19—24. 《逆顺发趣论》的注释
19-24. Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā
1现在,为了说明在善等诸法中,先排除缘法本身是善等的情况,再以不排除的方式显示缘所生法具有善等性质,也就是依诸法的逆顺关系而得到“逆顺”之名的《逆顺发趣论》,于是开始说“依非善法,不善法以因缘为缘而生起”等。其中,“依非善法”是排除善作为缘;“不善法生起”则是承认不善法的生起。因为非善法就是不善或无记,而当它作为俱生缘使法生起时,并没有所谓的善法,所以是就不善和无记来作开示。其中,“依非善法”的解答,应当理解为“依一个不善蕴,三蕴生起”这样。至于“无记法以因缘为缘而生起”这个问题,则正是以“依一个异熟无记或唯作无记蕴,三蕴及心生色生起”来解答的。这样,在一切问题中,凡是未作解答的,就依义理相应地解答;凡是已作解答的,就照巴利圣典中所说的来解答。而在每一个三法、二法中,分门差别、缘的计数方法等,全都应当依照前面所说的方式来了知。
1. Idāni kusalādīsu dhammesu paccayadhammaṃ paṭikkhipitvā paccayuppannassa kusalādibhāvaṃ appaṭikkhepavasena dhammānaṃ paccanīyānulomatāya laddhanāmaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaṃ dassetuṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha nakusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ vāreti. Akusalo dhammo uppajjatīti akusalassa uppattiṃ anujānāti. Nakusalañhi akusalaṃ abyākataṃ vā, tañca sahajātapaccayaṃ katvā uppajjamāno kusalo nāma natthi, tasmā akusalābyākatavasena desanā katā. Tattha ‘‘akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā’’ti evaṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca vissajjanaṃ veditabbaṃ. Abyākato dhammo uppajjati hetupaccayāti ayaṃ pana pañho ‘‘vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti vissajjitova. Iti sabbapañhesu avissajjitassa atthānurūpaṃ vissajjitassa ca pāḷiāgatameva vissajjanaṃ. Ekekasmiñca tikaduke vārappabhedapaccayagaṇanavidhānaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbaṃ.
三法与殊胜的发趣,以及最上的二法,
二法配三法,三法配二法;
三法对三法,二法对二法,
在逆顺之中,有六种甚深理趣。
Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ, Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca; Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca, Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti. –
在注释书里,这已经通过所说的偈颂说明了。在《法逆顺发趣论》中,指出了六种理趣。不过,这里如果按缘来说,在每一个发趣中,顺等各有四种理趣,所以从某一个角度来说,应当知道《逆顺发趣论》本身就是由二十四理趣所庄严的。
Aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā. Dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti. Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaññeva veditabbaṃ.
这样,按照顺法等方式,在四类分章中,每一类各有二十四种理趣,总共就是九十六种理趣。其中,如果不把缘理计算在内,那么在每一个发趣里,仅按三法、二法等六种理趣来算,就应当知道这部《一切发趣大论》是由二十四种理趣庄严而成的。不过,有些人另外安立了名叫“所缘论母”的东西,方式是“善所缘法、不善所缘法”等等,然后又用“善所缘法对善所缘法以因缘为缘”这样的方式,展示出名叫“所缘发趣”的内容,之后还依据触等,另外抽出名叫“触发趣”的部分来展示。但这些在巴利圣典和注疏里都看不到,所以这里不予讨论。应当知道,这里的注释只是依据结集所收录的巴利圣典来作的。
Evaṃ dhammānulomādivasena catūsu vāresu ekekasmiṃ catuvīsatiyā catuvīsatiyā nayānaṃ vasena channavuti nayā honti. Tattha paccayanaye aggahetvā ekekasmiṃ paṭṭhāne tikadukādīnaññeva channaṃ channaṃ nayānaṃ vasenetaṃ catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ samantapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ veditabbaṃ. Keci pana ‘‘kusalārammaṇo dhammo akusalārammaṇo dhammo’’tiādinā nayena ārammaṇamātikaṃ nāma ṭhapetvā ‘‘kusalārammaṇo dhammo kusalārammaṇassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā nayena ārammaṇapaṭṭhānaṃ nāma dassetvā aparampi phassādīnaṃ vasenapi phassapaṭṭhānaṃ nāma uddharitvā dassenti. Taṃ neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu sandissatīti idha na vicāritaṃ. Saṅgītiāruḷhapāḷivaseneva panettha vaṇṇanā katāti veditabbā.
众生在这里迷失昏乱,陷入像乱丝一样纠缠不清的状态;
他们无法超越这充满种种苦的轮回。
对缘的差别善巧的人,即使这缘行相在世间极为难懂,也能通达。
佛智的速行地极其精微深奥。
依靠善等诸法的分类,用种种理则和种种计数方式;
导师详细讲解第七部阿毗达摩论。
彼所开示名为《发趣》者,其决意已善安立;
我凭着信心,为这部义注开了个头。
不背离诸师的学说,也不背离分别说部弟子的主张;
在这充满种种障碍的世间,却能做到毫无障碍。
它就这样在今天完成了,总共约十四个诵分的量。
阐明整部殊胜《发趣》论的含义。
已经达到决定的人怎样得到定论,大众也同样如此。
愿一切善念迅速达成。
Sammūḷhā yattha pajā, tantākulādibhāvamāpannā; Nekavidhadukkhagahanaṃ, saṃsāraṃ nātivattanti. Paccayabhede kusalo, loke garutampi paccayākāraṃ; Atinippuṇagambhīraṃ, javanabbhūmiṃ buddhañāṇassa. Kusalādidhammabhedaṃ, nissāya nayehi vividhagaṇanehi; Vitthārento sattama-mabhidhammappakaraṇaṃ satthā. Suvihitasanniṭṭhāno , paṭṭhānaṃ nāma yaṃ pakāsesi; Saddhāya samāraddhā, yā aṭṭhakathā mayā tassa. Ācariyānaṃ vādaṃ, avihāya vibhajjavādisissānaṃ; Atibahuvidhantarāye, lokamhi anantarāyena. Sā evaṃ ajja katā, cuddasamattehi bhāṇavārehi; Atthaṃ pakāsayantī, paṭṭhānavarassa sakalassa. Sanniṭṭhānaṃ pattā yatheva niṭṭhaṃ tathā bahujanassa; Sampāpuṇantu sīghaṃ, kalyāṇā sabbasaṅkappā.
导师宣说了七部论,他是众生的皈依处。
过去在天界中,那位超越诸天的天神,是诸天之中的
这部义注到此结束,全部内容也已经完成。
为了正法长久住世,我完成了它。
愿一切有情凭这份已得善业的威力,
一切了知正法王之法、能带来安乐之法的人,
愿他们通过修行而达到清净、安乐。
没有忧愁、没有烦恼,这是无上的涅槃之乐。
愿正法长久住世,愿众生对法怀有恭敬。
愿一切众生都能在合适的时候,得到上天正确地降下的雨水。
正如古代善王们所守护的那样,也如此守护这个。
愿国王以如法的方式守护自己的子民,就像守护自己的孩子一样。
Sattappakaraṇaṃ nātho, abhidhammamadesayi; Devātidevo devānaṃ, devalokamhi yaṃ pure. Tassa aṭṭhakathā esā, sakalassāpi niṭṭhitā; Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, niṭṭhapentena taṃ mayā. Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa, ānubhāvena pāṇino; Sabbe saddhammarājassa, ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ. Pāpuṇantu visuddhāya, sukhāya paṭipattiyā; Asokamanupāyāsaṃ, nibbānasukhamuttamaṃ. Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, dhamme hontu sagāravā; Sabbepi sattā kālena, sammā devo pavassatu. Yathā rakkhiṃsu porāṇā, surājāno tathevimaṃ; Rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃ pajanti.
这部《阿毗达摩藏》全部义注,是由一位长老所造。他被诸长老尊称为佛音。他具备最极清净的信、慧和精进,拥有戒行、正行、正直、柔和等种种功德,有能力深入自宗和他宗的深奥义理,具足明达的智慧,在佛陀的教法中,对三藏教法及其义注的各种分类,以无碍智的威力,成为大注释家。他由殊胜的语业所生,言辞甜美、高尚、优雅,说应说之话,不说不应说之话,是殊胜的论师、大诗人,以无碍解为眷属,具足六神通等种种殊胜功德,在上人法上智慧善得安住。他是燃灯长老传承的诸位长老——大寺住者传承的庄严。他具有广大清净的智慧,被诸长老尊称为佛音。
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ sakalassapi abhidhammapiṭakassa aṭṭhakathā –
让它住立于世间,为那些寻求超越世间的人,
它开示着善男子们一条以智慧清净为途径的方法。
只要“佛陀”这个名号,也是针对那位心已清净的如如不动者而说的。
世间至尊、大仙人的名号在世间流传。
Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ paññāvisuddhiyā. Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.