipannattāti vadanti.
从我出家那天起,就从来没和比丘尼说过两句话。那位比丘心想“改天我要证得更高的殊胜”,就回答道:“尊者,什么事?”巴利
Mayā pabbajitadivasato paṭṭhāya bhikkhunā saddhiṃ dvekathā nāma nakathitapubbā, aññasmiṃ divase uparivisesaṃ nibbattessāmīti cintetvā ‘‘kiṃ bhante’’ti paṭivacanaṃ adāsi.
尊者,这些人和您是什么关系?是母系那边的亲戚,还是父系那边的亲戚?巴利
Bhante ete manussā tumhākaṃ kiṃhonti, mātipakkhato sambandhā pitipakkhatoti.
贤友,这种事连父母都很难做到,而这些人却为我们做了。就连我们的衣钵,也确实是属于他们的。靠他们的威德,我们根本不知道什么是恐惧,也不知道什么是饥饿。像这样对我们有恩的人,再也找不到别的了。他一边讲述他们的功德,一边走了。巴利
Āvusoyaṃ mātāpitūhipi dukkaraṃ, taṃ ete manussā amhākaṃ karonti, pattacīvarampi no etesaṃ santakameva, etesaṃ ānubhāvena neva bhaye bhayaṃ na chātake chātakaṃ jānāma, edisānāma amhākaṃ upakārino natthīti tesaṃ guṇe kathento gacchati.
他甚至连“有所谓业处”这样的想都未生起,就进村乞食,与在家人的交往混杂,不合出家人应有的样子,游荡、食用之后,空无所得地出了村。巴利
Kammaṭṭhānaṃ nāma atthītipi saññaṃ akatvā gāmaṃ piṇḍāya pavisitvā ananulomikena gihisaṃsaggena saṃsaṭṭho caritvā ca bhuñjitvā ca tuccho nikkhamati.
贤友们,你们不是因为欠债、不是因为害怕、不是因为活不下去才出家的,而是为了从苦里解脱出来才出家。所以,走路时生起的烦恼,就在走路时把它压下去;站着时生起的烦恼,就在站着时把它压下去;坐着时生起的烦恼,就在坐着时把它压下去;躺着时生起的烦恼,就在躺着时把它压下去。巴利
Āvuso tumhe na iṇaṭṭā na bhayaṭṭā na ājīvikā pakatā pabbajitā, dukkhā muccitukāmā panettha pabbajitā. Tasmā gamane uppannakilesaṃ gamaneyeva nigaṇhatha. Ṭhāne, nisajjāya, sayane uppannakilesaṃ sayaneyeva niggaṇhathāti.
这位比丘知道你心中生起的念头,便反省自己:“这跟你并不相称。”这样自我警策之后,他增长观智,进入圣者的境界。巴利
Ayaṃ bhikkhu tuyhaṃ uppannaṃ vitakkaṃ jānāti, ananucchavikaṃ te etanti attānaṃ paṭicodetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyabhūmiṃ okkamati.
这位长老一次又一次地转身往回走,大家就议论起来:他到底是迷路了,还是忘了什么东西呢?巴利
Ayaṃ thero punappunaṃ nivattitvā gacchati, kiṃ nukho maggamūḷho udāhu kiñci pamuṭṭhoti samullapanti.
他们到底是不跟我们说话,还是彼此之间也不交谈?如果彼此之间也不交谈,那肯定是起了争执。巴利
Kinnū kho ete amheheva saddhiṃ na sallapanti udāhu añña maññampi, yadi aññamaññampi na sallapanti, addhā vivādajātā bhavissanti.
一个心念生起,另一个心念就灭去;
无间断的人际联系,就像河流一样不断流淌。巴利
Aññaṃ uppajjate cittaṃ, aññaṃ cittaṃ nirujjhati; Avīci manusambandho, nadī sotova vattati.
向前看、向旁边看的时候,他都保持清醒觉知地去做。巴利
Ālokite vilokite sampajānakārī hoti.
比丘们,如果难陀需要看向东方,他就把整个心都收摄起来,然后看向东方,心里想:“我这样看向东方时,贪欲、忧恼这些恶不善法不会流入我的心。”这样,他就是具备义利与正知的人。比丘们,如果难陀需要看向西方、北方、南方、上方、下方或中间方向,他就把整个心都收摄起来,然后看向那个方向,心里想:“我这样看向那个方向时……(中略)……他就是具备义利与正知的人。”巴利
Sace bhikkhave nandassa puratthimā disā āloketabbā hoti, sabbaṃ cetasā samannāharitvā nando puratthimaṃ disaṃ āloketi ‘evaṃ me puratthimaṃ disaṃ ālokayato nābhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha sātthaka sampajāno hoti. Sace bhikkhave nandassa pacchimā disā, uttarā disā, dakkhiṇā disā, uddhaṃ, adho, anudisā anuviloketabbā hoti, sabbaṃ cetasā samannāharitvā nando anudisaṃ anuviloketi ‘evaṃ me anudisaṃ anuvilokayato…pe… sampajāno hotīti….
有分、转向,以及看、领受;
推度、确定,第七是速行。巴利
Bhavaṅgā vajjanañceva, dassanaṃ sampaṭicchanaṃ; Santīraṇaṃ voṭṭhabbanaṃ, javanaṃ bhavati sattamaṃ.
弯曲和伸展的时候,他都保持清楚的觉知。巴利
Samiñjite pasārite sampajānakārī hoti.
在弯曲中,是指关节的弯曲和伸展。巴利
Samiñjite pahāriteti pabbānaṃ samiñjana pasāraṇe.
尊者,为什么您突然把手收回,接着又放回原处,然后再慢慢收回呢?巴利
Kasmā bhante sahasā hatthaṃ samiñjitvā puna yathāṭhāne ṭhapetvā saṇikaṃ samiñjitthāti.
贤友,从我一开始作意业处以来,我从来没有放下业处而弯曲过手;可是现在,我一边和你们说话,一边却放下业处弯曲了手。所以,我要把它放回原来的位置,再弯曲。巴利
Yato paṭṭhāya mayā āvuso kammaṭṭhānaṃ manasikātuṃ āraddho, na me kammaṭṭhānaṃ muñjitvā hattho samiñjitapubbo, idāni pana me tumhehi saddhiṃ kathayamānena kammaṭṭhānaṃ muñcitvā samiñjito, tasmā puna yathā ṭhāne ṭhapetvā samiñjesinti.
善哉,尊者,比丘尼确实应当这样修住。巴利
Sādhu bhante bhikkhunā nāma evarūpena bhavitabbanti.
穿僧伽梨衣、持钵、着袈裟时,保持正知而行。巴利
Saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti.
《人施设论》的注释巴利
Puggalapaññattiaṭṭhakathā
什么样的人是时解脱者呢?在这里,有一类人,按时按机,以身体触证八解脱而安住,并且以智慧看见之后,他的一些漏已经尽灭。这样的人就称为时解脱者。巴利
Katamo ca puggalo samayavimutto, idhekacco puggalo kālena kālaṃ samayena samayaṃ aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo samayavimutto.
什么样的人是“非时解脱者”呢?这里有一类人,并不时时以身体触证八解脱而安住,但他以智慧看清之后,诸漏已经断尽。这样的人就称为“非时解脱者”。一切圣者,在圣解脱中都是非时解脱的。巴利
Katamo ca puggalo asamayavimutto, idhekacco puggalo naheva kho kālena kālaṃ samayena samayaṃ aṭṭhavimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo asamayavimutto. Sabbepi ariya puggalā ariye vimokkhe asamayavimuttā.
可退失与不可退失的解说巴利
Kuppākuppaniddesa
什么样的人是“会退失法的人”呢?在这里,有一类人证得了与色界相应或与无色界相应的等至,但他不是想得就能得,不是轻松就能得,不是不费力就能得,也不能在想入的等至、想入的时候、想入多久就入多久地入定和出定。而且,确实有可能因为这个人放逸懈怠,那些等至就会退失。这样的人就叫做“会退失法的人”。巴利
Katamo ca puggalo kuppadhammo, idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, so ca kho na nikāmalābhī hoti na akicchalābhī na akasira lābhī, na yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjatipi vuṭṭhātipi, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjhati, yaṃ tassa puggalassa pamādamāgamma tā samāpattiyo kuppeyyuṃ. Ayaṃ vuccati puggalo kuppadhammo.
最多七次往返的入流者(入流者)巴利
Sattakkhattuparama sotāpanna
什么样的人是“极七返者”呢?在这里,有一类人因为断尽了三结,成为预流者,不再堕入恶趣,必定趣向正觉。他在天界和人间来回流转七次之后,就彻底结束了苦。这种人被称为“极七返者”。巴利
Katamo ca puggalo sattakkhattuparamo, idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipāta dhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so sattakkhattuṃ deve ca mānuse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ vuccati puggalo sattakkhattuparamo.
入流者的意趣巴利
Sotāpanna adhippāyya
舍利弗,这里说的“流、流”是指什么呢?舍利弗,什么是流呢?尊者,这圣八支道就是流,也就是:正见……乃至正定。舍利弗,这里说的“预流者、预流者”是指什么呢?舍利弗,什么是预流者呢?尊者,凡是具足这圣八支道的人,就称为预流者,也就是这位有这样名字、这样族姓的具寿。如此……巴利
Soto sototi hidaṃ sāriputta vuccati, katamo nukho sāriputta sototi. Ayameva hi bhante ariyo aṭṭhaṅgiko maggo soto. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhīti. Sotāpanno sotāpannoti hidaṃ sāriputta vuccati, katamo nukho sāriputta sotāpannoti. Yo hi bhante iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato, ayaṃ vuccati sotāpanno, svāyaṃ āyasmā evaṃnāmo evaṃgotto iti vāti, itivā….
家系入流者巴利
Kolaṃ kola sotāpanna
什么样的人是“家家”呢?在这里,有一种人因为灭尽了三结,成为预流者,不再堕入恶趣,必定趣向正觉;他只在两家或三家之间流转轮回,然后就结束苦。这种人被称为“家家”。巴利
Katamo ca puggalo kolaṃ kolo. Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ vuccati kolaṃ kolo.
一子入流者(入流者)巴利
Ekabījī sotāpanna
什么样的人是“一种子”呢?在这里,有一种人因为彻底断除了三结,成为预流者,不再会堕入恶趣,必定趣向正觉;他只在人间受生一次之后,就能结束苦。这种人被称为“一种子”。巴利
Katamo ca puggalo ekabījī, idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so ekaṃyeva mānusakaṃ bhavaṃ nibbattetvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ vuccati puggalo ekabījī.
一来者的解说巴利
Sakadāgāminiddesa
那么,什么是一来者呢?在这里,有一类人因为断尽了三结,贪、嗔、痴变得很薄,所以成为一来者,只再回到这个世间一次,就能结束一切苦。这样的人就称为一来者。巴利
Katamo ca puggalo sakadāgāmī, idhe kacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo sakadāgāmī.